P. 1
The Gioi Phang

The Gioi Phang

|Views: 75|Likes:
Được xuất bản bởiAnh Nguyen The
by daubac402. http://facebook.com/daubac402
by daubac402. http://facebook.com/daubac402

More info:

Categories:Types, Research, Science
Published by: Anh Nguyen The on Feb 12, 2012
Bản quyền:Traditional Copyright: All rights reserved
Giá Niêm yết:$1.00 Mua Ngay

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
See more
See less

09/09/2015

$1.00

USD

pdf

Th gi i Ph ng

TÓM T T L CH S TH K HAI MƯƠI M T The World Is Flat
A BRIEF HISTORY OF THE TWENTY-FIRST CENTURY

Thomas L. Friedman

Nguy n Tiên Phong . Cao Vi t Dũng.TH GI I LÀ PH NG Nh ng ngư i d ch: Nguy n Quang A.

CÙNG TÁC GI From Beirut to Jerusalem (1989) The Lexus and the Olive Tree (1999) [Chi c Lexus và Cây Ôliu (NXB. Khoa h c Xã H i 2005)] Longtitudes and Attitudes (2002) .

FRIEDMAN TH GI I LÀ PH NG Tóm t t L ch s Th k Hai mươi M t Farrar.THOMAS L. Straus and Gioux / New York .

T ng Matt và Kay và Ron .

Offshoring / 114 L c làm ph ng # 7. In-forming / 150 L c làm ph ng # 10. Ph n m m Work Flow / 71 L c làm ph ng # 4.M cL c L i gi i thi u Th gi i Tr thành Ph ng Th nào M t: Khi Tôi Còn ang Ng / 3 Hai: Mư i L c Làm Ph ng Th gi i / 48 L c làm ph ng # 1. Outsourcing / 103 L c làm ph ng # 6. Insourcing / 141 L c làm ph ng # 9. Xâu Chu i cung / 128 L c làm ph ng # 8. Open-Sourcing / 81 L c làm ph ng # 5. 9/11/89 / 48 L c làm ph ng # 2. Các Steroid / 159 Ba: Ba s H i t / 173 B n: S S p x p Vĩ i / 201 Mĩ và Th gi i Ph ng Năm: Mĩ và T do Thương m i / 225 Sáu: Nh ng Ti n dân / 237 B y: Cu c Kh ng ho ng Tr m l ng / 250 Tám: ây Không ph i là m t Th nghi m / 276 . 9/8/95 / 56 L c làm ph ng # 3.

Các Nư c ang Phát tri n và Th gi i Ph ng Chín: cm ng trinh Guadalupe / 309 Các Công ti và Th gi i Ph ng Mư i: Các công ti i phó th nào / 339 a Chính tr và Th gi i Ph ng Mư i m t: Th gi i Không ph ng / 371 Mư i hai: Lí thuy t Dell v Ngăn ng a Xung K t lu n: S c Tư ng tư ng Mư i ba: 9/11 i l i 11/9 / 441 L i C m ơn / 471 Ch m c / 475 t / 414 .

Các h c gi ch c s h c ư c cách trình bày ơn gi n nhi u v n ph c t p. 2. Soros: Xã h i M . v a ư c Nhà xu t b n Khoa H c Xã h i xu t b n b ng ti ng Vi t. s p xu t b n 5. cu n Th gi i Ph ng c a Thomas L. v i th gi i ang phát tri n. G. J. J. Tôi nghĩ cu n sách r t b ích cho các nhà chính tr . T. song do hi u bi t có h n nên khó th tránh kh i sai sót. i nhi u. Thomas S. 10. Popper: Xã h i m và nh ng k thù c a nó. vì nó s b ích cho h xác nh l i mình trong h c t p. Kornai. G. v i con m t h t s c s c s o. NXB Văn hoá Thông tin 2002 3. s p xu t b n 9. Popper: S Kh n cùng c a Ch nghĩa l ch s . s p xu t b n 6. v i các công ti. m i m c chính (và c m c ph n u chúng tôi th y thu t ng có th là l ). ông trình bày nh ng v n toàn c u hoá r t súc tích và sinh ng. J. K. Hegel và Marx 12. kh i nghi p. công ngh . vi c làm. Popper: Xã h i m và nh ng k thù c a nó. h c và làm vi c su t i. Kornai: H th ng Xã h i ch nghĩa. Xe Lexus và Cây Ôliu. ây là cu n sách th tư c a Freedman. s p xu t b n 8. và sáng t o. F. s p xu t b n. g p g v i r t nhi u nhân v t n i ti ng. J. nên các lo i c gi này s có th th y thông tin và ý tư ng c a Freedman gây kích thích. K. Kuhn: C u trúc c a các cu c Cách m ng Khoa h c . dí d m. Ngư i d ch ã c h t s c làm cho b n d ch ư c chính xác và d c. T t nhiên cu n sách cũng b ích cho t t c nh ng ai quan tâm n tương lai. NXB VHTT 2002 4. khó hi u m t cách sáng s a. Plato 11. II. K. Hayek: Con ư ng d n t i ch nông nô. Ph n ch m c n i dung. Soros: Gi kim thu t tài chính. I. Kornai: Con ư ng d n t i n n kinh t th trư ng. có kèm theo thu t ng ti ng * Các quy n trư c g m: 1. dùng nhi u n d giúp b n c lĩnh h i v n m t cách d dàng. cu n th hai. vì nó trình bày nh ng thách th c c a th gi i ph ng i v i Mĩ. Freedman. Freedman là nhà báo n i ti ng c a t New York Times.K. khoa h c.L I GI I THI U B n c c m trên tay cu n th mư i ba* c a t sách SOS2. Nhà Xu t b n Văn hoá Thông tin (NXB VHTT) 2002.A. ông trình bày nh ng v n khô khan. de Soto: S bí n c a tư b n. H. H i Tin h c Vi t Nam 2001. Cu n sách ư c in và phát hành l n u vào tháng 4-2005. Stiglitz: Ch nghĩa xã h i i v âu? s p xu t b n 7. Eggleston: Chăm sóc s c kho c ng ng. Tôi nhi t thành khuyên gi i tr và các doanh nhân hãy c cu n sách này. các nhà ho ch nh chính sách. L. E.

vnn.vn hay nqa@netnam. ho c qua i n thư thds@hn. và ch b o. 11. Nh ng ngư i d ch cu n sách này g m: Cao Vi t Dũng (các Chương 9. 54 Hoàng Ng c Phách Hà N i [25/B7 Nam Thành Công]. lư ng th . xin liên h theo a ch T p chí Tin h c và i s ng.Anh b n c ti n tham kh o. M i chú thích c a tác gi ư c ánh b ng s . B n d ch ch c còn nhi u thi u sót mong b n c thông c m. các l i và thi u sót là c a tôi.vn 09-2005 Nguy n Quang A . Tôi ch u trách nhi m v m i l i và sai sót c a toàn b b n d ch. ph n gi i thích nghĩa có th tìm th y Ch m c. ph n ó ư c t trong d u [như th này]. Làm v y có th m t cái hay c a b n d ch ban u. Tôi thành th t xin l i các c ng s vì ã soát l i và s a t ng câu c a các chương ó. tác gi dùng nhi u t m i. k c cách vi t chính t nhưng cho b n d ch ư c nh t quán tôi ã s a r t nhi u. 10. T t c các chú thích ánh d u sao (*) cu i trang là c a ngư i d ch. ph n hay là c a h . ph n còn l i tôi d ch và m ương vi c hi u ính chung. m t s t ư c nguyên b ng ti ng Anh. Trong văn b n ôi khi ngư i d ch có ưa thêm t hay c m t cho câu ư c rõ nghĩa. 12) và Nguy n Tiên Phong (Chương 13).

.

Th gi i Tr thành Ph ng Th nào .

.

và các hoàng t nh ng ngư i yêu m n và thúc y ni m tin Công giáo linh thiêng. và c a m i s sùng bái th n tư ng và d giáo. nhân dân. HP và Texas Instrument có văn phòng c a h sau l th chín. dư i u “Các mi ng giga y Hương v !” C . n u không thì anh ta ã có th tr vào cái ó n a và bi n nó thành b ba. và là nh ng k thù c a h c thuy t Mohamet. khi b n chơi c a tôi tr vào hai cao c b ng kính-và thép bóng loáng n i b t lên ng xa.M T Khi Tôi Còn ang Ng Tâu các Ho ng t . và b ng qu ng cáo Pizza Hut trên ư ng trưng m t mi ng pizza b c hơi. d c theo l th mư i. i n các mi n nói trên c a n . m t s bi n hi u giao thông cũng do Texas Instrument tài tr . và các vùng t y. Bên ngoài. và hơn n a ã ch d n r ng tôi không ư c i b ng ư ng b theo hư ng ông. . ó không ph i là t t c . ã quy t nh c tôi. Các m c phát bóng là c a Epson. theo hư ng mà n nay chúng ta không có b ng ch ng ch c ch n nào r ng ã có b t c ai i. mà b ng ư ng phía Tây. úng sau th m c xanh u tiên. Christopher Columbus.T nh t kí c a Christopher Columbus v chuy n i 1492 c a ông h ng ai ã t ng ch hư ng cho tôi như th này trên m t sân golf trư c ây: “Hãy nh m vào ho c Microsoft hay IBM”. và m t trong nh ng ngư i xách g y c a chúng tôi i mũ 3M. Tôi ng i m phát bóng u tiên t i sân golf KGA Golf Club khu trung tâm thành ph Bangalore. v i tư cách nh ng ngư i Công giáo Cơ c. công ti máy in. như l thư ng. mi n nam n . Cao c Goldman Sachs v n chưa xong. xem các hoàng t . và tìm hi u tính khí c a h và phương pháp thích h p nh m c i bi n h theo ni m tin linh thiêng c a chúng ta.

ã là m t cách cho c Columbus và n n quân ch Tây Ban Nha tr nên giàu có và hùng m nh. mà ông cho là ư ng bi n khơi n ông n – hơn là i xu ng phía nam và ông vòng qua châu Phi.4 TH GI I LÀ PH NG Không. Tuy nhiên. n và các Hòn o Gia V phương ông n i ti ng m t th i v vàng. Columbus ã có th nói cho nh ng ngư i u ông. như nh ng ngư i khai phá B ào Nha th i ông ã th i. vì sao h tr thành m t qu quan tr ng như v y . nh ng t phá v kĩ thu t quang h c – các ngu n giàu có c a th i chúng ta. m t qu lao ng chân tay t do. Tôi ã tìm ph n m m. Th gi i Cũ. các công nhân tri th c. Th m chí không có v gi ng n . Silicon Valley c a n . ông ã tính sai quãng ư ng. các thu t gi i ph c t p. Pinta. Ông cũng ã không d ki n g p m t vùng t r ng trư c khi ông n ư c ông n. r ng m c dù ông không th y n . Tôi dùng Lufthansa v i vé h ng thương gia. y là Th gi i M i. qua Frankfurt. Columbus ã i thuy n bu m v i các tàu Niña. năng l c trí óc. các giao th c truy n. Tôi cũng ã i tìm ngu n giàu có c a n . và gia v . Columbus ã vui sư ng bi n nh ng ngư i Indian ông g p thành các nô l . Vua Ferdinand và Hoàng h u Isabella. Khi Columbus căng bu m. á quý. Tìm ư ng t t qua bi n này n n . các call center [trung tâm ph c v khách hàng qua i n tho i]. hay Th gi i ti p? Tôi ã n Bangalore. Columbus ã tìm ph n c ng – các kim lo i quý. tr c ti p hơn n n b ng hư ng v phía tây. Tôi ch mu n hi u vì sao nh ng ngư i Indian tôi g p l i l y vi c làm c a chúng ta. ó là vì sao ông l i tin ch c r ng ông có th n n b ng cách i v phương tây.m t ngu n v t báu không k xi t. và tơ l a c a h . y d t khoát không ph i Kansas. tơ l a. b ng hành trình khám phá c a riêng tôi gi ng c a Columbus. qua i Tây Dương. ông ã g i các th dân mà ông ã g p th gi i m i là các “Indian-dân da ” [nh ng ngư i n ]. Tôi cũng ã g p nh ng ngư i ư c g i là Indian. Tôi bi t chính xác hư ng mình i nh b n GPS hi n trên màn hình thòi ra t ngăn c a gh ng i trên máy bay. Tôi h cánh an toàn và úng gi . Quay v nhà. ông có th xác nh n r ng th gi i qu th c tròn.ngu n giàu có trong th i ông. hi n nhiên ông ã cho r ng Trái t tròn. th i khi các th l c H i giáo ngày ó ã ch n các ư ng b t châu Âu. Tôi b t u i n theo úng hư ng ông. ng c. tuy th . Tuy nhiên. Ông nghĩ Trái t là m t qu c u nh hơn. và Santa María trong m t n l c khám phá ra m t ư ng ng n hơn.

M t s ã th c s l y tên Mĩ. Khi căng bu m. Tôi th c s th y n và nghĩ nhi u ngư i tôi g p ó là nh ng ngư i Mĩ. àm sao tôi ã i n k t lu n này? Tôi nghĩ b n có th nói t t c b t u trong phòng h p c a Nadan Nilekani công ti Infosys Technologies Limited. kho ng b n mươi phút t trung tâm Bangalore. Tuy nhiên. CEO [T ng i u hành] c a công ti. Các cao c kính-và-thép dư ng như m c lên gi ng c d i m i tu n. các xe ng a kéo. và Nilekani. Infosys là m t trong các báu v t c a th gi i CNTT n . “anh nghĩ th gi i là ph ng”. v i các chú bò linh thiêng. các nhân viên Infosys ang vi t các chương trình ph n m m c th cho các công ti Mĩ hay châu Âu.KHI TÔI CÒN ANG NG 5 cho outsourcing [thuê làm ngoài] d ch v và vi c làm công ngh thông tin (CNTT) t Hoa Kì và các nư c công nghi p khác. “Em yêu”. Columbus tình c g p châu Mĩ song ông nghĩ mình ã khám phá ra m t ph n n . Tôi i xe v i nhóm Discovery Times n khu Infosys. Trong m t s cao c ó. Có vô s quán ăn và m t câu l c b s c kho tuy t v i. trong các cao c khác. h th c hi n nh ng công vi c h u trư ng c a các công ti siêu qu c gia l n t cơ s Mĩ và châu Âu . song cái tôi b t g p n th t ã h t s c làm lung lay ni m tin c a tôi vào ý ni m ó. và ch thì th m. và nh ng ngư i khác b t chư c r t c gi ng nói Mĩ các call center và các kĩ thu t kinh doanh Mĩ các phòng thí nghi m ph n m m. y là nói v y. m t khi bư c vào c ng Infosys b n trong m t th gi i khác. v i các lái xe n i chân tr n. sát k m t bãi c kh ng l như m t sân golf nh . n khu Infosys b ng con ư ng s t s o. tôi th th .m i th t b o trì máy tính n các án nghiên c u c L . thăm cơ s và ph ng v n Nilekani. tôi có m t nhóm nh t kênh Discovery Times v a tho i mái trong hai xe t i dã chi n. Tôi quay v nhà và chia s s phát hi n ch v i v . M t b bơi l n c khu ngh mát nép mình g a các t ng á mòn và nh ng d i c ư c c t t a. tôi cũng ã cho r ng th gi i là tròn. m t trong nh ng thuy n trư ng chín ch n và ư c kính tr ng nh t c a n n công nghi p n . Columbus tâu lên vua và hoàng h u c a mình r ng th gi i tròn và ông ã i vào l ch s như ngư i u tiên khám phá ra i u này. và các xe kéo có ng cơ t t c cùng chen l n sát c nh xe chúng tôi. Columbus có hơn m t trăm ngư i trên ba tàu c a ông.

Infosys. “Cái x y ra [vài] năm v a qua là ã có m t s u tư t vào công ngh . Phía trên màn hình có tám chi c ng h tóm t t r t khéo ngày làm vi c c a Infosys: 24/7/365 [24 gi m t ngày. Nilekani ã d n nhóm TV chúng tôi d o quanh trung tâm h i ngh toàn c u c a Infosys. cáp bi n. Nó là m t phòng sâu th m lát ván ô g nhìn gi ng m t phòng h c ư c x p thành dãy t m t trư ng lu t Ivy League. Như th các nhà thi t k Mĩ c a h có th nói chuy n trên màn hình v i các nhà vi t ph n m m n và các nhà s n xu t Á châu c a h cùng m t lúc. An ninh là ch t. Nh t B n. ông nói thêm.6 TH GI I LÀ PH NG th n tr l i các cu c g i c a khách hàng t kh p nơi trên th gi i. GMT. San Francisco.t ng zero c a công nghi p outsourcing n . Hong Kong. ai ó t New York. và ã có m t s bùng n v ph n m m – email. ng th i. có th t ch c m t cu c h i ngh o c a nh ng ngư i chơi ch ch t c a toàn b chu i cung ng toàn c u c a nó cho b t c d án nào vào b t c lúc nào trên màn hình siêu c ó. Úc. Ngư i khác có v như cô có th tháo r i máy tính c a tôi. các phương ti n tìm ki m như Google. i nhanh nh n t cao c này sang cao c kia. Và có th vi c th c hi n là Singapore. và t t c các th ó”. “ ây là phòng h i ngh c a chúng tôi. cho nên ngư i Singapore cũng có th tr c ti p ây… ó là toàn c u hoá.g m b n mươi màn hình s [g p l i]. M t ngư i có v như có th lo các kho n thu c a tôi. ch lên màn hình TV l n nh t tôi ã t ng th y. l ng l ng các th ID [nh n d ng]. khi hàng trăm tri u dollar ư c u tư thi t l p k t n i kh p nơi trên th gi i. t t c u tr c ti p [live]. các camera theo dõi các c a. Boston. nam và n . Các ng h ư c g n nhãn Tây Mĩ. London.” Nilekani gi i thích. Singapore. và n u anh làm vi c cho American Express. n .” Nilekani t hào gi i thích. anh không th i vào cao c qu n lí các d ch v và nghiên c u cho General Electric. ông Mĩ. ông nói. Và ngư i th ba có v như cô ta ã thi t k nó! Sau khi ng i cho m t cu c ph ng v n. m t u có m t màn hình s c b c tư ng và trên cao có các camera trên tr n cho h i ngh t xa. c bi t trong th i i bong bóng. ây có l là màn hình l n nh t châu Á . “Outsourcing ch là m t chi u c a m t th cơ b n hơn nhi u ang x y ra hi n nay trên th gi i. máy tính ã tr nên r hơn và phân tán kh p th gi i. Các kĩ sư n tr . và ph n m m s h u . “Chúng tôi có th ng i ây. 365 ngày m t năm]. 7 ngày m t tu n.” Nilekani nói.

ư c ào t o t i h c vi n kĩ thu t hàng u c a n và ư c h tr b i công ngh hi n i nh t hi n nay. tôi nh n ra r ng y là thông i p cơ b n c a m i th tôi ã th y và ã nghe . tôi ã vi t v i vàng b n t ó vào s tay c a mình: “Th gi i là ph ng”.và r ng Mĩ t t hơn hãy s n sàng cho i u này. s thách th c s là t t cho Mĩ b i vì chúng ta luôn sung s c nh t khi b thách th c. Ngay khi vi t chúng. dùng công ngh hàng h i thô sơ c a th i ông. Nó có th ư c chia nh . tôi c ng m nghĩ mãi v c m t ó: “Sân chơi ang ư c san ph ng”. v n trí tu . có th ư c giao t b t c âu. Khi t t c các th này t nhiên x y ra cùng lúc vào kho ng năm 2000. nhưng. như c t m c m i trong s phát tri n c a loài ngư i và m t cơ h i l n cho n và th gi i – m t s th c ã khi n th gi i chúng ta ph ng! Ng i ng sau chi c xe ó.KHI TÔI CÒN ANG NG 7 riêng. T i m t i m. Th m chí lí thú hơn. tóm t t các n ý c a t t c i u này. Cái Nandan nói. ph ng như màn hình mà trên ó ông ta có th ch trì cu c h p toàn b chu i cung ng toàn c u c a mình. Ý ông mu n nói là các nư c như n bây gi có kh năng c nh tranh vì lao ng tri th c toàn c u như chưa t ng bao gi có . và tr v an toàn ch ng minh d t khoát r ng th gi i tròn – và m t trong nh ng kĩ sư tinh nhanh nh t n . chúng “ ã t o ra m t n n nơi vi c làm tri th c. Bangalore – hơn 500 năm sau khi Columbus vư t qua ư ng chân tr i. tôi nghĩ. ông bi u dương s phát tri n này như m t i u t t. t o d dàng cho b t c ai phát tri n t xa. m t ph n n Bangalore. c bi t vi c làm có tính ch t trí tu … Và cái mà anh ang nhìn th y t i Bangalore ngày nay th c s là nh i m c a t t c nh ng i u trên k t h p l i. có th ch b t c công vi c nào và g i m t ph n n Boston. s n xu t và ráp l i cùng nhau l n n a – và i u này ã cho cách làm vi c c a chúng ta m t t do hoàn toàn m i. phân ph i. i i TV d ng các camera.” Chúng tôi ng i trên i văng bên ngoài văn phòng c a Nilekani. “Tom. Nilekani nói thêm. Nilekani ã th t ra m t c m t c l ng v ng trong u tôi. Khi tôi r i khu Infosys v Bangalore t i hôm y và b xóc su t d c ư ng gà. ông nh n m nh. ông ta nói v i tôi th gi i là ph ng!” Tôi ây. sân chơi ang ư c san ph ng”. và m t ph n n B c Kinh. Ông nói v i tôi. giao. v cơ b n ã nói v i tôi là th gi i này ph ng. là sân chơi ang ư c san ph ng… ư c san ph ng? ư c san ph ng? Tr i ơi. Mĩ b thách th c.

tôi ã t p trung theo dõi toàn c u hoá và khai thác s căng th ng gi a các l c “Lexus” c a s h i nh p kinh t và các l c “Cây Ô liu” c a b n s c và ch nghĩa dân t c – do ó cu n Xe Lexus và Cây Ô liu c a tôi ra i 1999. Sân chơi không ư c san b ng ch theo cách thu hút và siêu trao quy n m t nhóm hoàn toàn m i c a nh ng ngư i i m i sáng t o. Nhưng suy ng m th gi i ph ng cũng làm tôi tràn y kinh hãi. Sân chơi c nh tranh toàn c u ư c san b ng. m ng. Khi tôi nh n rõ i u này. Nhưng ích thân tôi cũng h ng kh i. ó là cái tôi ã khám phá ra trong hành trình c a tôi n n và xa hơn. email.8 TH GI I LÀ PH NG Bangalore trong hai tu n làm phim.n u ho t ng chính tr và ch nghĩa kh ng b không c n ư ng – thì s có th m ra m t k nguyên th nh vư ng và i m i gây s ng s t. b i vì s san ph ng th gi i có nghĩa là bây gi chúng ta ang k t n i t t c các trung tâm tri th c trên hành tinh l i thành m t m ng toàn c u ơn nh t. Nhà báo trong tôi h ng kh i khi ã tìm th y m t khung kh hi u kĩ hơn các tin chính bu i sáng và gi i thích cái x y ra trên th gi i ngày nay. và tôi ã b quên nó. c h ng kh i và s kinh hãi tràn y tôi. r t nhi u th có ý nghĩa theo nh ng cách chúng không có trư c ây. Và ó là cái cu n sách này nói v . các cu c chi n tranh cây ô liu ã ám nh tôi hoàn toàn. mà . Nó cũng là al-Qaeda và các m ng lư i kh ng b khác. h i ngh t xa. Trư c 11 tháng 9 (11/9). . n n chí. Th gi i ư c san ph ng. mà ã b n vi c khác. S kinh s riêng c a tôi xu t phát t s th c hi n nhiên r ng không ch nh ng ngư i vi t ph n m m và các geek [các tay c phách v ] máy tính ư c trao quy n c ng tác trong công vi c m t th gi i ph ng. Khi b n b t u nghĩ v th gi i như là ph ng. và ph n m m m i năng ng. s nh n ra th gi i là ph ng làm căng th ng th n kinh vì tôi nh n ra r ng s san b ng này ã x y ra khi tôi còn ang ng . ó là cái Nandan ã nói cho tôi. Song sau 11/9. Rõ ràng. hi n nay là có th cho nhi u ngư i hơn bao gi h t h p tác và c nh tranh trong th i gian th c v i nhi u ngư i hơn v nhi u lo i vi c làm khác nhau hơn t nhi u ngõ ngách c a hành tinh hơn và trên cơ s bình ng hơn b t c th i gian nào trư c ây trong l ch s loài ngư i – dùng máy tính. và b làm nh c. v m t ngh nghi p và cá nhân. V ngh nghi p. Nó ư c san b ng theo cách lôi kéo và siêu trao quy n m t nhóm hoàn toàn m i c a nh ng ngư i àn ông và àn bà gi n d . Tôi th c s không ng .

v tinh. Nó ã làm th gi i co l i t m t kích thư c l n thành c trung bình. m ra s giao thương gi a Th gi i Cũ và Th gi i M i – cho n kho ng 1800. các nư c và các chính ph (thư ng ư c tôn giáo hay ch nghĩa qu c hay s k t h p c a c hai xúi gi c) ã d n ư ng phá b các b c tư ng và n i ch t th gi i l i v i nhau. và trong n a sau b i s s t gi m các chi phí liên l c . h i nh p toàn c u ư c c p l c b i s s t gi m chi phí chuyên ch . Toàn c u hoá 1.KHI TÔI CÒN ANG NG 9 Tôi dành h u h t th i gian c a mình chu du trong các th gi i R p và H i giáo. bao nghiêu s c ng a. tôi nh n ra r ng có cái gì ó th t s quan tr ng ã x y ra trong khi tôi g n bó v i các lùm cây ô liu c a Kabul và Baghdad. Chính trong th i i này mà chúng ta th c s th y s ra i và trư ng thành c a m t n n kinh t toàn c u. b n s i n k t lu n lí l l ch s khái quát là ã có ba k nguyên l n c a toàn c u hoá. b gián o n b i i Kh ng ho ng và Chi n tranh Th gi i I và II.nh s ph bi n c a i n tín. N u b n t cu n Xe Lexus và Cây Ô liu và cu n sách này l i v i nhau. Tôi s g i th i i này là Toàn c u hoá 1. i n tho i. Th i i này làm th gi i co t c trung bình xu ng c nh . Trong n a u c a th i i này. Tôi ã l i tìm th y v t ó trên hành trình c a tôi n Bangalore tháng 2 năm 2004. cáp quang. Vào các năm ó tôi ã m t d u v t toàn c u hoá. Trong k nguyên này.0. Toàn c u hoá 2. mu n hơn. Trong Toàn c u hoá 1. ng l c thúc y h i nh p toàn c u. PC. nh ng cơ hơi nư c và ư ng s t. ã là các công ti a qu c gia.0 là v các nư c và s c m nh cơ b p. hay. kéo dài t 1800 n 2000. Các công ti a qu c gia này ti n hành toàn c u hoá vì th trư ng và lao ng.0. Th i i u kéo dài t 1492. s c hơi nư c – và b n ã có th tri n khai nó sáng t o n th nào. trong Toàn c u hoá 1. ng l c thúc y quá trình h i nh p toàn c u ã là nư c b n có bao nhiêu cơ b p – bao nhiêu s c cơ b p. u tiên do s bành trư ng c a các công ti c ph n Hà Lan và Anh và Cách m ng Công nghi p làm mũi nh n.0 tác nhân then ch t c a s thay i. nhân t then ch t c a thay i.0. theo .khi Columbus dương bu m. thúc y s h i nh p toàn c u. M t khi ã tìm th y. s c gió. T c là. Trong Toàn c u hoá 2.0. và phiên b n ban u c a World Wide Web (WWW). các câu h i ch y u là: Nư c tôi h p v i s c nh tranh và các cơ h i toàn c u ch nào? Làm sao tôi có th i toàn c u và c ng tác v i nh ng ngư i khác thông qua nư c tôi? K nguyên l n th hai. Toàn c u hoá ã i n m t m c m i hoàn toàn.

Tuy Trung . Và cái òn b y cho phép các cá nhân và các nhóm i toàn c u d n v y và suôn s nv y không ph i là s c ng a. Nó khác ch Toàn c u hoá 1.0 và Toàn c u hoá 2. và s h i nh p. h i.0 . Bây gi các cá nhân ph i.0.0 ch y u do các cá nhân và doanh nghi p Âu Mĩ d n d t. Và câu h i l n trong th i i này ã là: Công ti tôi h p v i n n kinh t toàn c u ch nào? Nó t n d ng các cơ h i th nào? Làm sao tôi có th i toàn c u và c ng tác v i nh ng ngư i khác qua công ti c a tôi? Cu n Xe Lexus và Cây Ô liu ch y u là v nh i m c a k nguyên này. v n còn nhi u rào c n i v i s h i nh p toàn c u suôn s . và làm sao tôi có th . khi Bill Clinton ư c b u làm t ng th ng năm 1992. và có th . h u như không ai ngoài chính ph và gi i hàn lâm có e-mail. Internet và thương m i i n t v a m i c t cánh. Và trong khi ng l c trong Toàn c u hoá 1.là năng l c m i tìm th y cho các cá nhân c ng tác và c nh tranh toàn c u. Các ng l c ng sau k nguyên toàn c u hoá này là các t phá v ph n c ng t tàu hơi nư c và ư ng s t lúc ban u n i n tho i và các máy tính l n vào lúc cu i. Và ó là lí do vì sao tôi lí l trong cu n sách này r ng vào kho ng năm 2000 chúng ta ã bư c vào m t k nguyên m i hoàn toàn: Toàn c u hoá 3. Nhưng ngay c khi các b c tư ng s p . lên m t m c m i hoàn toàn.0 là các công ti ti n hành toàn c u hoá. m t th i i khi các b c tư ng b t u s p trên kh p th gi i. và s ph n ng d d i v i nó. Hãy nh . không ph i là ph n c ng. mà là ph n m mt t c các lo i ng d ng m i – cùng chung v i s sáng t o ra m t m ng cáp quang toàn c u bi n t t c chúng ta thành láng gi ng sát vách.th cho nó c trưng c nh t vô nh .0 không ch khác các k nguyên trư c ch nó làm th gi i co l i và ph ng th nào và nó trao quy n cho các cá nhân ra sao. chúng ã c t cánh – cùng v i nhi u th khác n a ã cùng n trong khi tôi ng . v i s chênh l ch giá v các s n ph m và lao ng. và khi tôi vi t Xe Lexus và Cây Ô liu năm 1998. c ng tác v i nh ng ngư i khác m t cách toàn c u? Song Toàn c u hoá 3. Toàn c u hoá 3. Tôi h p v i c nh tranh và các cơ h i toàn c u ngày nay ch nào.0 làm th gi i co t c nh xu ng c bé tí và ng th i san b ng sân chơi. Ph i. ng l c trong Toàn c u hoá 3. t mình.10 TH GI I LÀ PH NG nghĩa r ng ã có s d ch chuy n c a hàng hoá và thông tin t l c a này sang l c a khác ó có m t th trư ng toàn c u.0 là các nư c ti n hành toàn c u hoá và ng l c trong Toàn c u hoá 2.

chính các nư c. “anh s vi t m t cu n sách nhan Th gi i là Ph ng”. Các cá nhân t m i nơi c a th gi i ph ng u ư c trao quy n. Jerry ch m m cư i.0 ngày càng nhi u s ư c d n d t không ch b i các cá nhân mà cũng b i các nhóm cá nhân – phi Tây phương. và các i m phương ông khác. Tôi th o lu n chi ti t c hai mu n hơn trong cu n sách này). Hãy tôi ưa b n quay v lúc u c a hành trình c a tôi n n . aithirth “Jerry” Rao là m t trong nh ng ngư i u tiên tôi g p Bangalore. và tôi hi v ng s có kh năng làm th v i b n. và các cá nhân. Không c n ph i nói. Cho nên tôi nh c i n tho i g i cho v tôi.0.r ng anh ta có th là k toán viên J . các công ti. Toàn c u hoá 3.cũng ư c trao quy n m t cách m i n a trong k nguyên này.và tôi g p anh chưa hơn vài phút khách s n Leela Palace trư c khi anh b o tôi r ng anh có th x lí các t khai thu c a tôi và các yêu c u k toán khác tôi c n .t Bangalore. tôi ã có m t k toán viên r i Chicago. Nhưng v sau này. tôi ã bi t m t th : tôi mu n b m i th và vi t m t cu n sách có th cho phép tôi hi u quá trình làm ph ng này ã di n ra th nào và các h lu c a nó có th là gì i v i các nư c. B i vì nó làm th gi i co l i và ph ng. nh ng ngư i thăm dò phương Tây ti n hành ph n l n vi c toàn c u hoá và nh hình h th ng. có th bu n cư i hơn là tò mò! Cu i cùng. Không. Toàn c u hoá 3.0 bi n thành có th cho r t nhi u ngư i c m và chơi [plug and play]. các công ti. i u này s ngày càng ít úng hơn. và b o cô. và chia s v i b n m t s cu c g p tình c ã d n tôi n k t lu n r ng th gi i không còn tròn – mà ph ng. c m ơn. không da tr ng – a d ng hơn nhi u.KHI TÔI CÒN ANG NG 11 Qu c th c s là n n kinh t l n nh t th gi i trong th k mư i tám. Nhưng khi tôi ng i suy ng m nh ng thay i này ban công c a phòng khách s n c a tôi t i hôm ó. Ann. (Trong khi s trao quy n cho các cá nhân hành ng toàn c u là c tính m i quan tr ng nh t c a Toàn c u hoá 3. và b n s th y m i s c c u v ng con ngư i tham gia. Cô v a bu n cư i v a tò mò . tôi ã có kh năng thuy t ph c ư c cô.. tôi ã ch có s ánh giá l m nh t v t t c i u này khi tôi r i văn phòng c a Nandan ngày y Bangalore. Anh ta quá l ch s nói . các công tito và nh . b n c thân m n.

thì anh ta có th ch n gi kín thông tin ó”. hay úng hơn k toán viên c a c a k toán viên c a tôi. bi t r ng anh thích không cho (ai ó ngoài nư c) bi t h (tên) hay s An sinh Xã h i c a anh.m i th . c u và i c a c u Delhi làm các t khai Washington và Florida’. c u làm các t khai thu Bang New York th t c . “Chúng tôi làm nhi u ngàn t khai”. Các k toán viên không ư c phép mang th m chí gi y và bút vào trong phòng khi h làm vi c trên các t khai thu ”. hãng c a anh. trư c là Bombay. Hơn n a. t California hay Texas. Rao nói. Công ti c a Rao ã i tiên phong v m t ph n m m work flow [lu ng công vi c] v i m t nh d ng chu n làm cho outsourcing khai thu r và d . v i vi c anh v n gi u tên. anh quê Mumbai. “ i u này x y ra như chúng ta nói”. Rao nói. c phi u c a tôi. nhưng anh ta không th t i nó xu ng hay in nó ra – chương trình c a chúng tôi không cho phép vi c ó. Ti n th . Rao nói v i m t n cư i. có m t i các k toán viên n có kh năng làm công vi c k toán ư c outsource t b t c bang nào c a Mĩ và chính ph liên bang. n u anh ta x lí thu c a anh h i ngo i. H có th ng i trên m t bãi bi n California và e-mail cho chúng tôi và nói. “CPA c a anh Mĩ không c n th m chí văn phòng c a h .12 TH GI I LÀ PH NG c a tôi r i. “Bây gi k toán viên c a anh. Rao b o. 1099. Và Sonia. v i m t k toán viên Hoa Kì quét các t khai thu năm ngoái c a tôi. Jerry gi i thích. W-4. gi như anh ta có ý nh x u nào ó. “Ý anh nói gi ng k toán viên c a tôi?” tôi h i. “Các k toán viên n [dùng m t kh u] g i t t c thông tin thô m t cách tr c ti p t máy ch Mĩ. ‘Jerry. Sonia làm vi c t nhà cô n . “Vâng. Tôi b tò mò v chính làm th nào d ng tiên ti n này c a d ch v outsourcing ã tr thành. ti n thư ng. nh s bùng n v outsourcing vi c chu n b thu . K toán viên n có th nhìn th y s li u trên màn hình c a mình. “Chúng tôi liên k t v i nhi u hãng CPA [ki m toán viên (công) có ch ng ch ] c nh và v a Mĩ”. [công ti không ph i tr ] chi phí . Toàn b quá trình b t u.vào m t máy ch . gi ng k toán viên c a anh”. và h hoàn t t các t khai thu c a anh. vì th c u làm các t khai c a Tom. Nhi u nh t anh ta có th làm là th nh nó. T t c các s li u không ra ngoài Hoa Kì tuân th các quy ch riêng tư… Chúng tôi coi vi c b o v d li u và s riêng tư r t nghiêm túc. c ng v i các b n kê khai W-2. MphasiS.

n u không hơn n a. Anh hay ch ta s b o các khách hàng c a mình. chúng th c s ph c t p. Anh có mu n m t s ti n nào ó trong các qu qu n thác [trust] c a . “Má. “Tôi là s p c a anh ta và m t hôm chúng tôi cùng tr v t New York trên m t chuy n bay và tôi nói mình có k ho ch thôi vi c và anh ta b o. Rao gi i thích. như tránh thu hay né tránh thu . Năm 2004 con s là 100. m t ngư i Hà Lan. nhưng các gã [công ti] l n có th . “B n tôi Jeroen Tas. và [nh ng gã v a] mu n vư t h . “K toán viên mu n l i trong ngh t i Mĩ s là ngư i t p trung vào nghĩ ra các chi n lư c sáng t o ph c h p. Bây gi hãy nói v làm th nào chúng tôi qu n lí tài s n c a anh và anh s làm gì cho lũ tr c a anh. ‘Tôi cũng th ’.” Jerry nói.000 t khai thu Mĩ ư c làm n . và h nói r ng h không th s c ưa ra các ho t ng outsourcing l n v thu n n . Không th t v y. “ t nhiên h có th ti p c n n cùng các l i th v quy mô mà các gã l n hơn ã luôn có. mà trư c ây h b t ch i.000. ‘Tôi ã khi n công vi c t p nh p ư c làm r t hi u qu .” Năm 2003. Rao nói. “Anh ã vào ngh này th nào?” tôi h i Rao. tuy v y.” Có ph i thông i p cho nh ng ngư i Mĩ. “Cái gì s l i Mĩ?” Tôi h i. Trong m t th p niên. Anh bi t c n cái gì chu n b m t t khai thu ? Vi c làm r t ít sáng t o. “Cái mà chúng tôi làm là làm công vi c t p nh p.” Các hãng c v a này “có ư c m t sân chơi b ng ph ng hơn. y là cái s chuy n ra h i ngo i”. ‘Vì sao chúng ta l i không kh i ng doanh nghi p riêng c a chúng ta?’ Vì th vào năm 1997-98. d ki n là 400. anh s cho r ng k toán viên c a anh outsource vi c chu n b cơ b n c a các t khai thu c a anh . Rao nói. ng các con má l n lên i làm k toán viên?” Tôi h i. tôi ã i d m t h i ngh công ngh Las Vegas và m t s hãng k toán [Mĩ] c trung bình ã ti p c n tôi. và tôi u ã làm cho Citigroup California”. cho nên tôi t làm chúng’.KHI TÔI CÒN ANG NG 13 chung. chúng tôi cùng nhau ưa ra m t k ho ch kinh doanh cung c p các gi i pháp Internet cao c p cho các công ti l n … Hai năm trư c. qu n lí các quan h khách hàng”. Năm 2005.000. ‘Và các vi c khác này. C hai chúng tôi u nói. kho ng 25. Vì l ó chúng tôi ã phát tri n m t s n ph m ph n m m g i là VTR – Virtual Tax Room: Bu ng Thu ocho phép các hãng k toán c v a này d dàng outsource khai thu .

t t hơn b n hãy gi i th d ch v nh y c m. k toán viên . tôi b o Rao. i u này có v là tương lai. làm nhi u vi c thông thư ng. Tôi hi m khi g p khách hàng. L. ho c c hai. Nh ng ngư i có th t o ra giá tr thông qua s lãnh o. “M i ngư i ph i t p trung vào cái chính xác là giá tr gia tăng c a mình.” Nhưng n u tôi ch là m t k toán viên trung bình thì sao? Tôi ã i h c m t i h c nhà nư c. b i vì h ã không có ch t lư ng th i gian v i các khách hàng. Gary Boomer. m t CPA và CEO c a Boomer Consulting Manhattan. các h i buôn và các công ti… Lí do ch y u khi n ngành kinh doanh ã có kh năng tăng quy mô nhanh như nó ã có ba năm qua là do u tư mà các công ti [ t cơ s nư c ngoài] này ã ti n hành vào h th ng. nh ng ngư i n tr này có th ư c c i bi n thành các k toán viên phương Tây cơ b n khá nhanh v i ph n nh chi phí. “Ngh k toán hi n nay ang bi n i. và các m u bi u chu n hoá. 2004).” Cái anh ang nói cho tôi. ông nói thêm. Tôi làm vi c m t hãng k toán l n. quy trình và ào t o. Boomer k t lu n. nhi u trong s ó i làm cho các hãng a phương n kh i u v i 100 $ m t tháng. ào t o nghiêm ng t. ã vi t. Kansas.” ánh giá t m t ti u lu n trong t p chí Accounting Today (7 tháng B y. “Mùa [thu ] v a r i ã t o ra hơn 100.n u b n là m t ngư i Mĩ. cũng như tăng cư ng các m i quan h v i các khách hàng hi n có c a h . Rao tr l i. H gi tôi . Tôi có k t qu trung bình B+. là b t k ngh c a b n là gì – bác sĩ.” Có kho ng b y mươi ngàn ngư i t t nghi p i h c ngành k toán n m i năm. qu th c. các m i quan h và s c sáng t o s làm bi n i ngành kinh doanh.000 t khai thu [ ư c outsource] và bây gi ư c m r ng ngoài các t khai thu cá nhân sang các qu qu n thác. ki n trúc sư. lu t sư. M t s hãng k toán n th m chí b t u ti p th chính h cho các hãng Mĩ qua h i ngh t xa và b qua vi c i l i.14 TH GI I LÀ PH NG mình?’ Nó có nghĩa là có các th o lu n ch t lư ng-th i gian v i các khách hàng hơn là ch y vòng quanh gi ng nh ng con gà v i u b c t t t tháng Hai n tháng Tư. V i s giúp c a truy n thông t c cao. Nh ng ngư i b u víu vào quá kh và ch ng l i s thay i s b bu c d n sâu hơn vào s hàng hoá hoá (commoditization). và thư ng ơn xin gia h n n tháng Tám. b i vì b t c th gì có th ư c s hoá có th ư c outsource cho nhà s n xu t ho c khéo nh t ho c r nh t. Cu i cùng tôi có b ng CPA.

ph n vi c h n. D tiên oán cho ai ó s ng n . chúng tôi có th dành cho ông m t bàn g n c a s ’. Ai ó s nói. khó tiên oán. Vài tu n sau khi tôi nói chuy n v i Rao. tôi h i Rao ti p theo anh s làm gì. N u b n quay l i và c các sách giáo khoa kinh t h c cơ b n. s ư c di chuy n i. Anh ta tràn y sinh l c. ngư i tôi v a ph ng v n cho cu n sách này: Tom m n. nhưng tôi có th làm vi c t trư c bàn c a anh ng i b t c âu trên th gi i. úng.” Rao nói. và khi b n s ng trong m t xã h i nh c a s thay i ó [như Mĩ]. Chúng tôi có th d oán tương lai c a mình. và di chuy n công vi c i ó ây. ‘ . Và b n không th xu t kh u vi c c t tóc. nhưng anh không th ph c v tôi m t mi ng th t nư ng’. n u quán ăn không có m t ngư i ph trách. ‘Vâng. Mĩ luôn luôn trên nh c a làn sóng sáng t o m i… Cho nên là khó nhìn vào m t k toán viên ó và nói ây là cái s là. B n mu n c t ki u tóc gì? B n mu n th c t nào? T t c các th ó có th và s ư c m t call center r t xa làm. Các b n xác nh tương lai. Chúng ta ang gi a m t s thay i công ngh to l n. chúng s b o: Các hàng hoá ư c trao i. Anh b o tôi anh ã nói chuy n v i m t công ti Israel có nh ng bư c ti n l n v công ngh nén cho phép truy n các hình quét CAT (Computer Assisted Tomography) t t hơn và d hơn qua Internet cho nên b n có th mau chóng có m t ý ki n th hai t m t bác sĩ cách xa n a vòng trái t. tôi nh n ư c e-mail sau t Bill Brody. Chúng tôi có th nói.” Khi chúng tôi k t thúc cu c nói chuy n. Nhưng chúng tôi sau các b n.KHI TÔI CÒN ANG NG 15 ng sau. Trong mư i năm chúng tôi s làm nhi u th ang ư c làm Mĩ ngày nay. Cái gì s x y ra v i tôi trong h th ng này? “ ó là m t câu h i hay. “Chúng ta ph i chân th t v nó. Chúng ta không ư c t m thư ng hoá i u ó. còn các d ch v ư c tiêu th và s n xu t cùng ch . tôi nói t i m t cu c h i ngh giáo d c y t ti p t c c a trư ng Hopkins cho các bác sĩ x ch n [radiologist] (tôi ã . Nhưng ó là m t sinh k t t và v cơ b n hãng v a lòng v i tôi. Nói cách khác. Song chúng ta ang n g n vi c xu t kh u c t tóc. ông Friedman. Chúng ta ph i x lí nó và nói v nó m t cách chân th t … B t c ho t ng nào mà chúng ta có th s hoá và phân li chu i giá tr . hi u trư ng i h c Johns Hopkins. có nh ng ph n c a vi c i ăn cơm hi u mà chúng ta có th phân li và outsource.

300 nhà báo quanh th gi i. hi n nhiên các b nh vi n nh chuy n các b c nh quét cho các radiologist nư c ngoài. Sau ó tôi nghe v ho t ng c a Reuters n . tôi gi s ) như th h có th di n gi i các nh và cho ch n oán 24/7. ph c v m t th trư ng bao g m các nhà ngân hàng u tư. Tôi ã không có th i gian thăm văn phòng Reuters Bangalore. Glocer là ngư i i tiên phong v outsourcing các y u t c a chu i cung tin th c. các báo. nhưng tôi ã có kh năng n m ư c Tom Glocer. V i 2. truy n hình. các nhà buôn bán các công c phái sinh. ài phát thanh. Tôi v a ư c bi t r ng nhi u b nh vi n nh và m t s b nh vi n v a Hoa Kì. 197 văn phòng. ch ng ch và kh năng phù h p… Các nhóm th c hi n vi c c ngoài gi này ư c các radiologist Mĩ thuê h g i là “các Cú ăn êm – Nighthawks”. Ít nh t ó là cái tôi nghĩ. Chúc t t lành. CEO c a Reuters. các nhà môi gi i ch ng khoán. L i th là ban ngày Úc hay n khi ban êm ây – cho nên y m tr ngoài gi tr nên d làm hơn b ng chuy n các nh qua trái t. không có v n gì xem các nh b t c âu trên th gi i …Tôi cho r ng các radiologist u kia … ph i ư c ào t o Hoa Kì và có các b ng. và các i lí Internet. nghe ông ã làm gì. Reuters ã luôn có N . Vì các nh CAT (và MRI-Magnetic Resonance Imaging) ã d ng s r i và có s n dùng trên m ng v i m t giao th c chu n. Không có outsourcing nào i v i tôicho dù m t s b n c nào ó c a tôi có th mu n m c báo c a tôi có th chuy n i B c Tri u Tiên. Trong khi m t s nhóm x ch n s dùng x ch n t xa [teleradiology] chuy n các nh t b nh vi n v nhà c a h (hay n Vail hay Cape Cod. Bill h tr i tôi là m t nhà báo và không ph i là m t k toán viên hay m t radiologist. các radiologist ang outsourcing vi c c các nh quét CAT cho các bác sĩ n và Úc!!! H u h t vi c này x y ra vào ban êm (và có th cu i tu n) khi các radiologist không có nhân viên lo vi c y m tr trong b nh vi n.16 TH GI I LÀ PH NG t ng là m t radiologist) … Tôi ch t th y m t tình hình r t h p d n mà tôi nghĩ anh có th quan tâm.

Glocer gi i thích. t ng giây c a m i ngày. Các lo i tin c bi t v thu nh p ó i v i kinh doanh tin là vanilla i v i kinh doanh kem . ‘Hãy b o h làm ch các tóm t t tin c bi t và các b ng và b t c th gì khác có th sai h làm Bangalore’. và th m chí vài l i t các i th c nh tranh t báo cáo thu nh p vào vi n c nh. ngư i bi t ai là các nhà phân tích ngành gi i nh t và ã ưa úng ngư i i ăn trưa”. ó là khi anh c n m t nhà báo th t. “Exxon ti t l thu nh p c a nó và chúng ta c n ưa i u ó càng nhanh càng t t lên các màn hình kh p th gi i: ‘Exxon ki m ư c ba mươi chín cent quý này trái v i ba mươi sáu cent quý trư c’. S phá s n dot-com và s làm ph ng th gi i ã bu c Glocer ph i nghĩ l i Reuters cung c p tin th nào . Ta ch c n ưa tin cơ b n càng nhanh càng t t. “Chúng ta không c n nhi u phân tích. Chúng tôi b o.m t hàng hoá cơ b n th c s có th ư c làm b t c âu trong th gi i ph ng. vì các lí do c v chi phí và hi u qu : Chúng ta th c s c n t ngư i c a chúng ta vào âu cung ng cho chu i cung tin t c toàn c u c a chúng ta? Và chúng ta có th th c s chia nh công vi c c a m t nhà báo và gi m t ph n London và New York và chuy n m t ph n sang n ? Glocer b t u ngó n ch c năng ki m cơm cơ b n nh t mà Reuters cung c p.li u nó có th chia nh các ch c năng c a m t nhà báo và chuy n các ch c năng có giá tr gia tăng th p sang n .c gi r t ph c t p tho mãn. “là i thuê sáu phóng viên Bangalore như m t th nghi m.KHI TÔI CÒN ANG NG 17 m t khán-thính. khi nhi u khách hàng c a nó tr nên r t có ý th c v chi phí. trong khi b o t n càng nhi u vi c làm báo gi i càng t t. m t bình lu n t hai nhà phân tích hàng u trong lĩnh v c. “ i u ó c n m t t p kĩ năng báo chí cao hơn – ai ó có các quan h trên th trư ng. ngư i bi t làm sao có m t bình lu n t công ti. Sau s phá s n dot-com. ngày ngh và tr . Reuters b t u t h i mình. Glocer nói. Vi c làm tri th c có giá tr gia tăng th c x y ra trong năm phút ti p theo. tuy v y. Glocer nói.” Nh ng ngư i n m i ư c thuê này có ki n th c k toán và ư c Reuters hu n luy n. M c tiêu chính c a ông là gi m s ch ng chéo t ng ti n lương c a Reuters. Tin kh n ph i ra tính b ng giây sau công b c a công ti. là tin s t d o v thu nh p công ti và nh ng ti n tri n kinh doanh liên quan. và b ng [cho th y l ch s g n ây v thu nh p quý] vài giây mu n hơn”. “Cho nên vi c u tiên chúng tôi ã làm”. Năng l c c t lõi ó là t c và s chính xác”. song h ư c tr lương.

Bangalore là m t trong nh ng nơi ư c n i m ng nh t trên th gi i. “ n là m t a i m phong phú không th tin n i tuy n ngư i. tuy v y. không ch có kĩ năng kĩ thu t mà c kĩ năng tài chính. Mùa hè 2004. m t trong nh ng vi c u tiên nó làm là trao cho các hãng i n tín – Reuters. “Chúng tôi nghĩ chúng tôi có th trút gánh n ng báo cáo ã b hàng hoá hoá và khi n vi c ó ư c làm m t cách có hi u qu nơi khác trên th gi i. m t s là các phóng viên làm các tin thu nh p c bi t. Glocer ã c vui v làm vì ng nào cũng ph i làm.” ông nói. bây gi có th làm vi c ó t Bangalore.cho chào bán ch ng khoán. Khi m t công ti công b thu nh p c a mình. hoá ra là b n có th ng i Bangalore và có ư c phiên b n i n t c a m t thông cáo báo chí và bi n nó thành m t câu chuy n d dàng h t như b n có th làm London hay New York”. T t nhiên. các công ti ã không có hi u qu v chi phí i v i Reuters theo dõi trư c ây v i các nhà báo ư c tr lương cao hơn New York. Outsourcing các thông báo tin t c cho n cũng cho phép Reuters m r ng b ngang c a vi c làm phóng s c a nó t i nhi u công ti có v n nh hơn.m t giây hay ít hơn – kéo thông tin sang ó. Dow Jones.18 TH GI I LÀ PH NG c p y t theo chu n a phương. “Chúng tôi s l y d li u thô ó. là vi c sau.” Glocer nói. “và r i là m t cu c ch y ua xem chúng tôi có th quay vòng nó nhanh ra sao. “Hãy gi như anh là m t nhà báo Reuters New York. Nhưng v i các phóng viên n có lương th p. . và Bloomberg phân phát. là lương và ti n thuê nhà Bangalore ít hơn m t ph n năm so v i các th ô phương Tây ó. Trong khi kinh t h c và s làm ph ng th gi i ã y Reuters xu ng con ư ng này. Reuters ã tăng ho t ng n i dung Bangalore c a nó lên ba trăm nhân viên. Anh t s tho mãn cu c s ng c a mình b ng chuy n các công b báo chí thành các h p trên các màn hình hay làm vi c phân tích?” Glocer h i. và r i t o cơ h i cho các nhà báo Reuters theo quy ư c t p trung vào vi c làm báo và phân tích có giá tr gia tăng cao và tho mãn cá nhân hơn nhi u.” ông nói. nh m cu i cùng n t ng s m t ngàn rư i. nhưng h u h t là các nhà báo làm phân tích d li u chuyên bi t hơn m t chút – nghi n s [number crunching: tính toán s li u]. và m c dù có m t chút tr . M t vài trong s ó là các phóng viên Reuters kì c u ư c c sang hu n luy n các i n . S khác bi t. có th thuê nhi u ngư i v i chi phí c a m t phóng viên New York.

Reuters ã th y r ng các nhân viên n c a nó cũng thư ng hay có h c v tài chính và t n tu do có ng cơ cao n a. t t c bây gi do riêng các phòng môi gi i ch ng khoán chi tr . Nhưng như m t k t qu . “Khó x v i nhân viên. B n thân tôi b xu hư ng này gi ng xé. n u gi như nó ã có kh năng outsource vi c kinh doanh c p th p hơn c a nó khi tôi b t u v i tư cách m t phóng viên London hai mươi lăm năm trư c. Cho n g n ây các hãng l n Wall Street ã ti n hành nghiên c u u tư b ng tiêu hàng tri u dollar cho các nhà phân tích ngôi sao và sau ó tính m t ph n chi phí lương c a h cho các phòng môi gi i ch ng khoán c a h .000 $ t ng n bù.KHI TÔI CÒN ANG NG 19 “R t nhi u khách hàng c a chúng tôi ang làm cùng vi c. Bên c nh vi c có kh năng tr m t nhà phân tích Bangalore kho ng 15. ngư i ã c t g n m t ph n tư toàn b nhân viên Reuters. chúng chia s k t qu phân tích v i các khách hàng t t nh t c a h . các hãng u tư l n Wall Street ã ph i c t gi m m nh chi phí nghiên c u th trư ng c a h . M i ây Reuters cũng ã m m t trung tâm phát tri n ph n m m Bangkok vì hoá ra là m t ch t t tuy n các nhà phát tri n ph n m m nh ng ngư i mà t t c các công ti phương Tây ganh ua vì tài năng Bangalore ã không ý t i. và tính m t ph n chi phí cho kinh doanh ngân hàng u tư c a h . ti p theo nhi u v bê b i. Và i u này t o m t khuy n khích l n i v i h outsource m t s công vi c gi i tích cho các nơi như Bangalore. Song UPI có th v n phát t ngày nay như m t hãng i n tín.” Glocer nói.” Glocer nói. mà dư i ó h làm vi c c t l c. “Nghiên c u u tư ã bóc to c s lư ng chi phí kh ng l . mà nó không là. tôi có ng c m l n lao v i các phóng viên i n tín và v i các áp l c.000 $ New York hay London. ho t ng ngân hàng u tư và môi gi i ch ng khoán ã ph i tách b ch rõ ràng – sao cho các nhà phân tích s ng ng th i ph ng các công ti nh m nh n ư c ho t ng ngân hàng u tư c a h . trái v i 80. thư ng dùng các phân tích tô h ng c a m t công ti nh vi c kinh doanh ngân hàng c a nó. Sau khi b t u s nghi p c a mình như m t phóng viên i n tín v i hãng UPI-United Press International. c chuyên môn và tài chính. mà không có nh ng t n thương sâu . Theo sau các v i u tra c a Eliot Spitzer T ng Chư ng lí Bang New York v các t p quán Wall Street. vì th r t nhi u hãng dùng làm ca Bangalore làm vi c ki m cơm phân tích công ti”.

H th y các khách hàng c a chúng tôi làm chính xác cùng vi c. và bây gi nó n i ti ng nh t vì các casino c b c l n c a Mohegan Sun và Foxwoods và vì các nhà nghiên c u dư c c a Pfizer. S thay i cũng kh c nghi t nh t i v i nh ng ngư i có khó khăn thay i. Song tranh cãi v công vi c di sang n . bao nhiêu thành th làm giày ã th y ngành giày di i nơi khác. Glocer nói. ng th i. Tuy nhiên. vi c gi l i và m t m ng lư i an sinh xã h i thích áng là c n thi t”. các vi c làm ư c t o ra. C t c hoà bình l i làm thay i vùng này m t l n n a. B m b n h c c a tôi ã làm vi c t i Electric Boat. Các kĩ năng không còn ư c s d ng. Ông nói. Bao nhiêu th tr n xay xát ã th y các c i xay c a mình óng c a. s thay i là quan tr ng. trong th k mư i chín ã là m t trung tâm săn cá voi l n. i v i h . S thay i là kh c nghi t nh t v i nh ng ngư i b b t ng giáng xu ng. ã g i cho t t c các nhân viên biên t p m t thư báo. Tôi tin v ng ch c vào bài h c c a các nhà kinh t c i n v di chuy n công vi c n nơi nó có th ư c làm t t nh t.20 TH GI I LÀ PH NG s c gi a các phóng viên. Vùng ã thay i. cá nhân nh ng ngư i lao ng s không d tìm vi c làm m i. New London. H n m ư c c t truy n … Quan tr ng là ph i chân th t v i con ngư i v cái chúng ta làm và vì sao và không tô v thông i p. “ y là nh ng ngư i sành i u làm phóng s . Cu c tranh cãi hi n th i v off-shoring là gay g t m t cách nguy hi m. t t nhiên. ta không ư c b qua r ng trong m t s trư ng h p. ch a o n trích sau: OFF-SHORING V I NGHĨA V Tôi l n lên New London. Trong m t n l c gi i quy t tr c ti p v i nhân viên Reuters. Connecticut. T ch c H i quân và Tu n Duyên h i. bao nhiêu th tr n m t th i ã r t m nh v d t may bây gi mua t t c v i lanh t Trung Qu c? S thay i là kh c nghi t. ã không là c nh t. nhân viên Reuters hi u r ng vi c này ph i làm sao cho công ti có th s ng sót và r i th nh vư ng l i. s thay i không ph i là m i. David Schlesinger ng u Reuters Mĩ. Song s thay i là t nhiên. ngư i dân ã thay i. Trong các năm 1960 và 70 cá voi ã h t t lâu và các nhà s d ng lao ng chính vùng u g n v i quân i – không là m t i u ng c nhiên trong k nguyên Vi t Nam. c n n các kĩ năng m i. Các vi c làm m t i. Trung .

ư c làm xa hàng ngàn d m b i ai ó ki m ít hơn hàng ngàn dollar m t năm. ph i chăm lo v n m nh kinh t riêng c a mình. Nh ng ngư i khác x lí các cu c g i “inbound-v ” . và nó giúp b i vì nó t o cơ h i s n xu t s n ph m cu i cùng r hơn. Các cu c g i ư c chuy n n ây b ng v tinh và cáp quang dư i bi n. M i A . Có nhi u t ng v i các phòng y kho ng hai mươi m y ngư i làm vi c v i i n tho i . Công vi c ư c làm nơi nó có th ư c làm có k t qu và hi u qu nh t. úng như là lúc nghĩ v các nghĩa v c a off-shoring cũng như v các cơ h i … M i ngư i. và các New York c a th gi i này th m chí nhi u hơn các Bangalore hay Th m Khuy n. i u ó cu i cùng giúp các New London. Ch c ch n khó i v i các cá nhân nghĩ v công vi c “c a h ” r i i. các hi u và nhà máy giày ã chăm lo. Nó giúp b i vì nó gi i phóng con ngư i và v n làm công vi c khác. làm l i cho các khách hàng ngang như nó giúp công ti. tinh x o hơn. New Bedford. i TV và tôi ã m t bu i t i t i call center “24/7 Customer” do ngư i n s h u Bangalore. “MÀN HÌNH ANG CHÁY?” nh có bi t m t call center n nghe gi ng th nào? Trong khi làm phim tài li u v outsourcing.m i th t tìm hành lí th t l c cho các khách hàng c a các hãng hàng không Mĩ và châu Âu n gi i quy t các v n máy tính cho nh ng ngư i tiêu dùng Mĩ b l n l n. bán m i th t th tín d ng n s phút i n tho i.KHI TÔI CÒN ANG NG 21 Qu c và Mexico th c s không khác cu c tranh lu n m t th i v vi c làm tàu ng m b New London hay vi c làm giày b Massachusetts hay vi c làm d t may b B c Carolina. Nhưng ây là lúc nghĩ v cơ h i cũng như v n i au. h t như m i công ti.t ng c ng kho ng hai ngàn rư i ngư i. M t s ư c bi t như các nhân viên “outbound-t bên ngoài”. Call center này là m t th lai t p gi a m t kí túc xá i h c dành cho c nam l n n và m t ngân hàng i n tho i huy ng ti n cho ài TV công c ng a phương. h t như cha ông chúng ta trong các c i xay.

Nó ph i ư c c. nhi u trong s h có lương kh i i m cao hơn lương hưu c a b m . n u b n có th tư ng tư ng i u này. Th c ra. Cũng tư ng tư ng r ng b t k các gi ng nói u bên kia có thô l . Tuy tôi ch c là có các call center ho t ng như các cơ s bóc l t công nhân tàn t . khi tôi h i m t chuyên gia máy tính tr ngư i n ó m t câu h i ơn gi n: Trên t ng này k l c v cu c g i dài nh t giúp ngư i Mĩ nào ó b l c trong mê cung ph n m m c a mình là bao nhiêu? “Mư i m t gi . t t nhiên. nhưng b n có nghe các m u c a các cu c nói chuy n quen thu c kì qu c khi b n lang thang trên sàn 24/7 và ch nghe qua vai c a các nhân viên khác nhau c a call center khi h làm vi c. Tôi lang thang quanh khu Microsoft kho ng sáu gi chi u theo gi Bangalore. bu n r u. tôi là Jerry. y là kho ng g n như nó nh n ư c. khi h u h t các b n tr này b t u ngày làm vi c c ah trùng v i r ng sáng Mĩ. i v i vi c làm m c m i vào n n kinh t toàn c u. góc khác có th là c bay c a Microsoft. H u h t thanh niên tôi ã ph ng v n u ưa t t c hay m t ph n lương c a h cho b m h . H u h t các thanh niên n mà tôi nói v chuy n này ã không b c mình mà coi nó như .22 TH GI I LÀ PH NG t ng mênh mông c a call center g m các c m nh ng ngăn kh i nh . i u ki n làm vi c c a h nhìn gi ng như công ti b o hi m trung bình c a b n. “Mư i m t gi ?” tôi la lên. theo gi ng c a ai ó v i gi ng n c b t chư c gi ng Mĩ hay Anh. Ý tư ng.” anh ta tr l i ngay t c kh c. Nh ng ngư i tr làm vi c trong các i nh dư i ng n c c a công ti mà h cung c p h tr i n tho i. Nhân viên call center n : “Chào [bu i chi u].” anh ta nói. Tôi ch ng có cách nào ki m tra li u i u này có úng không. là khi n các khách hàng Mĩ hay châu Âu c m th y tho i mái hơn. “Mư i m t gi . ây là m t m u nh c a cái chúng tôi ã nghe t i ó khi chúng tôi quay phim cho Discovery Times. Như th m t góc có th là nhóm Dell. hay x u tính n th nào. nh ng ngư i n tr này không ng ng và lúc nào cũng l ch s . tôi có th giúp?” (Các nhân viên call center n l y tên phương Tây do h t ch n. tôi có th nói chuy n v i …?” (Ai ó u bên kia v a d p i n tho i xu ng). cáu k nh. 24/7 không ph i là m t trong s ó. Nhân viên call center nam: “D ch v buôn bán ây.

tôi hi u là cô ang v i úng lúc này. sau ó. Nhân viên n Bangalore nói v i m t ngư i Mĩ: “Tôi tên là Ivy Timberwoods và tôi g i ngài …” Nhân viên n Bangalore nh n di n m t ngư i Mĩ: “Có th cho tôi b n s cu i c a s Anh sinh Xã h i c a anh?” Nhân viên n Bangalore cho l i ch d n c như cô Manhattan và nhìn ra c a s phòng cô: “Vâng. tôi s g i l i mu n hơn vào bu i t i …” Nhân viên nam Bangalore r t mu n th bán m t th tín d ng hàng không cho ai ó Mĩ ngư i có v không mu n: “Có ph i vì bà có quá nhi u th tín d ng. Bà hi u rõ tôi không?” Nhân viên n Bangalore sau khi d n m t ngư i Mĩ qua m t tr c tr c máy tính: “Không có v n gì. Nhân viên n Bangalore sau khi ai ó v a ch trích gay g t cô trên i n tho i: “Alô? Alô?” Nhân viên n Bangalore xin l i vì g i ai ó Mĩ quá s m: “ ây ch là m t cu c g i xã giao. Bà v n còn m t kho n ph i tr ba mươi dollar. C n th n nhé. bà Bell?” Nhân viên n Bangalore th nói chuy n v i m t ngư i Mĩ vì máy tính c a bà ta b h ng: “B t u chuy n gi a merory OK và memory test …” Nhân viên nam Bangalore làm cùng vi c: “T t. m t s th c s sáng t o). C m ơn ông ã dành th i gian. hãy gõ vào ba và n nút Enter …” Nhân viên n Bangalore th giúp m t ngư i Mĩ không th nán thêm m t giây n a trên ư ng dây tr giúp: “Vâng.KHI TÔI CÒN ANG NG 23 m t cơ h i có m t chút vui ùa. ông Jassup. hay bà không thích i máy bay. Tôi ch th giúp cô ra …” . m t chi nhánh [ ư ng] Năm Mươi Tư và Lexington …” Nhân viên nam Bangalore bán th tín d ng mà anh ch ng bao gi có th mua cho b n thân mình: “Th này là th có phí su t tín d ng hàng năm APR [Annual Percentage Rate] th p nh t…” Nhân viên n Bangalore gi i thích cho m t bà Mĩ x lí tài kho n séc c a mình th nào: “Séc s sáu-sáu-năm là tám mươi m t dollar và năm mươi lăm cent. Bye-bye”. Trong khi m t vài ngư i ch ch n Susan hay Bob. cô . chúng tôi có m t chi nhánh ư ng B y Mươi Tư và Th Hai.

trong túi xách có áo cư i và nh n cư i c a con gái bà và tôi c m th y r t bu n cho bà và tôi ch ng có th làm gì.24 TH GI I LÀ PH NG Nhân viên n Bangalore b m t ch trích gay g t khác: “Vâng. uy tín cao. Bà ã bay hai chuy n n i ti p nhau và bà m t túi xách c a mình. m t nhân viên n c a 24/7 call center. ‘OK. “và bà ta. nhưng khi chuy n qua n chúng tr thành nh ng vi c làm có lương cao. thưa bà? màn hình ang cháy à?” i n t i có kho ng 245. nghĩ như h k t thúc nói chuy n v i ai ó quanh kh i [nhà]. Bà Kent. ôi. Meghna. ư c thôi. Tinh th n ng i 24/7 và các call center khác mà chúng tôi ã n thăm có v khá cao. ch không ph i quanh th gi i. Tôi nói ch ng h n. ‘OK. Tôi ã không có thông tin nào”. có th ch ph i ngó g m giư ng [ tìm chi c ví] hay ngó nơi ch thư ng nó.” Sophie Sunder làm vi c cho phòng hành lí th t l c c a hãng Delta: “Tôi nh bà này g i t Texas. c m ơn r t nhi u vì s giúp ’. ó không ph i là …” Cũng nhân viên y Bangalore b m t ch trích gay g t khác: “Như m t b n [sao] an toàn … Alô?” Cũng nhân viên y Bangalore ngư c lên t i n tho i c a mình: “Tôi h n có m t ngày xui x o!” Nhân viên n Bangalore th giúp m t bà ngư i Mĩ v i m t s c máy tính mà cô chưa bao gi nghe th y trư c ây: “Có v n gì v i chi c máy này. H .000 ngư i n tr l i các cu c g i i n tho i n t m i nơi trên th gi i hay quay s ra kh n kho n chào m i ngư i ta mua th tín d ng hay i n tho i di ng hay h i phi u quá h n. th khi nào s …” Cũng nhân viên y Bangalore b m t ch trích gay g t khác: “Vì sao. “tôi có r t nhi u khách hàng g i n [v i các câu h i] th m chí không liên quan gì n s n ph m mà chúng tôi buôn bán.” cô nói. gi ng như khóc trên i n tho i. C. uy tín th p Mĩ. và nh ng ngư i tr này hoàn toàn háo h c chia s m t s cu c nói chuy n i n tho i kì quái mà h ã có v i nh ng ngư i Mĩ ã quay s 1-800-HELP. nói v i tôi. Nh ng vi c làm call center này là các vi c làm lương th p.’ và ch ta nói gi ng như. M. H g i n b i vì h b m t ví c a h hay ch nói chuy n v i ai ó.” Nitu Somaiah: “M t trong nh ng khách hàng h i tôi l y ông ta.

Vì th . v i hai t gi i lao [m i t] mư i lăm phút và m t gi ăn trưa hay ăn t i”. tương ương v i 100 ph n trăm lương cơ b n c a h . V. và Chennai. M i ngư i làm tám gi m t ngày. Chúng tôi cung c p b o hi m nhân th . Tôi b o ó là nư c c nh Pakistan”. M i ngư i cũng ư c hư ng các ph n thư ng theo thành tích cho phép h ki m ư c. mà vì b n có th làm vi c ban êm và i h c trong m t ph n ban ngày. ã gi i thích cho tôi t t c ho t ng th nào: “Ngày nay chúng tôi có hơn b n ngàn c ng tác viên tr i ra Bangalore. [nên] chúng tôi b o h n . ‘Túi c a tôi âu? Tôi mu n túi c a mình bây gi !’ Chúng tôi ch ng h n ph i nói. trung tâm d ch v khách hàng 24/7 nh n ư c kho ng b y trăm ơn xin vi c m t ngày. “Khá thư ng xuyên n iv i ngư i dân theo u i giáo d c su t các năm tu i hai mươi . Không ng c nhiên. cho nên chúng là bàn p n m t cu c s ng có tiêu chu n cao hơn. r i lên 300 $ n 400 $ m t tháng sau sáu tháng. và b a t i mà không ph i tr thêm ng nào. Các c ng tác viên c a chúng tôi kh i u v i lương ưa v nhà kho ng 200 $ m t tháng.t c i thi n là m t ch l n và ư c cha m và các công ti khuy n khích m t cách tích c c.KHI TÔI CÒN ANG NG 25 “H u h t khách hàng u gi n d . Chúng tôi tài tr m t chương trình MBA cho nh ng ngư i làm kiên nh v i các l p c ngày vào cu i tu n.” Sunder nói. thêm vào ó hơn m t ph n ba tham gia lo i hu n luy n thêm nào ó v máy tính hay kinh doanh. Tuy tuy t i a s cu c g i là khá thông thư ng và nhàm chán. Hyderabad. ây là m t m u t bu i tuy n nhân viên call center m t trư ng chuyên nghi p n Bangalore: . có th cho tôi bi t h và tên?’ ‘Nhưng túi c a tôi âu!’ M t s ngư i h i tôi là ngư i nư c nào? Chúng tôi ư c b o ph i nói th t.” Kannan nói. ‘Xin l i. M t s ngư i nghĩ là Indiana. P. toàn b chi phí cho m i nhân viên call center th c s là kho ng 500 $ m t tháng khi h kh i u và g n 600 $ n 700 $ m t tháng sau sáu tháng. “Vi c u tiên h nói là. trong các trư ng h p nh t nh. b o hi m y t cho toàn b gia ình và các phúc l i khác”. CEO và ng sáng l p c a 24/7. b a trưa. năm ngày m t tu n. nhưng ch 6 ph n trăm ngư i xin vi c ư c thuê. cho dù không nh m t b ng c p. Chúng tôi cũng c p (vé) tàu xe. Kannan. c nh tranh vì các vi c làm này là mãnh li t – không ch vì h tr lương khá. “Kho ng 10 n 20 ph n trăm các c ng tác viên c a chúng tôi theo u i b ng c p v kinh doanh hay khoa h c máy tính trong các gi ban ngày.

Các h c sinh ư c yêu c u c i c l i m t o n ng âm ơn nh t ư c thi t k d y h làm th nào làm m m âm t c a h và rung âm r c a h . r i.sau ó s p hàng v i ơn xin vi c và i ư c tuy n m viên ph ng v n m t bàn g . y là các bu i h c su t ngày v i m t thày giáo ng văn chu n b cho nh ng ngư i n m i ư c thuê che gi u gi ng c s t n c a h khi nói ti ng Anh và thay chúng b ng gi ng Mĩ. m t thi u ph duyên dáng có ch a tám tháng m c sari n truy n th ng. Tuy n m viên 1: “Em ph i t tin hơn v mình khi nói. và tham d cái g i là “l p trung hoà gi ng nói”. Và c cho America Online”. P nh cũng v i i m ưu tú. em có th thăng ti n trong s nghi p c a em”. Ngư i xin vi c 2: “Em ã qua [kì thi] SSC v i k t qu xu t s c. Em r t b n ch n. Tuy n m viên 2: “Ch m hơn m t chút. Và em cũng có 70 ph n trăm t ng h p trong hai năm trư c”. ây là thí d m t s cu c ph ng v n nghe gi ng th nào: Tuy n m viên 1: “Em ki m lo i vi c làm nào?” Ngư i xin vi c 1: “Nó ph i d a vào ánh giá. Th t khá kì l xem.26 TH GI I LÀ PH NG Tuy n m viên 1: “Chào các em”. chuy n suôn s gi a gi ng Anh. mà h ư c tr ti n tham d . hay Anh . Cô giáo c a h . Canada. Khách hàng chính mà chúng tôi tuy n [cho] hôm nay là Honeywell. Tuy n m viên 2 v i m t ng viên khác: “Nói cho ch m t chút v b n thân em”. L p mà tôi d ang hu n luy n nói gi ng trung l p mi n gi a nư c Mĩ. ng căng th ng. âu em có th phát tri n. Nó k t h p vi c h c làm th nào gi i quy t các quá trình c thù cho công ti mà các cu c g i c a nó h s ph i nh n hay g i. ( ây là bi t ng n tương ương v i i m trung bình GPA [Grade Point Average] và i m tr c nghi m SAT [Scholastic Aptitude Test]). Mĩ. Hãy bình tĩnh”. Ch mu n em lo m t chút v vi c ó và r i liên h v i chúng tôi”. Các n thanh niên .nhi u trong s h . Tuy n m viên 1: “Chúng tôi ư c m t s công ti a qu c gia ây thuê làm vi c tuy n ngư i cho h . . C l p ng thanh: “Chào cô ”. Bư c ti p theo cho các ng viên ư c thuê m t call center là chương trình hu n luy n.tuỳ thu c vào ph n nào c a th gi i h s nói chuy n v i.

It didn’t matter that each turtle had to rattle a metal ladle in order to get a little bit of noodles. ngay gi a mi n Trung-Tây. và sau ó chúng ta cùng c. A bottle of bottled water held thirty little turtles. tôi h i cô giáo n u cô có mu n tôi cho h m t phiên b n ích th c – vì tôi xu t thân t Minnesota. Cô nói v i l p. Nhưng trư c khi b n mi t th nó. “Hãy nh ngày u cô ã nói v i các em r ng ngư i Mĩ b t âm ‘tuh’? Các em bi t. “Hai mươi b n . M t vài trong s h ã t trong l n th u tiên.’ Mà cô s nói ây gi ng cô r t b ng – “‘Insert a quarter in the meter’ hay ‘Betty bought a bit of better butter’. b n ph i n m tr i nh ng a tr này khao khát n th nào thoát kh i m c th p c a t ng l p trung lưu và ti n lên. T t nhiên. nó nghe gi ng h u như âm ‘duh’ – không giòn và s c như âm c a ngư i Anh. Th là tôi c o n sau: “A bottle of bottled water held thirty little turtles. Vì th cô s ch c cho các em m t l n. Cho nên cô s không nói” ây cô nói giòn và s c – “‘Betty bought a bit of better butter’ hay ‘Insert a quarter in the metter. và nh ng ngư i khác.h nói. và v n nói gi ng như ai ó t phim Fargo. “ ây là m t môi trư ng stress cao. có cái gì ó không h p d n v ý tư ng khi n ngư i khác làm ph ng gi ng c a h c nh tranh trên m t th gi i ph ng. Every time they thought about grappling with the haggler turtles their little turtle minds boggled and they only caught a little bit of noodles. ư c không? ‘Thirty little turtles in a bottle of bottled water. thì ành v y thôi . It didn’t matter that each turtle had to rattle a metal ladle in order to get a little bit of noodles. ngư i cũng i u hành m t call center l n. a total turtle delicacy … The problem was that there were many turtle battles for less than oodles of noodles. .’ “ ư c r i.” Nilekani CEO c a Infosys nói. cô nói.KHI TÔI CÒN ANG NG 27 và Canada khi cô c minh ho m t o n ư c nghĩ ra nh n m nh ng âm. y là l n u tiên t trư c n gi tôi ư c hoan hô vì c gi ng Minesota. Trên b m t. hãy nói th t r ng b n s không nghĩ r ng h Kansas City n u h tr l i cu c g i c a b n g i n s hành lí th t l c c a hãng Delta. R i m i thành viên c a l p l n lư t th nói câu khó c này theo gi ng Mĩ.” L p h c áp l i n ng nhi t. ai s c u tiên?” cô giáo h i. N u s a i gi ng m t chút là cái giá h ph i tr nh y m t b c c a chi c thang. Sau khi nghe h v p bài ng âm này m t n a gi .

Bây gi tôi có th . r i ban êm. tuy Hoa Kì ã m t m t s vi c làm d ch v cho n trong các năm v a qua. Anney Unnikrishnan. Tôi ã không có ti n cho vi c ó. Sau khi cân nh c kĩ lư ng. ki m ng lương t t . “không ph i là s căng th ng gây xa lánh. Nó là s căng th ng c a s thành công. và ngay c nư c óng chai là c a Coke. Máy i u hoà nhi t c a Carrier. ó ch c ch n là c m giác tôi có ư c t nói chuy n v i nhi u nhân viên call center trên sàn. th c ăn. [song] tôi th y c lô ngành công nghi p Mĩ ã n Bangalore và th c s tôi không c n sang ó. r i sáng hôm sau”. tôi không c n h c ăn xà lách tr n và th t bò ngu i. Gi ng như b t c s bùng n hi n i nào. và văn hoá. Khi ngó quanh call center c a 24/7. B n làm vi c ban ngày. Như th tôi v n có th ăn cơm và sambar [m t món ăn n truy n th ng]. i u này gi i thích vì sao. v i s ng áp l c cao. Nó không ph i là thách th c c a n i lo l ng v li u h có m t thách th c hay không”. t ng xu t kh u t các công ti có cơ s Mĩ – hàng hoá và d ch v .sang n ã tăng t 2.28 TH GI I LÀ PH NG [gi /ngày] trên b y [ngày/tu n]. Ngoài ra. m t giám c nhân s 24/7. H i u v i các thách th c v thành công. Nhưng môi trư ng làm vi c. Nhưng nh ng ngư i n có giáo d c ã b ngăn l i bao nhiêu năm b i c s nghèo ói và b máy quan liêu xã h i ch nghĩa n m c nhi u trong s h có v s n sàng hơn ch u ng gi làm. Tôi v n ti p t c v i th c ăn n c a mình và v n làm vi c cho m t công ti a qu c gia. Song tôi ã không th i vì tôi không s c. i n tho i thì t Lucent. b n bè. 90 ph n trăm c ph n trong 24/7 là do các nhà u tư Hoa Kì s h u. các vi c làm m i này th c s cho phép h là n hơn. b n th y t t c các máy tính u ch y Microsoft Windows. Các chip do Intel thi t k . “Tôi ã hoàn thành MBA và tôi nh vi t bài thi GMAT (Graduate Management Admission Test) và vào i h c Purdue. Vì sao tôi ph i i Mĩ?” M c s ng tương i cao mà bây gi cô có th hư ng cho m t căn h nh và m t xe hơi Bangalore – là t t cho c Mĩ n a. d hơn và tho mãn hơn nhi u i v i h làm vi c chăm ch Bangalore hơn là thôi và làm m t kh i u m i Mĩ. nói. outsourcing thách th c các chu n m c và cách s ng truy n th ng. Và ch ng c n nói. và không ph i xa gia ình. Anh bi t. ông nh n m nh.5 t $ năm 1990 lên 5 t $ năm . Tôi có th làm vi c cho m t công ti a qu c gia ngay ây. Trong th gi i ph ng h có th l i n .

m t hãng nghiên c u và phát tri n Mĩ. Bây gi h háo h c”. ã g i là “s toàn c u hoá v i m i” và s k t thúc c a mô hình cũ c a m t công ti a qu c gia Mĩ C . vì th tôi h i nó. “Ông ơi. tôi ã vi t m t c t báo v chơi trò chơi máy tính v a lí Carmen Sandiego âu trên Th gi i? v i con gái chín tu i c a tôi. Khi i u ó ti p t c. “Nh t B n”. s quay tr l i. Tôi ã th giúp nó b ng cho nó m t manh m i b ng g i ý r ng Carmen ã sang Detroit. “Namaste”. r i h tr . Cái i vòng. cháu yêu. r i s n xu t. m t hãng thi t k ph n m m n Bangalore. Orly. r i phát tri n. Ngay sau khi ông Rao t gi i thi u mình như g i t m t hãng ph n m m n . ngư i i u hành Mĩ nói v i ông. Rajesh Rao.KHI TÔI CÒN ANG NG 29 2003. khi Nh t B n vư t Mĩ trong ngành ôtô. “Ôtô ư c s n xu t âu?” Và ngay l p t c nó tr l i. hín năm trư c. Ông Rao nói.tr i qua m t chu kì b t u v i nghiên c u cơ b n. b o tôi ông v a có m t cu c g i l nh nh t n Phó T ng giám c kĩ thu t c a m t công ti Mĩ. r i th nghi m. Như th ngay c v i outsourcing m t s vi c làm d ch v t Hoa Kì sang n . r i tri n khai. M i trong các pha này ư c chuyên môn hoá và ơn nh t. Song các nư c này ang phát tri n u n năng l c nghiên c u và phát tri n c a h qu n lí ngày càng nhi u các pha này. nó s b o. Và m t vài ngư i th m chí còn bi t chào th nào theo ki u Hindu. n n kinh t tăng lên c a n t o ra c u cho nhi u hàng hoá và d ch v Mĩ hơn. r i th i kì p . tôi ã nh l i câu chuy n ó trong khi thăm Global Edge. Giám c ti p th c a công ti. r i n m r ng kĩ thu t c i ti n. r i nghiên c u ng d ng. và b o nó tôi i n . v n chưa ph i. có ph i ó là nơi ph n m m b t ngu n?” Không.t ph n m m n dùng . i! Th y. l i chào ph bi n ti ng Hindi. chúng ta th c s s th y ph n u c a cái mà Satyam Cherukuri c a Sarnoff. th ánh tr ng khua chiêng vi c kinh doanh. “Vài năm trư c ch ng ai Mĩ mu n nói chuy n v i chúng tôi. và c n và Trung Qu c l n Nga u không có kh i lư ng t i h n v tài năng có th qu n lí toàn b chu kì s n ph m cho m t công ti a qu c gia Mĩ l n. Cho nên bây gi tôi t h i: N u m t ngày nào ó tôi có m t a cháu gái. M i s n ph m m i .

Sau khi r i ch c v ó năm 2003. song ông t cơ s Silicon Valley cho g n các khách hàng Mĩ c a Wipro. “và anh ta b o tôi anh ta ã chuy n sang n c m u vi c nghiên c u năng lư ng cao c a GE ó”. ông M .” Paul nói. Intel. Theo c c IT chính ph bang Karnataka. Lúc ó ông có m t ng nghi p Pháp qu n lí kinh doanh máy phát i n c a GE cho các máy quét Pháp. “Tôi g p anh ta trên máy bay m i ây. Welch c a GE Bangalore. Riêng Texas Instruments ư c c p 225 b ng sáng ch Mĩ cho ho t ng n c a nó. Bây gi GE th m chí c nh ng ngư i phi n n Bangalore. tung ra năm 2006. “ i Intel Bangalore ang phát tri n các chip vi x lí cho công ngh không dây d i r ng t c cao. các h th ng giao thông và ngành nh a. B n tôi Vivek Kulkarni ã t ng c m u m t cơ quan chính ph Bangalore ch u trách nhi m v thu hút u tư toàn c u công ngh cao. i khi tôi nghĩ mình ã tìm th y vi c làm cu i cùng. Texas Instruments và GE ã 1. các ơn v n c a Cisco Systems.000 ơn xin c p b ng sáng ch v i C c Sáng ch Mĩ.” Th c v y. Paul ã qu n lí kinh doanh máy quét CT c a GE Milwaukee. mà Bangalore ó.” c c IT Karnataka nói. các kĩ sư ang phát tri n các ý tư ng m i cho ng cơ máy bay. Vivek Paul là t ng giám c Wipro Technologies. Tôi b o Vitek r ng tôi thích nghe m t ngư i n ã t ng c m u vi c kinh doanh CT c a GE Milwaukee nhưng bây gi i u hành kinh doanh tư v n c a Wipro Silicon Valley nói cho tôi v m t c u ng nghi p Pháp ã chuy n sang Bangalore làm vi c cho GE. qua nhi u năm GE ã thư ng xuyên chuy n các kĩ sư n làm vi c cho nó Mĩ quay l i n tích h p toàn b n l c nghiên c u toàn c u c a nó. và “ Trung tâm Công ngh John F. Trư c khi n Wipro. m t công ti khác c a các công ti công ngh tinh tuý c a n . khó hi u nh t có th ư c outsource cho Bangalore. trong m t tuyên b ưa ra cu i năm 2004. tôi phát hi n ra m t vi c làm m i. Ngày càng nhi u công ti Mĩ và châu Âu outsourcing áng k các nhi m v nghiên c u và phát tri n cho n . IBM. ó là m t th gi i ph ng. Nga. và Trung Qu c.30 TH GI I LÀ PH NG hay châu Âu ơn c gi i quy t m i y u t c a chu kì phát tri n s n ph m t ngu n l c riêng c a nó.

Kulkarni g i ý tôi thuê m t tr lí t xa n làm t t c vi c tìm ki m cho cu n sách này. s làm m i vi c tìm ki m cho b n. h có th làm vi c ư c giao khi b n ng và ưa l i cho b n vào bu i sáng”. Như tài li u qu ng cáo c a Brickwork nói. và e-mail toàn b cho b n vào ban êm sao cho nó trên bàn b n ngày b n ph i trình bày. Khi anh th c d y. nó nói thêm. ông nói.” Kulkarni nói. v i m t b ph n g i là Brickwork [Xây G ch]. t các khách hàng n t hai lĩnh v c chính.500 n 2. Maya Gorman. “Tr lí i u hành t xa” c a b n n . và vi c s s n sàng cho b n sáng hôm sau. “Chúng tôi có s áp ng tuy t v i. Có m t tr lí i u hành t xa t n kho ng 1. nơi ph n l n nghiên c u có th lư m l t ư c t Web và tóm t t m t d ng . “B n có th giao vi c cho tr lí i u hành t xa c a mình khi b n r i cơ quan vào cu i ngày Thành ph New York.000 $ m t tháng. là các ngân hàng u tư và các công ti d ch v tài chính Mĩ. Bên c nh nh ng ngư i m i t t nghi p i h c.” Kulkarni gi i thích. Trong trư ng h p sát nh p. Th hai. nhi u ngư i n i tr có trình cũng tham gia th trư ng vi c làm”. “B i vì th i gian chênh l ch v i n . anh s th y tóm t t y trong in-box c a anh”. “Qu tài năng c a n t o cho các công ti ti p c n n m t d i ph r ng c a nh ng ngư i có trình cao.KHI TÔI CÒN ANG NG 31 kh i ng m t công ti g i là B2K. thư ng c n chu n b các sách m ng bóng loáng v i các th minh ho l i ích c a m t IPO (ra niêm y t trên th trư ng ch ng khoán) hay m t xu t sát nh p. so n bài trình bày PowerPoint. thư ng c n tính toán r t nhi u s li u và th o các trình bày PowerPoint. và căn c và qu nh ng ngư i t t nghi p i h c n mà t ó Brickwork có th tuy n. M t là các nhà tư v n chăm sóc s c kho Mĩ. Các trư ng kinh doanh n . năng l c trí tu mà b n có th thuê dollar l y dollar là áng k . nó chào cho các nhà i u hành toàn c u b n r n tr lí cá nhân riêng c a h n . Brickwork s chu n b các o n c a báo cáo c p n các i u ki n và xu hư ng th trư ng chung. kho ng 2. “Anh hay ch ta cũng giúp anh theo k p v i cái anh mu n c. Gi s b n i u hành m t công ti và ư c m i nói chuy n và trình bày b ng PowerPoint hai ngày n a. (Tôi b o ông ta không ai có th gi i hơn tr lí lâu i c a tôi. t o ra kho ng tám mươi chín ngàn MBA m i năm.5 tri u m i năm. do Brickwork cung c p. ngư i ng i cách xa mư i bư c!).

” hông gi ng Columbus. nhưng ngư i Trung Qu c h t s c t p trung vào vi c lãnh o th gi i trong th k ti p n m c h s n sàng xem l i ti ng Nh t c a h và m nh n m i vi c Nh t B n có th outsource. h cũng y khát v ng gi i v n cao hơn. nguyên là nhà tư v n huy n tho i c a McKinsey & Company Nh t B n. Ohmae nói. b c Trung Qu c.32 TH GI I LÀ PH NG chu n. Ohmae & Associates. “Chúng tôi làm công vi c ch t lư ng th p.” Ohmae nói u năm 2004. t sushi n karaoke. Công ti c a Ohmae ch y u vào s li u K . Không có k t thúc i v i vi c h c … Không có gi i h n th c s i v i cái có th ư c làm b i ai ó. nhưng ông gi i thích r ng ngư i Nh t cũng l i m t s ông ngư i nói ti ng Nh t nh ng ngư i ã duy trì m t ph n văn hoá Nh t.” Kulkarni nói. Và h làm gì? Không còn làm tư v n n a. “ ánh giá v nh giá thương v ra sao là vi c c a b n thân các nhà ngân hàng u tư. iv i Nh t B n i Liên ã tr thành cái mà Bangalore ã tr thành i v i Mĩ và các nư c nói ti ng Anh khác: trung tâm outsourcing. và h s làm các vi c c n s ánh giá phê phán và kinh nghi m. “Ông nói gì?” tôi h i. Vì th sau n . “Vi c tuy n m là khá d . Bây gi ông i tiên phong trong n l c outsource các vi c làm ch t lư ng th p cho các call center và các nhà cung c p d ch v nói ti ng Nh t Trung Qu c. Sau khi v nhà. l i v r t khó ch u trong mi ng ngư i Trung Qu c?” Th y. sát v i th trư ng. tôi quy t nh ti p t c thám hi m phương ông tìm nhi u d u hi u hơn v th gi i là ph ng. “Kho ng m t ph n ba dân s vùng này [quanh i Liên] ã h c ti ng Nh t như sinh ng th hai trư ng trung h c. ph i.” i c a ông tham gia càng nhi u d án. “Sang Trung Qu c? Ch ng ph i m t th i ngư i Nh t ã thu c a hoá Trung Qu c. Ohmae gi i thích. tôi ã không d ng v i n . Cho nên t t c các công ti Nh t này u tham gia”. h tích ư c càng nhi u tri th c. tôi mau chóng i Tokyo. B n luôn tham gia m t kì thi. Kulkarni nói. c bi t quanh thành ph c ng ông b c i Liên. Ohmae ã r i McKinsey và l p ra doanh nghi p riêng c a mình. nơi tôi ã có cơ h i ph ng v n Kenichi Ohmae. Ngư i Trung Qu c có th không bao gi tha th cho Nh t B n vì cái nó ã làm i v i Trung Qu c trong th k trư c. “Ý tư ng là h c liên t c.

KHI TÔI CÒN ANG NG 33 Trung Qu c. “Chúng tôi ki m các nhà nh p li u Trung Qu c có thành tích t t nh t”. tư ng trưng cho h u h t các thành ph hi n i c a Trung Qu c – và v n còn r t nhi u thành ph kh n kh . bi n chúng thành các b n k ho ch xây d ng. Tôi ã ây năm 1998. fax. nhưng ã có r t nhi u cao c m i t khi ó khi n tôi không nh n ra v trí. “Khi b n thương lư ng v i khách hàng Nh t B n xây m t căn nhà”. Công ti c a Ohmae ã phát tri n m t ph n m m l y d li u ph i nh p và b nó thành các gói. “b n s phác ho sơ m t b ng . hay ư c e-mail t Nh t B n sang i Liên. ư c quét. các cao ng kĩ thu t. V i các i l r ng rãi. vào s li u nhà. Công ti c a Ohmae th m chí còn có h p ng v i hơn b y mươi ngàn bà n i tr . và sau ó ư c ghép l i cơ s d li u c a công ti t i h i s c a nó Tokyo. g n b y mươi năm sau khi quân i Nh t tham tàn chi m óng Trung Qu c. ông gi i thích. Có l có hi v ng cho th gi i ph ng này … ôi ph i tr c ti p xem i Liên. ch không T . l c h u. sau ó ư c e-mail l i cho hãng xây d ng Nh t. m t s trong s h là chuyên gia v các thu t ng y h c hay lu t. Các gói này sau ó có th ư c chuy n quanh Trung Qu c hay Nh t B n ánh máy. và sau ó gõ chúng vào m t cơ s d li u s b ng kí t Nh t. cho nên tôi ti p t c i quanh phương ông. Cho nên các sơ v tay ư c chuy n b ng i n t sang Trung Qu c. i Liên. Hãng m i ây ã m r ng sang thi t k v i s tr giúp c a máy tính cho m t công ti nhà Nh t B n. không gian xanh tươi p.h u h t các công ti này không dùng máy tính”. i Liên uy nghi không ch cho m t thành ph Trung Qu c. nơi chúng ư c bi n i thành các b n thi t k s . nơi các công nhân Trung Qu c l y các tư li u vi t tay ti ng Nh t. i Liên có th n i b t Silicon Valley. “và bây gi h x lí nhi u nhà m t ngày”.ch p l y vi c kinh doanh như các trung tâm tri th c nhanh th nào. “Chúng tôi có kh năng phân công vi c làm cho cá nhân ngư i am hi u v lĩnh v c gi i nh t”. tuỳ thu c vào chuyên môn c n ph i có. Bangalore này c a Trung Qu c. và công viên ph n m m s c a nó. n m ông b c cách B c Kinh kho ng m t gi bay. và m i liên h c a các trư ng i h c. Ohmae nói. Ngư i Trung Qu c làm ho máy tính cho các căn nhà Nh t. phá tr i nhi u nhà ang xây.

băng thông Internet dư d . sao cho h có th dùng ư c. Vì g n Nh t B n và Hàn Qu c.34 TH GI I LÀ PH NG ch như các trung tâm s n xu t. i Liên ã tr thành nơi h p d n outsourcing Nh t. và Accenture . m r ng t ba mươi lên m t ngàn hai trăm nhân viên trong sáu năm. SAP. giám c d án U.” ông gi i thích. cách m i nư c ch kho ng m t gi bay.S. HP. Th trư ng ư c lư ng hơn n a dân cư i Liên có truy c p Internet cơ quan. Xia Deren./EU cho DHC. th trư ng b o tôi i Liên ã ti n xa th nào và ông mu n d n nó t i âu. và ngay c nh ng ngư i không [có b ng ó]. ( i v i m t h th ng C ng s n c oán.t t c u có công vi c h u trư ng làm ây h tr ho t ng Á châu c a h . Th trư ng năng ng c a i Liên. b n mươi chín tu i. nguyên hi u trư ng m t trư ng cao ng. c ng v i khoa h c máy tính. Xong b a ăn t i mư i món truy n th ng m t khách s n a phương. Các b ng hi u trên các cao c nói toàn b câu chuy n: GE. Win Liu. Hơn n a s sinh viên ó t t nghi p có b ng kĩ thu t hay khoa h c. và nhi u bãi xe và m t sân golf t m c th gi i c a nó (t t c u h p d n các lao ng tri th c). nói v y. Văn hoá Quan l i tr ng d ng tài năng [Mandarin meritocratic] v n ăn r t sâu ây). “Ngư i Mĩ không nh n ra thách th c m c h ph i [nh n ra] ”. nhà. và h u kinh ng c v n n kinh t Trung Qu c phát tri n nhanh ra sao trong lĩnh v c công ngh cao này”. Các hãng Nh t có th thuê ba kĩ sư ph n m m Trung Qu c v i giá c a m t Nh t B n và v n còn ti n l tr c phòng y nhân viên call center (lương kh i i m 90 $ m t tháng). Microsoft. . “Tôi ã ưa nhi u ngư i Mĩ n i Liên. v n ư c b o h c m t năm ti ng Nh t hay ti ng Anh. Không ng c nhiên r ng kho ng hai ngàn b y trăm công ti Nh t ã có ho t ng ây hay k t h p v i các i tác Trung Qu c. cũng như nghiên c u và phát tri n ph n m m m i. m t trong các hãng ph n m m cây nhà lá vư n l n nh t c a i Liên. “Chúng tôi có hai mươi hai trư ng i h c và cao ng v i hơn hai trăm ngàn sinh viên i Liên. nh ng ngư i h c l ch s hay văn h c. Trung Qu c ã làm m t vi c r t t t v c t nh c ngư i theo công tr ng. Sony. hay trư ng. s lư ng l n ngư i nói ti ng Nh t. Dell.

Xu t kh u ph n m m [t i Liên] ã tăng 50 ph n trăm m i năm. mà chính ph c a h v n chưa bao gi xin l i chính th c v cái chính ph Nh t B n th i chi n tranh ã làm v i Trung Qu c? “Chúng tôi s không bao gi quên r ng m t cu c chi n tranh l ch s ã x y ra gi a hai qu c gia.KHI TÔI CÒN ANG NG 35 “Ban u các công ti Nh t B n kh i ng m t s ngành x lí d li u ây. Ngư i dân i Liên có khó ch u không khi làm vi c cho ngư i Nh t. và tuy m t s i u ông nói b th t l c do phiên d ch. “là n u âu ó có ngu n nhân l c phong phú nh t và lao ng r nh t. song tôi không nghĩ h có tham v ng . “C m giác riêng c a tôi là lũ tr Trung Qu c có tham v ng hơn thanh niên Nh t hay Mĩ trong các năm g n ây. V s n xu t. Và Trung Qu c hi n nay tr thành nư c t o ra s lư ng ngư i t t nghi p i h c l n nh t.c bi t n u chúng tôi nói v kinh doanh outsourcing ph n m m. các công ti ph n m m Mĩ cũng có n l c nào ó chuy n outsourcing ph n m m t Hoa Kì sang thành ph chúng tôi… Chúng tôi ti n g n và b t k p nh ng ngư i n . ông . vì h không có khát v ng như th h chúng tôi. Nh ng a tr c a chúng tôi c h c ti ng Nh t. Vì th h chúng tôi. N u các công ti Mĩ và Nh t làm s n ph m c a h thành ph chúng tôi. chúng tôi có dân s l n hơn.” th trư ng nói thêm. chúng tôi ch t p trung vào các v n kinh t . chúng tôi coi ó là m t vi c t t. nên v m t tinh th n kh c ph c và i m t v i khó khăn.” ông tr l i. b ưa i các vùng nông thôn xa xôi và các nhà máy và các i quân s . “nhưng khi nói v lĩnh v c kinh t . ông hi u nó – và ngư i Mĩ cũng ph i [hi u]: “Quy t c c a n n kinh t th trư ng. trư c khi vào i h c hay cao ng. Th trư ng Xia có m t cách tr c ti p quy n rũ mô t th gi i. làm ch công c này sao cho h có th c nh tranh v i các i tác Nh t B n c a h giành ư c các v trí lương cao cho b n thân h trong tương lai”. t t nhiên các doanh nghi p và các hãng s t nhiên i n ó”.” quan ch c C ng s n này gi i thích cho tôi. và tr i qua m t th i kì r t kh c nghi t. [th h chúng tôi ph i có nhi u khát v ng] hơn lũ tr bây gi ”. Tuy nhìn chung ti ng Anh c a chúng tôi không ư c thông th o như c a ngư i n . “và v i vi c này như cơ s bây gi h chuy n sang R & D và phát tri n ph n m m … Trong m t hay hai năm qua. Th trư ng sau ó nói thêm vào. [vì th ] chúng tôi có th ch n ra các sinh viên thông minh nh t nh ng ngư i có th nói ti ng Anh gi i nh t”.

“Th còn Washington i New York City?” tôi h i. “Vâng. Tôi thú nh n mình ã có m t ng cơ khác. “Hãng có bay ư ng y không ?” “Không. sau khi chúng tôi ã h c ư c t t c các quy trình và các bư c. tôi r t ti c chúng tôi không. Chúng tôi có bay t Washington n Oakland và Long Beach”. tôi có th h i bà vi c này? Th t s bà nhà à? Tôi c th y các i lí c a JetBlue ch làm vi c nhà”. úng năm phút trư c ai ó ã T . “Không. Ph n m m s theo cùng ư ng … u tiên chúng tôi s ph i nh ng ngư i nư c ngoài thuê các thanh niên c a chúng tôi. Ngày nay. nhưng tôi c n bay gi a Washington và Atlanta. ây là Dolly. tôi nói. Vào mùa hè 2004. u tiên ngư i Trung Qu c ã là ngư i làm công và làm cho các nhà s n xu t l n nư c ngoài. và tôi mu n ki m tra vi c này. tôi mu n bay t Washington i Atlanta”. và sau ó chúng tôi s kh i ng các công ti riêng c a mình. úng v y. và không th hoàn toàn có ư c gi bay tôi mu n. “Vâng. Tôi không có ý tư ng nào v h ho t ng âu. các b n là nh ng ngư i thi t k .” Dolly nói v i gi ng vui v nh t. tôi có th giúp ông?” m t gi ng như c a bà tr l i cho cháu. Dolly nói. Chúng tôi bay t Washington i Ft. ôi v a m i ti p t c khám phá – ông và tây. Tôi nghe là JetBlue ã outsource toàn b h th ng gi ch c a nó cho các bà n i tr Utah. khai trương năm 1999. Cho nên tôi ã g i h th ng gi ch c a JetBlue và có i tho i sau v i ngư i i lí: “Alô. “Tôi ng i trong văn phòng c a mình l u trên trong nhà c a tôi. (Mu n hơn tôi xác minh v i JetBlue r ng h tên y c a bà là Dolly Baker). Hoa Kì. Lauderdale”. sau nhi u năm. tôi i ngh Colorado. tôi r t ti c chúng tôi không bay ư ng ó. Nhưng m t ngày nào ó tôi hi v ng chúng tôi s là các ki n trúc sư”. Tôi ã nghe v hãng hàng không giá r này ư c g i là JetBlue. và các nư c ang phát tri n là các th n cho các cao c. Gi ng như xây d ng m t cao c.36 TH GI I LÀ PH NG ch ra. chúng tôi có th kh i ng các hãng riêng c a mình. “Bà ơi. cho nên tôi quy t nh g i JetBlue và xem chính xác h bay âu. các ki n trúc sư. Dolly nói. nhìn ra c a s th y tr i n ng p.

Ông g i nó là “homesourcingthuê làm nhà”. t p luy n. gi ng Dolly. “Bà s ng âu?” tôi h i.” Dolly nói v i gi ng ng t ngào nh t có th . và ông ã gi i thích cho tôi nh ng ưu i m c a homesourcing. Cho nên ông t cơ s h th ng gi ch t i gia c a ông Salt Lake City. mà ông th c s kh i u Morris Air. chính do h th y h nh phúc hơn.” Needleman nói. Vài tháng sau tôi n thăm Needleman t i h i s c a JetBlue New York.” Dolly nói. “Chúng ta s có 100 ph n trăm gi ch nhà”. nơi tuy t i a s ph n theo phái Mormon và nhi u ngư i là các bà m nhà. và n u ăn t i. n i ti ng v t t c vi c này. c bi t vào mùa ông khi tuy t xoáy tít và tôi trên này trong văn phòng nhà”. và [sau m t th i gian] tôi nghĩ tôi ph i làm vi c gì ó khác và úng tôi thích nó”. Needleman có m t lí do cá nhân mu n làm vi c này.h bán vé ư c nhi u hơn 30 ph n trăm. vi t ti u thuy t. vi c u tư m o hi m u tiên c a ông vào kinh doanh hàng không. Cho nên khi tôi kh i ng JetBlue. “H có năng su t hơn 30 ph n trăm . JetBlue bây gi có b n trăm i lí gi ch . và tôi thích làm vi c ây. “Ch t lư ng mà chúng tôi có th có ư c ây là t t hơn r t . tôi nói. “T t. Tôi ã làm vi c cho chính ph bang và tôi ã v hưu. Nh ng ngư i gi ch t i gia làm vi c hai mươi lăm gi m t tu n và ph i vào văn phòng khu v c c a JetBlue Salt Lake City b n gi m t tháng h c các kĩ năng m i và ư c c p nh t v cái gì x y ra bên trong công ti. “T t c là do truy n mi ng. tôi nghĩ bà s b o tôi là bà New Delhi”. “Salt Lake City. h không qu ng cáo.KHI TÔI CÒN ANG NG 37 g i và h i tôi cùng câu h i y và tôi b o h và h nói.. Ông là ngư i [theo giáo phái] Mormon và tin r ng xã h i s kh m khá hơn n u nhi u bà m hơn có th nhà v i các con tr c a mình nhưng ng th i có cơ h i là ngư i ăn lương. “Anh bi t y. “Chúng tôi có ngôi nhà hai t ng. Utah.” Needleman nói. H trung thành hơn và ít m t m i hơn. l y vi c t ch . “Chúng tôi có 250 ngư i nhà c a h làm vi c gi ch t i Morris Air. David Neeleman.gi a ch ng trông tr con. “Làm th nào bà có m t vi c làm như v y?” tôi h i. làm vi c nhà vùng Salt Lake City. “Chúng tôi s không bao gi outsource sang n . (Nó ư c Sothwest mua l i). ngư i sáng l p và CEO c a JetBlue Airways Corp.

38 TH GI I LÀ PH NG nhi u … [Nh ng ngư i s d ng lao ng] mu n outsource sang n hơn là cho các gia ình c a chính h . Trong con m t c a m t s ngư i. ã phình lên 23. t ng hành dinh quân s Mĩ Fallujah. m i. M t bài báo c a Los Angeles Times v JetBlue (9-5-2004) lưu ý r ng “năm 1997. Trong khi Tư ng Myers ang g p các sĩ quan và các binh nhì ó. nơi m t tôi ch t th y m t màn hình TV ph ng.5 tri u – 16% l c lư ng lao ng Mĩ.4 tri u t 18 tri u trong cùng th i kì).6 tri u nhân viên c a các công ti Mĩ làm vi c t nhà ít nh t m t ph n th i gian. Và th m i. 11. Chúng tôi thăm Baghdad. Cũng trên màn hình. Trên màn hình ư c truy n tr c ti p cái có v như n t lo i camera nào ó trên cao. Không hi u sao h l i nghĩ r ng c n ph i t ngư i ta ng i trư c h hay s p nào ó mà h ã b nhi m. tôi i theo ch t ch B T ng Tham mưu Liên quân. Nó cho th y m t s ngư i di chuy n quanh sau m t căn nhà. d c bên ph i. là m c theo ó ngày nay là có th cho các công ti và các cá nhân source vi c làm b t c âu. T . gi a dân cư H i giáo Sunni Iraq khá thù ch. ó chính xác là cái tôi ã h c ư c trong các chuy n du hành c a tôi: Homesourcing sang Salt Lake City và outsourcing sang Bangalore ch là các m t c a cùng ng xu – sourcing. Mùa thu 2004. Ngày nay con s này ã tăng v t lên 23. (Trong lúc ó. tôi ư c t do lang thang quanh căn c . Năng su t chúng tôi có ây nhi u hơn thành ph n cho nhân t [lương] n ”. homesourcing và outsourcing không ph i là các chi n lư c c nh tranh nhau mà chúng là nh ng bi u l c a cùng th : m t s thúc y tàn nh n b i corporate America [nư c Mĩ như m t công ti] gi m chi phí và tăng hi u qu . trong m t cu c kinh lí các i m nóng Iraq. Căn c MEU th 24 t m th i là m t lo i Công s [c a ngư i] Apache. và ơn v Vi n Chinh Lính Thu ánh B (MEU) th 24 bên ngoài Babil. i ngũ c a nh ng ngư i t làm ch . Tư ng Richard Myers. trung tâm c a cái g i là Tam giác Sunni c a Iraq. và tôi không th hi u i u ó. là m t chat room thông i p t c th i [instant-messaging ] tích c c. có v như th o lu n c nh trên TV. tôi cũng h c ư c. ôi c ti p t c di chuy n. và cu i cùng tôi thơ th n vào trung tâm ch huy. b t c âu i u ó có th d n n”. nh ng ngư i thư ng làm vi c nhà.

úng th . m t sĩ quan khác i cùng chúng tôi ã làm tôi s ng s t khi nói r ng công ngh này ã “làm ph ng” h th ng th b c quân s . máy bay không ngư i lái trên [b u tr i] Iraq th c s ư c i u khi n t xa t Las Vegas. Trong khi ó. Trên m t màn hình là Pedro Martinez i l i Derek Jeter. ngư i ang cho máy tính ho t ng.KHI TÔI CÒN ANG NG 39 “Cái gì ó?” tôi h i anh lính theo dõi c n th n t t c các nh t m t máy xách tay. Máy bay không ngư i lái này th c s “bay” và ư c i u khi n b i m t chuyên gia ng i Căn C Không Quân Nellis Las Vegas. hay th m chí cho binh nhì. ic a Abizaid ng i bên kia bàn t Nick v i b n màn hình ph ng TV ng sau h .b ng cho nhi u thông tin n v y cho sĩ quan c p th p. Anh ta gi i thích r ng m t Predator drone Mĩ m t máy bay không ngư i lái nh v i camera TV công su t cao – ang bay trên m t làng Iraq. Màn hình cu i. Trư c khi tôi có th th m chí bi u l s kinh ng c c a mình. theo dõi ng th i. ang chi u m t tr n Yankees-Red Sox. và có l CIA. . và trên ba màn hình khác là các tay Jihadist i l i Sư oàn Cơ ng s M t (First Cavalry). ngày mà ch có các sĩ quan c p cao có b c tranh l n ã qua r i. và truy n các nh tình báo th i gian th c v máy xách tay c a anh ta và v màn hình ph ng này. và trao quy n cho anh ta ra các quy t nh v thông tin anh ta thu th p.T t ]. trong khu v c ho t ng c a MEU th 24. Nick b o tôi anh ta ã t ng hành dinh CentCom Quatar tháng Tư 2004. Chính cu c nói chuy n c a h là cái cu n xu ng bên ph i màn hình. mà Nick t p trung vào. Trong khi tôi tin ch c r ng không trung uý nào s ư c phép khai ho mà không h i ý ki n c p trên. t ng hành dinh Ch huy Trung Tâm Hoa Kì Tampa. các nh video mà nó phát v ư c MEU th 24. Các nhà phân tích khác nhau quanh th gi i ã ti n hành chat tr c tuy n v di n gi i th nào cái ang x y ra và ph i làm gì v i nó. Nevada. ư c Tư ng John Abizaid và ban tham mưu c a ông ch d n. Sân chơi quân s ư c làm b ng. i s Hoa Kì NATO và m t thành viên trung thành c a Red Sox Nation [câu l c b ngư i hâm m h i bóng chày Red Sox. Tôi k chuy n này cho b n tôi Nick Burns. Ba chi c u tiên có các nh t cao do các máy bay không ngư i lái Predator truy n ti p v t các quân khu khác nhau c a Iraq trong th i gian th c. t ng hành dinh khu v c CentCom Quatar. L u Năm Góc.

cách xa hơn 900 d m. hay 1. ã tiên oán hơn 3 tri u vi c làm d ch v và chuyên môn s di chuy n kh i t nư c vào năm 2015.su t l trình quay l i nhà mình Bethesda. Bigari nói. ã k t n i nó và ba trong 12 quán c quy n kinh tiêu McDonald’s c a ông v i call center Colorado. Và ông ã làm vi c ó vì cùng các lí do mà các ch doanh nghi p khác n m l y các call center: các chi phí th p hơn. không mi n kh i outsourcing”. “Các ư ng truy n thông r . Thí d . ư c n i v i khách hàng và v i nh ng ngư i lao ng chu n b th c ăn b ng các ư ng d li u t c cao. u tôi quay cu ng. “Ngư i l y ơn hàng là m t call center Colorado Springs. và r vào làn lái-th ng [ mua (vé. ch p m t nh i n t nhanh v h . Inc.450 kilomet. ư c v n hành b i m t ngư i ư c c quy n kinh tiêu khác c a McDonald’s. cho dù ngư i l y ơn hàng c a b n không trong quán ăn – hay th m chí Missouri. t c nhanh hơn và ít sai sót hơn”. r i g i ơn hàng và nh n b p c a ti m ăn. hàng) mà không c n xu ng xe] c a m t quán McDonald’s sát ư ng cao t c và b n có d ch v nhanh. có v . Missouri. thân thi n. Nhưng tôi th c s há h c m m kinh ng c khi c m t bài báo t International Herald Tribune ngày 19-7-2004 có u : “Mu n Các món Th t Chiên V i Outsourcing?” “ i xa kh i ư ng Cao T c 55 Gi a các bang Hoa Kì g n Cape Girardeau. “Ch ti m ăn Cape Girardeau. Nhưng ngay khi tôi v nhà nhi u d u hi u v s làm ph ng n gõ c a tôi hơn.” bài báo vi t. Steven Bigari..40 TH GI I LÀ PH NG MÓN TH T BĂM PH NG VÀ TH T CHIÊN ôi c di chuy n . Maryland. Shannon Davis. M t s n d ng các tin chính gây căng th ng cho b t c cha m nào lo l ng v con cái tu i trung h c c a h s h p vào âu. Ngư i dân mua món th t băm c a T . hi n th th c ơn c a h trên m t màn hình nh m m b o r ng nó úng. Vào lúc tôi ng i tho i mái nhà mình sau hành trình này n rìa trái t. nh ư c hu ngay khi th c ơn ư c hoàn t t. Ngay c m t s vi c làm nhà hàng ăn. Forrester Research. nhanh và tin c y cho phép nh ng ngư i nh n th c ơn Colorado Springs trò chuy n v i các khách hàng Missouri.

là cách nó sóng ôi nh c a khách hàng v i ơn hàng c a h . Cái chính cho thành công c a h th ng. Bigari nói”. nói r ng còn ‘quá. gi a các ti m nhanh nh t trong nư c.com. Bigari. ngay c khi lư ng bán hàng lái-th ng tăng lên … Các tr c nghi m ư c ti n hành bên ngoài các công ti cho th y các ti m lái-th ng c a Bigari hi n nay có l i ít hơn 2 ph n trăm c a t t c các ơn hàng. nh ng ngư i ư c kinh tiêu c a hai ti m ăn McDonald’s khác. “anh ã m r ng nó quá c a s lái-th ng b y ti m ăn c a anh có . ‘Chúng tôi không th i i theo nó’. trung bình. Illinois. anh nói thêm. “Davis nói r ng anh ã mơ làm cái gì ó gi ng th này trong hơn m t th p niên. cho t t c các ti m McDonald’s. Bài báo lưu ý là Công ti McDonald’s nói th y ý tư ng call center là lí thú kh i ng m t th nghi m v i ba c a hàng g n t ng hành dinh Oak Brook. vui v giúp – l y m t kho n phí nh cho m i giao d ch”.KHI TÔI CÒN ANG NG 41 mình ch ng bao gi bi t ơn hàng c a h i ngang hai bang và b t l i trư c khi h có th th m chí lái xe n c a s l y th c ăn”. Các ti m lái-th ng c a anh hi n nay ph c v 260 xe m t gi . Bigari nói. m t phó ch t ch c a McDonald’s v IT. quá s m’ nói n u ý tư ng call center có th ho t ng chéo qua mư i ba ngàn ti m ăn McDonald’s Hoa Kì… Tuy nhiên. ngư i ã l p ra call center cho các ti m ăn riêng c a mình. ã outsource vi c l y ơn hàng lái-th ng c a h cho Bigari Colorado Springs. anh ã c t t ng chi phí lao ng c a mình ư c m t i m ph n trăm. “Bigari nói anh ã c t ng n th i gian t hàng trong các c a hi u hai làn lái-th ng c a anh hơn 30 giây m t chút. (Hai ti m khác Brainerd. Minnesota. h th ng c t gi m s các khi u n i và vì th khi n vi c ph c v nhanh hơn.” bài báo lưu ý. th i gian th c s là ti n: c t th m chí năm giây kh i th i gian x lí m t ơn hàng là áng k . Massachusetts). Ít hơn m t n a th i gian trung bình 2 phút 36 giây. xu ng trung bình còn kho ng 1 phút 5 giây. Bigari “say mê ý tư ng call center n m c. “Jim Sappington. theo QSRweb. ư c 40 cent m t gi cao hơn các nhân viên tuy n c a anh. Bigari nói. xu ng t kho ng 4 ph n trăm trư c khi anh b t u s d ng các call center. b ng tăng s chính xác. Trong kinh doanh th c ăn nhanh. trang theo dõi nh ng vi c như v y. ngoài c a Davis. 30 ph n trăm nhi u hơn chúng t trư c khi anh kh i ng call center … Tuy các nhà i u hành c a anh ki m.” bài báo nh n xét. v i ph n m m khác v i ph n m m Bigari dùng. và Norwood.

M . ABC.” Schieffer nói. do là m t tay l ch s . Nhưng gã tr này. Schieffer gi i thích. Sau chương trình Ch nh t ó. b i vì như v i t t c các chương trình sáng Ch nh t. ch ng liên quan gì n kinh t h c. Anh ta quay máy i n tho i di ng c a mình và nháy m t nh c a Schieffer.42 TH GI I LÀ PH NG dùng h th ng. y không h l thư ng. r ti n. dùng i n tho i v i máy c th tín d ng trên các bàn trong khu v c ng i”. NBC. và Fox – luôn c ngư i n các studio c a nhau ch p các cu c ph ng v n v i các khách m i. Khi ông bư c ra kh i studio c a CBS. tuy bi t r t kĩ ngh báo tr c tuy n. Anh ta ch ng c n máy nh. cho nên tôi l n ra gã tr này t InDC Journal. Anh ta l ch s gi i thi u mình là phóng viên c a m t Web site g i là InDC Journal và h i li u anh ta có th h i Schieffer vài câu h i. và ơn c mà gã tr này ã làm cho mình ư c bi t n [ ưa mình lên ánh sáng]. Tên anh ta là Bill Ardolino. nói ch c ch n. do phóng viên kì c u c a CBS Bob Schieffer d n. m t phóng viên tr ã i ông v a hè. Câu chuy n này làm tôi tò mò. CNN. Schieffer k r ng th lì qu c nh t x y ra v i ông ta vào tu n trư c. Tôi ti n hành ph ng v n riêng c a mình v i anh ta tr c tuy n – làm sao khác ư c? – và b t u b ng h i v thi t b anh dùng v i tư cách m t m ng/báo m t-ngư i. Gã tr ph ng v n ông ta v i m t d ng c mà Schieffer không nh n ra và sau ó h i n u anh ta có th ch p nh ông. Trong khi anh v n chào d ch v qu y các ti m ăn ó. và anh là gã r t chu áo. ã không t m t m ng chính nào. tôi xu t hi n trên chương trình bu i sáng Tin Ch nh t c a CBS. Bush hoá ra là d a vào các tài li u gi . im t v i Qu c gia. tuy th v n s ng s t v cách nhanh không th tin n i. Ngày 3-10-2004. ông. CBS ã lên tin r t nhi u trong các tu n trư c b i vì phóng s 60 Phút c a Dan Rather v s ph c v c c V binh Qu c gia Không quân c a T ng th ng George W. Schieffer. tuy v y. h u h t khách hàng bây gi t hàng qua call center. các m ng tin l n – CBS. t s d u hi u v làm ph ng mà tôi b t g p nhà. nh à? Schieffer th y gã tr không có máy nh. “Vì th sáng hôm sau tôi n và ngó vào trang Web site này và nh c a tôi ó v i bài ph ng v n và ã có r i ba trăm bình lu n v nó.

“Không hoàn toàn g i tình như chi c máy m t-trong-t t-c i n tho i/máy nh/máy ghi âm (hi n có bán). “Nó ch y u ư c thi t k chơi nh c.C. Tôi b t u ch p nh và l y ph ng v n v các cu c mít ting l n ch ng chi n tranh D. tôi có nhi u quy n l c hơn. Vâng. này.v. [Nhưng] 200 $ là t t c cái anh c n làm vi c”. “Ngh làm báo t do và ngư i bà con c a nó. nhưng d u sao i n a là m t s bày t v tính ph bi n kh p nơi và s thu nh c a công ngh . xem blog trang sau .[như] nh ng ngư i Marxist ngoan c .” Ardolino nói. anh di n t mình như m t “ngư i t do trungh u”. Bài ph ng v n Schieffer th c t thu ư c hai mươi lăm ngàn ngư i thăm trong hai mươi b n gi .9 x 5 cm]) ghi âm. Ardolino gi i thích. không y . 400 $ n 500 $ cho m t chi c máy ghi âm r t xinh và m t máy nh th t xinh. là bi u l c a các l c lư ng th trư ng. và c * blogging ~ làm báo trên Web. ghi âm c bi t. và/ho c kém c i do phương ti n truy n thông ch o thu th p”. Tôi mang thi t b này i kh p D. nhưng t ó tôi ã chuy n hư ng. quy n l c ưa thông i p c a tôi ra. sau khi b ngư i l nào ó nh y b vào v i các câu h i ph ng v n. [bây gi ] kho ng 100-200 $ n 300 $ n u anh mu n thêm m t máy nh. và m t máy nh i n tho i s nh riêng ch p nh ông ta. m i lúc b i vì.” Ardolino nói máy chơi MP3 t n kho ng 125 $.” anh gi i thích. Cái gì thúc y anh ta tr thành m ng tin t c c a riêng mình? “Làm m t nhà báo c l p là m t thú riêng xu t phát t s th t v ng c a tôi v thông tin thiên l ch. Ông làm tôi r t ng c nhiên thích thú. ai bi t ư c.. blogging*. Schieffer ã quy t nh tr l i nhanh th nào. ư c ch n l c.m t nhu c u không ư c các ngu n thông tin hi n t i tho mãn. vì các phương ti n truy n thông ã bóp méo thô thi n b n ch t c a các nhóm t ch c các cu c t h p . v. Tôi lúc u ch n dùng hài hư c như m t công c . song cũng “ ư c óng gói s n như m t máy ghi âm s t o các file âm thanh WAV có th t i ư c lên máy tính …V cơ b n.C. tôi có th nói r ng hàng rào bư c vào làm báo c n thi t b c m tay. nh ng k ng h kh ng b rõ ràng hay ng m ng m. Cái có l gây ho ng h t hơn là Mr.KHI TÔI CÒN ANG NG 43 “Tôi dùng m t máy chơi MP3/ghi âm nh xíu (ba inch rư i và hai inch [~8. Ngày cao i m c a tôi k t khi tôi b t u là năm mươi lăm ngàn khi tôi giúp phá ‘Rathergate’ …Tôi ph ng v n chuyên gia pháp y hàng u trong câu chuy n V binh Qu c gia c a Dan Rather.

Sifry di n t m t cách tinh t trong t p chí The Nation (22-11-2004): “Th i i c a ho t ng chính tr t trên xu ng – nơi các cu c v n ng. “Nó không ch là CBS News ‘ ã gây b t c’ sau s th t. Cái gì ó hoang dã hơn. . có th cho r ng h ã không th theo k p m t i quân nh ng ngư i ki m tra s th c t n tu . Tôi nghĩ là chúng ư c dùng như lo i c a m t ‘ ng c p th năm’ ho t ng cùng v i các phương ti n truy n thông ch o (thư ng m t n chúng hay c p cho chúng thông tin thô) và ho t ng ti m tàng như m t h th ng trang tr i vi t báo và bình lu n cung c p m t phương ti n m i t thành công”. Như Micah L.ã qua r i. trong vòng b n mươi tám gi . Tôi ưa ra s b t g p Schieffer-Ardolino ch như m t thí d v s làm ph ng th gi i ã x y ra nhanh hơn n th nào và ã làm thay i các quy t c. ti ng c = trên. S v ra t ng m nh c a các phương ti n truy n thông gây ra nhi u s không m ch l c hay nh n th c ch n l c (hãy xem s phân c c c a nư c ta). và các quan h nhanh hơn chúng ta có th hình dung. h p d n hơn và vô cùng tho mãn hơn i v i cá nhân nh ng ngư i tham gia ang xu t hi n k bên tr t t cũ”. Chicago Sun-Times.v ã ki m ư c ông. v.” anh ta ti p t c. nhưng nó cũng phi t p trung hoá quy n l c và t o m t m b o t t hơn r ng s th t tr n v n là ó… âu ó… trong các m nh”. dù sao i n a tôi * Blog: t Weblog = xu t b n trên cơ s Web. über.44 TH GI I LÀ PH NG bi t sau ó The Whashington Post. “Gi ng nhi u m t c a tài mà anh nói trong cu n sách c a anh. überblogger ~ siêu blogger. NYT. nói cho chúng ta r ng các h th ng th b c cũ ang ư c san ph ng và sân chơi ư c san b ng. các vai trò. T c và s c i m c a phương ti n truy n thông là cái gì ó vư t xa quy trình cũ …Tôi là m t giám c ti p th hai mươi chín tu i [ngư i] luôn mu n vi t ki m s ng nhưng căm ghét sách d y phong cách AP. Trong b t c ngày cho trư c nào ta có th b t g p b t c s lư ng nào c a các câu chuy n. blogger ngư i vi t [báo trên] blog. Như Glenn Raynolds [m t] überblogger* thích nói. Globe. Và tuy tôi bi t là m t l i sáo r ng. các blog ã cho ngư i dân m t cơ h i ng ng la hét vào TV c a h và có m t ti ng nói trong quá trình. các nh ch và ngh làm báo ã là các c ng ng tách bi t kh i xã h i ư c ch y b ng tư b n [v n] khó tích lu . như s b t g p gi a Bob Schieffer và Bill Ardolino. “Nh p thu th p và s a thông tin trong câu chuy n thư báo gi CBS gây s ng s t. có các khía c nh t t và x u c a s phát tri n.

các công ti. thâm căn c nh t c a xã h i th ng n b n ch t c a kh ư c xã h i. và kinh doanh hoàn toàn m i. “Toàn c u hoá là t chúng ta tìm ra mô t quan h thay i gi a các chính ph và các doanh nghi p l n. như m t s khác bi t v lo i. theo th i gian. ó là lí do vì sao tôi ã ưa ra ý tư ng r ng th gi i ã bi n t tròn thành ph ng. và. than ôi. và các cá nhân có th h p thu các công c công ngh m i. chúng ta bư c vào m t pha nơi chúng ta s th y s s hoá. “Nó là v các th tác ng n các khía c nh sâu s c nh t. Và chúng ta ang bư c vào m t pha nơi nhi u ngư i hơn chưa t ng bao gi có trư c ây trong l ch s th gi i s có kh năng ti p c n n các công c này . các h th ng th b c b thách th c t bên dư i hay t bi n i t các c u trúc trên xu ng [top-down] sang các c u trúc ngang và c ng tác hơn. “Nhưng cái ang x y ra ngày nay là m t hi n tư ng r ng hơn nhi u. Như tôi trình bày t m chương ti p. hay không còn th c s l y ư c các s n ph m ư c s n xu t nhi u ch cùng m t lúc? Ai i i u ti t công vi c? Ai ánh thu nó? Ai ph i ư c l i t các kho n thu ó?” N u tôi úng v s làm ph ng th gi i. hay không còn th c s bao g m nh ng ngư i lao ng c ng tác v i nh ng ngư i lao ng khác các xó khác nhau c a a c u. không ch v các t ch c tương tác th nào. cách m ng thông tin th c s s p b t u. nh ng ngư i c ng tác.KHI TÔI CÒN ANG NG 45 ph i nói: B n v n chưa th y gì c . và ngư i dân giao thi p ra sao. “Cái gì x y ra n u th c th chính tr mà b n ó không còn tương ng v i m t công vi c x y ra trên không gian i u khi n [không gian o: cyberspace].0. và t ng hoá m i th . ã nói. o hoá.” David Rothkopf.gi ng như s n i lên c a các .0 b i vì nó ti p theo Toàn c u hoá 2. các doanh nghi p. song tôi nghĩ k nguyên toàn c u hoá m i này s t ra là m t s khác bi t v m c s ư c th y.v i tư cách các nhà i m i sáng t o. mà là v s n i lên c a các mô hình xã h i. sâu s c hơn nhi u”. chính tr . Nh ng l i ích v năng su t s là áng kinh ng c i v i các nư c. m i nơi b n hư ng v . B n nói b n mu n m t cu c cách m ng? Th y.” Rothkopf nói thêm. Tôi g i pha m i này là Toàn c u hoá 3. nó s ư c nghi nh như m t trong nh ng thay i căn b n . m t c u quan ch c c p cao c a B Thương m i trong chính quy n Clinton và bây gi là m t nhà tư v n chi n lư c tư nhân. Nó không ơn gi n là v các chính ph . c v i tư cách nh ng k kh ng b .

gây tr c tr c này – như vi c ưa ra máy in c a Gutenberg – toàn b th gi i ã thay i theo nh ng cách sâu s c. tính uy n chuy n và trí tư ng tư ng thích nghi – không ph i b i vì h không thông minh hay không ý th c ư c. nhưng thi u s lãnh o. Cách m ng Công nghi p cũng th . “Có các i m ch t nh t nh hay các bư c ngo t trong l ch s l n hơn các i m khác b i vì nh ng thay i chúng t o ra là c c kì sâu r ng. mà b i vì t c thay i ơn gi n làm h choáng ng p không ch ng l i ư c. cách ngh thu t bi u l . cách chúng ta ti n hành chi n tranh.” Rothkopf nói.46 TH GI I LÀ PH NG nhà nư c-qu c gia [nation-state] hay Cách m ng Công nghi p m i trong s ó. cách khoa h c và nghiên c u ư c ti n hành. nh ng kinh nghi m c a các công ti công ngh cao trong vài th p niên v a qua các công ti ã th t b i lèo lái qua nh ng thay i nhanh do các lo i l c lư ng này gây ra trên thương trư ng c a chúng có th là m t l i c nh cáo cho t t c các doanh nghi p. Di n t theo cách khác.khi n cho b n lo l ng v tương lai. ã t o ra nh ng thay i v vai trò c a các cá nhân. cách chúng ta giáo d c b n thân mình. S chuy n i sang k nguyên m i này càng nhanh và càng r ng. vai trò c a ph n . tr c tr c. cách th c chúng ta i m i. Nhưng có cái gì ó v s làm ph ng th gi i s là khác v m t ch t v i nh ng thay i sâu s c khác như v y: t c và b r ng mà nó n m gi . Vi c ưa máy in vào ã x y ra trong m t giai o n hàng th p k và trong th i gian dài ch nh hư ng n m t ph n nh c a hành tinh. th m chí có th tiên oán ư c này. nhi u khía c nh. Rothkopf lưu ý. M i khi n n văn minh tr i qua m t trong nh ng cu c cách m ng công ngh tàn phá. vai trò và hình th c c a các chính ph . trái v i m t s chuy n giao quy n l c có tr t t t nh ng ngư i th ng cũ sang cho nh ng ngư i th ng m i. các nh ch . Quá trình làm ph ng này ang x y ra v i t c thiên l ch [warp] và tr c ti p hay gián ti p ng ch m n r t nhi u ngư i trên hành tinh ngay l p t c. và khó tiên oán vào lúc nào ó. các nhà nư c qu c gia hi n gi ang i m t v i nh ng thay i không th tránh ư c. cách chúng ta ti n hành kinh doanh. th i nó. . không nh c n các nhãn chính tr mà chúng ta gán cho chính mình và cho các i th c a chúng ta. thì càng có kh năng cho s h n lo n. b n ch ng ph i m t mình và cũng không sai. cách tôn giáo ph n ng l i. N u vi n c nh v s làm ph ng này – và t t c áp l c. và các cơ h i i cùng nó.

Ch ng cái nào trong nh ng cái này s là d . Nhưng ó là nhi m v c a chúng ta. Chương ti p trình bày t m làm sao nó i theo hư ng ó. . Nó ch c ch n x y ra và không th tránh ư c.KHI TÔI CÒN ANG NG 47 Và ó là vì sao thách th c to l n i v i th i i chúng ta s là h p thu nh ng thay i này theo cách sao cho không è b p ngư i dân mà cũng không h l i ng sau. Chính tham v ng c a cu n sách này là xu t m t khung kh suy nghĩ th nào v nó và i u khi n nó cho l i ích t i a c a chúng ta. Tôi ã chia s v i b n trong chương này làm th nào cá nhân tôi ã phát hi n ra r ng th gi i là ph ng.

tôi c m th y gi ng m t L n . Baker III. The Politics of Diplomacy. Chương này là v các l c ã làm ph ng th gi i và nhi u d ng và công c m i cho c ng tác mà s làm ph ng này ã t o ra. b c Tư ng Berlin ngày 9/11. ó là tháng 12 năm 1990. u ám. ngay c tr ng thái b âm th ng và b v . Vi c làm ph ng th gi i kéo dài hơn m t chút. Tôi ng c nh ông v i m t nhóm nh các phóng viên.” Baker nh l i trong h i kí c a ông. B c tư ng. Th gi i ư c làm ph ng b i s h i t c a mư i s ki n chính tr . hay có l có bao gi l i s ngh . Tư ng Berlin ã b ch c th ng m t năm trư c. L C LÀM PH NG # 1 9/11/89 Khi các B c Tư ng xu ng và Windows [C a s ] i lên u tiên tôi th y Tư ng Berlin.HAI Mư i L c làm Ph ng Th gi i K inh Thánh cho chúng ta bi t r ng Chúa ã t o ra th gi i trong sáu ngày và ngày th b y ngài ã ngh . s i m i. ngày 9 tháng Mư i m t năm 1989. nó ã có m t l r i. v n là m t v t s o x u xí ngang Berlin. “và trong áo mưa c a mình. và tôi i Berlin v i các phóng viên ưa tin v B trư ng Ngo i giao James A. và công ti chính. Ch ng ai trong chúng ta ã ngh t khi ó. trong m t s tình c th n bí tuy t v i v ngày tháng. Vâng. B trư ng Baker ti n hành cu c vi ng thăm u tiên c a ông xem ch ng tích nát này c a ch nghĩa c ng s n Soviet. “ ó là m t ngày sương mù.

t do.” Sau khi Baker ã nhòm xong qua b c tư ng và ti n lên. S s p b c Tư ng Berlin ngày 9/11/89 ã th các l c lư ng cu i cùng gi i phóng t t c nh ng ngư i b giam c m c a ch Soviet. t t c ã ư c m b o. hay Mĩ Latin.s s p c a Tư ng . ngày càng nhi u n n kinh t s ư c cai qu n t dư i lên b i l i ích. Trung ông. b n b coi là phía sai c a l ch s . và i v i m t s ngư i ã quen v i cung cách s ng c m c i. Nó làm nghiêng cán cân quy n l c trên th gi i v phía các nư c tán thành cai tr dân ch . Ch nghĩa tư b n làm cho ngư i ta giàu không ng u. c bi t gi a các th h già. y là s bi n i không ư c hoan nghênh. và nguy n v ng c a nhân dân. cho dù xoàng. ch còn l i m t h th ng và m i ngư i ph i nh hư ng mình theo nó b ng cách này hay cách khác. Ch nghĩa c ng s n là m t h th ng vĩ i làm cho ngư i ta nghèo ngang nhau. Tôi nh nghĩ nó có v quái n làm sao . th m chí thoáng th y. y là cu c cách m ng c a h . h n ch .MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 49 nhân v t trong m t ti u thuy t c a John le Carré.qu th c. i v i m t s ngư i. m t chuy n th t kì quái. giáo d c. các phóng viên chúng tôi l n lư t nhòm qua cùng l bê tông l m ch m y. Trong vòng hai năm. và lương hưu. Nhưng nó. nhưng an toàn Xã h i ch nghĩa. và r i xa các nư c ng h s cai tr c oán v i các n n kinh t k ho ch hoá t p trung.nơi m t vi c làm. ã làm nhi u hơn r t nhi u.ch nghĩa tư b n và ch nghĩa c ng s n – và v i s s p c a b c tư ng. Tôi ã mang m t ôi mi ng tư ng v nhà cho các con gái tôi. hơn là t trên xu ng b i các l i ích c a bè lũ cai tr h p nào ó. tôi nh n ra r ng nh ng ngư i dân thư ng c a ông c ã t mình tuỳ nghi hành ng m t cách hoà bình và kiên nh. Th c ra cho vi c ó trên th gi i không có h th ng nào t t hơn ch nghĩa c ng s n. n u ti p t c bám ch t vào ho t ng kinh t i u ti t m nh hay k ho ch hoá t p trung. ã không còn ch Soviet n a núp sau hay y m tr cho các ch c oán Châu Á. th c ra. nhà . Chi n tranh L nh ã là m t cu c u tranh gi a hai h th ng kinh t . theo hư ng th trư ng t do. ng thu n. b c tư ng xi măng này u n khúc ngang m t thành ph hi n i ch vì m c ích duy nh t ngăn ngư i dân bên kia hư ng th . N u b n không là m t n n dân ch hay m t xã h i dân ch hoá. yêu c u. T nay tr i. Nhưng khi tôi nhòm qua m t v t n t trên Tư ng [g n Reichstag] tôi th y s m m [có] phân gi i cao c trưng cho ông Berlin. Châu Phi.

có m t u ban k ho ch quy t nh t t c m i th . Ch c ch n. ánh giá úng các tác ng làm ph ng sâu r ng c a s s p Tư ng Berlin.50 TH GI I LÀ PH NG Berlin là vô cùng áng lo. H tr v và nói nư c này [Liên Xô] gây kinh ng c. Ki m soát thương m i b bãi b . ba năm sau [c i cách 1991] chúng tôi tăng trư ng 7 ph n trăm. và b o th . Như m t dân t c. Năm 1991. chúng tôi không có s t tin. khu v c tư nhân v n ó. ki m [l i t c t t hơn].” Das nói. y. Cho nên Nehru ngó lên phương b c. Qu th c. và ã c nhóm kinh t gia c a ông i Moscow. và vì sao s s p c a nó là m t s ki n làm ph ng th gi i như v y. ki m soát và quan liêu. “B c Tư ng Berlin c a chúng tôi s p . “Chúng tôi ã có ng kh ng l này v quy nh. ó là vì sao s s p c a Tư ng Berlin ư c c m nh n nhi u nơi n v y hơn ch Berlin. t t nh t i trò chuy n v i nh ng ngư i không ph i c hay Nga. Tarun Das ã ng u Liên minh Công nghi p n khi b c tư ng Berlin .ch m. Chúng tôi luôn tăng trư ng 3 ph n trăm. K cha s nghèo nàn! Bây gi ki m [ăn] b n có th l i n và tr thành m t trong nh ng ngư i giàu nh t th gi i c a t p chí Forbes…T t c các năm xã h i ch nghĩa . và ã có s ng v c v vi c kinh doanh. th n tr ng. Vào 1991. Chúng tôi ã không có kh năng tr các kho n n c a mình. b trư ng b tài chính lúc ó (và là th tư ng bây gi ). qua dãy Himalaya. và không có kinh nghi m nào v i u hành t nư c. Cho nên chúng tôi ã theo mô hình ó và quên r ng chúng tôi có m t khu v c tư nhân… Khu v c tư nhân ó b t dư i b c tư ng quy nh này. “và nó gi ng như th m t con h b nh t trong cũi. “Nehru lên n m quy n [sau s k t thúc cai tr thu c a c a Anh] và ã có m t nư c kh ng l cai qu n. nó ã là m t t m th t do ngoài nhà tù. ã quy t nh r ng n ph i m n n kinh t c a mình. chúng tôi ã có th th ng vài cu c chi n tranh v i Pakistan. Hoa Kì ã b n v i Châu Âu và Nh t B n và k ho ch Marshall. b n ph i i Mĩ. Manmohan Singh. ư c g i là t l tăng trư ng Hindu . Song i v i nhi u ngư i khác. và ông ã th y nh hư ng lăn tăn su t l trình c a nó n n . c p các gi y phép. v i n c n h t ngo i t m nh. nhưng b che gi u. nhưng i u ó không cho qu c gia s t tin”. và t nư c chuy n ng.” ông nh l i. Chúng ki m l i! Toàn b cơ s h t ng t 1947 n 1991 do nhà nư c s h u … [Gánh n ng c a s h u nhà nư c] ã h u như làm phá s n t nư c. H phân b các ngu n l c.

Nó cũng cho phép chúng ta nghĩ v th gi i khác i – nhìn nó như m t toàn th không có v t khâu n i. song khó nghĩ v có m t chính sách ‘toàn c u’. nó ã ch n t m nhìn c a chúng ta. Có m t câu chuy n thú v ti ng Sanskrit. Chúng ta không th nghĩ v th gi i như m t t ng th ”. Sen nói thêm. ông nói. Ngày nay chúng tôi có 118 t $… Chúng tôi ã i t s t tin tr m l ng n hoài bão mãnh li t trong m t th p k ”. Khi tư ng s p . “Nó có m t th gi i quan bao g m cái gi ng”. có xu hư ng gi m sinh và t l ch t tr em và tăng các cơ h i vi c làm cho ph n . r i nh hư ng n i tho i chính tr và cho ph n cơ h i có vai trò l n hơn trong t qu n a phương”. m t c ng ng ơn nh t. Brazil. chính là vì tôi tin ch c r ng chúng ta có th h c t nhau nhi u n th nào. H u h t tri th c là h c ư c t ngư i khác qua biên gi i”. “thúc y ph n bi t c bi t vi t. Trung Qu c. ã có th có m t chính sách phương ông hay chính sách phương Tây. m t l n ã lưu ý tôi r ng “Tư ng Berlin ã không ch là m t bi u tư ng v gi ngư i dân bên trong ông c – nó ã là cách ngăn c n m t lo i t m nhìn toàn c u v tương lai c a chúng ta.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 51 và ki m soát ã y chúng tôi xu ng d c n i m chúng tôi ã ch có 1 t $ ngo i t . . Sen lưu ý. và b n thân quá trình ó có m t tác ng làm ph ng qua các xã h i. nhà kinh t n o t gi i Nobel bây gi d y Harvard. nó gi ng như con ch trong gi ng t nhiên có kh năng liên l c v i nh ng con ch các gi ng khác … N u tôi ca t ng s s p b c tư ng. và ch Soviet trư c ây. Trư c 1989. ó và s ng su t i trong gi ng y. Amartya Sen. “Quy n t do c a ph n ”. S s p Tư ng Berlin ã không ch giúp làm ph ng các l a ch n kh dĩ cho ch nghĩa tư b n th trư ng t do và c i trói cho nh ng năng l c to l n b d n nén i v i hàng tri u ngư i các nơi như n . m t h sinh thái ơn nh t. c ng c nh ng ngư i dư i và làm y u nh ng k trên. “ i v i nhi u ngư i trên hành tinh ó là cái th gi i ã gi ng như trư c khi b c tư ng s p . v m t con ch sinh ra trong m t cái gi ng. nêu ch m t thí d .kh năng c a chúng ta nghĩ v th gi i như m t th trư ng ơn nh t. Chúng ta không th tư duy v th gi i m t cách toàn c u khi Tư ng Berlin còn ó. Vâng. B i vì Tư ng Berlin ã không ch ch n ư ng chúng ta. vì m i s bùng phát t do kích thích m t s bùng phát khác. th gi i tr thành ch t t hơn s ng sau 9/11.

và h i u hành Windows ã ưa chúng vào cu c s ng. tư ng ã m ư ng cho s hình thành Liên Minh Châu Âu và s m r ng nó t mư i lăm thành hai mươi lăm nư c. h th ng ã b các mâu thu n n i t i riêng và tính phi hi u qu c a nó làm suy y u r i. b ng hơn. s tư ng ã không ch m ư ng cho nhi u ngư i hơn khai thác qu tri th c c a nhau. m c nào y chính các con m i ã ăn ru ng n n móng c a Liên Xô. nguyên nhân gây ra nó v n chưa rõ l m.các tiêu chu n v n n kinh t nên ư c i u hành ra sao. i u ó. k toán nên ư c làm th nào. các máy PC ư c s n xu t th nào. m c nào ó s tích t quân s c a chính quy n Reagan Châu Âu ã bu c Kremlin t phá s n do chi cho các u n. Ch riêng châu Âu. (M i thành t c a cách m ng thông tin này do nh ng ti n hoá .52 TH GI I LÀ PH NG Cu i cùng. Trong khi các nh hư ng tích c c c a s tư ng ã rõ ngay. ã t o ra m t khu v c kinh t ơn nh t t m t vùng m t th i b b c Màn S t chia c t. Chúng cũng tăng cư ng m nh m vi c cá nhân thu th p thông tin và s trao quy n cho cá nhân. M t kh i lư ng t i h n c a các máy PC IBM. Các h th ng toàn tr ph thu c vào s c quy n thông tin và vũ l c. và các công c truy n thông hi n i khác. nó ư c ch p nh n nhanh hơn nhi u sau khi b c tư ng không còn ngăn c n. ã không có m t nguyên nhân ơn nh t. và các bài báo kinh t nên ư c vi t ra sao. b i vì chúng c c kì c i thi n truy n thông theo chi u ngang – có h i cho chính hình th c t trên xu ng mà ch nghĩa c ng s n d a vào. ó là cách m ng thông tin b t u vào u n gi a các năm 1980. nh s ph bi n c a các máy fax. và có quá nhi u thông tin b t u tu t qua b c Màn S t. và s ph bi n c a chúng ã óng inh vào quan tài c a ch nghĩa c ng s n. Nó cũng m ư ng cho ch p nh n các tiêu chu n chung. i n tho i. song ây là nói r ng các tiêu chu n chung t o ra m t sân chơi ph ng hơn. Di n t theo cách khác. Song n u tôi ph i ch ra m t y u t như cái u tiên gi a nh ng cái ngang nhau. n cùng nhau kho ng cùng th i kì mà b c tư ng . và m c nào ó các c g ng b t l c c a Mikhail Gorbachev c i cách cái không th c i cách n i ã k t li u ch nghĩa c ng s n. Khi m t tiêu chu n kinh t hay kĩ thu t n i lên và t ch ng t mình trên vũ ài th gi i. Tôi s th o lu n i u này mu n hơn. k t h p v i s xu t hi n c a euro như m t ng ti n chung. ho t ng ngân hàng nên ư c qu n lí ra sao. s tư ng làm tăng s di chuy n t do c a các t p quán t t nh t.

l p lu n.” Craig J. Mundie. máy fax.0 . và chúng ta ph i t n d ng nó’. và h th t s c i thi n năng su t. m t s ngư i khác các nhà khoa h c b t u phát hi n ra r ng n u h mua m t PC và m t dial-up modem. Cùng lúc ó. Máy fax ti n hoá như cách truy n thông văn b n trên m ng i n tho i. thì các trình ng d ng sát th y s ph bi n c a nó r ng kh p m i nơi. Mundie nói.ư c xu t bán ngày 22-51990. m t khi chúng ta có m t n n tính toán ư c chu n hoá d ng thô – máy IBM PC – cùng v i m t giao di n ngư i dùng ho chu n hoá cho x lí văn b n và b ng tính . có m t v t quý ây. . Và Windows ti n hoá t nhu c u bi n t t c các th này thành có th dùng ư c và l p trình ư c b i i chúng).” * Ti ng lóng c a dân tin h c ch các trình ng d ng ư c r t nhi u ngư i dùng như Word. Phiên b n Windows u tiên ư c bán năm 1985. h có th k t n i PC c a h v i i n tho i và chuy n e-mail qua các nhà cung c p d ch v Internet tư nhân – như Compuserve và America Online. M u ch t là s h p nh t c a t t c chúng l i thành m t h th ng tương ho t [có th ho t ng v i nhau] duy nh t. ch sáu tháng sau khi b c tư ng s p . ‘Chà. và i u ó bu c s truy n bá n n tính toán m i này vào th gi i tính toán công ti còn nhi u hơn n a.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 53 tách r i gây ra: m ng i n tho i ti n hoá t mong mu n c a ngư i dân nói chuy n v i nhau t xa. Máy tính cá nhân ư c các (trình) ng d ng sát th [killer apps]*. nhi u nhà khoa h c máy tính kh p th gi i b t u s d ng các th g i là Internet và e-mail.Windows – cùng v i m t công c truy n thông chu n hoá – dial-up modem và m ng lư i i n tho i toàn c u. Ngư i ta nói. Excel. “S ph bi n c a máy tính cá nhân. hay browser c a Netscape. “T t c chúng có s h p d n cá nhân r ng rãi và khi n cá nhân ngư i dân ng d y và mua m t PC có th ch y Windows và t trên bàn c a h . t ng giám c kĩ thu t c a Microsoft. hay Google ch ng h n. “Ngư i dân th y r ng h th c s thích làm t t c nh ng th này trên m t máy tính. và phiên b n t phá th c t làm cho PC th t s thân thi n v i ngư i dùng –Windows 3. Windows.” Mundie nói. i u ó x y ra. Máy IBM PC u tiên v ư c th trư ng năm 1981.b ng tính và x lí văn b n. và dialup modem n i v i m ng i n tho i toàn c u t t c n cùng nhau vào cu i các năm 1980 và u các năm 1990 t o ra n n cơ b n kh i ng cách m ng thông tin toàn c u. Trong cùng th i kì này. M t khi ta có n n tương ho t cơ b n ó.

Mundie nói. nh ng ngư i dùng AOL có th liên l c v i nh ng ngư i dùng CompuServe. Windows cu i cùng ã ư c d ch ra ba mươi tám ngôn ng . nhưng nói chung i u này ch gi i h n cho nh ng trao i d ki n gi a các PC bên trong m ng c a m t công ti ơn nh t.54 TH GI I LÀ PH NG Windows ư c c ng c càng tr thành h i u hành hàng u. nên chúng tôi có k t qu hơn”. có th k t n i m i ngư i và m i th . nên cá nhân tôi có th làm nhi u vi c hơn” và th i kì c a “Tôi và máy c a tôi bây gi có th nói chuy n v i vài b n bè và vài ngư i trong công ti c a tôi t t hơn và nhanh hơn. Các b c tư ng ã s p và các c a s - . úng. Hàng ch c tri u ngư i trên kh p th gi i tr thành các l p trình viên khi n PC làm m i th h mu n b ng ngôn ng riêng c a h . Quay l i h i ó. m t lư ng d li u và sáng t o kh ng l ã tích t trong t t c các máy tính ó. tương ho t nào chia s nó và nhào n n nó. song ã không có cách d dàng.” Mundie nói.v n chưa n i lên. Cho nên nh ng ngư i dùng các máy tính v i cùng lo i h i u hành và ph n m m có th trao i tài li u qua e-mail hay chuy n file. “càng có nhi u ngư i l p trình i vi t các ng d ng cho th gi i kinh doanh giàu có ưa vào máy tính c a h . Ngư i dân có kh năng làm quen v i PC b ng ngôn ng c a chính mình”. K t qu là. Giai o n này t 9/11 n gi a 1990 v n d n n s ti n b to l n v trao quy n cá nhân.v i các giao th c truy n dư ng như có phép màu. “ ã thi u h t ng cơ s ”. i u ó b t u làm tăng năng su t còn hơn n a. y là hoàn toàn m i và lí thú. các m ng ã ch có các giao th c r t h n ch trao i file và các thông i p e-mail.cách mà b n có th làm hi n nay. Ngư i ta ã có th vi t các ng d ng m i cho phép các h th ng ư c ch n ho t ng cùng nhau. Internet như chúng ta bi t ngày nay . “N n này b ràng bu c b i quá nhi u gi i h n ki n trúc. B n ã không th ơn gi n ng i xu ng và vèo m t e-mail hay m t file cho b t c ai b t c âu. Mundie nói thêm. cho nên h có th làm nhi u vi c kinh doanh m i và khác. nhưng ngay c làm vi c này cũng khá r c r i nên ch có gi i ưu tú tin h c m i ch u khó. ó là th i kì c a “Tôi và máy c a tôi bây gi có th nói chuy n v i nhau t t hơn và nhanh hơn.c bi t bên ngoài công ti c a chính b n hay ngoài d ch v Internet riêng c a b n. nhưng chúng ta không ư c quên n n PC-Windows ban u này ã nông c n n th nào. nhưng vi c ó ã ch ng ơn gi n cũng không tin c y. cho dù m ng còn h n ch .

Bây gi . và Bill Gates ã kéo tư ng b ng trao quy n cho các cá nhân t i tương lai xu ng. b ng làm phá s n Liên Xô qua ch y ua vũ trang. H n ã không c m th y b s ch m d t c a Liên Xô ánh b i. Và h n ã không ph i có m t mình. Và m t khi s m ng ó ã hoàn t t – nh ng ngư i Soviet hoàn t t vi c rút quân vào 15-2-1989. hãy cho s làm ph ng ti p t c. Hoa Kì. quê hương c a hai thành ph Islam thiêng liêng nh t. h n c m th y nó làm h n b o d n. nh ng ngư i khác nghĩ IBM. nhi u ngư i nghĩ bin Laden và các ng chí c a h n ã kéo ch Soviet và b c tư ng v i nhi t huy t tôn giáo. H n ã có m t l a ch n h tư tư ng kh dĩ cho ch nghĩa tư b n th trư ng t do – Islam chính tr . ã không ch có ngư i Mĩ ngư i Âu cùng v i ngư i dân c a ch Soviet tán dương s s p tư ng – và òi công cho vi c ó. h n c m th y b nó c tuy t. Nhưng th gi i khác. trong khi chúng ta ca t ng 9/11. C bin Laden và Ronald Reagan ã coi Liên Xô như “ ch ác qu ”. mà h n là m t.11/9 – ã ư c gieo.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 55 Windows.ã m . Như th . M t s ngư i nghĩ r ng Ronald Reagan ã kéo tư ng. x Muslim. làm cho th gi i ph ng nhi u hơn bao gi h t – nhưng th i i c a truy n thông toàn c u suôn s v n chưa r ng. Steve Jobs. . ch chín tháng trư c khi Tư ng Berlin s p . Tóm l i. Ai ó khác ã nâng li – không ph i sâm banh mà là cà phê Th c. Nhưng s nói nhi u hơn v i u ó mu n hơn trong cu n sách này. Quan i m c a h n là các tay súng jihad Afghanistan. ã có m t n t ch i tai trong th i i m i lí thú này. nhưng bin Laden i n nhìn Mĩ cũng là ác qu . là ngư i ã h b ch Soviet b ng bu c H ng Quân rút kh i Afghanistan (v i s giúp c a Mĩ và Pakistan). Và h n không thích i u ó. và hàng tri u ngư i trong s h ư c truy n c m h ng t i quá kh lên. có s hi n di n to l n quê h n. trong khi nh y múa trên b c tư ng [ ] và m Windows c a chúng ta và tuyên b r ng không còn l a ch n h tư tư ng kh dĩ nào cho ch nghĩa tư b n th trư ng t do n a.bin Laden ngó quanh và th y r ng siêu cư ng kia. Tên h n là Osama bin Laden và h n có m t chuy n k khác. Saudi Arabia. các h t gi ng c a m t ngày áng nh khác. bin Laden quay súng c a h n ng m vào Mĩ. H n không c m th y h p d n v i sân chơi ư c m r ng. Tuy ta không ý n nó.

“là i t m t n n tính toán d a trên PC sang m t n n t ng tính toán d a vào Internet”. nhà tư b n m o hi m huy n tho i mà hãng c a ông. Các nhà khoa h c và nhà hàn lâm khác ã t o ra m t s trình duy t [browser] lư t Web ban u này. Netscape ra công chúng ngày 9 tháng 8. nó ch là lãnh a c a nh ng ngư i c i bi n ban u và các tay c phách”. Kleiner Perkins Caulfield & Byers. và th c s b t u tr i ph ng ra. di n t. Ông l p Web site u tiên năm 1991. và cu i cùng MSN. Các ng d ng sát th phát ng pha m i này ã là e-mail và trình duy t Internet. California. “Netscape chào bán l n u cho công chúng [IPO] ã là m t ti ng g i vang l nh i v i th gi i t nh d y hư ng t i Internet. t ch c. c g i là Netscape. Và pha ti p. trình duy t Web – có th l y các tài li u hay các trang Web ư c ch a các Web site trên Internet và hi n th chúng trên b t c màn hình máy tính nào – cái ó th c s thu hút ư c trí tư ng tư ng. Cho n khi y. Nhưng ã có killer app m i. cách m ng c n i vào pha ti p theo. cách m ng m ng PC-Windows ã t các gi i h n c a nó. 1995. Netscape browser ã không ch làm cho Internet s ng ng mà còn khi n cho Internet có th truy c p ư c i v i m i ngư i t a tr năm tu i n c già tám V . và th gi i không còn gi ng như trư c n a. CompuServe. Mundie c a Microsoft lưu ý.56 TH GI I LÀ PH NG L C LÀM PH NG # 2 9/8/95 Khi Netscape lên sàn [bán c phi u l n u cho công chúng] ào gi a các năm 1990. và liên k t các tài li u sao cho chúng có th ư c duy t m t cách d dàng – ã ư c nhà khoa h c máy tính Anh Tim Berners-Lee t o ra. ã ng h Netscape.m t h th ng t o ra. Và khái ni m th c t v World Wide Web . trong m t n l c nuôi m t m ng máy tính cho phép các nhà khoa h c chia s d dàng nghiên c u c a h . Pha do Netscape gây ra ã d n quá trình làm ph ng theo nhi u hư ng then ch t: Nó cho chúng ta browser thương m i ph bi n r ng rãi u tiên lư t Internet. E-mail ư c thúc y b i các portal [c ng] tiêu dùng m r ng nhanh chóng như AOL. Như John Doerr. N u th gi i tr nên th c s ư c k t n i. nhưng browser ch o u tiên – và toàn b văn hoá duy t Web cho qu ng i qu n chúng .ư c t o ra b i m t công ti kh i nghi p bé xíu Mountain View.

Internet càng s ng ng. “ tôi xem n u ông có th ph ng oán t m quan c a ngày th hai. âm nh c. n lư t nó i u này làm n i b t m t s bùng n v c u i v i m i th digital [s ] và châm ngòi cơn s t Internet. T t c cái tôi nói cho ông là: 9/8. cho nên không ch các browser mà t t c các ng d ng PC có th “bi t v Internet” và tương tác v i nó. c a hàng tri u PC. không có ai th c s d ki n. các m ng vi n thông có th d dàng s hoá văn b n. Nhu c u này ư c tho mãn b i m t s ki n xúc tác khác: Windows 95 trình làng. và gi i trí – và ư c chuy n và bán trên Internet. Cái mà Netscape ã làm là ưa ra m t ng d ng sát th m i – browser. và nh và truy n chúng qua Internet n máy tính c a b t k ai khác.d li u. âm nh c. kho hàng. nhi u máy ã có s n modem r i. nh. Ch c n m t giây Barksdale K . i u này ã d n t i bong bóng c phi u dot-com và m t s u tư quá m c vào cáp quang c n chuy n t i t t c thông tin s m i. cái cho phép Netscape c t cánh ã là s t n t i. thì c u v i các s n ph m và d ch v d a vào Internet s vô t n. n lư t nó. và. tôi b o ông. tôi ã gi i thích cho ông r ng m t trong các chương trư c là v mư i i m i. R i tôi nói. t pha s m hơn. làm cho máy tính và tính k t n i c a nó h u ích hơn m t cách v n có cho hàng tri u ngư i. là 9/11. nên h càng òi h i nhi u máy tính. thương m i. và xu hư ng ã làm ph ng th gi i. Hãy nhìn vào m i trong nh ng ti n tri n này. càng nhi u ngư i tiêu dùng mu n làm các vi c khác nhau trên Web. sách. d li u. và không gi ng các phiên b n Windows trư c. ư c giao tu n l sau Netscape ưa c phi u c a nó ra công chúng. vì m i nhà u tư nhìn vào Internet và k t lu n là n u m i th s ư c s hoá . ã bi n Bangalore thành ngo i ô c a Boston. ph ng v n ông cho cu n sách này. và tôi gi i thích t m quan tr ng c a ngày ó. s ki n. hi tôi ng i v i Jim Barksdale. nó có s h tr Internet cài s n. S ki n u tiên. 9/8. ph n m m. nguyên CEO c a Netscape. ã n i dây toàn b th gi i l i v i nhau. S phát tri n này. ó là nh ng cái vai mà Netscape ng lên trên. Windows 95 mau chóng tr thành h i u hành ư c nhi u ngư i dùng nh t kh p th gi i.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 57 mươi lăm tu i.cho s PC ã ư c l p t này. Nhìn l i.

Ti n th c s không ư c . Marc Andreessen ã không sáng ch ra Internet. m t công ti i n tho i di ng. Clark. công ti mau chóng ư c i tên là Netscape Communications. nhưng anh ã làm nhi u như b t c cá nhân nào làm cho nó s ng ng và truy n bá nó. “ ư c tài tr b i Qu Khoa h c Qu c gia .58 TH GI I LÀ PH NG suy nghĩ trư c khi phóng l i v i câu tr l i úng: “Ngày Netscape lên sàn. và tôi bi t t t c mư i hai ngư i. anh th y mình có các PC. Khi Netscape b t u l n. ã v a d n u m t d án ph n m m nh NCSA [Trung tâm Qu c gia v các ng d ng Siêu tính.National Science Foundation [NSF].b i vì ch ng có gì duy t. d ng nó lên. Ch có kho ng năm mươi Web site khi ó và chúng h u h t ch là các trang Web ơn l . Gi a 1994. “Mosaic”. không có giao di n ngư i dùng kéo và hi n th n i dung các Web site c a nh ng ngư i ngư i khác. Ngày nay chúng ta coi công ngh browser này là dĩ nhiên. Andreessen. ng sáng l p c a Silicon Graphics. Clark và Andreessen nhanh chóng hi u ư c ti m năng kh ng l c a ph n m m duy t Web và quy t nh h p tác thương m i hoá nó. Ông ã giúp Federal Express phát tri n h th ng theo dõi và tìm v t bưu ki n c a nó.” Andreessen nói. m t head-hunter [ngư i ki m ngư i tài] ti p c n ông m i làm CEO c a m t công ti m i g i là Mosaic Communications. m t nhà khoa h c máy tính tr tài ba. Khi Andreessen trư c ây phòng thí nghi m NCSA i h c Illinois. h v i t i Barksdale vì s d n d t và s th u hi u cách hay nh t ra công chúng th nào. t t i i h c Illinois. nhà khoa h c. hay bà già nào có th xem ư c các Web site. sau ó chuy n sang McCaw Cellular. Cho nên Andreessen và i c a anh ã phát tri n Mosaic browser. và trông coi s h p nh t c a nó v i AT&T năm 1994. anh gi i thích. các máy tr m. và s k t n i m ng cơ b n di chuy n file quanh Internet. ã chung s c v i Andreessen thành l p Mosaic. làm cho b t c k ng c. ra công chúng!” Ít ai tranh cãi r ng Barksdale là m t trong nh ng nhà kh i nghi p Mĩ vĩ i. úng trư c khi vi c bán k t thúc. sinh viên. cũng ư c g i là Mosaic. ư c l p b i hai nhà i m i huy n tho i – Jim Clark và Marc Andreessen. “Mosaic browser b t u năm 1993 v i mư i hai ngư i dùng.National Center for Supercomputing Applications]. nhưng th c s nó là m t trong nh ng sáng ch quan tr ng nh t trong l ch s c n i. ã phát tri n Web browser có k t qu th c s u tiên. nhưng nó v n chưa th t h ng thú .

‘Em yêu. b n có th ánh giá ph n m m mi n phí theo s hài lòng c a mình và mua nó trên ĩa n u b n mu n. Qu th c. Vì sao? Vì t t c vi c . và s càng có nhi u khuy n khích hơn t o n i dung và các ng d ng và công c . ông v nhà. Khi phát tri n nó. b n không ch c b t c ai s dùng nó. ‘tôi là ngư i c a ông. B n có th t i Netscape xu ng mi n phí n u b n trong ngành giáo d c hay phi l i nhu n. và trong vòng m t năm nó hoàn toàn ch ng th trư ng. ai ã th browser. Càng dùng nó tôi càng b h p d n hơn”. hay m t máy tính Unix . hãy dùng nó d u sao i n a”.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 59 phân b cho xây d ng Mosaic. và h i m i a g i ý m t ch có th duy t Internet tìm – và làm chúng thán ph c b ng t cái gì ó cho m i a. càng nhi u ngư i mu n ư c k t n i. Nhóm chúng tôi ph i làm m t ph n m m cho phép các nhà khoa h c dùng các siêu máy tính t các v trí xa. M t khi lo i vi c ó kh i ng. xin hãy làm th . m t Apple Macintosh. t p chí Fortune có m t bài v hai mươi lăm công ti ngon nh t [coolest] kh p nơi. gom ba a con ông quanh máy tính c a ông. và khi ó ch còn v n là nó s lan ra nhanh th nào và cái gì có th là nh ng c n tr trên ư ng”. nó c th c t cánh và h u như ch ng gì có th ch n nó. ngư i ta ã d ng lên các cơ s d li u v i truy c p Internet. N u b n là m t công ti. N u không.” Barksdale nói.’” Browser thương m i u tiên c a Netscape – có th ch y trên m t IBM PC. Và r i ch vài tu n mu n hơn tôi nh n cú i n tho i t headhunter. “Vi c ó thuy t ph c tôi. Tôi nhìn nó như m t vòng ph n h i dương: Càng nhi u ngư i có browser. Cho nên tôi xu ng và nói chuy n v i Doerr và Jim Clark. tôi b t u dùng phiên b n beta c a Mosaic browser. k c Barksdale. “Năm ó [1994] Mosaic là m t trong s ó.ư c phát hành tháng 12-1994. nhưng ngay khi nó kh i ng chúng tôi ã hi u r ng n u có b t c ai dùng nó thì m i ngư i s dùng nó. có cùng ph n ng ban u: Chà! “M i hè. “Cho nên tôi g i l i cho headhunter và nói. và n i v i chúng b ng m ng NSF. Andreessen nói. N u b n là m t cá nhân.” Barksdale nh l i. Tôi ã không ch c v Clark và Andreessen mà ã quay sang b o v tôi. b n có th ánh giá ph n m m cho chín mươi ngày. Barksdale nói r ng sau khi nói chuy n v i Doerr và Clark. ây là m t ý tư ng l n’. “Lí do căn b n là: N u b n có s c thanh toán mua nó. T cu i các năm 1980. Cho nên chúng tôi xây d ng [browser u tiên như] các công c ph n m m cho phép các nhà nghiên c u ‘duy t’ nghiên c u c a nhau.

” Barksdale nói. Và chúng tôi nói. các giao th c riêng. B n s nh l i r ng trong pha Tư ng Berlin-PC-Windows. Tôi chưa bao gi th y kh i lư ng như th . Và r i Joe nói.” Andreessen nói. và ó là vì sao Netscape ã óng m t vai trò làm ph ng h t s c quan tr ng khác: Nó ã giúp khi n Internet th c s có th tương ho t. h ng gì ã ch n nó. Vì th t t c các c o thông tin này ã tách r i nhau. và h th ng point-and-click [tr -và-nh p chu t] mà Marc Andreessen sáng ch ra ã cho phép ngư i thư ng dùng nó. và ngó vào các tài s n C .60 TH GI I LÀ PH NG dùng mi n phí kích thích m t s tăng trư ng t v m ng. i v i các doanh nghi p l n và chính ph . “Các m ng công ti th i ó là [s h u] riêng và r i nhau. nó ã cho phép h k t n i và gi i phóng t t c thông tin c a h . các cá nhân có e-mail và các công ti có e-mail n i b ã chưa th k t n i r t xa. Và khi Internet n i lên như m t cu c kinh doanh m o hi m có tính thương m i. và các cách khác nhau làm n i dung. dùng các giao th c m . ã có k t qu . nhưng anh không th làm vi c ó vì phòng bán hàng có h th ng khác v i h th ng mà phòng k toán dùng.” và anh ta th y r ng Goodyear dùng m t h th ng hoàn toàn khác. “Chúng tôi ưa Netscape browser lên. ư c m t ôi v ch ng xây d ng Stanford nh ng ngư i mu n trao i e-mail. Và i u ó làm cho nó là m t cu c cách m ng th t s . B nh tuy n [router] Internet u tiên c a Cisco. m t ngư i làm vi c xa m t máy tính l n [mainframe] và ngư i kia trên m t PC. R i Joe v nhà và th y a con h c l p b y c a mình tìm trên WWW cho bài lu n h c kì. công c ng. i u quý giá i v i t t c các khách hàng tr ti n. Joe phòng k toán mu n lên PC c a mình văn phòng và th l y các s li u doanh thu m i nh t cho 1995. và i lí Topeka l i dùng m t h th ng khác n a. ã có m t m i nguy hi m th c s r ng nó s n i lên theo cùng cách r i nhau”. “Cho tôi thông tin giao hàng m i nh t t hãng Goodyear v lo i v [l p] xe nào h ã g i cho chúng ta. ‘Cái này s ch tăng và tăng và tăng’”. “M i [m ng] có các nh d ng. và h ã không th k t n i. “và ngư i ta t i nó xu ng mi n phí cho th ba tháng. ã c như m t ngư i nói ti ng c và ngư i khác nói ti ng Pháp. th c ra. không ch các nhà khoa h c.

gi ng như các ng th n di u mà. SMTP. khi ngư i ta b t u dùng các trang Web cho thương m i i n t . POP. sao cho chúng có th ư c vi t và c trên các h th ng e-mail khác nhau. SMTP và POP di chuy n các thông i p e-mail. Cu i cùng. cho phép các d ng c s nói chuy n v i nhau.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 61 c a b o tàng ngh thu t nào ó Pháp. m t khi ã ch p nh n chúng cho m ng c a b n. b t k h ch y lo i máy tính gì. M i giao th c có m t ch c năng khác bi t: TCP/IP là h th ng ng [nư c] cơ b n c a Internet.” Andreessen nói. s khi n cho b n tương thích v i m i ngư i khác. Các giao th c này ã (và v n còn) ư c bi t n b ng các tên ch cái h l n c a chúng: ch y u là FTP. chúng t o thành m t h th ng v n chuy n d li u quanh Internet m t cách tương i an toàn. b t k công ti b n hay các h gia ình có m ng gì hay b n dùng máy tính hay i n tho i di ng hay thi t b c m tay gì.m t siêu máy tính Cray. Trong các năm trư c khi Internet tr thành có tính thương m i. HTML là m t ngôn ng cho phép ngư i dân thư ng t o ra các trang Web mà b t c ai có th hi n th v i m t Web browser. Netscape ã mu n làm cho ch c ch n r ng Microsoft. Ph i có m t th gi i hoàn toàn k t n i”. m t . các nhà khoa h c ã phát tri n m t lo t các “giao th c m ” có ý nh làm cho h th ng e-mail c a m i ngư i hay m ng máy tính i h c k t n i suôn s v i h th ng c a m i ngư i khác m b o r ng không ai có ưu th c bi t nào ó. SSL ư c t o ra cung c p s an toàn cho các giao d ch d a trên Web. FTP di chuy n các file. “Netscape xu t hi n không ch v i browser mà v i m t h các s n ph m ph n m m th c hi n t t c các chu n m này cho các nhà khoa h c có th liên l c v i nhau b t k h trên h th ng nào . HTTP. Andreessen gi i thích. Khi s duy t và Internet nói chung tăng lên. chúng ư c tiêu chu n hoá. và TCP/IP. s không có kh năng chuy n các giao th c Web này t các chu n m sang chu n riêng mà ch có các máy ch Microsoft m i có kh năng x lí. SSL. Các giao th c d a vào toán h c này. Cùng nhau. “Th t là iên. v i s ch ng th trư ng to l n c a nó. trên ó t t c các th khác trên nó ư c xây d ng và di chuy n kh p nơi. hay các toa xe l a cơ b n. “Netscape ã giúp m b o r ng các giao th c m này s không là s h u riêng b ng cách thương m i hoá chúng cho công chúng. Và Joe nói. Nhưng vi c ưa HTTP vào di chuy n các tài li u HTML i kh p nơi là cái sinh ra World Wide Web như chúng ta bi t.

và mư i năm sau ã có tám trăm tri u ngư i trên Internet”. K t qu là. ‘tôi mu n theo chu n m i v i m i th tôi làm và i v i m i h th ng tôi làm vi c v i’. sau khá khá “các cu c chi n nh d ng” gi a các công ti l n. và Microsoft làm v y v i Windows 95. và ngư i ta có m t s thôi thúc . ‘tôi s không mua riêng c a anh n a …tôi s không ăng kí vào vư n có tư ng bao c a anh n a.62 TH GI I LÀ PH NG Macintosh. t nhiên không th có t e-mail và duy t. và công chúng áp ng nhi t tình. M i [công ti] nh n ra r ng công chúng.ch không ph i v làm th nào h lên Internet l n u. hay m t PC. v cái mà ngư i tiêu dùng có th làm m t khi h lên Internet . hay h i sang gi i ngu n m và có ư c cùng các chu n mi n phí nhưng không ư c h tr . Hoá ra là giá tr c a tính tương thích i v i m i ngư i là cao hơn nhi u giá tr c a vi c c duy trì m ng có tư ng bao c n con c a riêng b n. Netscape ã có kh năng cho m i ngư i m t lí do th t s nói. Tôi ch l i v i anh n u anh k t n i v i Internet theo các giao th c m này’. Lí do ư? “Ngư i dân s thay thói quen nhanh khi h có m t lí do m nh m làm v y. h nói r ng ch ng cái nào trong s này s ho t ng vì nó quá ph c t p. H mu n các công ti c nh tranh v i nhau v các ng d ng khác nhau.’ [Nhưng] ngư i ta làm vi c ó r t nhanh.” Netscape b t u y các chu n m này qua vi c bán browser c a nó. Ch ng m y ch c b t c ai ã có kh năng k t n i v i b t c ai khác b t c âu trên b t c máy nào. S tích h p này ã là m t l c làm ph ng kh ng l . ngư i ta mu n m t cách ph quát truy c p n cái ã có ó. Cho nên b t c ai mu n chu n m ã n Netscape. b i vì nó cho phép nhi u n v y ngư i ư c k t n i v i r t r t nhi u ngư i khác. Andreessen nh l i. ã mu n các công ti Internet làm vi c cùng nhau và t o ra m t m ng có th tương ho t. M t khi chúng tôi ã t o ra m t cách duy t Internet. vào cu i các năm 1990 n n t ng tính toán Internet ã ư c tích h p m t cách suôn s . coi vi c duy t h tr ng n m c nó xây d ng browser riêng c a mình tr c ti p vào Windows v i Internet Explorer thêm vào. ‘C n th i gian lâu ngư i ta thay i các thói quen và h c m t công ngh m i. “Anh ph i i ra và ki m m t PC và m t dial-up modem. ã không thi u ngư i nghi ng th i ó. nơi chúng tôi h tr h . hay h n các nhà cung c p tư nhân c a h và nói. t c là. Sun b t u làm v y v i các máy ch c a nó. T t c nh ng ngư i nghi ng u nói.

c quy n) t Microsoft. Barksdale và các ng nghi p Netscape c a ông i m t chuy n bi u di n lưu ng ki u c v i các nhà ngân hàng u tư t Morgan Stanley th cám d các nhà u tư kh p t nư c mua c phi u c a Netscape m t khi nó ra công chúng. di n t. Mùa hè 1995. “Morgan Stanley nói c phi u có th bán cao giá 14 $. hãy gi 28 $’. Tôi b o. ch không ph i 30 $. k t h p v i kh năng c a nó ném nhi u l p trình viên vào duy t Web hơn là Netscape. ư c toà quy t nh. h s h c các ngôn ng m i ngư i dân ư c n i m ng mu n k t n i v i ngư i khác và h th y khó ch u không có kh năng làm v y. ó là tr m cu i c a chúng tôi. ‘Không. Chúng tôi g i Morgan Stanley.” Andreessen nói. h ã nh n ư c c u i v i c phi u. h s ch c th ng b t c rào c n kĩ thu t nào. ó là cái Netscape gi i phóng”. Chúng tôi nhìn gi ng m t nhóm Mafia nào ó. Netscape ã ư c bán v i giá 10 t $ cho AOL. Cu i cùng. Netscape cu i cùng ã là n n nhân c a áp l c c nh tranh l n át (và. Chi u cu i cùng trư c khi kh i bán. và h nói. “Khi chúng tôi trên ư ng. Nhưng sau khi chuy n trình di n ang ti n tri n. như m t ph n c a h i u hàng Windows có a v th ng tr . g i i n tho i. Quy t nh c a Microsoft cho không browser c a nó. “Netscape ã t o ra m t chu n v làm th nào d li u có th ư c chuy n và s p x p trên màn hình ơn gi n và h p d n n m c b t c ngư i nào và m i ngư i có th im i sáng t o trên nó. Nó nhanh chóng tăng quy mô ra kh p toàn c u và cho m i ngư i t tr con n các công ti”. Cho nên chúng tôi kéo vào hai tr m xăng chéo nhau này. Chúng tôi c n ti p xúc v i [t ng hành dinh c a] Morgan Stanley. R i như v y sáng hôm sau tôi có cu c g i h i ngh và nó ư c kh i bán v i giá 71 $. Chúng tôi có m t oàn xe limousine en. Như Joel Cawley. h ã quy t nh tăng g p ôi giá m c a lên 28 $.” Barksdale nói. t t c chúng tôi u Maryland.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 63 b m sinh k t n i v i ngư i khác. “chúng tôi nghĩ ưa nó ra v i giá 31 $. Internet Explorer. t t c các xe limo en này. ã d n th ph n c a Netscape ngày càng gi m. nh trong trư ng h p không r t thành công. nhưng chúng tôi ã âu ó nơi i n tho i di ng c a chúng tôi không có sóng. “Và khi b n cho ngư i ta m t cách m i k t n i v i ngư i khác. b i vì tôi mu n ngư i dân nh nó là m t lo i c phi u 20 $. phó t ng giám c v chi n lư c công ti c a IBM. óng c a v i 56 $ úng b ng hai giá tôi ưa ra”. mà AOL .

Ch p nh ã thư ng là m t quá trình ph c t p dính n film tráng b c ư c khai t các m cách xa n a vòng trái ât. S hoá là m t quá trình th n di u theo ó t ng . file. Tính tham lam có th là m t i u x u . Nó ch c ch n d n n m t m c u tư qua áng. “Netscape ã không ph i là m t dot-com. âm nh c. nó ã là ngôi sao th nào. Chúng tôi ã không tham gia vào bong bóng dot-com. ch a [và x lí] trên m t vi x lí. Nhưng m t khi Internet làm cho có th g i nh V .” Barksdale nói. “Chúng tôi ã có l i h u như t u. và m t khi browser làm s ng ng Internet và khi n các trang Web hát và múa và hi n th .ngư i ta nghĩ h có th ki m ư c r t nhi u ti n mà không làm vi c nhi u. Cái gì ã khi n các nhà u tư i tin r ng c u v s d ng Internet và các s n ph m liên quan n Internet s là vô t n? Câu tr l i ng n g n là s hoá. ai cũng mu n m i th ư c s hoá càng nhi u càng t t sao cho h có th g i nó n ai ó khác các qua ư ng ng Internet. tôi mu n thư c a tôi ư c s hoá tôi có th e-mail nó. Chúng tôi kh i ng bong bóng dot-com. ‘n u b n tr ó có th làm vi c này và ki m toàn b s ti n ó. Ngư i ta nhìn th y t t c lũ tr này t t c u ki m ti n t y và nói. d li u. “Vi c Netscape ra công chúng ã kích ng nhi u th . M t khi cách m ng PC-Windows ã ch ng t cho m i ngư i giá tr c a kh năng s hoá thông tin và x lí nó trên máy tính và các b x lí văn b n. nhưng m t khi Internet tr nên s ng ng. tôi cũng có th ’. nh ư c chuy n thành các bit và byte – nh ng k t h p c a các s 1 và s 0 – có th ư c thao tác trên màn hình máy tính.64 TH GI I LÀ PH NG ch ng bao gi làm gì m y v i nó. Như th cách m ng s hoá ã b t u. M i ý tư ng ng ng n và ng ng n hơn u ư c tài tr ”. và ngư i kinh doanh và dân thư ng b kích thích v h có th ki m ư c bao nhiêu ti n. Tôi thư ng quen ch p nh v i máy c a mình. Nhưng tuy Netscape có th ã ch là m t ngôi sao băng v phương di n thương m i. và ã l i v t ra sao. hay ư c truy n qua v tinh và qua cáp quang. “Các nhà công ngh thích các th công ngh m i nó có th làm. r i mang film n hi u gi i n m t xư ng l n âu ó x lí. Bưu i n là nơi tôi thư ng n g i thư. y là nói nh i.” à nó ã là m t bong bóng th nào.” Barksdale nói. film.

ch không ph i tráng. khi các nhà u tư quan sát s xô i s hoá m i th . (Và nhân ti n. thì c u cho các công ti d ch v Web và c u i v i cáp quang x lí t t c các th ư c s hoá này quanh th gi i s là vô t n! B n không th thua n u u tư vào ây!”. nó s thúc y s i m i nhanh hơn và nhanh hơn”. Tôi mu n có kh năng dùng i n tho i di ng c a mình làm vi c ó). Gates ã úng: Các cơn s t và bong bóng .v i i u ki n cu i cùng nó ư c hi u ch nh. x ng. Tôi mu n có kh năng t i chúng xu ng m t iPod. úng không? Ch c ch n chúng là bong bóng. Tôi s luôn nh bu i h p báo mà ch t ch Microsoft Bill Gates t ch c Di n àn Kinh t Th gi i 1999 t i Davos. b n mày. Và như th bong bóng hình thành. Tôi thư ng quen n thư vi n tìm ki m. nh c a bong bóng kĩ thu t. tôi không mu n b gi i h n dùng máy nh ch p. “Này. Tôi thư ng quen n hi u sách Barnes & Noble mua và xem lư t các sách. Gates ã so Internet v i vi c xô i tìm vàng. “Con bò linh thiêng. tôi cũng mu n ngó lư t các sách d ng s trên Amazon. t t nhiên chúng là bong bóng. Tôi ã quen mua CD và nghe các ca sĩ Simon và Garfunkel – các ĩa CD ã thay th các album r i như m t d ng nh c ư c s hoá – nhưng khi Internet tr nên s ng ng. u tư quá áng không nh t thi t là m t vi c x u . g n vào hay trong e-mail. ý tư ng là ki m ư c nhi u ti n hơn b ng bán qu n bò Levi. nhưng t t c các c u u không n m ư c i m chính. Các phóng viên ã d n d p b bom Gates v i các phiên b n c a câu h i.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 65 vòng quanh th gi i. cu c chim. N u ai cũng mu n s hoá t t c các th này bi n thành các bit và truy n qua Internet. Trong các năm v a qua công ngh s hoá ã ti n hoá và tôi có th làm úng i u ó. Chúng ph i là m t bong bóng?” Cu i cùng Gates iên ti t ã nói cho các phóng viên cái gì ó v nh hư ng. nhưng m t khi Internet tr nên s ng ng. và phòng khách s n cho nh ng k ào vàng hơn là t ào vàng lên t lòng t. có th t i lên. Bong bóng này thu hút r t nhi u v n cho công nghi p Internet này. Tôi mu n ch p các b c nh v i nh d ng s . h nói v i chính mình. nhưng bây gi tôi mu n làm vi c ó d ng s qua Google hay Yahoo!. Th y.com n a. tôi mu n các bit âm nh c ó tr nên th m chí d b o hơn và di ng. tôi không còn mu n dùng film b c n a. không ch b ng lang thang gi a các giá sách. “Ông Gates các c phi u Internet này là bong bóng.

có nghĩa là nhi u s li u hay âm thanh hơn nhi u có th ư c g i trên cùng m t cáp v i chi phí th p hơn. i u ó y giá thành c a m t cu c g i i n tho i hay truy n d li u b t c âu trên th gi i xu ng m t cách y k ch tính. chúng có th k t thúc v i nhi u ngư i m t ti n và r t nhi u công ti phá s n. thay cho các xung i n truy n thông tin trên dây ng.b t lu n là v ư ng s t hay ôtô – có th t o ra các h qu tích c c không ch ý c a riêng nó. L p t h th ng cáp quang thương m i u tiên vào năm 1977. Các cáp quang ho t ng. có th mang các xung quang h c có t n s c c cao trên cùng m t s i mà không có suy gi m tín hi u áng k kho ng cách nhi u d m. m t u c a h th ng cáp quang là m t máy phát. ngư c l i. ARC Electronics. Máy phát nh n thông tin xung i n ư c mã hoá – các t hay d li u n t dây ng t i n tho i nhà hay máy tính văn phòng c a chúng ta. ó là cái ã x y ra v i cơn s t c phi u Internet. ư c s hoá ó d ng i n t sang các xung ánh sáng ư c mã hoá tương ương. nhi u s i hơn ư c bó vào m t cáp có ư ng kính cho trư c. m t trong các nhà ch t o gi i thích trên Web site c a mình. mang các gói thông tin s qua nh ng kho ng cách xa.com. Theo Howstuffworks. và năng l c th a hoàn toàn do chúng khích l . Dây ng cũng có th mang các t n s r t cao. tuy v y. Song cũng thư ng khi n i m i nhanh hơn và nhanh hơn. Vì các s i quang này m nh hơn s i ng nhi u.66 TH GI I LÀ PH NG v m t kinh t có th là nguy hi m. Sau ó máy phát x lí và d ch các t hay d li u ư c mã hoá. xu t x t d i thông cao hơn r t nhi u c a tín hi u có th truy n qua các kho ng cách xa. c g i là “cáp quang”. b ng cách bi n d li u hay âm thanh thành các xung quang h c và truy n chúng trên các s i quang. sau ó cáp quang ã d n d n thay th các ư ng dây i n tho i b ng ng. Nó châm ngòi s u tư quá áng kh ng l vào các công ti cáp quang. M t diode phát quang (LED-Light Emitting diode) hay m t diode phun laser (ILD-Injection Laser Diode) có . vì nó có th mang d li u và tho i ư c s hoá xa hơn nhanh hơn r t nhi u v i lư ng l n hơn. ư c x p thành các bó. L i ích quan tr ng nh t c a s i quang. S i quang. r i chúng ã t r t nhi u cáp quang trên t li n và dư i áy các i dương. s i quang ư c làm b i các s i thu tinh tinh khi t v quang h c m i s i “m nh như s i tóc”. nhưng ch ư c vài bư c tín hi u b t u suy gi m cư ng do các hi u ng kí sinh.

Và cơn s t th trư ng c phi u có nghĩa là. và d ch v Internet c a riêng h . như th chúng có th hi n th trên màn hình máy tính c a b n hay như e-mail hay trong i n tho i di ng c a b n như m t âm thanh. Trên th c t chính s trùng h p c a cơn s t dot-com và Lu t Vi n thông 1996 là cái ã kh i ng bong bóng cáp quang. Th trư ng ã trong vòng kìm k p c a m t cơn s t Internet. nơi m t máy thu nh y c m ánh sáng bi n các xung tr l i thành các s 1 và 0 i n t c a tín hi u ban u. sau ó chúng ư c lùa ch y xu ng cáp quang. Global Crossing ư c Gary Winnick thành l p vào năm 1997 và ra công chúng năm ti p theo. Khi các hãng i n tho i này lên tr c tuy n. qu c t . Robert Annunziata. Ít công ti tr nên iên r hơn Global Crossing. d n các xung ánh sáng ư c t o ra m t u cáp qua u kia. chào các d ch v n i h t. và cho phép m i lo i hãng chuy n m ch a phương m i i c nh tranh u i u v i các Baby Bells và AT&T v cung c p c các d ch v tho i và h t ng. ã có m t h p ng mà Nell Minow c a Corporate Library [Thư vi n Công ti] ã t ng ch n ra như t i t nh t (t quan i m c a các c . m t trong nh ng công ti ư c t t c các công ti vi n thông m i này thuê l p t cáp quang cho h kh p th gi i. Cáp quang cũng lí tư ng cho liên l c an toàn. các công ti vi n thông này ã u tư kho ng 1 ngàn t $ chăng dây kh p th gi i. Cho kho ng hai năm u i u ó là úng. Trong m t th i kì kho ng năm hay sáu năm. Và h u như ch ng ai nghi ng các d oán v c u. áng ti c. Nhưng sau ó qui lu t s l n b t u góp ph n. Lu t ã cho phép các công ti [vi n thông] n i h t và ư ng dài có th l n vào vi c kinh doanh c a nhau. Cáp ho t ng như m t lo i ng d n ánh sáng. Và vì sao không? Cơn s t Internet ã d n m i ngư i i cho r ng c u v băng thông mang t t c lưu lư ng Internet ó s tăng g p ôi c ba tháng m t – cho n vô t n. ngư i ch ng ư c m t năm v i tư cách CEO. các công ti vi n thông ã không chú ý sát n s không x ng ôi n y sinh gi a c u và th c t . ti n là cho không! Nó là m t b a ti c! Cho nên m i trong các k ch b n l c quan không th tin n i này t m i trong các công ti vi n thông m i này u ư c tài tr . ư ng dài. d li u. m i hãng tìm cách có h t ng riêng c a mình. và nh p tăng g p ôi ch m i. và các công ti c ti p t c xây d ng năng l c nhi u và nhi u hơn n a.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 67 th ư c dùng t o các xung ánh sáng này. b i vì r t khó nghe tr m nó.

Cư c i n tho i ư ng dài s t t 2 $ m t phút xu ng 10 cent.68 TH GI I LÀ PH NG ông) Hoa Kì. [B n có] các hãng c nh tranh s d ng v n cho không. c bi t vì lưu lư ng h i ngo i … M i ngư i ã nghĩ ây là m t th gi i m i. Pincus & Co. vì th m i ngư i xây d ng theo các d oán t i a và cho r ng h s có ph n c a mình. Cho nên [m i công ti nói. và m i chúng ta u nghĩ mình s có ph n c a mình. Henry Schacht.như eBay.com tháng B y 2001.4 t $ n n n). và m i hãng u nghĩ cái bánh s to ra vô t n.” Mike McCue. Warburg. th ng ng. giúp trông coi nó qua th i kì iên d i này. H s d n vào các cu c chi n giá c tv im i ngư i và ó s là m t th m ho . M.chúng v n ch ngo m m t ph n nh c a năng l c s n có. ã có quá nhi u cáp quang ó. Các công ti vi n thông m i này n các công ti như Global Crossing và nh h l p t m ng cáp quang cho mình h có th c nh tranh m c truy n t i v i AT&T và MCI. H t như h th ng ư ng cao t c qu c gia ư c . Cho nên khi s v n dot-com xu t hi n. và nhi u Web site mà ch ng ai d ki n ã bùng n . m t d ch v Internet kích ho t b ng âm thanh. công ti k t c c a Western Electric. và tôi s có ph n l n hơn anh’.” Nó là m t th m ho i v i nhi u công ti và các nhà u tư c a chúng (Global Crossing ã n p ơn phá s n tháng Hai 2002. và Google. Amazon.” Hoá ra là trong khi doanh nghi p. nó bao g m vé máy bay h ng nh t cho m Annunziata i thăm anh ta m t l n m t tháng. ã ư c ưa vào b i Lucent. t ng i u hành c a Tellme Networks. và nó s ch ng bao gi ng ng. Ông nh l i b u không khí: “Phi i u ti t vi n thông 1996 là c c kì quan tr ng.] ‘tôi s t cáp quang c a tôi trư c khi anh t. Nó ư c gi s úng là m t ư ng tăng trư ng n m d c. nhưng nó hoá ra là m t m i l i l n cho nh ng ngư i tiêu dùng. nói v i CNET News..n-doanh nghi p và thương m i i n t ã phát tri n như d ki n. Gi a nh ng th khác. “Ngành vi n thông ã t u tư úng ra ngoài vi c kinh doanh. v i 12. “H ã t nhi u cáp quang dư i t n m c v cơ b n h t hàng hoá hoá [commoditized] b n thân mình. Và truy n d li u h u như là mi n phí. Nó cho phép các hãng chuy n m ch a phương xây d ng năng l c riêng c a mình và bán c nh tranh v i nhau và v i các công ti Baby Bells. m t nhà công nghi p kì c u bây gi E. Nó cũng g m ph n thư ng 2 tri u c phi u v i giá 10 $ m t c ph n dư i giá th trư ng.

Nó giúp phá v ch nghĩa a phương toàn c u. các công ti y ti p t c v n hành chúng. và làm cho d hơn nhi u i v i các công ti di chuy n t i các vùng lương th p hơn. Cho nên khi các công ti vi n thông b phá s n.m i u c a chúng ã không th l i d ng h t năng l c y c a s i quang. phá v nh ng khác bi t khu v c.sang các nư c có chi phí th p hơn th t ơn gi n và h u như mi n phí. i u ó b t u m i g n ây.trư c khi n i t i các h gia ình.) u tư th a quá r ng v cáp quang là m t món quà bi u v n c ti p t c cho. ch ng ai i ào chúng lên và b ng cách ó lo i b năng l c dư th a. các ngân hàng n m l y chúng và sau ó bán các cáp quang c a h v i giá mư i cent trên m t dollar cho các công ti m i. và làm cho vi c di chuy n công vi c ư c s hoá – các vi c làm d ch v và vi c làm tri th c. (Tuy v y. các chuy n m ch quang h c – các máy phát và máy thu . ã ư c các công ti cũ ph c v khá t t. do th t b i c a lu t phi i u ti t vi n thông 1996 cho phép c nh tranh th c s v m ch n i h t gi a các công ti cáp và các công ti i n tho i. mà h có th kinh doanh có lãi. Nhưng cách mà cáp quang ho t ng là m i cáp có nhi u s i v i kh năng truy n nhi u terabit [tera = 1. Trong khi m t lư ng kh ng l cáp quang ư ng dài ư c t n i n và Mĩ. Nơi m ch d i r ng c c b ã ư c l p t là các cao c văn phòng. b i vì tr nên d hơn nhi u di chuy n ngư i và hàng hoá i các kho ng cách xa. do ã mua chúng trong m t cu c bán t ng bán tháo.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 69 xây d ng trong các năm 1950 ã làm ph ng Hoa Kì. như Mi n Nam. ph i lưu ý r ng các ư ng siêu t c cáp quang này Mĩ thư ng ng ng d m cu i cùng . Nhưng m i . nh b n ch t c nh t c a cáp quang. nó là vĩnh c u: M t khi cáp ã ư c t. Không gi ng các d ng khác c a u tư quá áng vào Internet. Khi các cáp quang này ban u ư c t. Cho nên i u này y giá xu ng i v i các doanh nghi p – và i v i nh ng ngư i n nh ng ngư i mu n ư c tr c tuy n Bangalore kinh doanh v i các doanh nghi p ó – nhưng nó ã không t o ra lo i c nh tranh có th d n n năng l c d i r ng cho qu n chúng Mĩ nhà c a h . h u như không công ti nào trong s các công ti vi n thông m i Hoa Kì ã l p t áng k h t ng m ch n i h t (local loop) m i.024 giga] d li u trên m t giây trên m i s i. t o ra m t m ng lư i thương m i toàn c u suôn s hơn. như th t các ư ng siêu t c cáp quang toàn c u ã làm ph ng th gi i phát tri n.

C như là chúng ta xây m t h th ng ư ng cao t c quy t nh nơi ngư i dân u tiên ư c phép ch y 50 d m m t gi . Ch có cái là ư ng cao t c này không ch là ư ng qu c gia. t i i m nào ó b n s có th thi t k các vaccin trên laptop [máy tính xách tay] c a mình.” Tôi nghĩ Andreessen ch m n cái c nh t v th gi i ph ng và th i i Toàn c u hoá 3. “Và ngày nay.70 TH GI I LÀ PH NG năm k t khi ó. r i 60 d m m t gi .” Câu chuy n ti p t c. khi n cho càng d hơn và r hơn truy n ti ng nói và d li u m i năm n b t c ph n nào c a th gi i. Nó s ư c d n d t b i các nhóm và các cá nhân. Bây gi chúng ta s th y mosaic [mi ng ghép] con ngư i n i lên . nhưng có m t n n t ng a d ng hơn nhi u n n t ng c a mư i hai nhà khoa h c t o thành th gi i c a Andreessen khi anh t o ra Mosaic. “Chính ph liên bang ã cho phép m t công ti công ngh sinh h c California ư c c p phép ba lo i thu c ung thư thí nghi m t Cuba – ưa ra m t ngo i l i v i chính sách h n ch nghiêm ng t thương m i v i nư c ó. Qu th c. dung lư ng c a t t c cáp ã ư c l p t r i v n ti p t c tăng lên. Khi khoa h c sinh h c ngày càng tr nên có tính tính toán nhi u hơn và ít v các phòng thí nghi m m ư t hơn và khi t t c các d li u v gen tr nên d ki m hơn trên Internet.” Andreessen nói.t kh p th gi i. ngư i r i Netscape kh i ng m t hãng công ngh cao m i. . u sau xu t hi n trên trang bìa c a The New York Times ( 15-6-2004): “Hoa Kì cho phép 3 Thu c Ung Thư t Cuba. vài ngày sau khi Andreessen và tôi nói chuy n. ó chính là lí do vì sao tôi ch c ch n r ng Napster ti p theo s ra m t t khu t [trái]. và t t c nh ng ph n m m d ki m ng d ng tri th c b ng b t c cách nào chúng mu n.” Các nhà i u hành c a công ti.d n d t th h ti p v i m i. các chuy n m ch quang h c m i u c a cáp ó ã tr nên ngày càng t t hơn. t Tây và ông và B c và Nam . Opsware Inc. th có nh hư ng sâu s c nh t i v i tôi ó là s th c r ng m t a tr 14 tu i Rumania hay Bangalore hay Liên Xô hay Vi t Nam có t t c thông tin. có nghĩa là ngày càng nhi u âm thanh và d li u hơn có th ư c truy n d c m i s i. “M i l p i m i ư c xây d ng trên l p sát k . t khu trái [t ] và khu ph i [h u].0. Cho nên khi các chuy n m ch ti p t c ư c c i thi n. r i 70 d m m t gi . t t c các công c . Nó là ư ng qu c t . r i cu i cùng 150 d m m t gi trên cùng ư ng cao t c y mà không có chút s nào v tai n n. r i 80 d m m t gi .

nhi u ngư i ư c ào t o Châu Âu”. Tóm l i. mà vi c duy t là như v y. mà e-mail là như v y. T .MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 71 CancerVex. và c m ơn vì s ng h c a ông”. và tôi và máy tính c a tôi tương tác v i Web site c a b t c ai trên Internet.e-mail– browser. “tôi ch c ch n trong th i Magellan ã có nhi u nhà th n h c. Nhưng trò vui m i ch b t u. và h c gi nh ng ngư i ã mu n làm cho th gi i ph ng l i. Tôi bi t th gi i là ph ng. m i ki m ch ng các ý tư ng trong cu n sách này i v i vài công ti mà ông ng ng sau. CEO c a Wild Brain. Sau ó n pha Internet. có l b i vì sau khi nghe các lí l c a tôi ông vi t cho tôi m t email nói r ng. và nó làm ph ng th gi i thêm m t chút. nói r ng “ ó là l n u m t công ti công ngh sinh h c Mĩ ư c phép license m t lo i thu c t Cuba. m t studio ho t ho tiên ti n San Francisco làm film và ho t hình cho Disney và các studio l n khác. Nó là v tôi và máy tính c a tôi tương tác v i b t c ai khác trên b t c máy nào. a lí.e-mail và c hai cùng nhau cho phép nhi u ngư i liên l c và tương tác v i nhi u ngư i khác hơn ã t ng có bao gi b t c âu trên hành tinh. m t nư c mà m t s nhà i u hành công nghi p và khoa h c nói là m nh m t cách áng ng c nhiên v công ngh sinh h c i v i m t qu c gia ang phát tri n… Hơn 1 t $ ã ư c chi qua nhi u năm xây d ng và v n hành các vi n nghiên c u phía tây Havana có nhân viên là các nhà khoa h c Cuba. L C LÀM PH NG # 3 PH N M M WORK FLOW Hãy i ăn: ng d ng c a B n Nói chuy n v i ng d ng c a Tôi ôi g p Scott Hyten. Ch tóm t t l i: Pha làm ph ng PC-Windows là v tôi tương tác v i máy tính c a tôi và tôi tương tác v i m ng gi i h n riêng c a tôi công ti c a tôi. Hyten và tôi th c s l p l i gi ng như in. pha PCWindows ã là cha c a pha Netscape browsing . Pha này chính là n n t ng cho bư c ti p theo trong làm ph ng th gi i ph ng. Tôi ư c John Doerr. t i m t cu c h i ngh Silicon Valley mùa ông năm 2004. nhà tư b n m o hi m.

Khi tôi yêu c u anh nói rõ. L. Serie mà h ang làm khi tôi có m t là cho kênh Disney Channel và ư c g i là Higglytown Heroes. tôi ã n. và San Francisco). Higglytown “là m t th tr n nh i n hình c a các năm 1950.A.” Hyten gi i thích. và vi c làm cho các vai s ng ng [animation] ư c làm t i Bangalore v i biên t p t San Francisco.” Hyten nói. Các phiên tương tác ghi/vi t/làm ho t hình cho phép chúng tôi ghi m t ngh sĩ cho toàn b cu c bi u di n trong th i gian ít hơn n a ngày.A. Chúng tôi không u tranh v i nó. Tôi hi u ngay vì sao ông cũng k t lu n r ng th gi i là ph ng. Chicago. “Phiên nghi hình. là các anh hùng c a th tr n nh này.72 TH GI I LÀ PH NG M t ngư i h p v i ý tôi. chúng tôi làm vi c này trên Internet. London. Nó ư c t t c nh ng ngư i dân bình thư ng nh ng ngư i ã vư t lên thách th c 11/9 truy n c m h ng. Chúng tôi t n d ng nó. Hi u su t này cho phép chúng tôi h p ng v i năm mươi ‘ngôi sao’ cho hai mươi sáu h i. VPN này cho phép chúng .. Và chúng ta xu t kh u s n ph m c a th tr n Mĩ nh này i kh p th gi i. “ Wild Brain. Thí d tu n qua chúng tôi ã nghi Anne Heche và Smokey Robinson.t th y giáo n ngư i ưa bánh pizza.” ông nói. Chúng tôi ghi hai di n viên m t tu n.” Hyten m i tôi n xem h làm m t o n ho t hình ánh giá th t úng th gi i ph ng n th nào.” Cu c bi u di n hoàn toàn Mĩ này ư c m t chu i cung toàn th gi i làm. hay các máy xách tay c bi t có th k t n i v i b t k i m k t n i Ethernet cat-5 nào hay v i k t n i không dây d i r ng nào ‘hi n trư ng’. m ng lư i các nhà văn là t nhà c a h (Florida.. Hyten phác ho cho tôi hi n nay các film ho t hình ư c s n xu t ra sao qua chu i cung toàn c u. N n t ng c a câu chuy n là m i ngư i. Chúng tôi h c làm th nào t n d ng th gi i ph ng. bao g m các ch u quay và vi t l i không h n ch . New York. Chúng tôi có m t VPN [m ng riêng o] ư c nh c u hình trên các máy tính văn phòng c a chúng tôi và trên các máy mà chúng tôi g i là ‘các qu bóng á’ c a các nhà văn. “ ư c t g n ngh sĩ. V m t kĩ thu t. “Nó là Pleasantville [Thành ph vui v ]. Cho cu c bi u di n này chúng tôi có tám nhóm Bangalore làm vi c song song v i tám ngư i vi t khác nhau.theo nghĩa en và nghĩa bóng. “chúng tôi làm cái gì ó t con s không. t tc u là ngư i dân thư ng s ng cu c i mình. thi t k và ch huy ư c ti n hành San Francisco. thư ng New York hay L.

c. V m t kĩ thu t. theo dõi. và bình lu n. Các pha tư ng-Windows-Netscape ã d n ư ng cho vi c ó b ng chu n hoá cách văn b n. Cho nên. và d li u có th ư c s hoá và ư c truy n qua trên Internet. Tôi g i nó là ‘pha work flow’.” Tôi c n xem Wild Brain tr c ti p. ‘Sharon. l y nhi u hơn t Internet.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 73 tôi chia s m i âm thanh t microphone. g n m t c p tai nghe Bose gi m t p âm. và Netscape browser cho phép ngư i ta k t n i v i ngư i khác như chưa t ng bao gi có. vì nó là t m gương sinh ng v l p ti p c a i m i sáng t o. và nghe. m t cách anh quan sát là chúng tôi g i cho anh m t qu bóng. quá trình làm ph ng ph i i t i m t n c khác. hay xu ng quán cà phê Starbucks a phương [có truy c p Internet không dây băng r ng]. các b c nh và âm nh c trên n n t ng Internet này. hình nh. văn b n.cho phép chúng ta l y c c i t các máy tính c a mình khi làm vi c v i d li u. log-on. trên l ch s n xu t mư i m t tu n cho cu c di n. H mu n chia s các th . thi t k các th . mua các th . theo dõi các kho hàng. Và h mu n có kh năng làm b t c vi c nào trong nh ng vi c này t b t c âu n b t c âu và t b t c máy tính nào n b t c máy tính nàom t cách suôn s .vì th e-mail và duy t [Web] tr thành m t kinh nghi m r t phong phú. anh c n ‘qu bóng’ ch cho phiên làm vi c. và PC. Anh có th dùng máy xách tay bình thư ng c a mình theo dõi ‘công vi c hàng ngày’ và ‘biên t p’ qua chu kì s n xu t. h u h t phòng khách s n. Chúng ta cũng c n các ư ng ng th n di u hơn. Ta c n hai th . nhi u giao th c truy n d n . Khi các b c tư ng s p . hình nh ư c s hoá này và t o hình chúng thành các s n ph m. anh có th dòng ó l i m t chút không?’ Sau ó. Nhưng i v i t t c chúng ta i sang giai o n ti p. văn phòng. các hình t các phiên. c X-quang c a ai ó t xa n a vòng trái t. bán các th . t o ra các th . và cái làm ph ng ti p. anh có th log-in hai mươi b n gi m t ngày và ki m tra s ti n tri n s n xu t như nó theo m t tr i quanh trái t. Windows. âm nh c. Anh k t n i nhà. và t t c các thi t k ho t hình gi a t t c các a i m v i m t ăng nh p [log-in] ơn gi n. chu n b khai thu cho ai khác. i th theo sau các pha Tư ng Berlin-Windows và Netscape. không bao lâu trư c khi t t c nh ng ngư i ã ư c k t n i này mu n làm nhi u hơn là ch duy t và g i e-mail. k ch b n th i gian th c. âm nh c. C n các l p trình viên n và vi t các ng d ng m i – các ph n m m m i. các tin nh n g p.

và ngư i v i các ng d ng c a riêng h .nhưng i u này ch có th x y ra n u t t c các phòng c a công ti b n dùng cùng h th ng ph n m m và ph n c ng. Chúng ta thư ng hay quên là công nghi p ph n m m kh i hành gi ng như m t phòng c u ho t i. Vào các năm 1980 và u các năm 1990 r t thư ng x y ra là phòng bán hàng c a m t công ti ch y Microsoft và phòng kho hàng ch y Novell. T c là. ta ph i i t m t Internet ch k t n i ngư i v i ngư i. e-mail cho phòng giao hàng trong n i b công ti. ti p th . và khi ph i g i các xe c u ho t khu bên c nh. là m t s gia tăng l n v năng su t. Nhưng khi v cháy tr nên quá to. mang sang phòng giao hàng. b t lu n m i phòng dùng máy hay ph n m m nào. và r i ai ó t phòng giao hàng i sang phòng tài v v i m t mi ng gi y và yêu c u h xu t m t hoá ơn cho khách hàng. tài v .ph i tr nên tương ho t. Nghĩ th này: Lúc u. Và cho th gi i tr nên th c s ph ng. Tóm l i. lu ng công vi c [work flow] g m phòng bán hàng nh n m t ơn hàng b ng gi y. chúng vô ích b i vì chúng không th m c vòi phun c a mình và ư ng nư c c a b n. work flow ã có m t bư c nh y kh ng l . Ch khi ó chúng ta m i có th làm vi c th c s v i nhau.74 TH GI I LÀ PH NG hơn. và kho. Bây gi phòng bán hàng có th nh n ơn hàng i n t . phòng bán hàng c a b n ph i ư c k t n i t i phòng kho hàng c a nhà cung c p c a b n và phòng kho hàng c a nhà cung c p ph i ư c k t n i thông su t v i nhà cung c p c a . T t c m i th u t t ch ng nào phòng c u ho lân c n có th x lí v cháy c a b n. phòng này giao s n ph m. Cho nên công vi c [work] không ch y [flow] d dàng như nó ph i. t t c các h th ng c a b n ph i có th ho t ng ư c v i t t c các h th ng c a b t c công ti khác nào [tương ho t]. cho th gi i tr nên ph ng. S th c r ng t t c các phòng bên trong công ti c a b n có th tương tác suôn s và công vi c có th ch y gi a chúng. t t c các phòng n i b c a b n – bán hàng. Như k t qu c a các pha Tư ng BerlinWindows-Netscape. và chúng không th liên l c v i nhau. chúng m b o r ng các ng d ng ph n m m c a m i ngư i có th k t n i v i các ng d ng ph n m m c a b t c ai khác. n m t Internet có th k t n i b t c chương trình ph n m m nào c a tôi n b t c ph n m m nào c a b n. s n xu t. Hãy tư ng tư ng m t thành ph nơi m i khu lân c n có các u n i khác nhau n i vòi phun v i ng nư c máy. và sau ó sai phòng giao hàng giao s n ph m cho khách hàng và ng th i t ng l p m t hoá ơn.

Boeing mu n chúng các nhà máy máy bay c a nó Mĩ có th liên t c tái cung c p linh ki n cho các khách hàng là các hãng hàng không khác nhau. V kĩ thu t. qua các h th ng nh n ơn hàng b ng máy tính c a nó. g i là XML.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 75 nhà cung c p. XML và SOAP t o ra n n t ng kĩ thu t cho s tương tác chương trình ph n m m. Các năm cu i 1990. M t khi ã có n n t ng kĩ thu t này. Các công ti công ngh . như th t t c m i ngư i có th kh p vòi phun c a mình –các ng d ng ph n m m c a mình. Các bác sĩ mu n chúng cho m t film X-quang ch p Bangor có th ư c c m t b nh vi n Bangalore. Theo cách ó. m t nhà máy Trung Qu c. và chuy n i – mà không quan tâm gì n ngư i ta ng i th c s âu hay h k t n i qua các công c tính toán nào. qua nhi u tranh cãi phòng kín và th và sai. m t món ư c t ng giao t kho c a nhà cung c p c a b n. và c hai ti p theo ư c thông qua và ph bi n như các tiêu chu n Internet. Chúng cho phép d li u.n-chương trình ph n m m. và hoá ơn ư c l p t phòng tài v c a b n.vào ư ng ng nư c c a b t c ai khác. và nh s hoá có th ư c trao i gi a các chương trình ph n m m khác nhau sao cho chúng có th ư c nhào n n. biên t p l i. b t lu n các ơn hàng ó n t nư c nào. . cái là n n t ng c a work flow do Web t o kh năng. ph n m m môi gi i i n t . thì m t món khác ư c s n xu t b i nhà cung c p c a nhà cung c p c a b n. là SOAP. và giao th c truy n tương ng c a nó. ngày càng nhi u ngư i b t u vi t các chương trình ph n m m work flow cho ngày càng nhi u công vi c. thi t k . cái làm cho nó có th là s phát tri n c a m t lo i ngôn ng mô t m i. xu t b n. IBM. khi b n bán m t món hàng. Và M và B mu n chúng b i vì h mu n ph n m m ngân hàng i n t . công nghi p ph n m m b t u áp ng cái ngư i tiêu dùng mu n. văn b n. mà bác sĩ Maine ch ng bao gi ph i nghĩ v b nh vi n n dùng máy tính nào. nhi u h th ng [ ng] s tích h p và các giao th c. thao tác. Microsoft. Wild Brain ã mu n các chương trình làm film ho t hình v i nhóm s n xu t tr i kh p th gi i. y là cu c cách m ng th m l ng. âm nh c. biên t p. ã b t u rèn nhi u tiêu chu n chung trên cơ s Web. lưu. và m t lo t các công ti khác ã óng góp cho s phát tri n c a c XML và SOAP. Các h th ng máy tính khác nhau và các ng d ng ph n m m c a ba công ti khác bi t rõ r t ph i có th tương ho t sao cho công vi c có th ch y thông su t gi a chúng.

M t khi Microsoft Word ư c xác l p như tiêu chu n toàn c u. h làm cho t t c các vòi nư c và vòi phun h t nhau. e-mail.” M ng ng mênh mông dư i m t t làm cho t t c công vi c có th ch y ã tr nên r t r ng. Qu th c. và ph n m m b ng tính c a h t t c u ho t ng t máy xách tay nhà c a h và có kh năng giao ti p v i máy bàn văn phòng c a h . t o ra m t th trư ng l n hơn nhi u tr i ra m i nơi trên th gi i. cho phép các ng d ng Web liên l c v i nhau suôn s hơn. “ngành ã t o ra m t n n toàn c u cho l c lư ng lao ng toàn c u c a con ngư i và các máy tính. mà nó có th ư c ch t nh và tách ra như chưa t ng bao gi và ư c g i i b n phương tr i. như XML và SOAP. Trung tâm c a các công ngh này ã là m i l i to l n c a i m i sáng t o và gi m r t nhi u ma sát gi a các công ti và các ng d ng. Nó g m c các công c m i hơn. Nó g m t t c các giao th c Internet c a th i kì trư c. Sau ó các công ti b t u c nh tranh thay vào ó v ch t lư ng vòi phun. “Các tiêu chu n không lo i b i m i. mà thư ng là m i th b n có th cho thêm vào. b i vì t t c chúng ta u vi t t cùng màn hình v i cùng thanh công c cơ b n. Tôi th y i u này khi vi t cu n sách m i nh t c a tôi. trên và quanh tiêu chu n”. nói. công vi c có th ch y gi a nh ng ngư i các l c a khác nhau d hơn nhi u. ng u ơn v k ho ch chi n lư c c a IBM. là cái mau chóng làm cho outsourcing có th . chúng ch cho phép b n chú tâm vào nó. T c là. Khi tôi vi t cu n sách u tiên c a mình T . không ch ngư i nói chuy n v i ngư i. Craig Mundie. và các Web site là có th . T ng Giám c Kĩ thu t c a Microsoft. làm cho duy t Web. i u này có nghĩa là công vi c có th ch y n b t c âu. ư c dùng như m t trung gian gi a các ng d ng c c kì a d ng. Chúng cho phép b n t p trung vào nơi giá tr th t s ó. Joel Cawley. Và m t khi các ng d ng c a m i ngư i b t u k t n i v i các ng d ng c a m i ngư i khác . chính kh năng cho phép các ng d ng nói chuy n v i các ng d ng. máy bơm. Nh các lo i d ch v Web –work flow khác nhau.76 TH GI I LÀ PH NG e-mail văn phòng. nói. và xe c u ho . Thay cho m i ngư i i qu n lí vòi nư c c u ho . h c nh tranh v ai có th ưa ra các ng d ng h u ích và ti n l i nh t. và nó bao g m các tác nhân ph n m m ư c bi t n như middleware. như TCP/IP và các giao th c khác.i u c n nhi u năm và nhi u công ngh và năng l c trí óc x y racông vi c không ch có th ch y như chưa t ng bao gi .

b i vì nó c bu c l n trao quy n cho nhi u ngư i hơn liên l c và i m i trên các n n [platform] r ng hơn nhi u. và v i ch c a các bi u tư ng trên màn hình. Tôi ã không th hi u m t t nào. năm 1988. tôi ã quen v i chương trình Word cho Windows. Ngư i nh n thanh toán có th dùng ti n tài kho n c a mình cho vi c mua tr c tuy n hay cho các kho n chi tr . PayPal là h th ng chuy n ti n ư c thành l p năm 1998 t o thu n l i cho các giao d ch C2C (khách hàng-khách hàng). hay có th b o PayPal g i th ng ti n vào m t tài kho n séc. V i tư cách ngư i tr ti n. cái cho phép ch thương m i i n t c a eBay tr thành như ngày nay. Nhưng vào 1998. t t c h có th dùng PayPal. s d ng PayPal. trên thanh công c c a phiên b n c c a Word. c như là th i kì trư c máy xách tay và trư c Microsoft Word. PayPal có th ch p nh n ti n theo m t trong ba cách. Th c ra. ngư i t ch c có th g i cho m i ngư i l i nh c PayPal b ng email v i các ch d n rõ ràng góp ti n th nào. cho nên tôi ã có th tr và nh p chu t theo cách c a tôi su t vi c biên t p trên phiên b n c và gõ nh ng s a ch a c a tôi b ng ch cái ti ng Anh trên bàn phím c. b t lu n ngư i nh n có m t tài kho n PayPal hay không. M t trong các thí d ưa thích c a tôi là PayPal. PayPal th m chí không quan tâm li u m t giao d ch thương m i có x y ra hay không. tôi ã s ng m t ph n c a năm Trung ông và ph i ghi chép b ng bút và gi y. L p m t tài kho n PayPal là ơn gi n. Theo Web site ecomerce-guide. m t ch c năng ơn nh t nào. Xe Lexus và Cây Ôliu. t t c cái b n ph i . Các tiêu chu n dùng chung là m t l c làm ph ng kh ng l . b t c ai v i m t a ch email có th chuy n ti n cho b t c ai khác v i m t a ch e-mail. ecomerce-guide. có th nh n thanh toán t PayPal b ng séc. Khi tôi vi t cu n sách th hai.com lưu ý: tính vào th tín d ng c a ngư i mua cho b t c giao d ch (kho n tr ti n) nào. tôi ã ph i biên t p m t chút phút chót t m t máy tính ng sau qu y c a m t khách s n Thu Sĩ Davos trên m t phiên b n c c a Microsoft Word. N u ai ó văn phòng t ch c m t ti c cho ai ó và m i ngư i c n góp ti n vào.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 77 Beirut n Jerusalem. ghi n m t tài kho n séc i v i b t c kho n tr ti n nào hay kh u tr các kho n chi tr t m t tài kho n PayPal ã ư c xác l p v i m t séc cá nhân. gi ng như m t ngư i mua và m t ngư i bán do eBay ưa l i v i nhau.com. năm 1998.

Meg Whitman CEO c a eBay gi i thích. Cu i cùng. Word t ng chuy n nó thành m t tài li u Word. tháng B y 2002. nó hư ng tôi n ecomerce-guide. và a ch g i hoá ơn cho th tín d ng c a b n. mà sau ó tôi có th dùng vi t o n này trên máy bàn c a tôi. nó ư c vi t theo font ch Internet nào ó như m t file text. thông tin th tín d ng c a b n. nhưng nó là c a h ’. Cái PayPal làm là cho phép ngư i ta. a ch e-mail c a b n. r i b t k t n i DSL và nháy úp vào AOL.com.78 TH GI I LÀ PH NG làm là cung c p tên c a b n.’ Và chúng tôi b o. các cá nhân. “và th y 20 ph n trăm s ngư i trên eBay nói. Trư c PayPal. C ng ng c a chúng tôi b o chúng tôi. làm ơn tr tôi theo cách ó. r t t t là eBay ã mua PayPal. “N u tôi kinh doanh trên eBay năm 1999. ch p nh n th tín d ng. Tôi t i nh nghĩa t Web site ecomerce-guide. V i th tín d ng tôi có th tr cho b n v i tư cách m t ngư i bán cá nhân trên eBay. nơi tôi dùng Google tìm Web site có th gi i thích PayPal. m t h th ng d a vào gi y.com. g i là Billpoint. nhưng không ph i d a vào ki n ngh c a các nhà ngân hàng u tư Ph Wall c a nó – mà d a vào ki n ngh c a nh ng ngư i dùng nó. ã không có cách i n t nào chuy n ti n.” Whitman nói. b i vì nó là tiêu chu n và nó không ph i là c a chúng tôi… ó là vi c mua l i t t nh t chúng tôi ã t ng ti n hành”. cách duy nh t tôi có th tr anh v i tư cách ngư i mua là v i m t t m séc hay phi u chuy n ti n. ‘H là ai v y và h làm gì?’ u tiên chúng tôi th ánh h và ưa d ch v riêng c a chúng tôi ra. và chúng tôi bi t b n c u eBay mu n nó là [chu n] c a mình. chúng tôi trong m t [h i ngh ] eBay Tr c ti p [Live] và ti ng tr ng i c tai xuyên qua h i trư ng. Th c ra. chúng tôi ã ch n m t chu n nó ư c g i là PayPal. Và ó là lúc chúng tôi bi t chúng tôi ph i mua công ti ó. ó cũng là work flow! Và . T t c các ch c năng ngân hàng và thương m i i n t tương ho t này ã làm ph ng thương trư ng Internet tri t n m c th m chí eBay b ng c nhiên. ‘Các c u có ng ng ánh nhau không? Chúng tôi mu n m t chu n – và ti n th . ‘tôi ch p nh n PayPal. i u này th c s san b ng sân chơi và làm cho thương m i phi ma sát hơn”. r i sau ó g i vào Microsoft Word. và anh là m t nhà buôn quá nh tiêu chu n có m t tài kho n th tín d ng. ây là cách tôi v a vi t o n trên th nào: Tôi chuy n các l i ghi ph ng v n i n tho i Meg Whitman t máy xách tay Dell sang máy Dell bàn c a tôi. “M t hôm chúng tôi th c d y.

T i trư c. s là v t ng hoá t t c các quy trình này. không có ma sát. chúng ta t ch c các file th nào. Cawley nói thêm. Các tiêu chu n này là v chúng ta kinh doanh cùng nhau th nào. ráp l i.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 79 cái quan tr ng nh t v nó không ph i là tôi có các công c work flow này. Nó s t ng ki m tra l ch c a b n v i ngày có s n trên l ch c a nha sĩ và cho b n ba l a ch n. cho nên chúng ch y th m chí thông su t hơn v i nhau và có th kích thích th m chí nhi u tiêu chu n hơn. work flow t n giai o n ti p này. T t c các tiêu chu n này. ki m tra tín d ng c a b n. quanh các chu i cung ư c k t n i ra sao. Thí d . bi t bao nhiêu ngư i n . ây là cách b n s h n nha sĩ: B n ch th cho máy tính b ng l i h n. và khi n nó ch y.” Cawley nhà l p k ho ch chi n lư c c a IBM nói. và ti n hành k t thúc – sau ó món vay h u như ngay l p t c ư c bán cho ngân hàng khác. i n k t thúc. S a d ng . thanh toán thương m i i n t . quanh âm nh c và nh ư c biên t p th nào d ng s . giúp cho phép công vi c ư c b ra t ng ph n. trên ph n m m work flow. “Vòng u c a các tiêu chu n n i lên v i Internet ã là quanh d li u cơ b n – chúng ta bi u di n m t con s ra rao. Nga. và s gia tăng năng su t mà nó s mang l i. B n s nh p ngày và gi ưa thích. Brazil. và quan tr ng nh t. ó là pha Netscape. khi b n xin vay th ch p. t i lui gi a nh ng ngư i s n xu t hi u qu nh t. xác nh các lãi su t c a b n. Chúng ta ang th y r i các tiêu chu n n i lên quanh tr lương. nh n di n c trưng r i ro. M t ngân hàng có th tìm cách ki m s ch p thu n c a b n. cũng nh c b n v cu c h n. và Timbuktu bây gi cũng có chúng – cùng v i t t c các ng truy n và các giao th c cho nên h có th plug &play t b t c âu. Máy tính c a b n s t ng d ch l i nói thành m t l nh s . Bây gi m t t p hoàn toàn m i c a các tiêu chu n ang n i lên cho phép công vi c ch y. úng là có hàng ch c quy trình và lu ng d li u gi a nhi u công ti khác nhau. Trung Qu c. chúng ta hi n th và lưu n i dung ra sao. Trong pha các d ch v Web-work flow ang n.” M c ti p theo c a các tiêu chu n. l ch c a nha sĩ s t ng g i b n m t e-mail nh c b n v cu c h n. “chúng ta c n ngày càng nhi u tiêu chu n chung hơn. hay mua m t căn nhà. T t c i u này i n âu? Ngày càng nhi u work flow s ư c t ng hoá. chúng ta chia s và trao i thông tin th nào. b n s nh n m t thông i p b ng l i do máy tính ưa ra qua i n tho i. M t tu n trư c ngày h n.

Windows m ra. b i vì t i i m nàygi a các năm 1990. ây không ph i là cách m ng t m thư ng. “cho phép b n t o ra các văn phòng o toàn c u. ây là th i i m Sáng Th cho s làm ph ng th gi i. dùng các máy tính và Internet. ây là m t cu c cách m ng l n.không b gi i h n b i ranh gi i c a văn phòng b n hay biên gi i c a nư c b n.trong kho ng hai hay ba năm v a qua. Jerry nói thêm. Và t t c i u này ã x y ra trong nháy m t. s s hoá n i dung.” Các n n ph n m m work flow này. và sau ó chúng ta ráp t t c các ph n ó l i v i nhau h i s [hay nơi xa xôi nào ó]. các b c tư ng s p .” Sáng Th : N n Th gi i Ph ng N i lên húng ta c n d ng ây và ki m kê l i.ng d ng trên cơ s Web này. Th nh t.và ti p c n nhân tài ng i các ph n khác nhau c a th gi i và khi n h hoàn thành các nhi m v mà b n c n hoàn t t trong th i gian th c. Nó cho phép m t ông ch âu ó và các nhân viên c a ông nơi nào ó khác. “Chúng ta tháo r i m i công vi c ra t ng m nh và g i nó kh p nơi cho ngư i nào có th làm t t nh t.” Jerry Rao. và b i vì chúng ta làm vi c ó trong m t môi trư ng o. y là lúc nó b t u có hình hài. b n k t thúc v i m t n n toàn c u m i hoàn toàn cho nhi u hình th c c ng tác.80 TH GI I LÀ PH NG c a các ng d ng s t ng có kh năng tương tác v i nhau s b gi i h n ch b i s c tư ng tư ng c a chúng ta. Khi b n thêm m c m i chưa t ng có này v liên l c ngư i-v ingư i vào t t c các chương trình work flow ng d ng-v i. nói. Sau ó ph n m m work flow ã k t n i suôn s các ng d ng v i các ng d ng. Và như th 24/7/365 t t c chúng ta u làm vi c. “Các n n work flow cho phép chúng ta làm i v i công nghi p d ch v cái mà Henry Ford ã làm v i ch tác. S tăng thêm năng su t t vi c này có th l n hơn b t c th gì chúng ta ã t ng th y trư c ây. như th ngư i ta có th thao tác t t c n i dung ã s hoá c a h . v th xác ngư i ta không c n c nh nhau. Nó C . nhà kh i nghi p làm công vi c k toán cho nh ng ngư i Mĩ t n . và s lan r ng c a Internet browser ã k t n i suôn s ngư i v i ngư i như chưa t ng có trư c ây. như chưa t ng có trư c ây.n n [platform] cho s làm ph ng th gi i ã b t u hi n ra.

Như tôi cho th y. Joel Cawley. “Chúng tôi c nh tranh u i A . là s t phá b n v ng quan tr ng th t s làm cho cái b n g i là s làm ph ng th gi i là có th .” Craig Mundie c a Microsoft nói. t nhiên nhi u ngư i t nhi u nơi hơn th y r ng h có th c ng tác v i nhi u ngư i hơn trên các lo i công vi c khác nhau hơn và chia s nhi u lo i tri th c hơn bao gi h t. và ó không ph i là trong lúc xem m t phim cao b i-và. L C LÀM PH NG # 4 OPEN-SOURCING [TÌM NGU N M ] Các C ng ng C ng tác T -T ch c lan Cohen v n nh l n u tiên ông nghe t “Apache” v i tư cách m t ngư i l n. M i trong các hình th c c ng tác này ho c do platform m i làm cho có th hay ư c nó tăng cư ng r t nhi u. “Chính s t o ra platform [n n] này. m t s cho insourcing [thuê làm trong].” Cohen nh l i. chúng ta làm ph ng th gi i còn nhi u hơn n a. và m t s cho in-forming [c p-tin]. chúng ta ã không ch có kh năng nói v i nhau nhi u hơn. v i các thu c tính c nh t. Và khi ngày càng nhi u ngư i chúng ta h c làm th nào c ng tác theo các cách khác nhau này.” Sáu l c làm ph ng ti p i di n cho các hình th c c ng tác m i mà platform m i này cho phép. nhà chi n lư c IBM lí l . Qu th c. và các s n ph m – hơn bao gi h t. ó là vào các năm 1990. th trư ng dotcom ang lên cơn s t. nh platform này n i lên t ba l c làm ph ng u tiên. m t s cho offshoring [làm h i ngo i]. m t s cho outsourcing [thuê làm ngoài]. các d án. nhưng ây là th i kh c khi ngư i ta b t u c m th y cái gì ang thay i. giúp cai qu n lĩnh v c kinh doanh thương m i i n t ang n i lên c a nó. y là i m m u ch t. m t s cho supply-chaining [xâu chu i cung]. m t s ngư i s dùng platform này cho open-sourcing [tìm ngu n m ].MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 81 c n nhi u th i gian hơn h i t và th c s tr thành ph ng.Indian. “Chúng ta không ch liên l c v i nhau nhi u hơn bao gi h t. bây gi chúng ta có kh năng c ng tác cùng nhau xây d ng các liên minh. chúng ta ã có kh năng cùng nhau làm nhi u th hơn. và ông là m t ngư i qu n lí c p cao c a IBM. “Tôi ã có toàn b m t i v i m t ngân qu kho ng 8 tri u $.

Netscape. Máy ch Web cơ s là gì?’ Và anh ta b o tôi. các công ti b o v mã ngu n c như chúng là các b o b i c a h như th h có th òi ti n b t c ai mu n s . và nó kéo hàng ngàn ngư i kh p th gi i cùng n c ng tác tr c tuy n vi t m i th t ph n m m riêng c a h n các h i u hành riêng c a h n t i n riêng c a h n công th c riêng c a h cho cola – luôn luôn xây d ng t dư i lên hơn là ch p nh n các nh d ng hay n i dung do các h th ng th b c công ti áp t t trên xu ng. M t hôm tôi h i giám c phát tri n ngư i làm vi c cho tôi. d n tôi qua quy trình phát tri n cho các h th ng thương m i i n t này. Nó ư c g i là phong trào ngu n m .u là các tay l n. Tôi b r i trí.82 TH GI I LÀ PH NG u v i Microsoft. Và t nhiên gã phát tri n c a tôi b o tôi r ng anh ta l y ư c [Web server] c a chúng tôi t Internet mi n phí! Nó gi ng c như là b n có t t c các quan ch c i u hành c a các công ti l n này mưu tính các chi n lư c. Tôi h i. Netscape t t c u th xây d ng các Web server thương m i. IBM có m t l c lư ng bán hàng kh ng l bán t t c ph n m m thương m i i n t này. b n này là nh ng ai?” Vâng. khi ó Microsoft. ‘Anh t i nó xu ng t m t Web site mi n phí’. Và chúng tôi ã chơi trò chơi ánh cư c r t l n này v thương m i i n t . Tôi ti p t c h i. ngư i có cái gì ó c i thi n. IBM. Oracle. tham gia c i thi n nó và hàng tri u ngư i khác t i nó xu ng dùng mi n phí. Sun . và r i t nhiên m y gã phòng thư là nh ng ngư i ph trách. ‘Anh mua nó th nào?’ và anh ta b o. ‘Tôi không bi t – úng là nó c ho t ng!’ Và ó là s ti p xúc u tiên c a tôi v i Apache … “Bây gi b n ph i nh l i. T “ngu n-m ” hình thành t quan ni m r ng các công ti hay các nhóm ad hoc s mã ngu n [source code]– các l nh l p trình làm cho m t ph n m m ho t ng – tr c tuy n s n dùng và sau ó cho b t c ai. ‘Nó ư c d ng lên trên Apache. “Ai cai qu n Apache? Ý tôi nói.’ i u u tiên tôi nghĩ v là John Wayne. Trong khi ph n m m thương m i gi b n quy n và ư c bán. b n geek [các tay c phách] phòng thư ang quy t nh h và c b n s dùng ph n m m nào. ‘ . ai h tr n u có gì ó tr c tr c?’ Và anh ta nói. y là các công ti kh ng l . Và anh ta b o nó là m t chương trình shareware cho công ngh Web server [máy ch Web]. Oracle. ‘Apache là cái gì?’ tôi h i. “Jeff này. Và tôi b o. Anh ta nói nó ư c m t b n c phách ch làm vi c tr c tuy n lo i chat room ngu n m nào ó t o ra mi n phí.

ngư i sáng ch ra Web browser u tiên. ph n m m ngu n m ư c dùng chung. Do không là m t geek máy tính. nhưng khi tôi ý. H làm vi c ó vì h mu n làm cái gì ó mà th trư ng không cho h . ng ý: “Ngu n m không gì hơn là khoa h c * Common: t . Marc Andreessen. vì sao nó là m t l c làm ph ng và vì sao. m t nhà ki n trúc h th ng IT. nhân ây. Mike Arguello. ư c ngư i dùng c i thi n liên t c. i l i. dư i ây ư c d ch là [ngu n l c] chung. “nh ng ngư i làm IT thư ng là nh ng ngư i r t thông minh và h mu n m i ngư i bi t h úng thông minh n th nào”. Qu th c. và . lí thú và gây tranh cãi nh t do th gi i ph ng t o i u ki n d dàng và làm ph ng nó th m chí nhi u hơn. v i các c ng ng tr c tuy n. tôi phát hi n ra nó là m t vũ tr gây kinh ng c c a chính nó. IBM t o ra.m t mi ng vá làm cho ph n m m này hát hay múa hay hơn. nơi trong th i gian dài các c ng ng t p th t -t ch c c a các nhà khoa h c ã n v i nhau qua các m ng riêng và mu n hơn qua Internet góp chung năng l c trí óc c a h hay chia s s hi u bi t quanh m t v n khoa h c hay toán h c c bi t.th m chí quan tr ng hơngiành ư c s tôn tr ng c a các trí th c ngang hàng.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 83 d ng nó và b ng cách y t o ra thu nh p phát tri n các phiên b n m i. Khi tôi h i m t ngư i b n. D ng ngu n l c trí tu chung [intellectual commons*] c a opensourcing có ngu n g c trong các c ng ng hàn lâm và khoa h c. tôi ã ch ng bao gi chú tâm nhi u n phong trào ngu n m . m i ngư i dùng có óng góp m t s c i thi n . Nh m gi i thích d ng c ng tác này ho t ng th nào. ông nói. . tôi s t p trung ch vào hai lo i cơ b n c a open-sourcing: phong trào [ngu n l c] trí tu chung và phong trào ph n m m mi n phí. nó ã khu y lên nhi u tranh cãi n v y và s khu y th m chí nhi u hơn trong tương lai. các gã và các này là m t trong các d ng c ng tác m i. bãi c . gi i thích cho tôi vì sao ngư i ta chia s tri th c hay làm vi c theo cách này. Apache Web server có ngu n g c trong hình th c này c a open-sourcing.ư c khuy n khích mi ng vá ó s n cho t t c nh ng ngư i khác dùng mi n phí. và cho b t c ai dùng mi n phí. tài s n chung. nh ng ngư i tình nguy n t nhiên chia s s hi u bi t c a h v i nhau và sau ó hi n cho công chúng không l y gì c . h làm vi c ó vì c m giác tinh th n ph n ch n có ư c t vi c t o ra m t s n ph m t p th có th ánh b i cái gì ó do các gã kh ng l như Microsoft.

Behlendorf s là t c trư ng. Nên t r t tr tôi ã quanh qu n v i nhi u khoa h c nơi là t t là lo i c phách. ôi khi ngư i ta óng góp cho các vi c này vì h làm khoa h c. nhưng 1989. ó là chương trình v các fractal. Brian Behlendorf. và h khám phá ra các th . ôi khi b n có th l p m t hãng t ó. g i là ‘Fractint’. Chúng tôi thư ng dùng phi u c l t các máy IBM l n t o các danh m c mua hàng. M t hôm tôi g p anh văn phòng kính-và-thép c a anh g n sân bay San Francisco. m t a b n cho tôi b n sao m t chương trình. nên i thăm dò tìm các gã và các này là ai phòng mail. nơi bây gi anh là ngư i sáng l p và t ng giám c công ngh c a CollabNet. N u Apache.và open-source là s xét l i ngang hàng. [Các fractal là các hình r t p ư c t o ra giao i m c a ngh thu t và toán h c]. Khi chương trình kh i ng. ây là chương trình mà b n c t i xu ng mi n phí. màn hình cho th y danh sách cu n này c a các a ch e-mail c a t t c các nhà khoa h c và toán h c ã góp ph n t o ra nó. Chúng tôi ã luôn có máy tính quanh nhà. Và ph n xét l i c a ngư i ngang hàng là quy t nh. ôi khi h ch mu n làm tăng kho tri th c trên th gi i. và tôi l n lên th tr n La Canada ngay b c Pasadena” Behlendorf nh l i. nhưng là ph n m m mi n phí. tôi tìm ư c m t trong nh ng ngư i tiên phong c a h . Tôi th y d ng ngu n l c trí tu chung này c a open-sourcing h p d n. M i l i hay l h ng an ninh hay s tr ch kh i tiêu chu n ư c xem xét l i”. nh ng ngày ban u c a Internet. do m t nhóm các l p trình viên t o ra. m t hãng kh i nghi p chú tâm t o ra ph n m m cho các công ti mu n dùng cách ti p c n ngu n m cho i m i.84 TH GI I LÀ PH NG ư c ng nghi p phê bình. tôi b t u h c m t chút l p trình cơ b n. mà nó ã t i xu ng ĩa m m. và ph n thư ng là danh ti ng. và h th m . Tôi ý th y chương trình g m c mã ngu n. “Trư ng công r t c nh tranh v m t hàn lâm. trư ng ph thông. Tôi b t u v i hai câu h i ơn gi n: Anh xu t thân t âu? và: Làm th nào anh tìm ư c cách m t c ng ng ngu n m c a các geek tr c tuy n hoà h p v i nhau có th ánh giáp lá cà v i IBM? “B m tôi g p nhau IBM Nam California. vì b m c a nhi u a tr ã làm vi c t i Jet Propulsion Laboratory do Caltech v n hành ó. Cu i cùng.c ng ng Web server ngu n m là m t b l c da . ó là l n ti p xúc u tiên c a tôi v i khái ni m ngu n m . và trung h c tôi ã c v máy tính… Tôi t t nghi p i h c 1991.

(M t Web server là m t chương trình ph n m m cho phép b t c ai dùng máy tính nhà hay văn phòng c a mình host [làm ch ] m t Web site trên WWW.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 85 chí còn cho b n mã ngu n. Ai ó có th nói. Sau khi t t nghi p 1991. Amazon.” Behlendorf nói.com. ó là khi tôi nghe v Mosaic [Web browser do Marc Andreessen phát tri n]. “Khi b n quay l i i h c khi ó. thí d . và nó ư c m t c ng ng t o ra. n p thông tin vào và l y nó ra cho vi c kinh doanh. và ai ó khác nói. Internet v n ch là các danh m c g i thư và e-mail và các site FTP [Giao th c Truy n File] [các kho FTP nơi b n có th lưu tr các th ]. vì sao không m i các DJ c a riêng chúng ta và tung ra các s ki n riêng c a mình?’ Nó tr thành m t vi c t p th . và ai ó khác có th b o. Th là tôi có vi c làm phòng thí nghi m máy tính trư ng kinh doanh Berkeley. ‘tôi bi t bãi bi n và n u có m t lúc n a êm chúng ta có th có m t bu i liên hoan. ‘tôi có h th ng âm thanh’. i u ó i v i tôi ch là m t bư c trên vi c làm k toán và không th t s h ng thú”. song anh nhanh chóng th t v ng vì s tách r i gi a các th tr u tư ng anh h c trên l p và s náo ng b t u n i lên trên Internet. Ngư i ta có th ơn gi n dán lên b ng th o lu n. ‘tôi có m t s ĩa hát’. và chúng tôi b t u th o lu n các s ki n âm nh c khác nhau và các DJ [Disc Jockey .’ Năm 1993.ngư i d n chương trình âm nh c]. “Năm 1992. Th là tôi b t u sưu t m m t kho lưu tr âm nh c i n t và quan tâm n vi c làm sao có th ưa nó lên tr c tuy n và s n có cho nhi u thính gi hơn. Nó b t u v ra m t b c tranh khác v l p trình trong u tôi. Vi c ó d n tôi n m t b ng th o lu n v i nhi u ngư i ang vi t th h u tiên c a các Web browser và Web server”. t lâu ã ch y Web . R i chúng tôi b o. “Này. Behlendorf n Berkeley nghiên c u v t lí. back office] máy tính l n. Tôi b t u nghĩ r ng có ng h c xã h i lí thú nào ó i v i cách các lo i ph n m m nào ó ư c vi t hay có th ư c vi t.trái v i lo i hình nh mà tôi ã có v nhà phát tri n ph n m m chuyên nghi p văn phòng ng sau [h u trư ng. tôi b t u danh m c thư Internet riêng c a mình t p trung vào tình hình nh c i n t a phương Mi n V nh. và tôi dùng th i gian r i c a mình nghiên c u Mosaic và các công ngh Web khác. và nó b t u tăng. m i sinh viên ư c c p m t a ch e-mail. và tôi b t u dùng nó nói chuy n v i các sinh viên và thăm dò các b ng th o lu n [discussion board] v a xu t hi n v âm nh c.

” Andrew Leonard. “Khá h ng thú.com năm 1997. Tôi theo dõi [th o lu n] ó m t th i gian và r i nói cho m t b n tôi v vi c ó. HotWired quy t nh nó mu n kh i ng v i m t h th ng ăng kí òi h i m t kh u .” Behlendorf nh l i. sinh viên i h c Illinois Rob McCool.” Leonard bình lu n. nh ng ngư i có m i quan tâm chung xây d ng ph n m m Web u tiên. Anh ta là m t trong nh ng nhân viên u tiên c a t p chí Wired. NCSA. ã b m t công ti ít ư c bi t n Silicon Valley có tên là Netscape múc v (cùng v i Marc Andreessen và Eric Bina tác gi c a Lynx). d ng e-mail c a h và Web site u tiên c a h -HotWired. Browser h i Apache v trang Web Amazon và Apache gi l i cho browser n i dung trang Web Amazon. và anh ta b o Wired có th quan tâm n thuê tôi d ng Web site cho h . và tôi b t u th y nh ng s tương t gi a nhóm âm nh c c a tôi và các nhà khoa h c này. nh n th y. Trong lúc y.amazon. “Anh ã không ch là m t l p trình viên tài tình l c soát t u n cu i mã NCSA mùa ông ó. Qua su t s bùng n Web.86 TH GI I LÀ PH NG site c a mình trên ph n m m Apache.com. Nhưng Web server c a NCSA không th x lí vi c xác nh n m t kh u quy mô mà HotWired c n. Mã ban u ã b cho b i o bao ph khi l p trình viên ch y u c a nó. “Vào nh ng ngày ó. c a i h c Illinois (cũng là nơi sinh c a Web browser Mosaic gây ch n ng).) “Tôi th y mình ng i trên di n àn này theo dõi Tim Berners-Lee và Marc Andreessen tranh cãi các th này nên ho t ng ra sao. Khi Web browser c a b n n www. “h u h t các Webmaster [ch Web] ph thu c vào m t chương trình Web server ư c phát tri n t i Trung tâm Qu c gia v các ng d ng Siêu Tính.m t khái ni m gây tranh cãi lúc ó. có nghĩa mã ngu n là mi n phí i v i b t c ai. và nó có v mang tính bao g m tri t . Như th tôi tham gia ó v i ti n công 10 $ m t gi . . Lư t Web th c s là browser c a b n tương tác v i các Web server khác nhau. May m n. ngư i vi t l ch s Apache cho Salon.lên …Nó là m t trong các t p chí tr c tuy n u tiên s ng b ng qu ng cáo”. m t ‘mi ng vá [patch]’ vào NCSA Web server. các Webmaster khác u th y c n thi t n m quy n hành ng vào bàn phím riêng c a h . Như th Behlendorf dùng c quy n tin t c [hacker]: Anh vi t m t s mã m i. Tôi ã ch ng c n m t [b ng] Ti n sĩ hay b t c ch ng ch c bi t nào. mi ng vá lo cho v n . ph n m m u tiên mà nó nói chuy n v i là Apache. NCSA server thu c lĩnh v c công.

1999. y là trư c khi Netscape bán Web server thương m i u tiên c a nó.” Th là các mi ng vá lo i này hay lo i khác tăng nhanh như Band-Aids [toán nhi m Aids] trên băng thông [bandwidth]. t t c các mi ng vá này ã d n d n. b t m t l ây và làm th ng m t l khác kia. Ch ng ai trong chúng tôi có th i gian làm nhà phát tri n Web server toàn th i gian. Vì th m t th o lu n b t u nhóm làm vi c nh c a chúng tôi r ng nh ng ngư i NCSA ã không tr l i email c a chúng tôi.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 87 Web t ch i ng ng tăng. trao i các mi ng vá ó ây. ó là kh i u c a d án Apache”. b i vì NCSA lab ã không th theo k p v i t t c . Chúng tôi ã g i các mi ng vá lên cho h th ng và h ã không tr l i. ‘N u NCSA không tr l i i v i các patch c a chúng ta. song chúng tôi nghĩ n u có th k t h p th i gian c a mình và làm vi c ó theo cách công c ng.và ti p t c gây ra các v n m i cho các Web server i phó v i. Và chúng tôi b o. theo cách ad hoc ngu n m . h ã vi t l i hoàn toàn chương trình NCSA g c và chính th c hoá s h p tác c a h dư i tên “Apache”. nhưng chúng tôi lo khi không nh n ư c ph n h i nào và không th y các patch c a mình ư c tích h p. Vì th tôi b t u ti p xúc v i nh ng ngư i khác tôi bi t là h trao i các patch… H u h t h trong các nhóm công tác v tiêu chu n [Nhóm c nhi m Kĩ thu t Internet Engineering Task Force] t ra các tiêu chu n u tiên cho s liên k t gi a các máy và các ng d ng trên Internet… Và chúng tôi b o. xây d ng m t Web server m i hi n i. Trong lúc ó. “Tôi ã có nhi u vui thú xây d ng Web site này cho Wired và h c ư c nhi u hơn tôi h c Berkeley. cái gì s x y ra trong tương lai?’ Chúng tôi vui v ti p t c c i thi n vi c này. Nhưng m i ngư i có phiên b n riêng c a mình.và dù sao i n a khi ó ã ch ng có s n gì c . và v cơ b n nó ch nói hãy công nh n công c a chúng tôi Illinois vì cái chúng tôi ã sáng ch ra và n u b n c i thi n nó – và ng l i cho chúng tôi n u nó h ng.” Behlendorf nh l i. chúng tôi có th t o ra cái gì ó t t hơn cái có th mua t trên k . Vào tháng Hai. Behlendorf gi i thích. “Tôi s p ph i b h c”. ‘Vì sao chúng ta l i không n m l y tương lai c a mình và phát hành phiên b n [Web server] riêng c a chúng ta bao hàm t t c các patch?’ “Chúng tôi tìm ki m b n quy n cho mã NCSA. “Th là chúng tôi b t u làm phiên b n riêng c a mình t t t c các patch c a chúng tôi. .

h u h t h anh chưa t ng bi t mà ch bi t b ng e-mail qua chat room ngu n m . Như th có m t máy ch CVS. Như th b ng nhi u cách. và n u có cái gì ó sai. và ngư i khác nói nó cũng là m t s chơi ch khéo” – như APAtCHy server [m t server ch p vá]. không ai s h u và không ai qu n lí.ã t o ra m t nhà máy ph n m m tr c tuy n. tôi ch y m t chương trình g i là Patch.commit access’ thay i các th . CVS server theo dõi m i th và ai g i vào cái gì … Như th b n có th có ‘truy c p c. Nó cho phép tôi n i vào server và lôi m t b n sao mã xu ng. quy t mã l i? “H u h t s phát tri n ph n m m dính n m t kho ch a mã ngu n và ư c các công c như Concurrent Versions System [H th ng các Phiên b n ng th i] . và như th anh nh n ư c h th ng xem xét ngang hàng này sau s ki n. Behlendorf và các ng nghi p ngu n m c a anh.” Th c ng ng này quy t nh ra sao ai là các thành viên tin c y? . m t sưu t p cô ng c a t t c nh ng thay i.CVS. b n s a l i. Khi ai ó ti n hành m t cam k t i v i kho ch a. N u tôi nghĩ patch c a tôi là cái gì ó tôi mu n chia s v i ngư i khác. và th i kì chúng ta lo r ng các công ti l n s n và ‘khai hoá’ phong c nh mà các kĩ sư Internet ban u ã d ng lên. không ư c giám sát. qu n lí” anh ta gi i thích. b i vì [các mi ng vá patch] ư c dùng vá t t c các s a ch a này v i nhau. t dư i lên. và tôi có m t chương trình CVS trên máy c a tôi. và h có th dùng nó cho b n sao mã c a h xem patch có tác ng gì. Nhưng th c s nó ho t ng th nào? Tôi h i Behlendorf. patch file ó ư c g i qua e-mail cho nh ng ngư i phát tri n khác. và tôi có th ưa file y cho ai ó khác.” anh ta nó. Vì th ‘Apache’ v i tôi có nghĩa như m t tên mã hay. song i u ph i và ch huy là ng x n i lên d a vào b t c ai có m t và mu n vi t mã. thì tôi có th ưa patch c a mình và cam k t nó cho kho ch a và nó s tr thành m t ph n c a mã ngu n. “B l c Apache ã là b l c cu i cùng u hàng chính ph Hoa Kì ang n.” Behlendorf nói. Anh không th ch có m t lũ ngư i. như th tôi có th b t u làm vi c v i nó và ưa ra các s a i. N u tôi có các c quy n thích h p i v i server [ ư c h n ch cho m t ban giám sát ư c ki m soát ch t ch ].88 TH GI I LÀ PH NG “Tôi ch n tên này vì tôi mu n nó có ý nghĩa tích c c là qu quy t. o.read access’ i v i kho ch a song không có ‘truy c p cam k t. Nó ư c g i là m t patch file. “Chúng tôi có m t d án ph n m m. cho phép tôi t o ra m t file m i.

“chúng tôi b t u v i tám ngư i th c s tin nhau. ‘Chúng tôi mu n tính làm sao chúng tôi có th dùng [Apache] và không b c ng ng Internet phê phán cay nghi t.” John Swainson là quan ch c i u hành cao c p ã lãnh o i IBM ti p c n Apache (ông hi n là ch t ch Computer Associates). cơ b n nh t như vanilla trong các . “IBM b o. d li u.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 89 “ i v i Apache. Apache t ra c là công ngh t t hơn và không m t ti n. và tám ngư i ó tăng lên hơn m t ngàn. vì tôi có m t chút vai trò ngư i phát ngôn công khai cho Apache. Chúng tôi ã có cu c àm lu n có ý nghĩa v i các gã này. Ông ti p t c câu chuy n: “ ã có nhi u tranh cãi khi ó v ngu n m . chúng tôi có ư c s tin c y vào nh ng ngư i khác. Nên cu i cùng IBM quy t nh r ng n u nó không th ánh b i. như IBM. mu n xây d ng các ng d ng lên trên Apache và tính ti n i v i chúng. nhưng ch ư c m t m u th trư ng tí xíu. nó ph i tham gia Apache. IBM nhìn th y giá tr khi có m t c u trúc Web server chu n lo i cơ b n nh t [vanilla. V i chi phí c a IBM. [làm sao chúng tôi có th ] làm cho nó b n v ng và không ph i là nh ng k i l a mà óng góp cho quá trình …’ IBM ã nói r ng mô hình m i này cho phát tri n ph n m m là áng tin c y và có giá tr .” Behlendorf nói. nhưng l n x n. vì th hãy u tư vào nó và thoát kh i cách nghĩ là chúng tôi c bi n nó thành c a riêng mình. các lu t sư c a nó ã làm vi c v i nhóm Apache t o ra m t khung kh pháp lí quanh nó sao cho s không có v n b n quy n hay nghĩa v nào i v i các công ti. Chúng tôi là d án ngu n m u tiên nh n ư c s chú ý t c ng ng kinh doanh và có h tr t IBM. văn t . Chúng tôi quy t nh là có th dàn x p v i các gã Apache b i vì h tr l i các câu h i c a chúng tôi.” Behlendorf nói. Ta ph i d ng ây và tư ng tư ng i u này. và khi nh ng ngư i m i xu t hi n trên di n àn th o lu n và xu t các patch file ư c post lên m u th o lu n. g i là GO. và chúng tôi ã có th t o ra Qu Ph n m m Apache [phi l i nhu n] và tính m i v n ”. Công ti máy tính l n nh t th gi i quy t nh r ng các kĩ sư c a nó không th th ng công trình c a m t nhóm ad hoc các geek ngu n m ! IBM “kh i xư ng ti p xúc v i tôi. khiêu dâm – nó b t u chi m “m t th ph n y uy l c c a th trư ng ISP.” Leonard c a Salon lưu ý. i u ó không t t. IBM ã th bán Web server riêng c a mình.” Vì s thành th o c a Apache cho phép m t server duy nh t host hàng ngàn Web site o khác nhau – âm nh c.

Các c ng tác viên Apache ã không b t tay làm ph n m m mi n phí. H b o không x ng v i tiêu chu n c a h ! S n bù mà c ng ng kì v ng là chúng ta óng góp t t nh t”. như IBM ã làm. và các doanh nghi p và các k t c u phi chính th c không cùng t n t i t t v i nhau. kí tho thu n. g i là WebSphere. “B n ph i có kh năng xem xét kĩ mã.Web serving – và th y c ng tác mi n phí theo cách ngu n m là cách t t nh t t p h p các b óc gi i nh t cho công vi c h c n làm.” Swainson nói. m t cách mi n phí. Có m t quy trình phát tri n Apache qu n lí lưu thông. Qu th c.’ u tiên h t ch i vài ngư i mà chúng tôi óng góp. b n ph i t ng l i cho c c ng ng. v i i u ki n là b n bao hàm s trích d n b n quy n n Apache trong patent riêng c a b n. 1998. và gi i quy t các v n nghĩa v . “H mu n s óng góp cho n n t ng. “Khi chúng tôi b t u làm vi c v i Apache. “Nh ng ngư i Apache ã không quan tâm n s thanh toán b ng ti n m t. Khi IBM dùng Apache.liên t c ư c m t c ng ng ngu n m c i thi n mi n phí. Nói cách khác. m t th mà nh ng tay Apache òi n áp l i s c ng tác c a h v i IBM là IBM c các kĩ sư gi i nh t tham gia nhóm ngu n m Apache và óng góp.90 TH GI I LÀ PH NG lo i kem]. ‘Các gã làm Apache là các tay gi i và h khăng khăng r ng chúng ta óng góp ngư i tài. và n u h có b t c s a i nào h chia s l i”. H ã x n tay gi i quy t m t v n chung. ã có m t Web site apache. IBM công b các k ho ch k t h p Apache vào s n ph m Web server m i c a riêng nó. 22 tháng B y. b t c gì b n l y t mã Apache và c i thi n nó. Các kĩ sư c a chúng tôi n và nói v i chúng tôi.” Swainson nói. Nó là cái gì ó gi ng m t ch nhân tài thu n tuý. Nhưng b n cũng t do i ra và xây d ng m t s n ph m thương m i có b ng sáng ch [patent] lên trên mã Apache. [Hi n nay] ai cũng có th t i mã Apache xu ng. và b n ki m ư c cách c a mình trong quy trình ó. như t t c nh ng ngư i khác. hi n th e-mail và các trang Web theo nh d ng chu n.cho phép các h th ng máy tính và các thi t b h n t p có th nói chuy n v i nhau. Swainson nói thêm. nó tr thành m t ph n c a c ng ng và b t u có nh ng óng góp. cách ti p c n ngu n l c trí tu chung n open-sourcing khuy n khích ngư i ta xây d ng . Cách c ng ng c ng tác Apache t t ch c mình. Nghĩa v duy nh t là h công nh n r ng nó xu t x t a i m này.org nhưng không có k t c u pháp lí chính th c nào.

Như tôi s thư ng l p l i cu n sách này: Không có tương lai cho vanilla [ph n cơ s cơ b n như vanilla v i các lo i kem] i v i h u h t các công ti trong m t th gi i ph ng. di n t khéo nh t: “Các công ti ph n m m thương m i ph i b t u v n hành ch ng [stack ph n m m] cao hơn t o s khác bi t cho h . bán m t s n ph m ư c xây d ng bên trên m t chương trình ngu n m là m t nư c i m o hi m v phía IBM. Big Blue [IBM] nói nó tin vào mô hình ngu n m và v i Apache Web server. June 14. sau khi m i ngư i u th y nó ã thúc y vi c kinh doanh Web server c a IBM n th nào tr thành ng u thương m i trong lo i ph n m m ó. tương lai thương m i thu c v nh ng ngư i bi t làm th nào t o ra sauce [nư c x t] sôcôla ngon nh t. t o s c m nh cho kho ng hai ph n ba các Web site trên th gi i. ư c g n chính bên trên Apache. tơi nh nh t. Dàn x p IBM là m t bư c ngo t th c s . kem ng t nh t. Ngày nay Apache là m t trong các công c ngu n m thành công nh t. IBM ã t tin vào kh năng c a mình ti p t c t o ra các ng d ng ph n m m có s khác bi t lên trên Apache vanilla [cơ s cơ b n Apache]. Lúc ó. t o ra doanh thu kh ng l . 2004). c ng ng các kĩ sư ngu n m này ã t o ra cái gì ó không ch h u ích và có . ho c làm th nào t t t c chúng vào m t li kem nư c qu . Mô hình này ã ư c ch p nh n r ng rãi t ó. ngư i dân t Nga. Tuyên dương công c a nó. công ti ã tr thành m t nhà phân ph i l n v Linux. Jack Messman. Nam Phi n Vi t Nam dùng nó t o các Web site. Trong khi nó mu n n n t ng là t do [mi n phí] và m cho t t c m i ngư i.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 91 các s n ph m thương m i lên trên nó. Các cá nhân c n hay mu n các tính năng thêm cho Web server c a mình có th mua các s n ph m như WebSphere. nó nh n ra r ng nó s v n m nh và tươi n u c các kĩ sư thương m i và phi thương m i u có khuy n khích tham gia. mà trên nh Novell g n các l tv t khi n nó hát và múa ch cho công ti anh. Và b i vì có th t i Apache xu ng mi n phí b t c âu trên th gi i. h i u hành ngu n m . C ng ng ngu n m v cơ b n t p trung vào h t ng cơ s ” (Financial Times. ch t ch công ti ph n m m Novell. và các qu anh ào tươi nh t t lên trên [vanilla]. Ph n l n vi c làm ra vanilla trong ph n m m và các lĩnh v c khác s ư c chuy n cho các c ng ng ngu n m . i v i h u h t các công ti.

92 TH GI I LÀ PH NG giá tr mà còn “t t nh t trong lo i c a nó”. tôi s h u nó – mô hình c p phép ph n m m chu n. Brian Behlendorf nói.nó có th . “Ti n c a chúng tôi là ph n m m không ph i là vàng. là s phát tri n ph n m m phân tán ư c i u ph i toàn c u. nơi nó liên t c làm cho rau di p tươi không bao gi b th i r a. anh kh i ng m t công ti m i g i là CollabNet khuy n khích dùng opensourcing như m t công c phát ng i m i ph n m m bên trong các công ti. ó là vì sao phong trào ngu n m ã thành m t l c làm ph ng m nh m . “N u ph n m m không nơi nó ư c c i thi n su t th i gian.” Behlendorf gi i thích. Trung Qu c.v i tư cách m t k toán viên.” Behlendorf k t lu n. m t công ti ph n m m thương m i. Chúng tôi làm cho s phát tri n t dư i lên là có th . hay ch là ai ó ng i nhà có th c ng tác.” Mô hình cũ là k th ng l y t t c : Tôi vi t nó. Mô hình ph n m m silo cũ t trên xu ng ã b gãy. Năm 2004. Ti n c a Behlendorf là c ng ng ngu n m ã phát tri n m t phương pháp t t hơn t o ra và liên t c c p nh t ph n m m.m t m t hàng d ôi. CollabNet là m t công ti ư c l p ra ưa các kĩ thu t ngu n m t t nh t n m t c ng ng óng kín. hay b t c âu . nó là rau di p . m t nhân viên. Behlendorf nói. Tôi vá nó và sau ó bán m t version m i. Behlendorf ánh cư c s nghi p c a mình r ng ngày càng nhi u ngư i và công ti s mu n t n d ng n n th gi i ph ng m i ti n hành i m i ngu n m . “là t t c u tr thành ngư i th ng”. ‘tôi phát tri n cái gì ó và r i tôi li ng qua tư ng cho anh.” Behlendorf nói. H th ng ó nói. “Vai trò c a chúng tôi trên th gi i này là i xây d ng các công c và cơ s h t ng cho m t cá nhân n . Chúng tôi cho h b ngh phát tri n c ng tác phân tán. nó s th i r a. và không ch trên không gian i u khi n… Chúng tôi có các công ti l n quan tâm n t o ra m t môi trư ng t dư i lên cho vi t ph n m m. “Nó trao quy n cho các cá nhân m t cách không th tin n i”. V ph n mình. t c là. “CollabNet là m t lái buôn vũ khí cho các l c lư ng làm ph ng th gi i.” Cái c ng ng ngu n m ã làm. “Cách duy nh t c nh tranh v i nó.ai ó n và Nam Phi có th dùng ph n m m này hay óng góp cho nó h t hi u qu như ai ó Silicon Valley. các tác ng c a nó ta ch v a m i th y.’ Có s th t v ng liêm miên v i vi c nh n ư c ph n m m có l i. “Không thành v n anh xu t x t âu và anh âu. Anh tìm th y các l i và li ng l i.

” i quân ó thư ng ư c trang b không gì hơn m t máy ghi âm. Ng n l a k ti p lan qua t ch c truy n thông i chúng c như các blogger vô danh trư c kia ã tìm ư c cách t m ng c a Murrow và Cronkite [các bình lu n viên huy n tho i c a CBS] d t khoát vào th th . làm ph ng các h th ng th b c trong lĩnh v c c a chúng. Charles Johnson nói. Trong m t bài báo v m t nhóm bé tí các blogger tương i vô danh ã có th th i còi phơi bày các tài li u gi do Dan Rather c a CBS News ã s d ng trong b n tư ng thu t b i c a ông ta v th i gian ph c v c a T ng th ng George W. các nhà bình lu n tr c tuy n m t ngư i. và bi n nó thành m t mô hình kinh doanh cho các công ti tr nên c ng tác hơn c trong l n ngoài?’” Tôi thích cách Irving Wladawsky-Berger. g c Cuba.” ái n i b t v hình th c [tài nguyên] trí tu chung c a opensourcing là nó bi n d ng nhanh th nào sang các lĩnh v c khác và sinh ra nhi u c ng ng c ng tác t -t ch c khác. Bí m t. ã t ng k t: “Th i i ang n i lên này ư c c trưng b i s i m i c ng tác c a nhi u ngư i làm vi c trong các c ng ng tài gi i. m t máy i n tho i có th ch p nh. Chúng tôi có m t i quân các nhà báo công dân ó. là ‘thu th p thông tin ngu n m . Bây gi tôi c các blogger (có xu t x t “Weblog”) như m t ph n công vi c thu th p tin t c thư ng này c a tôi.’ Nghĩa là: ‘Chúng tôi có m t qu kh ng l nh ng ngư i có ng cơ rõ r t nh ng ngư i i ra ó và dùng các công c tìm các th . ‘Ch ng ph i lí thú n u chúng ta có th ư c các l i ích ngu n m v t c im i và ph n m m ch t lư ng cao. h t như s i m i trong th i i công nghi p ư c c trưng b i các cá nhân thiên tài. Howard Kurtz c a t The Washington Post ã vi t (20-92004). và c m giác v s c ng tác c a t t c nh ng ngư i trong cu c này. “Nó gi ng quăng m t que diêm lên g t m d u ho . Vì th chúng tôi nói. nhưng trong th gi i ph ng nó có th cùng nhau khi n ti ng nói c a nó ư c nghe xa và r ng như c a CBS hay The New York Times. Các blogger này C . nơi các blogger. m t Web site.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 93 ư c s a hay có th không. Bush t i c c V binh Qu c gia Không quân. ã t o ra m t lo i phòng tin t c ngu n m . phó ch t ch IBM v chi n lư c kĩ thu t và i m i. nh ng ngư i thư ng k t n i v i nhau tuỳ thu c vào ý th c h c a h . Tôi th y i u này s ng ng nh t ngh báo.

“Các biên t p viên v i b ng Ti n sĩ ã c m lái d án khi ó. nó có 100.000 m c. và tháng Tư 2004. cân i b ng con ư ng c a m t phong trào ngu n m . Wales ưa các trang lên m t wiki Website tháng Giêng 2001 và m i b t c khách Internet nào biên t p hay ưa thêm vào sưu t p. nhưng ư c ki m soát nghiêm ng t c n s ch ti n và ngu n l c sau hai năm. mà không có rào c n tham gia. lãnh o c a công ti kh i nghi p Bomis. nó tr nên n i ti ng hơn các bách khoa toàn thư tr c tuy n như Britanica. m i m c trong Wikipedia có m t nút “Edit this page –Biên t p trang này”. t o ra hơn 20. b n có th h i.com. M t ngu n l c trí tu chung c ng tác mà tôi thư ng xuyên dùng trong vi t cu n sách này là Wikipedia. nó có th t o nhi u năng l c.000 m c b ng 50 th ti ng. và m t s là h t s c vô trách nhi m.000 m c b ng ti ng Anh và 600. D án Wikipedia do Jimmy Wales.” Lih vi t. thông tin ch y hoàn toàn t do. Nhưng vì không ai cai qu n. m t bách khoa toàn thư tr c tuy n do ngư i dùng óng góp. Vì không có ai ph trách. Bãi m ó thư ng có nhi u l i n i và các lu n i u h n n xoáy trong ó.94 TH GI I LÀ PH NG ã t o ra bãi [ngu n l c] tr c tuy n chung c a h . s n ào.com. ã gi i thích Wikipedia ho t ng th nào và vì sao nó là m t t phá như v y. biên t p m ad hoc? R t cu c.” Làm sao. Trong m t ti u lu n ngày 5-5-2004 trên YaleGlobal online. Không mu n n i dung héo tàn. Theo x p h ng Website t i Alexa. . kh i ng sau khi d án ban u c a ông cho m t bách khoa toàn thư t nguy n. hơn 250. cho phép b t c ai lư t theo có th thêm vào hay xoá n i dung c a trang ó. và tin t c khó h u như b t c m ng hay t báo l n nào.000 m c và ra hàng ch c b n d ch. cũng ư c bi t n như “bách khoa toàn thư c a nhân dân”. Sau hai năm. Andrew Lih. m t phó giáo sư Trung tâm Nghiên c u Media và Ngh báo t i ih c H ng Kông. như tình ti t Rather.com. T “wikis” l y t “nhanh” ti ng Hawai. mi n phí. Site tr nên thành công r t nhanh trong năm u và ư c ngư i ng h trung thành. các tiêu chu n hành ngh thay i quá th . Và khi c ng ng này ý n cái gì ó th t. nhưng ch t o ra vài trăm m c. ngư i ta l i có th t o ra m t bách khoa thư tin c y. Wikis là các Web site cho phép ngư i dùng t mình tr c ti p biên t p b t c trang Web nào t máy tính nhà c a h .

Nh t B n và Trung Qu c. và Wikiquote. ng th i nh ng ngư i c ng tác ác ý ư c ki m soát b i vì d vô hi u hoá hành ng phá ho i. Vương qu c Anh. xem xét các thay i riêng bi t. Jimmy Wales v a m i b t u. M t m c b xoá có th ư c ph c h i nhanh chóng quay l i m t phiên b n có th ch p nh n ư c v i ch m t cú nháy nút. r ng “b i vì các wiki cung c p m t kh năng theo dõi tr ng thái c a m c. Nh ng ngư i dùng chuyên tâm i vô hi u hoá s phá ho i. B . song nó t ch m t cách t nhiên.” Trong khi ó. “Q TL c g ng trình bày các ý tư ng và các s th c theo cách sao cho c nh ng ngư i ng h l n nh ng ngư i ph n i có th tán thành …’ K t qu là. Anh b o Newsweek r ng anh s m r ng thành Wiktionary. Trong hai năm v a qua m c t này ã có hơn 90 biên t p l i b i nh ng ngư i óng góp t Hà Lan. chúng ho t ng như ph n m m xã h i. Brazil. S b t i x ng căn b n này l t bàn cân theo hư ng có l i cho các thành viên h u ích và h p tác c a c ng ng wiki.” M t bài trên Newsweek v Wikipedia (1-11-2004) trích Angela Beesley. Thu i n. theo dõi danh m c các thay i m i ây. Úc. Wales ã t o ra m t chính sách biên t p duy trì quan i m trung l p (Q TL) như m t nguyên lí ch o … Theo các nguyên t c ch o c a Wikipedia. Anh nói anh có m t . và m t ngư i t nh n nghi n Wikipedia theo dõi s chính xác c a hơn m t ngàn m c t : “M t bách khoa thư c ng tác nghe như m t ý tư ng iên r . Anh. Malaysia. các sách giáo khoa và c m nang. công ngh b n thân nó là không .MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 95 Nó b t u v i s th c. Wikibooks.” Lih vi t. m t t i n và t i n nhóm nghĩa. m t c ng tác viên tình nguy n t Essex. “Tuy v y. Wikipedia ho t ng b ng ng thu n. gi i quy t các v n trong vòng phút. cho phép ch t lư ng n i dung th ng th . v i nh ng ngư i dùng cho thêm hay s a n i dung trong khi c t i m chung d c ư ng. th nên không thao tác nào mang tính phá hu lâu dài c . m t sách ch a các l i trích d n. n u không ph i trong giây. Các Wiki Website cũng theo dõi và lưu m i thay i ưa ra v i m i m c. Nó cung c p cái nhìn nhi u m t v các v n t T ch c Thương m i Th gi i và các công ti a qu c gia n phong trào ch ng toàn c u hoá và nh ng e do i v i a d ng văn hoá. các m c v các v n hay gây tranh cãi như toàn c u hoá ã ư c l i t tính ch t h p tác và toàn c u c a Wikipedia. Lih gi i thích. Hoa Kì. và th o lu n các v n .

Berkeley. b n hư ng l i t công vi c c a b n bè mình. b n ph i áp tr l i thi n ý. nhưng nó cũng ưa chúng ta n m t gây tranh cãi c a ngu n m : N u m i ngư i óng góp v n trí tu c a mình mà không l y ti n. Theo Web site openknowledge. ngày càng ư c dân chúng ưa thích – phong trào ph n m m mi n phí – nêu ra. và ph n nào do công ti vì l i nhu n nào ó ưa thêm vào và ph i thanh toán cho công ti y có th ki m ti n nh m thúc y i m i n a? T t c các câu h i này ư c m t d ng c ng tác t t ch c khác.” TH GI I LÀ PH NG ơn nh t ti p c n mi n phí n o lí c a Wales là m i ngư i ph i có quy n truy c p t do n t t c tri th c loài ngư i ch c ch n là chân thành.” Phong trào ph n m m mi n phí. và MIT) trong các năm 1960 và 1970.org. mi n là anh ta th a nh n óng góp c a Apache. Nhóm Apache cho phép b t c ai t o ra m t công trình phái sinh và s h u nó. và phân ph i .n u b n có m t c i ti n b n ư c mong i ưa mã c a b n cho c ng ng các nhà phát tri n. và g n bó v i nhau. c i ti n. như Apache. Cách ti p c n này là hơi khác cách ti p c n c a nh ng ngư i ch trương ngu n l c tri tu chung.96 m c ích ơn gi n: cho “m i cá th t ng t t c tri th c con ngư i. tuy v y. Carnegie Mellon. Mã ư c chuy n t i chuy n lui gi a các thành viên c a c ng ng. và nó d a vào s c ng tác ngu n m giúp t o ra ph n m m t t nh t có th phát không. “Phong trào ph n m m mi n phí/ngu n m b t u v i văn hoá ‘hacker’ c a các phòng thí nghi m khoa h c máy tính Hoa Kì (Stanford. M c tiêu hàng u c a phong trào ph n m m mi n phí. và có nghĩa là gi theo cách ó. H nhìn open-sourcing như m t công c ưu vi t v kĩ thu t làm ph n m m và các i m i khác. s l y âu ra ngu n l c cho s i m i sáng t o m i? Ch ng ph i chúng ta s k t thúc trong nh ng tranh cãi pháp lí b t t n v ph n nào c a b t c i m i nào là do c ng ng làm ra cho không. là ki m càng nhi u ngư i càng t t vi t. không h có v n gì v i ph n m m thương m i ư c xây d ng trên nh nó. ã và v n ư c gây c m h ng b i lí tư ng o c r ng ph n m m ph i là mi n phí và s n có cho t t c m i ngư i.r t cu c. và trong khi Apache là s n có mi n phí cho m i ngư i. Gi mã ã ư c coi là v ng v . tuy v y. C ng ng các l p trình viên còn nh .

m t bu i chi u tôi i picnic n nhà . các máy xách tay. m t nhà nghiên c u c a MIT và m t trong nh ng c u hacker này.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 97 ph n m m mi n phí. mà license c a nó nói b t c ai có th t i mã ngu n xu ng và c i thi n nó song ph i cho phiên b n c p nh t cho m i ngư i khác dùng mi n phí. phong trào ph n m m mi n phí c u trúc các licence c a nó sao cho n u ph n m m thương m i c a b n l y tr c ti p t b n quy n ph n m m mi n phí c a h . c p nh t mã. thì h cũng mu n ph n m m c a b n là mi n phí. Linux ưa ra m t h các h i u hành có th ư c thích nghi ch y trên các máy tính bàn nh nh t. xu t phát d a vào sáng ki n c a Stallman. thêm. ã y t công khai h i u hành Linux c a mình c nh tranh v i h i u hành Windows c a Microsoft và m i các kĩ sư khác và các geek tr c tuy n th c i thi n nó-mi n phí. Linux có m t i quân các nhà phát tri n kh p toàn c u làm vi c làm cho nó t t hơn. ã kh i u “phong trào ph n m m mi n phí” cùng v i n l c xây d ng m t h i u hành mi n phí ư c g i là GNU. các nhà l p trình trên kh p th gi i ã thao tác. Khá gi ng Windows. và c i thi n h i u hành GNU/Linux. vá. Stallman ã thành l p Qu Ph n m m Mi n phí và cái g i là Licenese Công c ng Chung GNU [General Public Licencse] (GPL). Năm 1984. mi n là h làm cho nh ng thay i có th ki m ư c dư i cùng license như mã g c. Richard Stallman. theo Wikipedia. thay i. GPL quy nh r ng nh ng ngư i dùng mã ngu n có th sao. Nói chung. Các công ti bán nh ng c i ti n ph n m m nâng cao Linux hay thích nghi nó i v i m t s ch c năng nh t nh ph i r t c n th n ng ch m n b n quy n c a nó trong các s n ph m thương m i c a mình. Năm 1991. và m b o r ng mã c a nó luôn có th ư c s a i và s n có mi n phí cho t t c m i ngư i. Tovalds khăng khăng là Linux ph i luôn luôn mi n phí. c m tay. K t l n niêm y t u tiên c a Tovalds. vì ni m tin ch c r ng i u này s trao quy n cho m i ngư i và gi i phóng các cá nhân kh i s kìm k p c a các công ti toàn c u. m r ng. Khi tôi vi t o n này c a cu n sách. khuy n khích ph n m m mi n phí. và th m chí ng h eo tay. lên n c các siêu máy tính l n nh t và các máy tính l n. Như th m t a tr n v i m t PC r có th h c nh ng cách ho t ng bên trong c a cùng h i u hành ch y trong m t s trung tâm d li u l n nh t c a [T ng Công ti] Hoa Kì. m t sinh viên i h c Helsinki có tên là Linus Torvalds.

nhưng nó là m t l i nói ta nghe th y ch trong th gi i ph ng. tôi nh n ư c m t e-mail t Pamela b o tôi r ng bà ã bàn v i Peter v i cùng tôi n Timbuku. Vài ngày sau b a ăn. b ng k t h p các thành ph n server hàng hoá trên cơ s Intel v i h i u hành Linux. P .000 chương trình ang ti n tri n. “S s n có c a ph n m m cơ b n và hùng m nh này. ho t ng trên các vi x lí ph bi n kh p m i nơi c a Intel. Trong b a ăn tôi nói là tôi nghĩ s i Mali xem th gi i ph ng n th nào nhìn t rìa ngoài nh t c a nó .” Các công ti l n như Google. li t kê con s gây s ng s t 86.net. Web site SourceForge. Peter con trai nhà Baldwin tình c làm vi c Mali v i tư cách m t b ph n c a cái g i là GreekCorps. Linux mau chóng nh n ư c s noi theo toàn c u gi a các nhà l p trình và nh ng ngư i s d ng trong kinh doanh … Cu c cách m ng i xa hơn Linux m t chút… H u như b t c lo i ph n m m nào [hi n nay] có th tìm ư c d ng ngu n m .98 TH GI I LÀ PH NG mi n quê Virginia c a Pamela và Malcolm Baldwin. giúp ưa công ngh vào các nư c ang phát tri n. E☼Trade. Như t p chí Fortune tư ng thu t ngày 23-2-2004. ã có kh năng c t chi tiêu công ngh c a h m t cách y k ch tính – và có nhi u ki m soát hơn v i ph n m m c a mình.” Ch c ch n có m t chút phóng i. nhưng hàng trăm [chương trình] có giá tr th c s … N u b n ghét móc 350 $ mua Microsoft Office hay 600 $ cho Adobe Photoshop. thì OpenOffice. làm các anten t các chai soda nh a và các t m lư i che c a s [b ng kim lo i]! Dư ng như m i ngư i Mali u dùng Linux …” “M i ngư i Mali dùng Linux. H u h t là các d án nh b i và cho các geek. nh ng ngư i mà v tôi quen qua vi c là thành viên c a h i ng qu n tr c a World Learning. sau ó bà vi t thêm o n sau. trùng v i s tăng trư ng bùng n c a Internet.org và Gimp là các l a ch n mi n phí ch t lư ng cao áng ng c nhiên. o n nói cho tôi m i th tôi mu n bi t và b t cho tôi c m t chuy n i: “Peter nói d án c a nó là t o ra các m ng không dây qua v tinh. và Amazon. nơi g p g c a các nhà l p trình.th tr n Timbuktu. m t NGO v giáo d c. hong trào ph n m m mi n phí ã tr thành thách th c áng g m i v i Microsoft và m t s công ti ph n m m toàn c u l n khác.

Tuy v y. khi t t t c chúng l i v i nhau. theo cách nhìn c a nhi u ngư i hay b c mình. Michell Baker. và sang nhà c a cha m b n’ n a. Firfox cư i nh nhành trên nh Windows. tháng 112004. h i u hành Linux là thành công n i ti ng nh t gi a các d án ph n m m ngu n m mi n phí thách th c Microsoft. Microsoft ã luôn coi s tích h p ch t c a Internet Explorer là m t tính năng h p d n.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 99 Vì sao có nhi u ngư i n v y s n sàng vi t ph n m m cho không? M t ph n là do thách th c khoa h c thu n tuý. ch không ph i các cá nhân.” Stross nói thêm. Có nhi u ng cơ ho t ng ây. c hi p t t c m i ngư i khác. hi v ng nó s c t th ph n c a Microsoft và làm cho nó thành m t i th c nh tranh y u hơn kh p nơi. phát hành Firefox. “qu k ni m m t c t m c áng ý: 10 tri u l n t i xu ng. h p d n nh t. và không ph i t t c chúng là v tha. Nó tao nhã.0. b i vì nó liên t c ư c c p nh t b i m t i quân c a các nhà l p trình không ư c tr ti n. Và m t ph n vì m t s công ti công ngh l n nào ó tr ti n cho các kĩ sư làm vi c trên Linux và các ph n m m khác. g i là m t . i u không bao gi nên ánh giá th p. Cho n nay. m t nhóm phi l i nhu n ng h ph n m m ngu n m . ư c b o v t t hơn nhi u ch ng các lo i virus.” Các kho n quyên góp t các fan am hi u c a Firefox ã tr qu ng cáo hai trang trên The New York Times. “V i Firfox. worm [sâu] và snoop [ph n m m nghe lén]. M t ph n b i vì t t c h u căm ghét Microsoft vì cách nó ch ng th trư ng n v y và. “Ch m t tháng sau. (Con cái b n ih c ã dùng nó r i). d dùng như Internet Explorer và. M t ph n là vì h tin r ng ph n m m ngu n m có th ư c gi tươi hơn và ít l i hơn b t c ph n m m thương m i nào. [Qu ] Mozilla Foundation. d cài t. Nhưng Linux ch y u ư c các trung tâm d li u công ti l n s d ng. chúng t o ra m t phong trào r t hùng m nh s ti p t c là m t thách th c l n cho toàn b mô hình ph n m m thương m i v mua m t chương trình và sau ó t i các s a l i và mua b n c p nh t c a nó. ư c phát hành 9-11.” Stross tư ng thu t. Firefox 1. tách bi t kh i h i u hành làm cơ s mà ch t ch Mozilla Foundation. “ph n m m ngu n m chuy n t back-office khó hi u sang nhà c a b n. Tuy nhiên. m t Web browser mi n phí mà ngư i vi t v công ngh New York Times Randall Stross (19-12-2004) ã mô t như r t nhanh và y các tính năng mà Internet Explorer c a Microsoft không có.

vì ây s là m t cu c tranh cãi quan tr ng. s c ng tác c ng ng. và ph n ó ang tăng. Sau khi dùng m t s th i gian v i c ng ng ngu n m . tái u tư. m t tr n b các ng d ng mà bây gi nó có th bán hơn 100 $ m t chút. t ng giám c công ngh c a Microsoft. và m t s bi n th c a mô hình ngu n m công kích mô hình kinh t cho phép các công ti t o d ng vi c kinh doanh v ph n m m. và các khía c nh truy n thông. t t c nghe p và thân thi n r ng t t c chúng ta v a cùng nhau lên tr c tuy n và vi t ph n m m mi n phí b i nhân dân và cho nhân dân. ph n thư ng. Theo m t kh o sát toàn c u ư c ti n hành tháng Mư i M t v a qua b i OneStat. Nhưng n u nh ng ngư i i m i sáng t o s không ư c thư ng cho các i m i c a mình. và i m i nhi u hơn là cái ã d n n t t S . khuy n khích cho i m i m ư ng s c n ki t và cũng v y ti n cho R&D sâu th c s c n n t o ra s ti n b trong lĩnh v c ngày càng ph c t p này.com. Trong t t c các v n mà tôi c p n trong cu n sách này. Microsoft nói. tôi mu n nghe cái Microsoft c n ph i nói. “Nhưng v cơ b n chúng tôi tin vào ngành ph n m m thương m i. nói. Vòng thi n v i m i.” không ng c nhiên là các quan ch c Microsoft không ph i là nh ng ngư i tin vào kh năng t n t i hay vào các ưu i m c a d ng ph n m m mi n phí ngu n m .” Craig Mundie. S th c r ng Microsoft ã t o ra h i u hành PC chu n th ng cu c trên thương trư ng. i m u tiên c a Microsoft là. Firfox bây gi có g n 5 ph n trăm th ph n. c bi t xung quanh quy mô. nó l p lu n. L n u tiên Internet Explorer m t th ph n. “Microsoft th a nh n r ng có nhi u khía c nh c a phong trào ngu n m là h p d n. m t công ti Amsterdam phân tích Web. Làm th nào thúc y i m i ti n lên n u m i ngư i làm vi c không l y ti n và cho không công trình c a h ? Vâng. không v n nào kích thích nhi u say mê t nh ng ngư i ng h và nh ng ngư i ph n i hơn là open-source. quy t nh ngu n m tr thành m t l c làm ph ng ích áng n m c nào. năm i m ph n trăm th p hơn tháng Năm. ã t o ra ngu n ti n tài tr cho phép Microsoft tiêu hàng t dollar cho R&D phát tri n Microsoft Office.100 TH GI I LÀ PH NG ‘s phòng th t nhiên’. th ph n c a Internet Explorer s t xu ng dư i 85 ph n trăm.

s i m i s có ti n lên trong lĩnh v c này hay lĩnh v c khác. b n l y vi c kinh doanh ph n m m kh i s kinh doanh theo quy mô kinh t ”.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 101 c các t phá l n trong nghành c a chúng ta. h ư c mơ l p m t công ti. B n tiêu trư c hàng t n ti n phát tri n m t s n ph m ph n m m. H không nghĩ. v i t t c các công c c ng tác này. quy mô l n. anh thu l i ư c kho n u tư c a mình và sau ó tái u tư l i nhu n vào phát tri n th h [s n ph m] m i. c bi t cho các ho t ng tinh vi. b n ch có th cho không. và quy t nh n . Nhưng khi b n khăng khăng r ng không ư c tính ti n ph n m m. Ít công ti l n có th ơn gi n t i Linux xu ng t Web và hi v ng nó ho t ng cho t t c các nhi m v c a h . ‘Gã th c t tóc âu’?” Khi chúng ta chuy n vào th gi i ph ng này. và không ch cho Microsoft. Vi c kinh doanh ph n m m như chúng ta bi t là m t vi c kinh doanh kinh t quy mô. Ai ó ó s th t o ra các phiên b n mi n phí c a m i lo i ph n m m hay thu c hay âm nh c. và có l c lư ng lao ng to l n này do Web cho phép. Nhi u thi t k và kĩ thu t h th ng c n ph i i cùng nó và trên nó bi n nó phù h p v i các nhu c u c th c a m t công ti. r i chi phí biên s n xu t m i s n ph m là r t nh . Nhưng chúng s c n các câu tr l i. Khi tôi nói v i nh ng ngư i Trung Qu c. Bill Gates nói thêm. “B n c n ch nghĩa tư b n [ d n d t i m i]. nhưng n u anh bán r t nhi u. có [m t phong trào] nói i m i không x ng áng ph n thư ng kinh t là trái v i phía mà th gi i i t i. Cho n nay – và có th ây là m t ph n c a câu tr l i t m dài – Microsoft ã có kh năng hi v ng s th c r ng ch th t hơn ph n m m thương m i là ph n m m mi n phí. b n không mu n nói. ‘tôi s làm th c t tóc ban ngày và làm ph n m m mi n phí ban êm’ … Khi b n có kh ng ho ng an ninh trong h th ng [ph n m m] c a mình. hay sao chép. v i t c mà nó có th hay ph i là?” Chúng ta có th luôn tính n m t phong trào ngu n m t t ch c n cùng nhau ưa các th ti n lên không m t ti n? Có v i v i tôi. chúng ta giai o n còn quá s m trong l ch s c a s làm ph ng th gi i tr l i các câu h i này. “Và n u các công ti không th l y ư c giá tr h p lí t các s n ph m c a h . “Th thì làm sao các s n ph m gi ư c giá tr c a chúng?” Mundie h i. s không có d án nào là quá nh cho các thành viên nào ó c a l c lư ng lao ng này m nhi m. hay s a i – mi n phí.

Sau ó h có th n p các thi t k ó vào các robot công nghi p và nhanh mà không n ào t o ra m t b n sao hoàn h o c a m t chi c xe GM. ó là nơi tr lương cho tôi. Microsoft l p lu n.. t ph n m m . nó có th có t ng chi phí nhi u như ho c hơn Windows. Tôi ã không c b n trên gi y c a The New York Times thư ng xuyên hai năm nay. âm nh c mi n phí.102 TH GI I LÀ PH NG s m nh. nhi u ngư i s không phân bi t gi a ph n m m mi n phí. song th gi i ph ng. Mundie lưu ý m t công ti ôtô l n c a Mĩ m i phát hi n ra là m t s hãng Trung Qu c ã dùng công ngh quét s m i quét toàn b chi c ôtô và s n ra hàng lo t các mô hình thi t k v i s tr giúp c a máy tính t t c các b ph n trong vòng m t th i gian r t ng n.” Mundie lí l . nơi m t s ư c t o ra mi n phí và ph n khác ư c xây d ng trên nó vì l i nhu n. các dư c ph m mi n phí. căn c vào các công ngh s n có y. i u ó không còn úng n a. Tôi c nó tr c tuy n. Nhưng tôi tin r ng t t c các báo tr c tuy n ph i là mi n phí. Cho nên khi b n tính t ng t t c chi phí thích nghi h i u hành Linux i v i các nhu c u c a công ti b n và n n ph n c ng c th c a nó và các ng d ng. . Các nhà l p trình Trung Qu c s th t s tôn tr ng các quy nh c a Qu Ph n m m Mi n phí? Ai s cai qu n t t c vi c này? “M t khi b n b t u xã h i hoá dân cư toàn c u v ý tư ng r ng ph n m m hay b t c i m i khác nào ư c cho là mi n phí. V n th hai Microsoft nêu lên v toàn b phong trào ngu n m này ph i gi i quy t là làm sao chúng ta theo dõi ư c ai s h u m u nào c a b t c i m i nào trong m t th gi i ph ng. l n lên và t ch i tr ti n cho báo gi y? H . Tôi thích Amazon.com cho n khi nó b t u cung c p m t n n toàn c u không ch bán các sách m i c a tôi mà c các phiên b n cũ. hay các patent mi n phí v thi t k ôtô.mà không ph i chi b t c kho n ti n nào cho R&D. Các nhà s n xu t ôtô Mĩ ch ng bao gi nghĩ h có b t c gì lo v s sinh s n vô tính toàn b các xe c a h . Song n u th h con gái tôi. Tôi làm vi c cho m t t báo. do ư c nuôi nghĩ r ng báo chí là cái gì ó ph i ư c truy c p mi n phí. i m m u ch t c a tôi là th này: Open-source là m t l c làm ph ng quan tr ng b i vì nó làm cho nhi u công c . Có s th t nào ó trong i u này. Và tôi v n không ch c s c m th y ra sao v vi c Amazon chào các o n c a cu n sách này có th ư c lư t tr c tuy n mi n phí. và v nguyên lí tôi t ch i tr ti n cho t báo tr c tuy n i v i The Wall Street Journal.

Qu th c. Cho n g n ây. B n luôn mu n là ngư i mua th c p trong kinh doanh. I . mô hình h u tư b n ch nghĩa v s n xu t. n ã là nư c ư c bi t n trong gi i ngân hàng như “ngư i mua th c p”. thì chúng ta có các v n to l n v cai qu n toàn c u s p x p ai s h u cái gì và các cá nhân và các công ti s ki m l i th nào t vi c t o ra chúng.v i m t s khát khao to l n.” i u ó có th t ra là úng. nhưng trong ch ng m c nào y nó có th ư c nh l i như nư c may m n nh t trong l ch s cu i th k hai mươi. Th y. và b i vì m ng ngu n m k t h p -v i các ranh gi i m c a chúng và cách ti p c n nm t-là. có th nó m i ch v a b t u . L C LÀM PH NG # 5 OUTSOURCING [THUÊ NGU N NGOÀI] Y2K ndia ( n ) ã tr i qua nh ng thăng tr m t khi nó giành ư c c l p ngày 15-8-1947. Phong trào này s không m t i. mà hàng tri u ngư i quanh th gi i ã ph i mua ư c dùng. s n có mi n phí. “m t s ngư i cu ng tín th m chí còn lí l r ng cách ti p c n ngu n m i di n cho m t mô hình m i.n-t t-c . nh ng ngư i ngư i mua u tiên c a t t c cáp ư c t b i t t c các công ti cáp quang ó – các công ti nghĩ h s tr nên giàu có không ng ng trong m t vũ tr s m r ng không ng ng – ã là các c ông Mĩ c a chúng. Như The Economist (10-7-2004) b i r i. Apache và Linux m i cái ã giúp y chi phí c a vi c s d ng tính toán và Internet theo nh ng cách làm ph ng m t cách sâu s c.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 103 n bách khoa toàn thư. và ngày càng tăng có th áp d ng cho nhi u ngành. Khi bong bóng v . N u v y. h b b l i n m gi c phi u ho c vô giá tr ho c b gi m [giá tr ] r t nhi u.[là] ngư i mua khách s n hay sân golf hay siêu th sau khi ngư i ch s h u u tiên ã phá s n và các tài s n c a nó ư c ngân hàng bán v i giá mư i cent cho m t dollar.có th thách th c c u trúc th b c v i m t mô hình chi u ngang v i m i rõ ràng ho t ng trong các lĩnh v c có s lư ng ngày càng tăng.

kĩ thu t và y h c. th c t .104 TH GI I LÀ PH NG Nh ng ngư i n . Liên Xô trư c ây. Căn c vào dân s hơn m t t c a n . Trong năm mươi năm k t khi ó. i Mĩ. “Anh không th út lót ư c vào m t IIT … Các ng viên ch ư c ch p nh n n u h qua ư c m t cu c thi tuy n gay go. Như th Mĩ ã là ngư i mua th c p c a năng l c trí tu n ! N u là m t ngư i n thông minh và có giáo d c. Jawaharlal Nehru. g n v i s thích ng h Soviet. th tư ng n u tiên. Chao ôi. d y qu n tr kinh doanh). ã b o m r ng cho n t n gi a các năm 1990 n ã không th cung c p vi c làm t t cho h u h t các kĩ sư tài năng ó. Năm 1951. thu c v công tr ng lâu dài c a ông. ng h kinh t h c xã h i ch nghĩa c a Nehru. h ch ư c l i t quá th a dung lư ng cáp quang. nơi kho ng hai mươi lăm ngàn ngư i t t nghi p các trư ng kĩ thu t n ã nh cư t 1953. Nó gi ng m t nhà máy.” The Wall Street Journal (16-4-2003) lưu ý. cách duy nh t b n có th phát huy kh năng c a mình ã là b nư c và. b i vì l ch s c n ic a n là gì? Ng n g n. ây là m t d p may b t ng kh ng l cho n (và m c ít hơn cho Trung Qu c. và ông Âu). ư c bao c p b i nh ng ngư i óng thu n . Chính ph không can thi p vào chương trình gi ng d y. “IIT tr thành các hòn o ưu tú b ng cách không cho phép s gi m ch t lư ng h th ng n làm gi m các tiêu chu n chính xác c a chúng. n là m t nư c h u như không có tài nguyên t nhiên ã làm m t vi c r t t t – khai thác u óc c a ngư i dân c a mình b ng giáo d c m t ph n tương i l n gi i ưu tú c a nó v khoa h c. hàng trăm ngàn ngư i n ã tranh ua ư c vào h c và t t nghi p t các H c Vi n IIT này và các i h c tư tương ương c a chúng (cũng như sáu H c Vi n Qu n lí n -IIM. i u có nghĩa là h và các khách hàng Mĩ c a h có d p s d ng t t c cáp ó h u như mi n phí. Vì h th ng chính tr c a nó thư ng lo n ch c năng. khoa h c máy tính. làm giàu nhi u cho qu trí tu Mĩ nh s giáo d c c a h . lí tư ng nh t. cho ra lò và xu t kh u m t s tài năng kĩ thu t.s c nh tranh này t o ra m t ch nhân tài tri th c phi thư ng. ã xây d ng vi n u tiên trong b y Vi n Công ngh n (IIT) thành ph mi n ông Kharagpur. ã tr thành nh ng ngư i mua th c p c a các công ti cáp quang. ây là m t trong vài vi c mà n ã làm úng. và ph n m m có năng khi u nh t trên th gi i. và công vi c h c òi . H th c t ã không mua các c ph n.

vì th các c ông Mĩ chi tr cho vi c ó. tôi nghĩ mình d o chơi vì nó r t d so v i v n h c mà tôi nh n ư c IIT’. m t trong nh ng giám c qu t b o hi m [hedge-fund] ư c tôn tr ng nh t ph Wall nói. ng sáng l p ra Sun Microsystem. vì chúng ta ã xây con tàu vư t i dương này. C như là ai ó ã t m t ng hút trí óc n p y New Delhi và vào Palo Alto. “Song u tư quá m c vào ư ng s t ch gi i h n trong qu c gia riêng c a b n và các l i ích cũng th . vào m t IIT khó hơn vào Harvard hay MIT … C u sinh viên IIT Vinod Khosla. b m c a ông ã t t nghi p m t IIT và sau ó di cư sang Mĩ. Khi ó. “V nhi u m t cách m ng [outsourcing] công ngh thông tin n b t u v i vi c General Electric sang ây.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 105 h i kh t khe … Có th lí l .” Trong h u h t năm mươi năm u. Trong trư ng h p ư ng s t kĩ thu t s . hi n là ch t ch c a Wipro. phi i u ti t hoá vi n thông 1996. Ta ang nói v cu i các năm 1980 u các năm 1990. Song r t nhi u trong s h ã m c r a như rau c các b n c ng n . Texas Instrument ã ti n hành thi t k chip nào ó n . ư c g i là cáp quang… Trong hàng th p k b n ph i r i kh i n tr thành chuyên gia… Bây gi b n có th plug [c m] vào th gi i t n . nói: ‘Khi tôi t t nghi p IIT Delhi và sang Carnegie Mellon h c Th c sĩ. nơi ông ư c sinh ra.” n ã ch ng bao gi có th kh năng chi tr cho d i băng thông k tn i n có u óc v i Mĩ có công ngh cao. công ti ph n m m n kh ng l .” Singh nói. “nh ng ngư i ngo i qu c là nh ng ngư i ư c l i. S u tư quá m c vào ư ng s t ã hoá ra là m t l i ích to l n cho n n kinh t Mĩ. B n không c n ph i n Yale và không c n ph i làm vi c cho Goldman Sachs [như tôi ã ph i]. Ch m t s r t ít có th lên tàu và thoát kh i.” n ư c i mi n phí. Vui i nói chuy n v i ngư i n nh ng ngư i n i b t chính xác vào lúc các công ti Mĩ b t u phát hi n ra h có th thu hút năng l c trí óc c a n n . Th gi i tr nên ph ng và toàn b câu chuy n l n u uôi. các vi n IIT này là m t trong nh ng món h i l n nh t mà Mĩ ã t ng ư c. M t trong s h là Vivek Paul. Chuy n ó s không bao gi x y ra n a. Và r i Netscape. Ch c ch n. u tư quá m c có th là t t. và Global Crossing và các b n cáp quang c a nó n. M t s nhà thi t k ch ch t . “Nó ã t o ra nh ng ngư i v i ch t lư ng và b ng s lư ng. “ n không có tài nguyên hay h t ng cơ s gì” Dinakar Singh.

như IBM.’ Ông th y m t qu nhân tài có th dùng làm òn b y. thí d . Jack nói.v i nh ng ngư i GE trong! Th là toàn b oàn xe c a các nhà i u hành GE lái vào v ư ng. GE ã quy t nh c m r . xe Ambassador. Lúc ó Paul cũng ăng kí như giám c phát tri n kinh doanh c a GE n . M .” ông nh l i. trong chuy n i u tiên c a ông ta. Tôi xe sau. và mui xe i u bay ra và p v kính ch n gió . và tôi ch có th nghe th y h nói cho chính h . Nên ông nói. Tôi nh n a êm i ón h sân bay Delhi v i m t oàn xe n . Các công ti khác ã th các mô hình khác nhau. Không th làm vi c gì ó cho phòng IT c a chúng ta ây? Vì n ã óng th trư ng c a mình i v i các công ti công ngh nư c ngoài. “H n v i m t s d án th kh i ng. h có th làm vi c ó cho GE. d a vào thi t k Morris Minor r t l i th i c a các năm 1950. chuy n sách c a nó n n và tr nh ng ngư i n 50 $ m t tháng (so v i 1. bi n các cu n sách thành các file i n t có th ư c biên t p hay s a i d dàng trong tương lai – c bi t các t i n. và Jack c m th y n u h có th làm vi c ó cho h . i GE ã không b ch t lư ng t i c a xe n làm n n chí. và cơ b n h ã cho h v quê và làm vi c t ó [dùng các m ng truy n thông khá thô thi n lúc ó liên l c]. u 1990. nhà xu t b n sách. Cho nên chúng tôi có oàn năm xe và t sân bay v thành ph . m t i m tôi nghe ti ng n l n. M i ngư i trong chính ph có m t chi c. tôi ch huy ho t ng cho GE Medical Systems Bangalore. liên t c c n c p nh t. Khi ó. các công ti n ph i kh i ng các nhà máy riêng c a mình làm PC và máy ch . Simon & Schuster. Nhưng y v n là nh ng ngày trư c cáp quang. Welch ã c m t t do CIO [giám c thông tin] c a GE d n u sang n ki m tra kh năng. và tôi nghĩ. làm d án. ‘Chúng ta tiêu nhi u ti n làm ph n m m. [Ch t ch GE] Jack Welch n n năm 1989 và hoàn toàn b n h p d n như m t ngu n l i th trí tu cho GE.106 TH GI I LÀ PH NG c a h [ Mĩ] là nh ng ngư i n . cái gì th ? Tôi v t lên u. “Cho nên công vi c c a tôi là h t ng CIO.000 $ tháng Hoa Kì) ánh máy chúng b ng tay vào máy tính. ‘ ây là nơi mà chúng ta mua ph n m m à?’” ay cho n . ‘ n là m t nư c ang phát tri n v i năng l c trí tu phát tri n. b t u m t d án phát tri n chung v i Wipro.

h p pháp. HealthScribe d ng lên m t h th ng bi n máy i n tho i n phím c a bác sĩ thành m t máy c chính t . Nhưng nó v n còn b h n ch b i kh năng v tinh có th x lí ư c. Manmohan Singh. HealthScribe India. và file s s n sàng và i ó sáng hôm sau. Các bác sĩ khi ó l y các nghi chép b ng tay r i c chúng vào m t máy Dictaphone cho m t thư kí hay ai ó khác chép l i. Sau ó ngư i này có th chuy n vèo l i b ng v tinh d ng file văn b n có th vào h th ng máy tính c a b nh vi n và tr thành m t ph n c a file hoá ơn.không ph i trong hai tu n mà trong hai gi . cho nên h có th nh y qua h th ng i n tho i n và k t n i v i các cơ s trong nư c c a h Mĩ. Bác sĩ b m s và ơn gi n c ghi chép c a mình vào m t PC có card âm thanh. Nh v tinh.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 107 Năm 1991. Và h ã làm th . nó s hoá âm thanh c a ông. Singh ã n i l ng t t c nh ng bó bu c ó sau 1991. thu hút nhi u u tư nư c ngoài hơn. nơi có m t tr v .thì nhi u ngành khác cũng có th nghĩ n chuy n g i m t s công vi c h u trư ng [backroom] c a h làm n n a. m t bà n i tr hay sinh viên Bangalore có th vào m t máy tính và t i âm thanh ã s hoá c a bác sĩ và ghi chép nó. ây là m t t phá quan tr ng cho các công ti. m t công ti ban u m t ph n ư c các bác sĩ n -Mĩ tài tr . Ông ta có th ng i b t c âu khi làm vi c ó. Singh ã làm cho các công ti t các tr m v tinh d hơn nhi u Bangalore. Trư c ó. Châu Âu. hay Châu Á.v i quy n khám xét b t c m u d li u vào ra nào. và m b o các h sơ s c kho . các báo cáo phòng thí nghi m. ư c thành l p Bangalore làm thuê ghi chép y t cho các bác sĩ và các b nh vi n Mĩ. b trư ng b tài chính n lúc ó. b t u m n n kinh t n cho u tư nư c ngoài và ưa c nh tranh vào ngành vi n thông n kéo giá xu ng. tr thành công ti a qu c gia u tiên thi t l p m t trung tâm thi t k m ch và phát tri n n năm 1985. b i vì n u t Bangalore b n có th ghi chép m t cách an toàn. nh ng ngư i n có th ghi chép trong khi các bác sĩ Mĩ ng . vi c thư ng tính b ng ngày hay tu n. Vì có s khác bi t mư i hai gi v th i gian v i n . và các chu n oán c a bác sĩ – m t trong nh ng ngành thích ki n t ng nh t trên th gi i. năm 1994. Trung tâm TI Bangalore ã có tr m v tinh riêng c a mình nhưng ã ch u au kh vì có m t quan ch c chính ph n giám sát nó . ch Texas Instruments ã s n sàng ương u v i b máy quan liêu n . Không lâu sau ó.

B t c d ch v nào. dùng m t chút ti n liên bang ư c dành riêng cho các b l c [nhóm dân cư thi u s ] kh i ng. và b n oán ra. i u ó có nghĩa là h có th i lên ch n 12/31/99.) Chi phí c a vi c ghi chép n là kho ng m t ph n năm chi phí cho m i dòng làm vi c ó Hoa Kì. Vì th khi l ch i m ngày 1 tháng Giêng. m t trong nh ng sáng l p viên c a HealthScribe nói.t c là nh ng ngư i Mĩ g c n làm vi c này. gây ra m t kh ng ho ng toàn c u. l i Y2K là k t qu c a s th c r ng khi các máy tính ư c xây d ng. và quan h ó tr thành m t l c làm ph ng to l n. nhưng h ch ng bao gi khi n h quan tâm ráp thương v l i v i nhau.b t u kéo n chân tr i. m t s chênh l ch thu hút s chú ý c a nhi u ngư i. hay công vi c trí tu .ã ư c tin h c hoá. thì e r ng.108 TH GI I LÀ PH NG âm thanh. Ai trên th gi i có kĩ sư ph n m m làm t t c vi c ó? Câu tr l i: n . (M a mai thay. và chúng có th nghĩ ó m t l n n a l i là 1900 t u. Th n May M n ã b t u to sáng lên n t hai hư ng: Bong bóng cáp quang b t u ph ng lên. hai ch s cho năm. nh ng vi c có th ư c s hoá có th ư c source [thuê làm] m t cách toàn c u cho nhà cung c p r nh t. các ng h này bi u di n ngày tháng ch b ng sáu ch s . Gurujot Singh Khalsa. và kh ng ho ng máy tính Y2K – cái g i là s c l i thiên niên k . call center. nhi u máy tính cũ b treo ghi không ph i 01/01/2000 mà là 01/01/00. Mĩ và n b t uh n hò v i nhau. Công vi c c u ch a máy tính này là vi c bu n t kh ng l .hai cho tháng. khác i. ban u h ã khai thác nh ng ngư i n Maine . hai cho ngày. căn c vào bi t bao nhiêu h th ng qu n lí khác nhau -t ki m soát nư c n không lưu. khéo léo . Nó có nghĩa là r t nhi u máy tính hi n có (các máy m i hơn ư c s n xu t v i các ng h t t hơn) c n ph i hi u ch nh l i ng h n i b và các h th ng liên quan c a chúng. và cáp quang ã t o ra kh năng c a m t hình th c hoàn toàn m i v c ng tác và t o giá tr ngang: outsourcing. ti t ki m b nh . ho t ng h tr kinh doanh. Và như th v i Y2K sà xu ng chúng ta. năm 2000. vì nó ch ng t cho r t nhi u vi c kinh doanh khác nhau r ng s k t h p c a PC. Internet. chúng có các ng h n i b . k t n i n v i Hoa Kì. vào cu i các năm 1990. Tuy v y. v i t t c các kĩ thu t viên t t t c các IIT ó và các i h c kĩ thu t tư nhân và các trư ng d y máy tính. chúng có th b t t máy. Như b n nh l i.

Bong bóng dot-com v n chưa n .” Dùng l i nói c a tôi. “Ngư i ta mu n cái h c m th y là các ng d ng quy t nh-s m nh. hay hi u qu nh t. tôi có th khi n các . bùng n . cho dù h xa n a vòng th gi i. như m t hình th c c ng tác m i. “Vì th t t c các công ti Phương Tây b thách th c n n i không tin n i tìm ai ó khác có th làm vi c ó v i càng ít ti n càng t t. công vi c Y2K b t u h t.” Vào u năm 2000. ‘Chúng tôi ch mu n vư t qua năm 2000 ch t ti t này!’ Vì th h b t u làm vi c v i các công ti [công ngh ] n các công ti mà khác i có th h ch ng thèm làm v i. ng cơ c a chúng tôi ư c bi t n kh p th gi i. H ã s n sàng “b trí”. Y2K ã tr thành ng cơ tăng trư ng c a chúng tôi.” Outsourcing t Mĩ sang n . Và n có vô s ngư i c n rà soát t ng dòng mã. i u ó t o ra m t s tôn tr ng to l n cho các nhà cung c p IT n [. Dùng các tr m làm vi c ư c k t n i b ng cáp quang. Jerry Rao nói thêm. then ch t i v i chính s t n t i c a h . và c u t các công ti dot-com là kh ng l . h ã s n sàng i n m t h n hò mù quáng v i n . “ i v i nh ng ngư i khác nhau Y2K có nghĩa khác nhau. nói.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 109 nh t. Paul nói. H nói. Công nghi p IT n có d u chân c a nó kh p th gi i b i vì Y2K.” Vivek Paul. B ng chính n i m t dây cáp quang t m t tr m làm vi c Bangalore n máy tính l n c a công ti tôi. ph i ư c làm và h ch ng th i âu khác. thì ây là quá trình ph i lòng mê nhau.] Và n u [công vi c Y2K] là quá trình quen bi t. nhà i u hành Wipro mà công ti c a ông ã làm thuê m t s công vi c lao d ch Y2K. i v i công nghi p n . tài năng kĩ thu t thì hi m. v i ch t lư ng t t. nhưng khi ó m t ng l c hoàn toàn m i v kinh doanh n i lên – thương m i i n t . Y2K t nhiên òi h i m i máy tính ơn l trên th gi i c n ph i ư c xem xét l i. các nhà kĩ thu t n có th chui vào các máy tính c a công ti b n và ti n hành t t c vi c hi u ch nh. ôi khi t t hơn cái h nh n ư c t nh ng ngư i khác. Chúng tôi ti p t c phát t sau Y2K. n ã ư c coi là m t nơi c a nh ng ngư i l c h u. “Công vi c [nâng c p Y2K] là công vi c bu n t không t o cho h m t ưu th c nh tranh to l n. Vì th h quay sang các công ti n . và khi h quay sang các công ti n h th y r ng h nh n ư c s giao hàng c a các h th ng ph c t p. nó th hi n cơ h i l n nh t.

“Tôi có m t văn phòng r t g n khách s n Leela Palace Bangalore. Các công ti n gi i và r . Y2K ã d n n s xô này vì năng l c trí tu n khi n vi c l p trình ư c làm. và qu u tư v n c n ki t. Sau ó bong bóng dotcom tan v . Infosys. và chúng tôi không chi. nó ư c l i th m chí nhi u hơn t s phá s n dot-com! ó là s tr trêu th c s . n l i g p may vì nó có th khai thác t t c cáp quang dư i bi n ó.bây gi chúng ta ã l y nhau.110 TH GI I LÀ PH NG hãng IT n như Wipro. R i cơn s t dot-com n úng lúc sau Y2K. b n không th có m t ư ng i n tho i. Tr phi b n út lót. Nhưng l n n a.” ndia ã không ch ư c l i t cơn s t dot-com. Chúng tôi dùng ư ng cáp quang thuê riêng c a chúng tôi ch y ngang i dương.” Paul nói thêm.” Paul nói. và r i t Kentucky quay v Whitefield. v i b t c giá nào. Bây gi h c n nh ng kĩ sư n ó không ch b i vì s lư ng nhi u c a h . Cơn s t l p t cáp n i n v i th gi i. nơi có m t máy tính l n c a GE mà chúng tôi làm vi c v i. “Tôi làm vi c v i m t nhà máy t i công viên công ngh thông tin Whitefield. song giá không ph i là quan tr ng nh t trong tâm trí khách hàng – mà là khi n công vi c ư c làm xong. th trư ng ch ng khoán say x n. và s v n làm cho chi phí dùng nó h u như b ng không và cũng h t s c làm tăng s các công ti Mĩ mu n dùng cáp quang outsource công vi c tri th c sang n . “M t khi chúng ta [cùng] kinh doanh máy tính l n và m t khi chúng ta làm thương m i i n t . và n là nơi duy nh t có kh i lư ng ngư i làm vi c ó.nhưng ư ng ngang thành ph òi m t kho n út lót. b i vì các công ti dotcom ã h t h t t t c nh ng ngư i ó Mĩ. m t vùng ngo i ô Bangalore. và Tata Consulting Service qu n lí các ng d ng thương m i i n t và máy tính l n c a tôi. và n là m t trong ít ch b n có th ki m ư c các kĩ sư nói ti ng Anh dư th a. Cho nên cu c g i c a tôi n Whitefield i t văn phòng c a tôi Bangalore sang Kentucky. và tôi ã không th có ư c m t ư ng i n tho i n i h t gi a văn phòng c a chúng tôi và nhà máy. mà chính xác b i vì h có I . Các công ti IT Mĩ s ng sót kh i cơn s t và các hãng u tư v n m o hi m v n mu n tài tr cho các công ti kh i nghi p ã có ít ti n m t hơn nhi u tiêu.

Như th m i quan h gi a c ng ng doanh nghi p n và Mĩ ư c tăng cư ng thêm m t m c n a. m t ngư i Mĩ g c n và m t trong các nhà u tư v n m o hi m tài gi i Thung lũng Silicon v i hãng Norwest Venture c a ông. ‘Anh có nh Vijay t n ngư i t ng làm vi c ây trong cơn s t và sau ó ã quay v quê không? Hãy tôi g i anh ta Bangalore và xem n u anh ta có th làm công vi c cho chúng ta v i ít ti n hơn m c chúng ta tr m t kĩ sư ây t i Hoa Kì’. nh ng ngư i ã làm nhi u vi c . các các nhà qu n lí IT ây nói ‘Tôi không quan tâm b n khi n vi c ư c làm th nào.” Haque gi i thích. “Khi s phá s n x y ra. Vì th nh ng ngư i n . “nhưng các gã ã sang Mĩ v i visa không ph i là các gã h c trư ng d y ngh . ngân sách IT c a h u như m i hãng l n c a Hoa Kì b c t b t. Anh ta b o. Chính xác i u ngư c l i là úng. g i ý r ng c hai u là m t nh t th i và khoác lác. Promod Haque.’ Vijay g i l i”. M t trong nh ng sai l m l n c a nhi u nhà phân tích ưa ra vào u các năm 2000 là h ã úc k t cơn s t dot-com v i toàn c u hoá. th t d tìm Vijay và khi n anh ta làm vi c. thay cho làm n toàn c u hoá. Khi s phá s n dot-com x y ra. gi a s chuy n i này. và sau ó h b sa th i và v quê. Bong bóng dot-com ch là m t khía c nh c a toàn c u hoá. Công vi c Y2K ã cho phép h tương tác v i m t s công ti khá l n Hoa Kì. M t khi Mĩ và n h n hò v i nhau. Nhưng như m t k t qu c a s phá s n. th c t l i tăng cư ng nó. và k t qu là h b t u hi u các i m au kh và làm sao th c hi n và c i thi n quy trình kinh doanh. Haque nói. Như th hãy oán anh ta làm gì.” Và nh t t c cáp quang ã ư c l p t trong cơn s t. cho nên h quay v n . Công vi c Y2K hi u ch nh máy tính ph n l n do các nhà l p trình n có kĩ năng th p v a m i ra kh i các trư ng kĩ thu t ti n hành.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 111 chi phí th p. “T t c các nhà qu n lí IT u ư c b o ph i làm cùng lư ng công vi c hay nhi u hơn v i ít ti n hơn. H là nh ng tay có b ng kĩ thu t c p cao. Như th nhi u công ti c a chúng ta th y các gã này thành th o Java và C++ và công vi c thi t k c u trúc cho máy tính. cũng các nhà phân tích ương ng nh ó cho r ng toàn c u hoá cũng qua r i. nhi u trong s các kĩ sư n này Mĩ [có visa lao ng t m th i] b sa th i. và khi nó n . các công ti IT n Bangalore b t u ưa ra các l i chào m i riêng c a h . mà ch n nó ư c làm v i ít ti n hơn.

nh ng ngư i n không ch r . “ i v i các hãng m o hi m. i u này làm cho các công ti n d n sâu hơn nhi u vào các công ti Mĩ. ông ta b o tôi. b t u phát tri n các s n ph m riêng c a mình và bi n i mình t các công ti b o trì thành các công ti s n ph m. “‘Hãy làm vi c ó v i ít ti n hơn’. nhìn toàn b quá trình t phía qu n tr công ti. chào m t d i các d ch v ph n m m và tư v n.112 TH GI I LÀ PH NG b o trì mã riêng c th cho các công ti có giá tr gia tăng cao. ‘Tôi ã ngó dư i mui [xe] c a b n và tôi s cung c p cho b n m t gi i pháp toàn b v i giá th p nh t’. không hi m i v i m t kho n u tư 50 tri u $ vào m t công ti kh i nghi p mang l i 500 tri u $ m t khi công ti ra [bán c phi u cho] công chúng. Vì th . h cũng khát khao và s n sàng h c m i th . h ng ng là ngư i c n n v n c a tôi và ư c bán sao cho hãng c a chúng tôi có th t o thanh kho n và các kho n l i t t? Câu tr l i mà nhi u hãng tìm th y ã là: T t hơn tôi b t u outsourcing càng nhi u ch c năng càng t t ngay t u. ch t lư ng cao. Sau t phá s n. “Tôi có m t phòng lo các kho n ph i tr và tôi có th di toàn b vi c này sang n cho Wipro hay Infosys [làm] và c t chi phí c a tôi i m t n a.chuy n sang m t m c hoàn toàn m i.” Haque nói.” Henry Schacht. Haque nói. tr nên “r t x u” . Kinh t h c kinh doanh. các CEO ã u nói. “Và các công ti n thì nói. cũng s chào bán cho công chúng ó có th ch mang l i 100 tri u $. cho nên cái gì có th outsource ph i ư c outsource.” Haque nói. Tôi ph i ki m ti n cho các nhà u tư c a tôi nhanh hơn. anh bi t tôi có th làm vi c ó. Làm sao ưa các nhà kh i nghi p c a tôi và các công ti c a h n i m hoà v n hay sinh l i nhanh hơn.” Haque nói. Kh p nư c Mĩ. giá h nh t i m i. “câu h i l n là. các hãng [ u tư v n] m o hi m ch mu n li u 20 tri u $ khi n công ti ó t kh i nghi p cho n niêm y t l n u. Trong th i gian cơn s t. S khan hi m v n sau s phá s n dot-com ã làm cho các hãng u tư v n m o hi m lo li u cho các công ti mà h u tư vào tìm cách hi u qu . và vi c outsourcing quá trình kinh doanhnh ng ngư i n v n hành công vi c h u trư ng c a b n. IPO. “Anh có nh tôi ã ch a l p [v ] xe và piston cho anh trong Y2K? Th y.” Ph i công nh n. th c s tôi có th làm toàn b vi c tra d u nh t cho anh n u anh mu n. Và bây gi anh bi t tôi và tin tôi. các công ti outsourcing n nói. như ư c bi t là ngư i ã ng u Lucent trong m t ph n c a th i kì này.” Nói cách khác.

n ã may m n. M i ngư i th y giá ng lo t gi m và các th trư ng ình tr . Trình bày theo cách khác.không ph i cho t t c . nhưng nó cũng g t hái thành qu nó ã gieo thông qua công vi c n ng nh c và s giáo d c và s thông thái c a các b c chư ng lão nh ng ngư i ã xây d ng các trư ng IIT ó. Nhưng Y2K mang l i c l p cho nh ng ngư i n . nhưng cho nhi u ngư i hơn nhi u so v i năm mươi năm trư c. 15 tháng Tám mang l i s c l p cho n . Như Michael Mandelbaum chuyên gia chính sách i ngo i c a Johns Hopkins. và nhi u trong s h là t ph n sinh l i nh t c a dân cư.” b i vì nó là kh năng c a n c ng tác v i các công ti Phương Tây. ngoài ngày 15-8. Louis Pasteur nói t lâu: “V n may bi t ãi u óc có chu n b ”. và máy tính thì b không [vào ban êm]. Các công ti th y r ng h có th n trư ng MIT và tìm th y b n kĩ sư Trung Qu c thông minh không ng nh ng ngư i s n sàng quay v Trung Qu c và làm vi c cho h ó v i cùng s ti n chi phí mà h t n thuê m t kĩ sư Mĩ. “Áp l c chi phí là kinh kh ng. d u có tư ng tư ng n m y. “H dùng máy tính c a chúng tôi ban êm. Bell Labs ã có m t cơ s nghiên c u [Tsingdao] Thanh o có th k t n i v i các máy tính c a Lucent Mĩ.” Vì t t c các lí do này tôi tin Y2K ph i là ngày ngh qu c l n . nh có s ph thu c l n nhau do các m ng cáp quang t o ra.” Schacht nói. cho ai và âu. [cho nên] kinh t h c bu c ngư i ta làm các vi c h ch ng bao gi nghĩ h s hay có th làm … Toàn c u hoá ư c tăng n p”cho c công vi c trí tu và ch tác. Theo nghĩa ó. Y2K làm cho công ăn vi c làm vào n a êm là có th nhưng không có b t c vi c làm nào. th mà h v n tiêu lư ng ti n kh ng l v n hành ho t ng h u trư ng [backroom] mà h không còn s c ch u n i. . di n t. mà c chi phí truy n d n n a.” ông nh l i.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 113 i v i m i ngư i. vi c làm cho nh ng ngư i lao ng tri th c gi i nh t c a n . ngư i ã s ng m t ph n th i tr c a mình n . ã th c s khi n nó nh y lên phía trư c và trao cho nhi u ngư i n hơn bao gi h t quy n t do l a ch n v h làm vi c th nào. “Y2K ph i ư c g i là Ngày Ph thu c L n nhau c a n . “và th gi i ph ng ã s n ó. úng. ngày 15 tháng Tám k ni m t do vào n a êm. “Không ch chi phí tính toán thêm g n b ng không. Ngày c L p th hai c a n .

Khi m t tr i lên. WTO.và khi n công ti khác th c hi n chính xác cùng ch c năng ó cho b n và sau ó tích h p công vi c c a h l i vào ho t ng toàn b c a b n. con gazelle th c d y. và thu th p hơn. ó. Nó bi t ph i ch y vư t con gazelle ch m nh t ho c nó ch t ói. Outsourcing có nghĩa là l y ch c năng c th nào ó. Ăn v i Sư t gày 11-12-2001. Nó có nghĩa Trung Qu c ng ý. Không thành v n b n là sư t hay linh dương gazelle. c h và ph n còn l i c a th gi i ph i ch y nhanh hơn và nhanh hơn. Trung Qu c chính th c gia nh p T ch c Thương m i Th gi i. tính toán các kho n ph i tr . v nguyên t c. Trung Qu c. là khi m t công ti l y m t trong các nhà máy c a h Canton. xu t kh u. nhà máy c a Jack Perkowski b n tôi. làm cho sân chơi c a riêng mình cũng b ng ph ng như ph n còn l i c a th gi i. Nó bi t ph i ch y nhanh hơn con sư t nhanh nh t ho c nó b gi t. nhưng h n ch . và các N . t t hơn b n b t u ch y. ư c d ch ra ti ng Trung. Offshoring. m t nhà qu n lí Trung Qu c ư c ào t o Mĩ c a m t nhà máy bơm nhiên li u B c Kinh. m t nhà s n xu t các ph ki n ôtô Mĩ t i Trung Qu c. Offshoring. vi c ã có ó ây hàng th p k . call center. M i bu i sáng con sư t th c d y. Vài ngày sau. Ohio. ngư c l i. i u có nghĩa r ng B c Kinh ng ý theo cùng các quy t c chi ph i nh p kh u. năng lư ng ư c bao c p. nó t o ra cùng s n ph m theo cùng cách. trên sàn nhà máy c a ông: M i bu i sáng Châu Phi. ch t ch và CEO c a ASIMCO Technologies. i u này là vì vi c Trung Qu c gia nh p WTO t o m t cú hích kh ng l cho m t hình th c khác c a c ng tác – offshoring (s n xu t h i ngo i). là khác outsourcing. và u tư nư c ngoài mà h u h t các nư c trên th gi i theo. và chuy n toàn b nhà máy ra h i ngo i sang Canton [Qu ng ông]. Tôi không bi t ai là linh dương gazelle ai là sư t . mà công ti c a b n ã t làm – như nghiên c u.114 TH GI I LÀ PH NG L C LÀM PH NG # 6 OFFSHORING [LÀM H I NGO I] Ch y v i Linh dương Gazelle. ông dán câu t c ng Phi Châu sau. ch v i lao ng r hơn. nhưng tôi bi t i u này: K t khi Trung Qu c gia nh p WTO.

t d t may n i n t tiêu dùng n g n g ng kính n các linh ki n ôtô – cách duy nh t mà các công ti khác có th c nh tranh là cũng offshoring sang Trung Qu c (l i d ng cơ s chi phí th p. n u chúng ta không th bán nhi u th th cho ngư i Trung Qu c bây gi . v i giá là ph n nh c a giá mà các công ti qu n áo lót Châu Âu hay Mĩ hay th m chí Mexico v n òi. b t u nói. “ . Và khi nó không làm vi c ó m t cách ch ý. vi c Trung Qu c gia nh p WTO ưa B c Kinh và th gi i n m t m c hoàn toàn m i v offshoring. Song vì Trung Qu c không ch u các quy t c thương m i th gi i.” Khi u tiên Trung Qu c m c a n n kinh t khá óng c a mình.v i nhi u công ti hơn chuy n s n xu t ra h i ngo i và r i tích h p nó vào các chu i cung toàn c u c a h . Trung Qu c mu n thu hút các nhà ch tác nư c ngoài và công ngh c a h . Vào u các năm 1980. các khó khăn kinh kh ng v quan liêu và văn hoá kinh doanh Trung Qu c ã có cùng k t qu . M t khi quá trình offshoring b t u trong m t lo t ngành . hay nơi khác nào ó trong th gi i ang phát tri n. các công ti các nư c công nghi p coi nó như m t th trư ng m i. c bi t các Hoa ki u. bi t cách ho t ng Trung Qu c. Nhi u nhà u tư tiên phong Trung Qu c ã m t c chì l n chài – và ã ch ng th trông c y m y vào h th ng pháp lí Mi n Tây Hoang Dã c a Trung Qu c. Năm 1977. M t s công ti nư c ngoài ã l p c a hàng Trung Qu c làm úng vi c ó. lãnh t Trung Qu c ng Ti u Bình ưa Trung Qu c lên con ư ng tư b n ch nghĩa. . Caribbe. nhi u nhà u tư. nó ã có kh năng h n ch các công ti Phương Tây thâm nh p th trư ng c a nó thông qua các rào c n thương m i và u tư khác nhau. ch t lư ng cao) hay tìm các trung tâm ch tác kh dĩ khác ông Âu. tuyên b mu n hơn “làm giàu là vinh quang. vì sao l i không s d ng qu lao ng có k lu t c a Trung Qu c làm các th ó và bán chúng nư c ngoài?” Vi c này kh p v i m i quan tâm c a các nhà lãnh o Trung Qu c.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 115 chi phí chăm sóc s c kho th p hơn.không ơn gi n s n xu t 1 t ôi qu n áo lót bán Trung Qu c mà dùng lao ng Trung Qu c r bán c 6 t ôi qu n áo lót cho m i ngư i khác trên th gi i. l thư ng cho xu t kh u. M i nhà s n xu t Phương Tây hay Á châu u mơ bán hàng tương t như 1 t ôi qu n áo lót cho m t th trư ng duy nh t. H t như Y2K ã ưa n và th gi i lên m t m c hoàn toàn m i v outsourcing.

và k t qu là Mao th c s ch là thách th c cho nhân dân c a chính ông. ng th i. i u này có nghĩa là các công ti nư c ngoài có th bán h u như m i th b t c âu t i Trung Qu c.” ông nói thêm. B c Kinh ng ý . trong khi Trung Qu c ã m c a có các l i th thương m i v i Phương Tây. bi n Trung Qu c thành m t thách th c cho c th gi i. còn các quan ch c s quán Mĩ Trung Qu c b o tôi là 2 tri u b n cu n quy t c WTO b ng ti ng Trung ã ư c bán trong các tu n ngay sau khi Trung Qu c kí gia nh p WTO. Trung Qu c m b o các công ti nư c ngoài r ng n u h chuy n nhà máy n Trung Qu c. và làm v y. Trung Qu c nói. Tư cách thành viên WTO cũng có nghĩa là B c Kinh ng ý coi t t các các qu c gia WTO m t cách bình ng. Trư c khi Trung Qu c kí gia nh p WTO. các quan ch c chính ph tr nên thân thi n hơn v i khách hàng.coi các công dân hay hãng phi-Trung Qu c c như chúng là Trung Qu c v m t quy n và nghĩa v kinh t dư i lu t Trung Qu c. ng Ti u Bình khi n Trung Qu c m c a và h p thu nhi u trong mư i cái làm ph ng. V i WTO. các th t c u tư ư c h p lí hoá. “Trư c kia. có nghĩa là cùng thu quan và cùng các quy ch ư c áp d ng ngang nhau cho m i ngư i. Dư i các quy t c WTO.” Vì Trung Qu c có th ch t ng nhi u n v y công nhân lương th p m c không có kĩ năng. và các Web site tăng nhanh các b khác nhau giúp ngư i nư c ngoài hi u các quy ch kinh doanh c a Trung Qu c. chính ph và các ngân hàng s b o v các doanh nghi p Trung Qu c kh i b t c s c nh tranh nư c ngoài tri t h nào. h s ư c lu t qu c t và các t p quán kinh doanh chu n b o v . b n có suy nghĩ ng sau tâm trí c a b n r ng có th có s quay tr l i v i ch nghĩa c ng s n nhà nư c. “S gia nh p WTO c a Trung Qu c là m t tín hi u cho c ng ng ngoài Trung Qu c r ng bây gi nó ã vĩnh vi n trên ư ng tư b n ch nghĩa. Nói cách khác. ‘Chúng ta trên m t con ư ng’.116 TH GI I LÀ PH NG B ng gia nh p WTO năm 2001. ã có c m giác r ng. Và nó ng ý ph c tùng tr ng tài qu c t n u có b t ng thương m i v i nư c khác hay v i m t công ti nư c ngoài. Jack Perkowski c a ASIMCO nói. và có kĩ năng. Trung Qu c dư i Mao ã óng và cô l p kh i các l c lư ng làm ph ng khác c a th i ông. có n a kĩ năng. vì nó . i u này làm tăng áng k tính h p d n c a Trung Qu c như cơ s s n xu t.v i m t th i gian th c hi n. Tôi không bi t bao nhiêu ngư i Trung Qu c ã mua Mao Tuy n nh màu .

chúng ta nên b t u ưa ra cùng nh ng khuy n khích này. thi t b . và Vi t Nam. trong ó các nư c tranh giành xem ai có th cho các công ti ưu ãi thu t t nh t. “Trung Qu c là m t e do . và Trung Qu c là m t cơ h i. và ph n nào mu n mua t Trung Qu c. “Tr i ơi. . tác gi cu n Th k Trung Qu c. nhà tư v n kinh doanh Nh t. phía b c Hong Kong. và vì nó là m t th trư ng tiêu th to l n và tăng nhanh. còn thành ph bên c nh s n xu t nhi u b t l a nh t trên th gi i. Oded Shenkar giáo sư thương m i i h c Bang Ohio.” Các nhà s n xu t Trung Qu c có th ti n hành các hi u ch nh h t v y. Thái Lan. và thành ph k ti p s n xu t nhi u màn hình máy tính nh t cho Dell. Kenichi Ohmae. càng ph i làm cho mình h p d n hơn. thoát kh i bây gi hơn là máu n ch t. Mexico. và vi c làm trí tu cho ngư i dân có vi c làm. Trung Qu c có hơn 160 thành ph có 1 tri u dân hay hơn.” i u này t o ra m t quá trình tranh ua làm ph ng. Trung Qu c càng làm cho mình h p d n như m t cơ s offshoring. Ohmae lí l . như Malaysia. c vũ offshoring vào nư c h . C t xén 5% ó ây s không ho t ng. có năm mươi ngàn nhà cung c p linh ki n i n t Trung Qu c.” Thay cho vi c c nh tranh v i Trung Qu c như m t k thù. nó ã tr thành khu v c vô song cho offshoring. ánh giá trong cu n sách H p Ch ng Qu c Trung Hoa c a ông r ng riêng ng b ng Zhu Jiang. b n ph i chia nh vi c kinh doanh c a mình và nghĩ xem ph n kinh doanh nào b n mu n làm Trung Qu c. T t c h u nhìn vào cái gì ang x y ra Trung Qu c và vào vi c làm di chuy n n ó và nói v i chính mình.” Ohmae nói cho tôi m t hôm Tokyo. và bao c p. “B n ph i ti p thu Trung Qu c thành công. “B n c n m t mô hình kinh doanh hoàn toàn m i c nh tranh. ây chúng ta n khía c nh làm ph ng th t s c a s m c a c a Trung Qu c vào th trư ng th gi i.” ông nói. ph n nào mu n bán cho Trung Qu c.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 117 có s thèm khát vô cùng v nhà máy. bên trên lao ng r . thì các nư c khác c nh tranh v i nó. B n không th b qua nó. Ireland. Trung Qu c là m t khách hàng. nói v i t p chí BusinessWeek ( 6-122004) r ng ông công kích tr c ti p các công ti Mĩ: “N u b n v n làm b t c th gì t n nhân công. và thành ph khác chuyên v i n tho i di ng. Brazil. B n có th n các thành ph ven bi n mi n ông Trung Qu c ngày nay mà b n chưa bao gi nghe th y và khám phá ra là thành ph này s n xu t h u h t g ng kính trên th gi i. nh ng khuy n khích giáo d c.

và làm th nào t o ra . lên nh. Conference Board. và kĩ năng máy tính c n cho thành công trong th gi i ph ng.000 ngư i hàng năm. nghiên c u c a Conference Board lưu ý. m t i quân kĩ sư tăng 350.118 TH GI I LÀ PH NG S c m nh làm ph ng c a Trung Qu c cũng ư c ti p nhiên li u b i s th c là nó ang phát tri n m t th trư ng n i a kh ng l riêng. Cùng bài báo c a BusinessWeek lưu ý là i u này em l i ti t ki m theo quy mô. Trung Qu c ã m t 15 tri u vi c làm nghành ch tác trong th i kì này. và ngư i Trung Qu c xu t phát v i m t kh i hành t t. Chi n lư c dài h n th c s c a Trung Qu c là vư t Mĩ và các nư c E. Tình c . Target. “Khi năng su t ch tác gia tăng. các nhà qu n lí và công nhân tr s n sàng làm 12 gi m t ngày. i u này là do Trung Qu c h p thu c các công ngh m i l n các t p quán kinh doanh hi n i. so v i 2 tri u Hoa Kì. năng su t tăng 17 ph n trăm m t năm – tôi nh c l i. ngoài qu c doanh. Trong gi i kinh doanh i u này ư c bi t n như “cái giá Trung Qu c”. Trung Qu c m t các vi c làm trong ngành ch tác. Sai l m l n nh t mà b t c doanh nghi p nào có th m c ph i khi n Trung Qu c là i nghĩ r ng nó ch th ng v lương và không c i thi n ch t lư ng và năng su t.nhi u hơn Hoa Kì nhi u. 17 ph n trăm m t năm. theo m t nghiên c u c a U.” nghiên c u vi t. m t hình m u ã x y ra th gi i phát tri n su t nhi u năm. m t cơ s s n xu t linh ki n vô song v i n t và công nghi p nh . BestBuy và J. kh i u t cơ s r t th p. làm sao xây d ng h t ng v t lí và vi n thông cho phép ngư i dân Trung Qu c c m và chơi [plug and play] nhanh hơn và d hơn nh ng ngư i khác. C. c a công nghi p Trung Qu c. khu v c tư nhân.gi a 1995 và 2002. Nhưng cái th c s kinh hoàng là Trung Qu c không thu hút nhi u u tư toàn c u n v y b ng ơn gi n ch y ua v i m i ngư i n áy. khoa h c. ó ch là chi n lư c ng n h n. s tranh ua c c b gay g t gi giá th p.S. Penney.U.” Các nhà phê bình các t p quán kinh doanh Trung Qu c nói r ng quy mô và s c m nh kinh t c a nó có nghĩa là nó s mau chóng thi t l p sàn toàn c u không ch cho lương th p mà cho c lu t lao ng l ng l o và các tiêu chu n nơi làm vi c. “và m t nhi t huy t nghi p ch làm b t c gì c n làm hài lòng các nhà bán l l n như Wal-Mart Stores. Các nhà lãnh o Trung Qu c chú tâm hơn các ng s Phương Tây c a h nhi u làm sao ào t o thanh niên c a h v toán h c.và l y l i chúng trong các ngành d ch v .

China to Become Center of Everything. n n kinh t Nh t B n b t u tr l i bình thư ng năm 2003. Nó khuy n khích chúng thi hành cái Watanabe g i là . v n có tính c nh tranh toàn c u.hay t m t Trung Qu c như m t ngư i c ng tác v i các nhà s n xu t toàn c u không d a trên cái gì c n m t Trung Qu c như m t ngư i c ng tác có chi phí th p. ã có m t cách ti p c n r t năng n ti p thu thách th c Trung Qu c. và siêu hi u qu v i các nhà s n xu t toàn c u v m i th . Và ó là nơi s vi c ang hư ng t i trong m t th p niên n a. các công ti Nh t. trong khi nghiên c u vi t chương này. Nh t B n. và các linh ki n cơ b n khác Trung Qu c. ph i chuy n ph n s n xu t nào ó và nhi u vi c l p ráp các s n ph m c p trung sang Trung Qu c. ngay sát c nh Trung Qu c.” Sau m t suy thoái kéo dài. Trung Qu c ã thay th Hoa Kì v i tư cách nhà nh p kh u l n nh t v các s n ph m Nh t. Và ó là con s c a b n năm trư c. Năm 2003. trong khi trong nư c chuy n sang làm “các s n ph m có giá tr gia tăng còn cao hơn n a”. chính ph Nh t B n v n c thuy t ph c các công ti Nh t c n th n ng u tư quá vào Trung Qu c. Cái b t m t tôi là m t bài báo ngày 5-11-2001 có u “Trung Qu c s Tr thành Trung tâm c a M i th . ch t ch T ch c Ngo i Thương Nh t B n (JETRO). v i i u ki n s b t n chính tr không phá v quá trình. cơ quan xúc ti n xu t kh u chính th c c a Nh t B n. nói v i tôi Tokyo.” K t qu là.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 119 nh ng khuy n khích thu hút các nhà u tư toàn c u. Watanabe nói thêm. Qu th c. công ngh cao. Như th trong 30 năm chúng ta s i t “bán t i Trung Qu c” n “s n xu t t i Trung Qu c” t i “ thi t k t i Trung Qu c” và cho t i “Tư ng tư ng ra t i Trung Qu c” . ch t lư ng cao. “Trung Qu c ang phát tri n r t nhanh và chuy n t các s n ph m th p c p sang s n ph m cao c p. Cái các nhà lãnh o Trung Qu c th c s mu n là th h ti p theo c a qu n áo lót hay cánh máy bay cũng ư c thi t k t i Trung Qu c n a. tôi g p m t b n tin tr c tuy n Thung lũng Silicon g i là Inquirer. Osamu Watanabe. theo dõi công nghi p bán d n. nh bán hàng ngàn t n máy móc. i u này cho phép Trung Qu c duy trì vai trò c a nó như m t l c làm ph ng ch y u. các robot l p ráp. Tuy nhiên.” Nó trích m t bài c a Nhân dân Nh t báo Trung Qu c cho r ng b n trăm trong 500 công ti ư c Forbes bình ch n ã u tư vào hơn hai ngàn d án Trung Hoa l c a. Như th Nh t B n và Trung Qu c “ ang tr thành m t ph n c a cùng chu i cung.

” Perkowski nh l i. ông huy ng 150 tri u $ mua các công ti Trung Qu c và lao vào cu c phiêu lưu c a i ông. hàng nh p kh u r t Trung Qu c ã ti t ki m cho ngư i tiêu dùng Hoa Kì kho ng 600 t $ và ã ti t ki m cho các nhà ch tác Hoa Kì không bi t bao nhiêu t $ v linh ki n r trong các s n ph m c a h . Fortune lưu ý. “Khi tôi m i b t u năm 1992-1993. ph n d là d ng m t c a hàng Trung Qu c. các kho n ti t ki m này. và cho các doanh nghi p nhi u v n hơn u tư vào nh ng i m i m i. Gi như n u có môn “ch nghĩa tư b n c c oan” Olympic. song là c a tr i cho v i t t c nh ng ngư i tiêu dùng. m i ngư i u nghĩ ph n khó là th c s tìm th y và thâm nh p ư c vào các cơ h i Trung Qu c.120 TH GI I LÀ PH NG chi n lư c “Trung Qu c c ng m t”: gi m t chân s n xu t Trung Qu c nhưng chân khác m t nư c Á châu khác phòng nh m t ngày nào ó r i lo n chính tr không làm ph ng Trung Qu c. Cho nên khi ông b t u mua ph n s h u a s trong các công ti linh ki n ôtô Trung Qu c. V i vài i tác. hãy ánh cư c Perkowski ư c huy chương vàng. nh n m nh n xu t kh u và t o ra các s n ph m hàng u th gi i cho th trư ng Trung Qu c. Nhân t Trung Qu c làm ph ng này ã gây t n thương các công nhân ch tác nào ó kh p th gi i. ban u Perkowski nh p kh u các nhà . Nh m hi u kĩ hơn offshoring vào Trung Qu c ho t ng ra sao. B c Kinh. Năm 1988 ông t ch c v i tư cách nhà ngân hàng u tư chóp bu Paine Webber và i sang m t hãng mua thôn tính b ng v n vay. T ó ông ã m t và l y l i hàng tri u dollar. i tiên phong v hình th c c ng tác này. n lư t. ã h c ư c m i bài h c m t cách gian nan. ã giúp cho C c D tr Liên bang gi lãi su t th p dài hơn. Hoá ra là ã có dư d cơ h i nhưng có s thi u h t nghiêm tr ng v các nhà qu n lí Trung Qu c ngư i hi u ph i v n hành m t nhà máy linh ki n ôtô ra sao theo l i tư b n ch nghĩa. Ph n khó là ki m ư c úng ngư i qu n lí a phương có th v n hành c a hàng. Như Perkowski di n t. T p chí Fortune (4-10-2004) trích m t nghiên c u c a Morgan Stanley ư c lư ng r ng riêng t gi a các năm 1990. nhưng ã s ng sót tr thành t m gương có tác ng m nh v cái offshoring sang Trung Qu c có nghĩa là gì và nó có th là m t công c c ng tác hùng m nh ra sao. nhưng hai năm sau tu i b n hai. cho ngư i Mĩ cơ h i mua nhà hay tái tài tr nhà mà h ã có. tôi ã ng i v i Jack Perkowski c a ASIMCO. ông quy t nh ã n lúc cho thách th c m i.

S l a ch n duy nh t c a b n là các nhà qu n lí t khu v c qu c doanh. vì b n ch ng h có ý tư ng nào v h s làm gì”. b n ch ng th khi n vi c gì ư c làm . “Ngư i Trung Qu c r t máu kinh doanh.” ông nói. i tác Trung Qu c kí m t i u kho n không c nh tranh như m t ph n c a giao d ch. nhưng k ho ch ó cũng ch ng ch y. “Vì th chúng tôi cho t t c ngư i nư c ngoài v nư c. trư c khi Trung Qu c gia nh p WTO. nhìn chung chúng tôi b khó khăn. i tác Trung Qu c i m m t nhà máy m i. Tuy chúng tôi có s h u a s và v lí thuy t có th t b t c ai chúng tôi mu n trên th c a. nh ng ngư i th c hành ch nghĩa tư b n cao b i. M t trong các món mua u tiên c a ông Trung Qu c là l i ích m t công ti làm các ph n cao su. r t quan liêu. “Không c nh tranh” ã không hoàn toàn ư c d ch sang ti ng Quan tho i. ch hoàn thành ch tiêu. N u nhà qu n lí c a b n quá quan liêu. “V t ng th công ti c a chúng tôi b co l i và chúng tôi không th có l i.” ông nói. Khi sau ó ông t m t tho thu n v i i tác Trung Qu c mua ph n c a ông ta trong công ti. hay các nhà qu n lí t làn sóng u tiên c a các công ti tư nhân.h ch bi n minh v Trung Qu c khác th nào – và n u h quá máu kinh doanh. và ho t ng Trung Qu c úng là quá xa l i v i ngư i nư c ngoài.h c phí c a ông h c kinh doanh Trung Qu c th nào. gây ra các v n v i cơ s u tư c a tôi. Xoá k ho ch A. Tuy v y. và sang k ho ch B. không có pháp tr và không có th trư ng trái phi u hay c phi u ki m ch s ham kinh doanh này. “nhưng khi ó.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 121 qu n lí t nư c ngoài. ngay sau khi thương v hoàn t t. “Khi ó chúng tôi th c i bi n các nhà qu n lí ‘Trung Qu c Cũ’ nh ng ngư i thư ng n cùng v i các nhà máy chúng tôi mua. B n không mu n c hai. tôi ngó n chu n [qu n lí] c a tôi và không có ai dưa vào cu c chơi. ban êm b n không th ng ư c.” Perkowski nói. ơn gi n h quá quen làm vi c trong n n kinh t k ho ch nơi h ch ng bao gi ph i ương u v i thương trư ng. “Kho ng 1997 là i m áy. Ý tư ng t i. Trong khi m t vài trong các công ti c a chúng tôi làm ăn ư c. Xoá k ho ch B.và ông th y mình s h u m t chu i các nhà máy linh ki n ôtô Trung Qu c. Các nhà qu n lí nh ng ngư i có nh y c m kinh doanh ã say ngay t ng m tư b n ch nghĩa u tiên và s n sàng th m i th . Quá t. . n lúc cho k hoc h C. hãng c a Perkowski xu t huy t ti n . Perkowski ã có nhi u êm không ng . Khi y.

t ng ngư i m t chúng tôi b t u thay các nhà qu n lí ‘Trung Qu c Cũ’ các công ti c a chúng tôi. “Chúng tôi mua doanh nghi p u tiên ti p c n n các khách hàng c a nó.” Perkowski nói. và thay vào ó mu n ánh cư c vào các nhà qu n lí ‘Trung Qu c M i’. Perkowski i nư c i l n ti p theo .bán tr c cam cho Big Three là l n u tiên. Tuy v y.” Perkowski nói. trong khi chúng tôi thích Trung Qu c. K t qu là. chúng tôi tuy n c m t i các nhà qu n lí ‘Trung Qu c M i’.122 TH GI I LÀ PH NG “Cơ b n chúng tôi k t lu n r ng. mà ch y u là Big Three [Ba Nhà s n xu t ôtô L n]. bây gi chúng tôi có công ngh tr c cam t t nh t và m t cơ s khách hàng c Trung Qu c l n Hoa Kì.” .” M t khi ã có th h m i c a các nhà qu n lí. m t công ti linh ki n dòng-cũ hi n b phá s n. “Tháng Tư 2003. chúng tôi mua cơ s tr c cam B c Mĩ c a Federal-Mogul Corporation. i n hình là ngư i Hoa l c a ã làm cho các công ti a qu c gia. chúng tôi không mu n ph n nào c c a ‘Trung Qu c Cũ’.ASIMCO b t u có l i. Vi c mua doanh nghi p này v cơ b n cho chúng tôi know-how và công ngh mà chúng tôi có th dùng tr thành nhà s n xu t tr c cam hàng u Trung Qu c. ngư i ta coi công ngh tr c cam là nghi m nhiên. và v i tư cách các nhà qu n lí tham gia vào. Chúng tôi tìm các cá nhân có kinh nghi m ho t ng Trung Qu c nhưng quen thu c v i ph n còn l i c a th gi i ho t ng ra sao và bi t Trung Qu c ph i i n âu. hi u các th trư ng và khách hàng toàn c u và có th oàn k t xung quanh t m nhìn v công ti chung. “Chúng tôi b t u tìm gi ng m i c a các nhà qu n lí Trung Qu c nh ng ngư i có u óc c i m và có d ng ào t o nào ó v qu n lí. các tr c cam [ph n ng cơ i u khi n piston lên xu ng] là các s n ph m kĩ thu t cao c t y u cho hi u su t ng cơ. Lí do th hai mua là nh n ư c công ngh mà chúng tôi có th mang v Trung Qu c. Gi ng h u h t công ngh i vào các xe ch khách và xe t i. Công ti bán cho các khách hàng Hoa Kì.l y l i nhu n t offshoring mang v Mĩ. T cơ s này. c ng Caterpillar và Cummins. Như th gi a 1997 và 1999. Nay ASIMCO có doanh thu kho ng 350 tri u $ m t năm v linh ki n ôtô t mư i ba nhà máy Trung Qu c chín t nh. và cũng có ba mươi sáu văn phòng bán hàng kh p Trung Qu c ph c v cho các nhà s n xu t ôtô ó n a.và bi t Trung Qu c. Trong khi chúng tôi có quan h lâu dài v i Cat và Cummins – và vi c mua này tăng cư ng v th c a chúng tôi v i h .

vì c m tư ng chung r ng offshoring là m t nh thua-thua cho các công nhân Mĩ. Alabama. và chúng ta cũng ch ng t là có th có . ngư i ta ít chú ý n kho n u tư h i ngo i kh ng l vào Mĩ m i năm. Theo nghiên c u T o Vi c làm và ánh Thu Thu nh p Ngu n Nư c ngoài. nư c Mĩ ư c l i t cùng hi n tư ng. b ng tuyên b m t kho n m r ng nhà máy 600 tri u $. và y là k t thúc c a câu chuy n.cái gì ó ã ây và ã chuy n sang ó. DaimlerChrysler k ni m mư i năm quy t nh xây d ng nhà máy xe hơi Mercedes-Benz u tiên bên ngoài nư c c. g n 90 ph n trăm u ra c a các mhà máy h i ngo i do Mĩ s h u ư c bán cho ngư i tiêu dùng nư c ngoài. Theo B Thương m i Mĩ. ngày 26-1-2004 c a Heritage Foundation. Trong khi ngư i ta chú ý nhi u n các công ti Mĩ s n xu t Trung Qu c. Nhưng i u này cũng kích thích xu t kh u c a Mĩ. b i vì nh ng ngư i nư c ngoài mu n thâm nh p th trư ng và lao ng Mĩ h t như chúng ta mu n thâm nh p th trư ng c a h . Cu i cùng. H u h t các công ti xây d ng các nhà máy h i ngo i không ơn gi n có lao ng r cho các s n ph m h mu n bán Mĩ hay Châu Âu. kho ng 9 tri u công nhân. các công ti Mĩ s n xu t trong nư c và nư c ngoài. nó thư ng không di chuy n t t c ra h i ngo i. 56 ph n trăm xu t kh u c a Mĩ. b i vì kho ng m t ph n ba thương m i th gi i ngày nay là bên trong các công ti a qu c gia. “ Tuscaloosa chúng ta ã ch ng t m t cách n tư ng r ng chúng ta có th t o ra m t lo t s n ph m m i v i m t l c lư ng lao ng m i trong m t nhà máy m i. Ngay c khi s n xu t ư c di ra h i ngo i ti t ki m lương. nó cũng t o ra vi c làm Mĩ b ng xu t kh u nhi u hàng hoá và d ch v cho nhà máy riêng c a nó Trung Qu c và ư c l i t chi phí linh ki n th p Trung Qu c cho các nhà máy c a nó Mĩ.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 123 ây là m t i m r t quan tr ng. Ngày 25-9-2003. và s d ng ba ph n năm t ng s ngư i làm trong ngành ch tác. t o ra hơn 21 ph n trăm u ra kinh t c a Mĩ. Tuscaloosa. Có lo i nghiên c u cho th y m i dollar mà m t công ti u tư vào nhà máy h i ngo i t o thêm xu t kh u cho t nư c h . Nó ho t ng theo cách khác n a. Th c t ph c t p hơn nhi u. cho c th trư ng Mĩ và Trung Qu c. Như th n u General Motors xây d ng m t nhà máy Thư ng H i. ng cơ khác là ph c v th trư ng nư c ngoài mà không ph i lo v các rào c n thương m i và có ch ng chi ph i óc bi t th trư ng kh ng l như Trung Qu c.

Kho ng 35 n 45 ph n trăm lương tháng c a m t công nhân Trung Qu c chuy n th ng cho s lao ng a phương tr cho các phúc l i này.000 $ m t tháng. các khách hàng Mĩ c a ASIMCO ư c l i t chu i cung Trung Qu c và ng th i ư c tho i mái làm ăn v i m t nhà cung c p Mĩ ã quen bi t. Thí d . và gi a các công nhân Mĩ lương cao. Không ng c nhiên. nhà . g n th trư ng c a h và các công nhân Trung Qu c lương th p. Lương trung bình c a m t công nhân nhà máy Trung Qu c là kho ng 150 $ m t tháng. và không có ki n t ng do sơ su t i u tr – “ch c ch n làm cho Trung Qu c là m t nơi h p d n m r ng và ưa thêm ngư i làm vào. B ng cách này. “B t c th gì có th làm gi m trách nhi m c a m t công ti Mĩ i v i ph m vi m b o y t u là m t ưu th gi vi c làm Hoa Kì.” B ng t n d ng th gi i ph ng c ng tác theo cách này.124 TH GI I LÀ PH NG các xe ‘do Mercedes S n xu t’ thành công ngoài nư c c. kĩ năng cao.000 n 4.gi a các nhà máy trong nư c và h i ngo i.Perkowski nói. và kinh doanh c a chúng tôi v i Caterpillar ã tăng áng k . ASIMCO ư c yêu c u tham gia vào sơ tr c p do chính ph Trung Qu c tài tr bao g m chăm sóc s c kho . phúc l i d ch v y t h n ch hơn nhi u. g n th trư ng c a h . xu t kh u bán thành ph m v nhà máy tr c cam c a nó Mĩ. nơi các công nhân Mĩ có kĩ năng hơn có th hoàn t t các ho t ng gia công trên máy quy t nh nh t n ch t lư ng. như th nó nh n ư c nhi u ơn hàng hơn và th c t chúng tôi làm tăng vi c kinh doanh. Ngoài ra. và các phúc l i hưu trí. Và ó là cái nhi u ngư i Mĩ không th y khi h nói v offshoring. T t c các khách hàng c a chúng tôi u phơi ra cho c nh tranh toàn c u và th c s c n cơ s cung ng c a h làm úng vi c trong ch ng m c v c nh tranh chi phí. thành viên c a Ban Qu n lí DaimlerChrysler ph trách Mercedes Car Group. S th c r ng b o hi m y t Trung Qu c là r n m c – vì lương th p. H mu n làm vi c v i các nhà cung c p nh ng ngư i hi u th . ASIMCO s dùng ho t ng s n xu t tr c cam m i c a nó Trung Qu c x lí nguyên li u thô và các ho t ng gia công thô trên máy. tuyên b trong l k ni m.” Giáo sư Jürgen Hubert. “chúng tôi làm cho các công ti Mĩ có tính c nh tranh hơn.” Perkowski gi i thích. Lương trung bình c a m t th máy có tay ngh cao Mĩ là 3. k t khi mua thâu tóm chúng tôi ã tăng g p ôi kinh doanh c a mình v i Cummins.

Ohio. Cái ã gi Trung Qu c l c h u trong quá kh chính là ngư i dân ngoài Trung Qu c không có kh năng có thông tin v t nư c này. “trong mư i hay mư i lăm năm n a b n s không còn là m t ngư i d n u toàn c u.” ông nói. Trư c Internet. và không th b b qua. B n không th i u hành chu i cung toàn c u c a chúng tôi mà không có nó. ngư i ta luôn nói v Internet ã làm l i bao nhiêu cho Hoa Kì. “nó có th ch ng bao gi ư c thông qua. Lí do c t y u vì sao ban lãnh o Trung Qu c tìm ki m tư cách thành viên WTO là dùng nó như m t câu l c b bu c b máy quan liêu c a Trung Qu c ph i hi n i hoá và tháo d các b c tư ng i u ti t bên trong và các ra quy t B .” Các ưu th cho ch tác Trung Qu c. h r t l c quan v vi c chúng tôi làm. i m mà tôi luôn nói là Trung Qu c ã ư c l i còn hơn.” Pat Powers.i u này ư c ón nh n cũng nhi t tình Canton [Qu ng ông]. quá m nh. ch m ch p. nói. Ho c b n tr nên ph ng ho c Trung Qu c làm b n ph ng. nhi u th ã cùng n. Bây gi chúng tôi ch e-mail các b n thi t k và k ho ch qua Internet. Trung Qu c. và ư c b o h c a n n kinh t Trung Qu c b phơi ra cho c nh tranh toàn c u gây tàn l i .” M c c ng tác này ã là có th ch vài năm g n ây thôi. phi hi u qu . tr nên l n át. “T 1993.” ây gi Trung Qu c ã vào WTO.” Perkowski nói.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 125 gi i ph ng. “N u b n ng i Hoa Kì và không tính làm sao vào Trung Qu c.chúng tôi th m chí không c n n FedEx [m t hãng phát chuy n nhanh l n]. Perkowski nói thêm. vì h có th th y chúng tôi s p x p vi c kinh doanh c a mình theo cách cho phép h có tính c nh tranh hơn. Bây gi b n có th nhà và làm vi c ó v i Internet. i v i các ngành nh t nh. “Chúng tôi ã không th làm vi c ó Trung Qu c năm 1983 hay 1993. cũng như Canton. ngư i ng u văn phòng H i ng Doanh nghi p Mĩ-Trung B c Kinh trong th i gian gia nh p WTO. cách duy nh t thu h p l h ng thông tin ó là i du hành. và ngư i dân bên trong Trung Qu c ã không có kh năng nh n thông tin v ph n còn l i c a th gi i. Gi như chính ph Trung Qu c ã ưa v n tư cách thành viên WTO cho nhân dân b phi u. Khi tôi i thăm các khách hàng Mĩ c a tôi gi i thích chi n lư c c a chúng tôi v kinh doanh tr c cam. Thí d . nhi u khu v c truy n th ng.

H [v n] chưa th gi i quy t v i nh ng k t qu c a tính minh b ch. tôi nghĩ nó không ch tr thành m t n n t ng [platform] l n hơn cho offshoring mà thành m t phiên b n th trư ng t do khác c a H p Ch ng Qu c. tôi nghĩ nó s là m t s phát tri n tích c c khó tin n i i .” V i th i gian. Nhưng quá này s không d . s tôn tr ng các tiêu chu n WTO s làm cho n n kinh t Trung Qu c còn ph ng hơn và là m t l c làm ph ng hơn m t cách toàn c u. nhưng con ư ng ph i i v n còn dài. nó s không có kh năng ngh . Trung Qu c s ch ng bao gi d t kh i tham nhũng mà không có t do ngôn lu n và các nh ch xã h i dân s tích c c. Và trong hai năm rư i v a qua h ã u tranh cho ngã ngũ. cho nên h dùng WTO như òn b y ch ng l i b máy quan liêu c a chính h . Trung Qu c s ch ng bao gi là ph ng th t s cho n khi nó vư t qua cái gi m t c kh ng l g i là “c i cách chính tr ”.” Vì sao ch trong m ? Tôi h i. Tôi thích cách m t nhà ngo i giao Mĩ Trung Qu c di n t cho tôi vào mùa xuân 2004: “Hi n gi Trung Qu c ang mơn tr n. “B i vì n u b n minh b ch hoàn toàn. Nó ch ng bao gi có th th c s tr nên có hi u qu mà không có n n pháp tr ư c lu t hoá hơn. và các kh năng c a m t s ki t s c chính tr hay kinh t gây v hay làm ch m quá trình là không ph i không áng k . Có v như nó ti n theo hư ng ó. [Chính ph v n ch c p] thông tin [v n n kinh t ] cho vài công ti và các nhóm l i ích ư c ch nh. Nó mau chóng t m t i m khi tham v ng c a nó v tăng trư ng kinh t s òi h i nhi u c i cách chính tr hơn. b i vì b n có th nhìn th y các hình thù chuy n ng ng sau màn – nhưng nó không trong su t [minh b ch]. Di n t theo cách khác. C i cách ây là trong m . Trong khi i u ó có v e do iv im ts ngư i. không ph i tư nhân hoá.126 TH GI I LÀ PH NG nh tuỳ ti n. thì b n làm gì v i ph n h i? H không bi t gi i quy t ra sao v i v n ó. Nó s ch ng bao gi có kh năng gi i quy t nh ng suy s p kinh t không th tránh kh i trong n n kinh t c a nó mà không có m t h th ng chính tr c i m hơn cho phép ngư i dân b c l nh ng n i b t bình c a h . Nhưng cho dù Trung Qu c có th c hi n t t c các c i cách WTO. Ban lãnh o Trung Qu c “bi t là Trung Qu c ph i h i nh p toàn c u và nhi u nh ch hi n t n c a h s ơn gi n không thay i hay c i cách.và ôi khi khá mơn tr n.” N u và khi Trung Qu c vư t qua ư c chính tr ó trên ư ng. Ông ta tr l i.

v n có các cơ s v ng m nh Hoa Kì … Mĩ ch c ch n s ti p t c ư c l i t s bành trư ng c a Trung Qu c. ít nh t t m ng n h n. N n kinh t c a nó hoàn toàn liên k t v i các n n kinh t c a th gi i ã phát tri n. t t c h s ph i ch y ít nh t nhanh như con sư t nhanh nh t – và tôi nghi con sư t ó s là Trung Qu c. Quá trình ã m ra m t th i kì th nh vư ng toàn c u chưa t ng có ti n l . “Trung Qu c có th chi ph i m i th ? T t nhiên không. t o ra 75% s n ph m nó tiêu th . . tôi lo v thách th c mà i u này s t ra i l i lương và phúc l i c a các công nhân nào ó Hoa Kì. Nh ng ngư i Mĩ và Châu Âu s ph i phát tri n các mô hình kinh doanh m i cho phép h ki m ư c t t nh t t Trung Qu c và làm nh b t cho h ch ng l i cái x u nh t. vi c làm. và tôi nghi là s r t nhanh. và ôtô. th gi i s không ch tr nên ph ng hơn bao gi h t mà. Nó ã có b c tư ng gi a. tuy th là gi m t 90% vào gi a các năm 1990. Ba H p Ch ng Qu c là t t hơn m t [H p Ch ng Qu c Hoa Kì]. n u nh ng ngư i Mĩ và Châu Âu mu n ư c l i t s làm ph ng th gi i và t s k t n i t t c các th trư ng và các trung tâm tri th c. tôi tin. Mĩ v n là nhà ch tác l n nh t th gi i. “nó s b m t quy n l c kinh t và nh hư ng. Hãy nghĩ v bi t bao nhiêu s n ph m. di n t. Như t BusinessWeek. N u n và Trung Qu c i theo hư ng ó. và nh ng ngư i tiêu dùng m i ã n y sinh t các n l c c a Tây Âu và Nh t B n tr thành các n n dân ch sau Th Chi n II.” Hay. trong bài báo trên trang nh t y k ch tính c a nó ngày 6-12-2004 v “Cái Giá Trung Qu c”. và năm s t t hơn ba. cũng th nh vư ng hơn bao gi h t. Các ngành công nghi p òi h i ngân sách R&D và u tư v n kh ng l .và th gi i khi ó v n còn chưa ph ng.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 127 v i th gi i. và th phá b m i liên k t ó s gây ra s h n lo n kinh t và a chính tr có th tàn phá n n kinh t toàn c u. Quá mu n cho ch nghĩa b o h khi n v i Trung Qu c. dư c.” Tr phi Mĩ có th i phó v i thách th c công nghi p dài h n do cái giá Trung Qu c ra trong r t nhi u lĩnh v c. di n t theo cách khác. như hàng không vũ tr . Nhưng ngay c v i tư cách m t nhà thương m i-t do. ý tư ng.

gi ng như các con su i vào m t con sông hùng vĩ. Arkansas. và các su i băng t i vào con sông Wal-Mart kh ng l c a các s n ph m ư c óng thùng.dù nhà máy c a nhà cung c p ven bi n Trung Qu c hay mi n bi n Maine. m t tín hi u s ư c t o ra.2 tri u foot vuông [111. ó. vào th i i m i u ó x y ra.128 TH GI I LÀ PH NG L C LÀM PH NG # 7 XÂU CHU I CUNG [SUPPLY-CHAINING] Ăn Sushi Arkansas ôi chưa bao gi hi u rõ m t chu i cung nhìn ra sao trong ho t ng cho n khi tôi thăm t ng hành dinh Wal-Mart Bentonville. m t con m t i n t c mã v ch trên m i thùng trên ư ng c a nó n bên kia toà nhà. và toàn b chu kì s l p l i l n n a. m t ngư i tiêu dùng s l y m t trong các s n ph m này kh i k hàng. m t bên toà nhà. Tín hi u ó s hi n lên màn hình máy tính c a nhà cung c p và nh c ông ta s n xu t ra m t món hàng khác và chuy n nó qua chu i cung Wal-Mart.ra kh i dòng sông chính và chuy n sang con kênh c a mình. Khi dòng sông Wal-Mart ch y. b y ngày m t tu n. chúng tôi leo lên m t chòi quan sát và theo dõi cu c bi u di n. Các cánh tay i n t t m i con kênh thò ra và hư ng d n các thùng. nơi m t băng t i khác di chúng vào m t xe t i Wal-Mart ang ch s n. Như th ngay sau khi tay b n l y m t s n ph m t k hàng c a c a hàng Wal-Mart a phương xu ng và i ra qu y tr ti n thì m t cánh tay cơ khí b t u làm ra m t món hàng khác âu ó trên th gi i. dòng sông l i to ra hàng trăm con kênh. r t nhi u xe moóc tr ng c a Wal-Mart ang h các thùng hàng t c ngàn nhà cung c p khác nhau. Hai mươi b n gi m t ngày.không có T . Tín hi u ó s truy n qua m ng lư i Wal-Mart n nhà cung c p s n ph m ó . Các băng t i nh này d n vào m t băng t i l n hơn. và nhân viên thu ti n s [dùng máy c] quét qua nó.480 m2]. các xe moóc c a các nhà cung c p vào mư i hai d m su i băng t i. T i ó. Các thùng to và nh ư c d n lên m t băng t i m i c u t i. Các ch nhà Wal-Mart ã d n tôi n m t trung tâm phân ph i r ng 1. r i c p t p chuy n các s n ph m này lên các k hàng c a m t c a hàng Wal-Mart cá bi t nào ó trong nư c.ư c các c a hàng Wal-Mart cá bi t t hàng. Hãy g i nó là “Giao hư ng Wal-Mart g m nhi u ph n . Song ó ch là m t n a cu c bi u di n.

Eckroth Jr. vì các chu i cung này càng tăng và sinh sôi.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 129 k t thúc.. ôi khi. Xâu chu i cung là do th gi i ph ng làm cho có th và b n thân nó là m t cái làm ph ng to l n. c t lương và phúc l i. hi u qu c a m t công ti càng ư c nhi u công ti khác làm theo. bán b n trăm ngàn máy tính qua b n ngàn c a hàng Wal-Mart kh p th gi i m t ngày trong mùa Giáng sinh.v i giá th p và th p hơn. Xâu chu i cung là phương pháp c ng tác theo chi u ngang. ó là vì sao Wal-Mart tr thành m t trong các công ti gây tranh cãi nh t th gi i. Không công ti nào h u hi u hơn v c i thi n chu i cung c a mình (và vì th làm ph ng th gi i) b ng Wal-Mart. và khách hàng t o giá tr . và v. c t chi phí. óng gói. CIO c a Mattel Inc.. tôi g i nó là xâu chu i cung.chuy n 2.t giày tennis n laptop. vào các c a hàng Wal-Mart. Hewlett-Packard. H là m t kênh phi thư ng nhưng là m t khách hàng khó nhai. vào các kênh Wal-Mart. và không công ti nào bi u hi n hoàn h o s căng th ng mà chu i cung gây ra gi a ngư i tiêu dùng trong chúng ta và ngư i lao ng trong chúng ta hơn Wal-Mart. ó là cách Wal-Mart tr thành nhà bán l l n nh t th gi i. phân lo i. s n xu t. nhà s n xu t chơi . và chúng càng thúc y c ng tác toàn c u. b i vì chúng t ta vào áp l c cao và cao hơn c nh tranh. nói ‘Là m t nhà cung c p cho Wal-Mart là con giao hai lư i.3 t thùng carton hàng hoá m t năm xuôi theo chu i cung n các c a hàng c a nó – ã bi n nó thành thí d quan tr ng nh t c a cái làm ph ng ti p theo mà tôi mu n th o lu n. … Ch m t công ti. phân lo i. chúng lo i b càng nhi u i m ma sát biên gi i. mua. ta thích các chu i cung. sao cho các máy tính này ch y êm vào con sông WalMart. t hàng. M t bài báo ngày 30-9-2002 trong Computerwold ã t ng k t vai trò then ch t c a Wal-Mart: “Joseph R. H òi h i s xu t s c. Kh năng Wal-Mart chơi hay b n giao hư ng này quy mô toàn c u.’ Nó là m t bài h c mà El Segundo. chúng càng thúc y s thích nghi các tiêu chu n chung gi a các công ti (sao cho m i liên k t c a m i chu i cung có th giao ti p v i chu i ti p theo). nhà bán l .gi a các nhà cung c p. Nó ch chơi i chơi l i 24/7/365: giao. m b o r ng t t c các chu n c a nó giao ti p v i các chu n c a Wal-Mart. vì chúng cho chúng ta m i lo i hàng hoá. òi h i HP i u ch nh chu i cung c a mình. ôi khi chúng ta có thái nư c ôi ho c thù ch v i các chu i cung. phân ph i. V i tư cách ngư i tiêu dùng. Nhưng v i tư cách công nhân.v. giao.

Boston.” ch nhà c a tôi. giám c bán l công ti tư v n công ngh cao AMR Inc. khu v c này ư c bi t n như “Vendorville” [thành ph ngư i bán hàng]. nó là như v y. anh ta b o tôi. Wal-Mart Stores Inc. và c v n trư ng c a trư ng trung h c công c a con gái tôi - . Khi chúng tôi qua m t toà nhà l n làm b ng tôn múi. Nhưng vai trò c a nó như m t trong mư i l c làm ph ng th gi i là không th ch i cãi. nhưng trên chuy n bay t La Guardia.. và n m ư c vi c này mà tôi ã quy t nh làm cu c hành hương riêng n Bentonville. tôi nghĩ. tôi th c s mu n ăn m t chút sushi t i nay. Các văn phòng công ti ư c nh i nhét vào m t nhà kho ư c c u trúc l i. Th c v y. nói. Các dãy phòng công ti trong các văn phòng m c dư i các văn phòng c a hi u trư ng.130 TH GI I LÀ PH NG California và hàng ngàn nhà cung c p khác ã h c như nhà bán l l n nh t th gi i. “Chúng tôi có ba hi u ăn Nh t n a s p khai trương. Wal-Mart ã ch t ng m t danh m c xúc ph m kinh doanh qua nhi u năm ã làm cho công ti b mang ti ng x u và ch m b t u c p nm t cách có ý nghĩa. ã xây d ng m t h th ng qu n lí kho hàng và chu i cung thách th c b m t kinh doanh. Tôi không bi t vì sao. tôi s ng s th y.” Nhi u hi u ăn Nh t Bentonville? C u v sushi Arkansas không ph i là ng u nhiên. i u kinh ng c v t ng hành dinh c a WalMart là. m t hi u ăn Nh t B n kh ng l bán sushi ngay sát c nh. Arkansas ã bi n h t ng IT c a nó thành ưu th c nh tranh ch y u. phát ngôn viên Willian Wertz. hi u phó. Wal-Mart mà. vi c ã ư c nghiên c u và sao chép b i các công ti kh p th gi i.’ Pete Abel. ph i. B ng u tư s m và nhi u và công ngh mũi nh n nh n di n và theo dõi vi c bán m c t ng món hàng. nhà bán l kh ng l Betonville. Nhưng âu tôi tìm th y sushi tây b c Arkansas? Và cho dù tôi tìm th y. tôi có mu n ăn nó không? Anh có th th c s tin vào lươn Arkansas? Khi tôi n Hilton g n i b n doanh Wal-Mart. Khi tôi nói v i nhân viên ti p tân lo phòng r ng tôi ch ng bao gi cho là mình có món sushi Betonville. tôi hình dung nó là xư ng b o trì. “ ó là các văn phòng qu c t c a chúng tôi.” theo u i chu i cung h u hi u nh t th gi i. Nó liên quan n s th c là xung quanh các văn phòng Wal-Mart. như m t o nh. nói. ‘Chúng tôi coi Wal-Mart như nhà i u hành chu i cung gi i nh t m i th i. nh ng ngư i bán hàng ã d ng các ho t ng [s n xu t] c a h g n tàu m .

Nhưng ã không hi u qu i v i các nhà s n xu t i giao hàng cho vô s c a hàng Wal-Mart r i rác kh p nơi. m i hãng bán l u l y hàng t cùng các nhà bán buôn. dân quê. Khi WalMart m i ch b t u b c Arkansas vào các năm 1960. Khi b n i qua ti n s nh. M t có các máy khâu kh p trên bàn. Công ti b n hay nư c b n càng có ít ngu n l c t nhiên.l i n y sinh t m t ch ao tù nư c ng Li’l Abner* như v y? Nó th c s là thí d c i n c a m t hi n tư ng mà tôi thư ng ch ra cu n sách này: h s ph ng. th nên Wal-Mart thành l p m t trung tâm phân ph i mà t t c các nhà s n xu t có th giao hàng c a h t i ó. Nhưng ng l m l n m t i u: Wal-Mart cũng tr thành s m t b i vì công ti nh . hoa mĩ. . Các c ông Wal-Mart chú ý: Công ti hoàn toàn không lãng phí ti n c a c ông cho s rư m rà. t nh l này tây b c Arkansas ã ch p nh n công ngh m i khéo léo hơn và nhanh hơn b t c i th c nh tranh nào c a nó. nó mu n tr thành m t hãng bán l giá r . ngư i khác có nh ng búp bê. ông nói. Và nó v n th . CEO c a công ti t 1988 n 2000. i v i chu i cung David Glass là cái Bill Gates là i v i x lí văn b n. Nhưng vào nh ng ngày ó. T p chí Fortune m t l n ã gán cho ông cái tên “CEO b ánh giá th p nh t t trư c n gi ” vì cách th m l ng mà ông xây d ng trên t m nhìn c a Sam Walton. N hưng làm sao mà nhi u tư duy i m i n v y –tư duy ã t o l i hình dáng phong c nh kinh doanh c a th gi i theo nhi u cách. b n th y các ô hình kh i nh nơi các nhà cung c p ti m năng chào hàng c a h cho nh ng ngư i mua Wal-Mart. Glass gi i thích. David Glass. ã giám sát nhi u i m i làm cho Wal-Mart là nhà bán l l n nh t và sinh l i nh t hành tinh. là i mua hàng c a mình v i s lư ng l n tr c ti p t các nhà s n xu t.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 131 trư c khi nó ư c tu s a l i. Có c m giác như m t s lai t p gi a Sam’s Club và ch có mái che Damascus. ngư i khác n a có áo sơ mi n . thì b n s càng ào sâu vào trong mình i m i sáng t o nh m s ng sót. th nên không có cách nào có l i th v i các i th c nh tranh. Cách duy nh t Wal-Mart có th có l i th . Wal-Mart tr thành nhà bán l l n nh t th gi i b i vì nó m c c chi li v i b t c ai nó ti p xúc v i. và sau ó Wal-Mart dùng các xe t i riêng c a mình * nhân v t chính c a truy n tranh vui c a Al Capp n i ti ng su t 1934-1977.

Glas nói. h càng có tác ng òn b y v i các nhà cung c p . ó là m t văn hoá chi phí r t th p. M t khi ã thi t l p phương pháp cơ b n mua tr c ti p t các nhà s n xu t ư c b t giá nhi u nh t có th . giá th p là do tính hi u qu mà Wal-Mart ã u tư vào. t t y u sinh ra. liên t c c i thi n các h th ng thông tin c a Wal-Mart. Th ba. Walton và Glass càng hi u r ng quy mô và hi u qu là chìa khoá cho toàn b vi c kinh doanh c a h . Bây gi t t c s chú ý mà chúng tôi nh n ư c là m t gi thi t r ng giá th p c a chúng tôi là do quy mô c a chúng tôi hay chúng tôi mua hàng t Trung Qu c hay chúng tôi có kh năng ra i u ki n cho các nhà cung c p. Th hai. Wal-Mart nhanh chóng nh n ra r ng n u nó có th ti t ki m ti n b ng mua tr c ti p t các nhà s n xu t. Wal-Mart t p trung không m t m i vào ba th . và gi cho các kho hàng c a nó th p b ng h c nhi u hơn v các khách hàng c a nó. vi c c t các nhà bán buôn và mua tr c ti p t các nhà s n xu t trung bình ti t ki m ư c 5 ph n trăm.” Jay Allen. [nhưng] t t c do hoàn c nh b t bu c. Di n t m t cách ơn gi n. lo cho chu i cung c a nó t các nhà s n xu t ó. chu i cung c a h càng có quy mô và ph m vi. làm vi c v i các nhà s n xu t khi n h c t càng nhi u chi phí càng t t. S th c là. ã ch ng có m y l a ch n khi ng i Betonville. n các trung tâm phân ph i Wal-Mart. bi t chính xác các khách hàng c a nó ã mua gì và có th ưa thông tin ó n t t c các nhà s n xu t. ó là vi c không th . Nhưng hoá ra. m i lúc nó có th ánh b i các i th c nh tranh v giá. như th các k hàng luôn có s n úng các m t hàng vào úng lúc. như th cho phép Wal-Mart c t chi phí trung bình 2 ph n trăm và r i bù vào b ng kh i lư ng. Thu n tuý là chuy n s ng còn. phó ch t ch c p cao v s v công ti. “Nó th c ra là m t th tr n nh . h càng bán nhi u th v i giá ít hơn cho càng nhi u khách hàng. b t c h âu trên th gi i. nói.” Chu i cung càng tăng lên. làm cho nó càng có chi phí th p và trơn tru càng t t.h th ng và văn hoá. Toán h c ho t ng như th này: Trung bình t n hơn kho ng 3 ph n trăm WalMart duy trì trung tâm phân ph i riêng c a nó. “Lí do chúng tôi xây d ng toàn b logistics [cung ng h u c n] và các h th ng riêng c a mình là b i vì chúng tôi nơi r t h o lánh. liên t c i m i c t chi phí v n hành chu i cung c a nó.132 TH GI I LÀ PH NG phân ph i các hàng hoá ó n các c a hàng c a nó. N u b n mu n nh bên th ba lo v logistics. Arkansas. Th nh t.

chu i cung c a h càng có quy mô và ph m vi l n hơn. eo tai nghe. “N u b n nh th . th nên cái chúng tôi mu n làm nhi u hơn b t c th gì khác là tăng th ph n. sau khi h d hàng m t siêu th Wal-Mart nào ó. quy mô nhi u hơn. Chúng tôi ph i bán r hơn nh ng ngư i khác. m y xu ó. ph m vi. di chuy n trên các pallet.” Glass nói. tôi ý th y m t s thùng quá to i lên băng t i và ư c các nhân viên Wal-Mart lái các xe t i mini. h càng thu ư c nhi u l i nhu n hơn cho các c ông c a h … Sam Walton là cha c a văn hoá ó. tôi có th gi m giá bán l và tăng th ph n c a tôi lên và sau ó không d b t n thương i v i b t kì ai. xe có th i vài d m n a l y hàng t m t nhà s n xu t. ph c v 3.4 hay 5 ph n trăm c a Sears và Kmart. “B n có th ch n gi ng nói máy tính là gi ng àn ông hay gi ng ph n . sau khi các nhà s n xu t ã d hàng c a h trung tâm phân ph i Wal-Mart. Wal-Mart mua kho ng 260 t $ hàng hoá và v n hành nó qua m t chu i cung g m 108 trung tâm phân ph i kh p Hoa Kì. b n d b t n thương. Walton nhanh chóng nh n ra r ng n u ông k t n i các lái xe c a mình b ng radio và v tinh. Trong c i thi n chu i cung c a mình. và m t gi ng nói máy tính b o m i ngư i trong s h li u h t hay chưa t k ho ch. Wal-Mart không m i liên k t nào không b ng t i. và k t qu là kh i lư ng. Wal-Mart c n giao các m t hàng ó theo các c m nh cho m i siêu th c a nó. Vài xu ây. h càng bán nhi u hơn cho nhi u khách hàng hơn.” Rollin Ford. nhưng khó khăn. Nh ng năm u. Như th b t c hi u qu nào chúng tôi t o ra.” Thí d . lành ngh . phó . Trong khi tôi i xem trung tâm phân ph i Wal-Mart t i Bentonville. N u tôi có th gi m t 3 xu ng 2 ph n trăm chi phí v n hành các trung tâm phân ph i c a chúng tôi. th nên h không quay v v i xe không và như th Wal-Mart có th ti t ki m chi phí t nhà s n xu t ó. “chúng tôi còn nh . M t máy tính theo dõi m i nhân viên kéo ư c bao nhiêu pallet m t gi x p lên các xe t i cho các siêu th khác nhau. Năm 2004. Như th Wal-Mart có các xe t i i kh p nư c Mĩ. t t y u là m c a nó. chúng tôi u chuy n cho khách hàng.000 siêu th Wal-Mart Mĩ. và con cái nó hoá ra là m t b máy chu i cung thon th . và b n có th ch n ti ng Anh hay ti ng Tây Ban Nha.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 133 y giá còn xu ng n a.

C. Vài năm trư c. Wal-Mart ti p c n các nhà cung c p c a mình c như h là các h i viên. “chúng tôi tăng năng su t”. Glass nói. gi i thích.. Retail Link. nh ng ngư i di chuy n pallet này nh n nh ng ch th vi t trên gi y v vi c lôi pallet nào ó âu và x p nó lên xe t i nào. Wal-Mart u tư các máy thanh toán i m bán hàng [Pointof-Sale:POS]. m t hãng tư v n bán l Toronto. B n năm sau. . Rena Granofsky h i viên c p cao J.134 TH GI I LÀ PH NG ch t ch i u hành c a Wal-Mart. 1983. ng th i c hai ph i c ng tác t o ra giá tr cho nhau theo chi u ngang n u Wal-Mart s ti p t c gi chi phí gi m. nói trong bài báo 2002 Computerworld v Wal-Mart. Và b ng khi n gi ng nói liên t c nh c nh h li u h vư t hay chưa t s mong i. nó l p t m t h th ng v tinh quy mô l n n i t t c các siêu th v t ng hành dinh công ti. nhưng Wal-Mart khám phá ra r ng c p cho h m t tai nghe eo v i gi ng nói máy tính th t ch d n h . ng th i kéo doanh s lên và theo dõi gi m hàng t n tái c p hàng nhanh chóng. Williams Group Ltd. c a Wal-Mart xem chính xác các s n ph m c a nó ư c bán ra sao và khi có th c n tăng s n xu t. WalMart là m t trong nh ng công ti u tiên ưa máy tính vào theo dõi bán hàng và hàng t n c a siêu th và là công ti u tiên phát tri n m t m ng tin h c hoá nh m chia s thông tin v i các nhà cung c p. Nhưng. Ford nói. M t nhà cung c p l n bây gi có th n i vào h th ng extranet riêng. “M cơ s d li u bán và kho hàng cho các nhà cung c p là cái bi n Wal-Mart thành t ch c m nh hi n nay. các nhà cung c p c a nó có th thích ng càng nhanh hơn i v i s thay i c u c a th trư ng. Lí thuy t c a Wal-Mart là. c p d li u t n kho th i gian th c cho h th ng máy tính t p trung c a Wal-Mart và d n ư ng cho m t chu i cung ư c bôi trơn b i thông tin và thúc m nh n nguyên t cu i cùng c a tính hi u qu . ngư i giám sát chu i cung và hư ng d n tôi i thăm. các lái xe có th dùng c hai tay và không ph i mang các m u gi y. t phá th c s là khi Wal-Mart nh n ra r ng trong khi nó ph i là m t ngư i m c c c ng r n v i các nhà s n xu t v giá. “Trong khi i th c nh tranh b o v thông tin bán hàng. Chính hàng tri u i m i nho nh như th này là cái làm cho chu i cung c a Wal-Mart khác bi t. vi c mua hàng c a Wal-Mart càng hi u qu . m i ngư i có càng nhi u thông tin v khách hàng nh c m t hàng nào kh i k hàng.

” Rollin Ford phó ch t ch cung ng c a Wal-Mart nói. Anten cho phép chip phát thông tin nh n di n cho m t máy c. th Sáu các siêu th nào bán nhi u d u g i u hơn và ch Nh t siêu th nào. g n vào m i pallet và thùng hàng n Wal-Mart. và có l các thông tin khác.chip và anten cùng nhau ư c g i là m t transponder [máy phát l i] hay m t th RFID. Hi n nay. thay cho mã v ch c n ph i ư c quét t ng cái m t và có th b rách hay v y b n. “RFID là m t t khái quát cho các công ngh dùng sóng vô tuy n t ng nh n di n ngư i hay v t. Tháng Sáu 2003. chi phí hàng hoá c a Wal-Mart ư c lư ng 5 n 10 ph n trăm ít hơn chi phí c a h u h t các i th c nh tranh c a nó.’ Granofsky nói. Nhưng ây rõ ràng là làn sóng c a tương lai. th RFID s nói cho Wal-Mart khi nhi t quá cao hay quá th p. và li u ngư i g c Tây Ban Nha thích mua nhi u vào t i th B y hơn là th Hai các siêu th lân c n. l p d báo c ng tác (CPRF).”) RFID s cho phép Wal-Mart theo dõi b t c pallet hay thùng nào m i giai o n c a chu i cung c a nó và bi t chính xác bên trong có s n ph m nào t nhà s n xu t nào. trong i m i g n nh t v chu i cung. trên m t vi m ch g n v i m t anten. nhưng phương pháp ph bi n nh t là lưu m t dãy s nh n di n ngư i hay v t. t t c các pallet và thùng mà h giao cho các trung tâm phân ph i Wal-Mart ph i ư c g n các th RFID. “b n th u hi u hơn. Wal-Mart b t u m t chương trình kho hàng v a kh p th i gian (just-in-time) làm gi m chi phí v n chuy n cho c nhà bán l l n các nhà cung c p c a nó. Wal-Mart bây gi dành chúng cho các thùng to và pallet.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 135 không như các i th . B i vì m i th này t n c 20¢.” B n có th cho bi t th m chí nhanh hơn. Có nhi u phương pháp nh n di n. Wal-Mart ã ưa ra chip RFID (Radio Frequency IDentification: Nh n di n T n s Vô tuy n). chúng tôi có . Wal-Mart ã thông báo cho m t trăm nhà cung c p hàng u c a nó là vào 1-1-2005. Granofsky nói. ‘Có r t ít hàng t n trong chu i cung b i vì h th ng ó. B ng th c hi n chương trình l p k ho ch.” Nh tính hi u qu c a riêng chu i cung c a nó. N u m t món hàng t p ph m ph i ư c c t m t nhi t nh t nh. Máy c bi n sóng vô tuy n ư c ph n x l i t th RFID thành thông tin s sau ó có th chuy n qua máy tính có th t n d ng nó. “Khi t t c thông tin này ư c n p vào các mô hình c u c a chúng tôi. “Khi có RFID. (Theo RFID Journal. v i th i gian h t h n nào. ch không ph i t ng món hàng.

Nó th y các vùng có nhi u dân g c Tây Ban Nha. chúng tôi ch c toàn b pallet. Như th m t phút sau khi nhà d báo th i ti t c a Wal-Mart nói cho t ng hành dinh r ng m t cơn bão ang n Florida.” Ford nói thêm. Nó cũng bi t là khi bão n. chuy n ti n.” Jeannie Tharrington phát ngôn viên c a Procter & Gamble nói cho t tr c tuy n Salon. và th m chí các d ch v chi tr hoá ơn cho các kho n thông thư ng như i n . màu c a tôi là th này. nó làm c ngân hàng. chu i cung c a nó t ng i u ch nh m t cơ c u hàng h p v i bão cho các siêu th Florida – ban u nhi u bia hơn. Cho nên Wal-Mart chào cho h check cashing lương. và tôi nghĩ công ngh này có th giúp chúng tôi gi các s n ph m trên k thư ng xuyên hơn. “Chúng tôi thư ng ã ph i m t ng món. Ngay bây gi các m c h t t n kho c a chúng tôi là cao hơn chúng tôi mu n và ch c ch n cao hơn m c ngư i tiêu dùng mu n. ‘Tôi là th này và tôi c m th y th này. lâu ư c –nhi u hơn và các siêu th c a h cũng bán trò chơi tr em không c n i n và có th thay th TV nhi u hơn. M i g n ây. sau ó nhi u Pop-Tart hơn. nhi u ngư i không có quan h v i ngân hàng và b các qu y kí séc l y ti n m t [check-cashing] v i giá c t c . cũng các nhân t thúc y b n năng liên t c i m i c a nó. Trong các cơn bão. phi u chuy n ti n.” RFID s cũng cho phép s p x p chu i cung l i nhanh hơn khi i phó v i các s ki n. nhu c u c a nó ào sâu .136 TH GI I LÀ PH NG th tr nên hi u qu hơn v khi nào s n xu t [ra m t s n ph m] và khi nào giao nó r i t nó vào chính xác úng ch trong xe t i sao cho nó có th ch y hi u qu hơn. Wal-Mart bi t là ngư i ta ăn các th như Pop-Tarts – các món ăn d tr . Wal-Mart liên t c tìm cách m i c ng tác v i các khách hàng c a mình. tôi trong tình tr ng t t’ – cho nên nó làm cho vi c ti p nh n d hơn r t nhi u.t t c v i phí r t th p.s cô l p kh i th gi i. Bây gi [v i RFID]. và nó b o có t t c ba ch c món b n ã t và m i thùng cho b n bi t. QUÁ NHI U V M T CÁI T T áng ti c cho Wal-Mart.com (20-9-2004) v nư c i c a Wal-Mart n RFID: “Chúng tôi th y vi c này có l i cho toàn b chu i cung. các quan ch c Wal-Mart b o tôi. ngư i ta có xu hư ng u ng nhi u bia hơn. Wal-Mart có năng l c n i t i làm vi c ó cho nhân viên c a nó và ơn gi n chuy n nó thành m t vi c kinh doanh bên ngoài. và vi c quét c nó [ u nh n] là ch t c ngh n.

nó . n cho phép các công ti b o dư ng cho nó dùng nh ng ngư i nh p cư b t h p pháp làm ngư i trông nom. Cho nên hi n nhiên nhi u trong s h phát t như các i tác c a Wal-Mart. Sam Walton ã nuôi dư ng không ch m t lo i truy tìm liên t c tính hi u qu c i thi n chu i cung c a Wal-Mart mà c m t m c c a m t th i kì không thương xót. b tay khác l y m t. và d hi u làm sao công ti cách li. y là t t c ngoài s th c r ng m t s i th c nh tranh l n nh t c a Wal-Mart than phi n r ng h ph i c t các phúc l i y t và t o ra m t t ng l p lương th p hơn c nh tranh v i Wal-Mart. Nhưng rõ ràng m t s ã ph i bi n áp l c giá không ng t c a Wal-Mart thành lương và phúc l i th p cho nhân viên c a h hay nhìn vi c kinh doanh c a h di sang Trung Qu c. N u t t c các nhà cung c p c a WalMart b Wal-Mart v t ki t. Arkansas cô l p th nào kh i dòng ch y các cu c tranh cãi v lao ng và nhân quy n.như Playboy. nhu c u c a nó k t n i các v trí h o lánh vào m t chu i cung. n vai trò c a nó v i tư cách b ơn trong v ki n nhân quy n l n nh t trong l ch s . thì Wal-Mart s không còn nhà cung c p nào.trên các k hàng c a nó. nơi chu i cung c a Wal-Mart hút 18 t dollar hàng hoá t 5000 nhà cung c p Trung Qu c. “N u Wal-Mart là m t n n kinh t riêng. Ta ch có th hi v ng r ng t t c ti ng x u mà Wal-Mart nh n ư c vài năm v a qua s bu c nó hi u r ng có ranh gi i t nh gi a m t chu i cung toàn c u siêu hi u qu giúp ngư i ta ti t ki m ti n và c i thi n cu c s ng c a h và m t chu i cung theo u i c t chi phí và lãi g p n m c b t c l i ích xã h i nào ư c m t tay mang bi u.cũng là r c r i c a nó.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 137 vào bên trong mình. Tôi nói v m i th t t p quán m i bày ra c a Wal-Mart v gi các công nhân làm êm trong các siêu th c a nó. M t s nhà cung c p tìm ư c cách th nh vư ng dư i áp l c và tr nên t t hơn cái h làm. tr lương th p hơn và b o m [phúc l i] ít hơn h u h t các công ti l n (s bàn v vi c này mu n hơn). Và nó không h do d dùng năng l c c a nó kích các nhà cung c p nư c ngoài và trong nư c c a nó ch ng l n nhau. b ám nh v giá r này có th ã i quá m t s t p quán c a nó. H u như không nói quá Bentonville. Nó có r t nhi u tác d ng òn b y có th nghi n nát b t c nhà cung c p nào n n a xu cu i cùng. n s t ch i c a nó t các t p chí nào ó. ngay c các th tr n nh nơi Wal-Mart là c a hàng l n duy nh t. Wal-Mart là Trung Qu c c a các công ti.

v i vi c s n xu t i ra . trên Nga. Chúng tôi v a mua máy th năm mươi tri u t h . nhưng tôi không mu n trách nhi m v các toà nhà và các nhân viên [và chăm sóc ý t ]. ông nói thêm.. ông ã không l n tránh. “Th gi i ã thay i và chúng tôi ã b l i u ó. Th ng c bang chúng tôi h i n u chúng tôi có th giúp. và Canada. và h không mu n làm i u ó. Chúng tôi s tr nhi u hơn mua ây b i vì các cơ s ch tác các thành ph ó [s t o vi c làm cho] nh ng ngư i mua hàng các siêu th c a chúng tôi.” Xu Jun. Chúng tôi ã tin r ng ý nh t t và các c a hàng t t và giá t t s khi n ngư i dân th l i cho cái chúng tôi chưa t t.” M t xu hư ng mà Wal-Mart c khăng khăng nó không ch u trách nhi m là offshoring ch tác. và chúng tôi ã sai. “Cái tôi nghĩ mình ph i làm là th ch hoá c m nh n nghĩa v này v i xã h i theo cùng ph m vi như chúng tôi ã th ch hoá cam k t v i khách hàng. nói cho China Business Weekly (29-11-2004). ‘tôi mu n bán cho anh. “ M t trong các m i lo c a tôi là. cho nên h quy t nh óng c a nhà máy và di ph n sang Mexico và ph n sang Châu Á. Gi a các n l c c a ông và c a chúng tôi. Chúng tôi quy t nh s mua máy TV c a Sanyo [n u h gi nhà máy Arkansas]. H. và Sears c t h i. Sanyo ã có m t nhà máy t i ây [ Arkansas] s n xu t TV cho Sears. H mu n di chuy n nó. chúng tôi thuy t ph c h l i. H nói. Nhưng khi tôi h i CEO c a WalMart. “chúng tôi không t t như chúng tôi ph i là. Chúng tôi ph i làm t t hơn. “Tôi m t hai năm i quanh t nư c này th khuyên ngư i ta s n xu t ây. Úc.” Ông nói thêm. Th h k ti p i v i s lãnh o c a Sam Walton có v nh n ra r ng nó c n c m t hình nh và m t th c t i s a. Bây gi h là nhà s n xu t TV l n nh t th gi i. phát ngôn viên c a Wal-Mart Trung Qu c. th c ra ông mu n nói v nó. “Chúng ta s khá hơn nhi u n u có th mua ư c hàng hoá s n xu t Hoa Kì. Nhưng ph n l n ngư i dân nư c này ơn thu n b quá trình s n xu t. Tôi mu n tìm ngu n t nơi nào ó khác’.” Trong các lĩnh v c nh t nh.” Glass nói. Wal-Mart s i u ch nh n âu còn ph i xem. tr c ti p v các v n này. và [th ng c] th m chí nói chuy n v i gia ình [ch ngư i Nh t] th thuy t ph c h l i. Lee Scott Jr.” Scott nói.138 TH GI I LÀ PH NG ư c x p h ng là i tác thương m i th tám c a Trung Qu c. Cho nên chúng tôi bu c ph i tìm ngu n hàng t các nơi khác trên th gi i.

tr m t lĩnh v c: bán l . t ô tô n i n t tiêu dùng n máy công c . ngư i Nh t ã h c m i bài h c t các qu c gia Phương Tây và i n ánh b i chúng ta trong chính trò chơi c a chúng ta. cho các tàu Mĩ ti p c n n các c ng Shimoda và Hakodate và m lãnh s quán Mĩ Shimda. t Walkman c a Sony n xe Lexus. và kí k t Hi p ư c Kanagawa v i chính quy n Nh t. khi ông n V nh Edo (Tokyo) v i b n tàu hơi nư c màu en tua t a súng i bác. Và h ã u i k p. không bi t r ng tàu hơi nư c ã t ng t n t i.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 139 kh i t nư c này. Theo Web site c a Trung tâm L ch s H i quân. m t nư c khét ti ng vì ch ng l i các siêu th thùng l n bán giá h . Trong r t nhi u lĩnh v c. nh ng ngư i Nh t. và ư c ghi công r ng rãi v i vi c kh i ng s hi n i hoá nhà nư c Nh t B n. G i nó là Hi p ư c Seiyu-Wal-Mart năm 2003. c bi t bán l giá h . Hi p ư c này d n n s bùng n thương m i gi a Nh t B n và Hoa Kì. Không gi ng Thuy n trư ng Perry. a i m mà siêu th Seiyu u tiên s d ng các phương pháp Wal-Mart n m cách Shimoda và lãnh s quán Mĩ u tiên C . Uy tín c a nó ã i trư c. ó là vì sao nó ư c m i b i Seiyu. nhưng khi n vi c bán h giá chúng. giúp m c a Nh t B n v i th gi i Phương Tây nói chung. Thuy n trư ng Matthew Calbraith Perry ã m c a xã h i Nh t ph n l n còn óng i v i th gi i Phương Tây vào ngày 8-7-1853. ó là chuy n khác. m t hi p ư c khác ít ngư i bi t hơn ã ư c kí. Nh t B n có th làm cho các công ti Sony không gi ng ai khác. ã b s c b i c nh tư ng c a chúng và nghĩ chúng là “các con r ng ph t khói. Khi tôi i tàu siêu t c t Tokyo n Numazu. r i m t ngày t t c chúng ta s bán hamburger cho nhau.” ách t t nh t n m v v quy n l c c a Wal-Mart v i tư cách m t l c làm ph ng toàn c u là i thăm Nh t B n.” Thuy n trư ng Perry quay l i m t năm sau. Cho nên h u như chính xác 150 năm sau khi Thuy n trư ng Perry kí hi p ư c ó. ph i. vì ngư i Nh t ã nh n ra h l c h u n th nào và g p gáp u i k p. Nh t B n. m t chu i bán l Nh t v t l n m t cách vô v ng thu n hoá công th c WalMart Nh t B n. Wal-Mart ã không t nh p vào Nh t B n v i tàu chi n. th c ra là m t vi c chung v n kinh doanh.

vì sao ông quay sang Wal-Mart.không ch các giá h m i ngày. và t t c chúng u có bán cá . chúng ta ph i xem Wal-Mart làm gì n a kia c a hành tinh’. Nó g m hai th : M t là h th ng kí hi u ch giá c . mà là các l i i r ng. “Tôi n Dallas xem các siêu th Wal-Mart. có m t vi c l n mà Seiyu ph i d y Wal-Mart. Cu i cùng. các kí hi u kh ng l ch các giá th p nh t trong m i lo i hàng. các pallet l n ch a các hàng n i tr . ó là cái ngư i ta g i kh p nơi là Wal-Mart EDLP. Nhưng gi i thi u các b c nh ã là không t t. và h ã kí m t tho thu n i u ki n chung v n ngày 31-122003. và mang các b c nh ó cho các ng nghi p Seiyu và b o h . ‘Này. “L n u tiên tôi bi t Wal-Mart là kho ng mư i lăm năm trư c.Every Day Low Prices [Các Giá H M i Ngày].” Th hai. và là nơi anh có th mua m t b com lê nam .và ó là c m t u tiên mà nh ng ngư i c a Wal-Mart h c nói b ng ti ng Nh t. Tôi h i CEO c a Seiyu. tôi ã ch p nh. Nh ng nh hư ng làm ph ng c a Wal-Mart ư c bày t y siêu th Seiyu t i Numazu. Cái anh ta nh n ra vi c mua t i WalMart. và tôi nghĩ ây là m t phương pháp r t h p lí. Kiuchi ã ti p c n WalMart. Tuy v y. ông nói. và h th ng máy tính chu i cung Wal-Mart sao cho các nhà qu n lí siêu th có th nhanh chóng i u ch nh hàng t n. i l i. nơi t t c nh c ư c d n vào là các giai i u Phương Tây ư c nghĩ ra ru nh ng ngư i mua hàng ch t hàng vào các xe y c a h . và th y m i th t các TV plasma n các s n ph m ưa thích.” Kiuchi gi i thích. Wal-Mart mua m t ph n Seiyu. vì làm sao b n có th hi u ch nhìn vào các b c nh?” Kiuchi nh l i.s n xu t t i Trung Qu c. là. Wal-Mart bán các s n ph m ch t lư ng v i giá h . Các c a hàng giá h và các siêu th Nh t u có các b ph n t p ph m. Wal-Mart ng ý d y Seiyu hình th c c ng tác vô song c a nó: xâu chu i cung toàn c u ưa cho nh ng ngư i tiêu dùng các hàng hoá t t nh t v i giá h nh t.140 TH GI I LÀ PH NG kho ng m t trăm d m. là ngư i Nh t ã nghĩ m t c a hàng h giá có nghĩa là anh bán các s n ph m r v i giá r . Có l Thuy n trư ng Perry s thích mua siêu th Seiyu m i.v i giá 65 $ và m t áo sơ mi tr ng i cùng v i giá 5 $. R t d chúng tôi hi u nó. “T i c a hàng Dallas. ngư i phiên d ch c a New York Times ch ra cho tôi. Kiuchi b o tôi: bán cá tươi th nào.

ã mách nư c cho tôi n y. và dòng nhãn là kh u hi u m i c a UPS: “Th gi i c a B n ư c ng b .” Hãy cho Wal-Mart th i gian.” Kiuchi nói. nó ng b các chu i cung toàn c u cho các công ti l n và nh . tôi x p ý tư ng này vào h sơ. Hoá ra là trong khi tôi ang ng . chính m t trong các gia sư n c a tôi. mà ch ng có manh m i v ông ta ã ám ch n cái gì. T t nhiên. Nandan Nilekani. và khi ó tôi b kh s vì s m t m i sau chuy n bay dài m t êm và ang xem CNN International cho m t chút th i gian bu i sáng trôi i. H không ch phát chuy n bưu ki n. h làm logistics [cung ng h u c n]. “FedEx và UPS ph i là m t trong các l c làm ph ng c a anh. L i l n n a. tôi ư c bi t. Ch ng gì lí thú n s ng s t hơn là vén b c màn ng sau [công ti phát chuy n nhanh] UPS. L C LÀM PH NG # 8 INSOURCING [LÀM THUÊ TRONG] Các Gã m c Áo Nâu Ng ng ó Th c s ang Làm gì t trong nh ng th thú v v tìm ki m [tư li u] cho cu n sách này là s khám phá ra m i th x y ra trên th gi i quanh tôi mà tôi ch ng có manh m i nào. n m t qu ng cáo thương m i cho UPS. Vài tháng sau tôi i Trung Qu c. không ch còn chuy n bưu ki n n a.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 141 cho nh ng ngư i tiêu dùng Nh t r t có u óc phán xét.” Ý nghĩ xu t hi n trong tôi: ó ph i là cái Nandan nói v ! UPS. theo m c gi m tươi. “Chúng tôi kì v ng s giúp c a h v i vi c buôn bán câu khách nói chung. ghi chú ki m tra cho rõ. nh ng ngư i ó. Ph i. Ngày hôm sau tôi M . CEO c a Infosys.Your World Synchronized.” m t hôm ông b o tôi trên i n tho i t Bangalore. Ai ó thích cá thu nóng hơn. United Parcel Service. “Wal-Mart không hi u cá tươi. Seiyu s h giá cá nhi u l n m i ngày. nh ng ngư i m c áo sơ mi màu nâu gi n d ó và lái các xe t i nâu x u xí ó. Tôi kì v ng r ng trong tương lai không xa chúng ta s th y sushi Wal-Mart. T i m t i m. UPS ù lì c l ã tr thành m t l c kh ng l làm ph ng th gi i.

hãy c t t t c các bư c trung gian.142 TH GI I LÀ PH NG h n i thăm t ng hành dinh UPS Atlanta. “Này. Các th s a ch a c a UPS u ư c Toshiba c p gi y ch ng nh n. ưa n trung tâm c a chúng tôi. UPS th c s ch a máy c a b n trong xư ng riêng dành cho s a ch a máy tính và máy in do UPS v n hành trung tâm Louisville. Hãy suy xét i u này: N u b n có m t laptop Toshiba v n còn trong th i h n b o hành và b h ng và b n g i Toshiba h s a nó. r i ưa nó t trung tâm c a chúng tôi n cơ s s a ch a c a các anh và sau ó chuy n tr l i trung tâm c a chúng tôi và sau ó t trung tâm c a chúng tôi n khách hàng c a các anh. UPS b o. theo dõi các nhân viên UPS thay các bo m ch chính trong các máy xách tay Toshiba b h ng. ư c phân lo i. công ti ư c thành l p Seattle năm 1907 như m t công ti d ch v ưa tin ã tái phát minh mình như m t nhà qu n lí chu i cung năng ng. s nh n nó. trong m t phòng c bi t s ch. Cái tôi khám phá ra trong các cu c vi ng thăm này không ph i là UPS c a th i cha b n. Nhưng ây là cái h không nói cho b n: UPS không ch nh n và giao máy xách tay Toshiba c a b n.” Bây gi có th g i máy xách tay Toshiba c a b n vào m t ngày. Mu n hơn tôi ã i d o thăm trung tâm phân ph i UPS Worldport [C ng Th gi i] sát ngay Sân bay Qu c t Louisville. khi n nó ư c s a ngày ti p theo. Toshiba s b o b n ưa nó n m t hi u UPS và h chuy n nó cho Toshiba. vì các bưu ki n ư c chuy n t m i nơi trên th gi i. Toshiba ã gây ra v n v hình nh nhi u năm trư c. Chúng tôi. thay cho vi c nh n máy t khách hàng c a anh. . và chuy n th ng l i cho khách hàng c a các anh. và chuy n quay l i vài gi mu n hơn. UPS v n kéo vào h u h t c a 36 t $ doanh thu c a nó b ng cách chuy n hơn 1. Th nên Toshiba n UPS và yêu c u nó thi t k m t h th ng t t hơn. ( i 270 máy bay c a UPS là hãng hàng không l n th mư i m t trên th gi i). t chúng tôi ch a nó. Tôi ã d o thăm trung tâm ó ch i s th y ch các bưu ki n di chuy n quanh. và than phi n c a khách hàng gi m xu ng t ng t. mà vào ban êm v cơ b n ư c ti p qu n b i i máy bay v n t i ph n l c c a UPS. UPS. Nhưng ng sau b m t vô h i ó. và thay vào ó tôi th y mình m c m t áo khoác xanh.3 tri u bưu ki n m i ngày t i m A n i m B. và nh n l i nó vào ngày th ba. v i m t s khách hàng k t lu n r ng quá trình s a các máy h ng c a nó quá kéo dài. và máy s ư c s a và chuy n l i cho b n. Ph i.

là ngư i làm vi c cho UPS. t cá nhi t i nào ó t các Trang tr i Segrest Florida ư c UPS giao t i c a cho b n Canada? UPS làm vi c v i m t công ti phát tri n cách óng gói c bi t cho cá sao cho chúng không b thương khi i qua h th ng phân lo i c a UPS. như cà chua. và giao nó cho b n. Insourcing x y ra b i vì m t khi th gi i tr nên ph ng. Như trên n u b n t lót nào ó t Jockey. g n nhãn nó. UPS qu n lí các b ph n thay linh ki n và s a ch a cho HP các th trư ng ó. có s c phát tri n và h tr m t chu i cung toàn c u ph c t p c quy mô và ph m vi mà Wal-Mart ã phát tri n. M t khi h ã th y. h i ai phái lái xe và lên l ch trình l y hàng cung c p. tuy v y. Chán mua giày tennis siêu th ư? Lên m ng và t m t ôi Nike t Web site c a nó. hay mua nguyên li u c a h theo cách h u hi u hơn.com. “Chúng tôi mu n chúng có m t chuy n i tho i mái. và m t nhân viên UPS l y. trong trư ng h p c a Papa John bao g m c l y b t pizza t các lò bánh n i lí vào th i i m chính xác m i ngày. và hành.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 143 Nhưng y ch là m nh nh c a cái UPS làm ngày nay. s th c s i n ơn hàng.” Steve Holmes ngư i phát ngôn c a UPS nói. Máy in HP c a b n h ng Châu Âu hay Mĩ Latin? Th s a th c a. ki m tra. Nike. Nhưng nhi u trong s h ho c không . óng gói. s n xu t hàng c a mình. ơn hàng.com. Ăn pizza Papa John mu n à? N u b n th y xe cung ng hi u Papa John i qua. Hi n nay UPS vào bên trong nhi u công ti và ti p qu n các xe có nhãn hi u c a h m b o giao úng gi . Các nhân viên UPS qu n lí các s n ph m Jockey m t nhà kho UPS. và giao giày c a b n ư c t tr c tuy n t m t kho hàng Kentucky do UPS qu n lí. do th gi i ph ng làm cho có th và làm ph ng nó còn nhi u hơn n a. ó là cái ã sinh ra insourcing. Cá th m chí còn ư c gây mê nh cho du hành an toàn (như tr con u ng thu c ch ng say Dramamine). ngư i nh có th hành ng l n – các công ti nh t ng t có th th y kh p th gi i. Nhưng không ph i m i công ti. Câu tr l i: UPS. Trong các m c trư c tôi ã th o lu n vì sao xâu chu i cung là quan tr ng n v y trong th gi i ph ng. h th y nhi u ch nơi h có th bán hàng c a mình. th c s g i n UPS. nư c x t pizza. ngư i n nhà b n s a nó. qu th c r t ít công ti. Cái gì x y ra ây? Nó là m t quá trình ư c g i là insourcing m t hình th c hoàn toàn m i v c ng tác và t o giá tr theo phương n m ngang. b nó vào túi.

144 TH GI I LÀ PH NG bi t th c hi n t t c các th này hay không th có s c t mình cai qu n m t chu i cung toàn c u ph c t p. nó làm ph ng sân chơi còn hơn n a. Tôi thích thu t ng “insourcing” b i vì các kĩ sư UPS n th ng bên trong công ti c a b n. UPS ã mua Mail Boxes.” Th c v y. như các kho n ph i thu và các kho n thanh toán COD (Cash On Delivery. Vi c kinh doanh c t cánh úng kho ng năm 2000. Nhưng UPS cũng giúp [công ti] l n hành ng nh . b n có th ra v là b n l n hơn nhi u so v i b n là. Chúng tôi giúp các công ti này t s bình ng v i các gã l n. Hình th c c ng tác sâu này. các khách hàng c a nó. óng gói. phân tích các quá trình s n xu t. Nhi u công ti l n ã không mu n qu n lí ph c t p này. “Anh có bi t a s các khách hàng và i tác c a chúng tôi là ai? Các doanh nghi p nh . Ngày nay có các công ti (nhi u trong s ó không mu n tên c a h ư c nh c n) không h còn ch m n các s n ph m riêng c a h n a. khi b n là m t doanh nghi p nh hay m t cá nhân làm vi c nhà. Khi b n là m t t p oàn kh ng l . như HP.Thu ti n khi giao hàng). Nó ã tiêu 1 t $k t ó mua hai mươi lăm hãng logistics và giao nh n toàn c u khác nhau có th ph c v h u như b t c chu i cung nào t m t góc n góc kia c a trái t ph ng. Etc. (bây gi là “The UPS Store” Hoa Kì) có th cung c p cho các cá nhân và các doanh nghi p nh s c m nh c a các d ch v chu i cung toàn c u c a nó. “ úng th … H yêu c u chúng tôi bi n h thành toàn c u. và giao hàng c a nó. c n ph i có m t lư ng tin c y và m t thi t l n gi a UPS.” ch t ch và CEO c a UPS Mike Eskew nói. và b n có th . UPS giám sát toàn b hành trình t nhà máy n kho hàng n khách hàng n s a ch a. Nike thích tiêu ti n và năng l c c a mình thi t k giày tennis t t hơn. và sau ó thi t k . Và. là m t l c làm ph ng m i vô song. và khách hàng c a các khách hàng c a nó. ngay c tài tr các ph n vi c ó. tái thi t k . Nó th m chí còn thu ti n t khách hàng n u c n. mà h c m th y không ph i là m t ph n c a kh năng c t lõi c a h . và qu n lí toàn b chu i cung c a b n. ch không cho các chu i cung. n u c n. Năm 1996. và b n có th plug [c m] vào UPS và khi n h thành nhà qu n lí chu i cung toàn c u c a b n. i u này t o ra cơ h i kinh doanh toàn c u hoàn toàn m i cho các hãng giao nh n bưu ki n như UPS. Khi k nh có th hành ng l n. UPS i vào kinh doanh v “các gi i pháp thương m i ư c ng b ”.

UPS ã thi t k m t ph n m m cho phép h i quan nói v i UPS. các máy tính UPS s t ng nh tuy n bưu ki n ó n m t nhân viên h i quan trung tâm UPS. M t cách tay ư c i u khi n b ng máy tính theo nghĩa en s y nh nó kh i băng t i và v t nó vào m t thùng xem xét kĩ hơn. Ngoài ra. mà không nhìn sâu vào bên trong vi c kinh doanh c a nó và sau ó vào vi c kinh doanh c a các nhà cung c p c a nó .” M t hôm P&H n UPS và nói r ng quá nhi u c ư c giao c a h nv i các khách hàng v i m t m u b v . Song m c c ng tác c n n gi a UPS và khách hàng c a nó là khác thư ng. UPS không th giúp khách hàng c a nó.h dùng các thùng và v t li u óng gói nào. cho phép h quay vòng v n và tài tr nhi u i m i hơn. n Miami b i ai ó có tên là Carlos. UPS cũng cung c p các hư ng d n cho h dùng trong ch n l c các nhà cung c p c a h . . “tôi mu n xem b t k bưu ki n nào chuy n qua trung tâm WorldPort c a các anh ư c g i i t Cali.” Khi bưu ki n n phân lo i.UPS giúp làm ph ng các rào c n h i quan và hài hoà hoá thương m i b ng khi n ngày càng nhi u ngư i ch p nh n cùng các quy t c và các nhãn và các h th ng theo dõi chuyên ch hàng hoá. UPS có ý tư ng nào không? UPS c “các kĩ sư óng gói” c a nó n và ti n hành m t seminar v óng gói cho nhóm thu mua hàng c a P&H. Hi u qu này v th i gian và quy mô ti t ki m ti n c a các khách hàng c a UPS. Làm vi c v i C c H i Quan Mĩ. UPS có m t nhãn thông minh trên t t c các bưu ki n c a nó bưu ki n có th ư c theo dõi và l n v t b t c âu trong m ng lư i c a nó. b n có th hành ng th c s nh .” Hay. Nó làm cho quá trình ki m tra hi u qu hơn và không gây gián o n dòng ch y chung c a các bưu ki n. Colombia. mà b i c các s n ph m này ư c óng gói và giao th nào. ó là insourcing. P&H. “tôi mu n xem b t c bưu ki n nào ư c g i t c sang Mĩ b i ai ó có tên Osama. M c tiêu là giúp P&H hi u r ng các quy t nh thu mua c a nó t các nhà cung c p ph i b nh hư ng không ch b i ch t lư ng c a các s n ph m ư c chào. Plow & Hearth là m t nhà bán l l n theo catalog trong nư c và trên Internet quy mô qu c t chuyên v “Các S n ph m cho Sinh ho t Thôn dã –Products for Country Living.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 145 khi n các bưu ki n ư c giao hay hàng hoá ư c s a ch a nhanh chóng b t c âu trên th gi i. b ng làm cho giao hàng và d ch v kh p th gi i siêu hi u qu và siêu nhanh –và v i kh i lư ng kh ng l .

khi . s này ư ct ng e-mail cho b n . nên chúng tôi có hai i m m nh. giao h th ng phân ph i r i ren và ch m ch p c a mình cho UPS. UPS. “Trong nhi u năm. Tôi e-mail cho b n m t hoá ơn PayPal có tên và a ch c a b n. PayPal. vì chúng tôi n m bưu ki n và m i quan h liên t c v i khách hàng như [tài s n] m b o. và nh ng ngư i mua eBay.t c là. nó hi n ra v i m t mã v ch theo dõi c a UPS trên ó. phó ch t ch c p cao c a UPS v bán hàng và marketing. chúng tôi có th thu ti n tuỳ thu c vào s ch p thu n và lo i b thư tín d ng. tr c tuy n. ai ó h n ã ph i phát minh ra nó.” Hơn sáu mươi công ti ã chuy n ho t ng c a h n g n trung tâm UPS hơn Louisville k t 1997. ng th i. qua h th ng máy tính c a nó. S tin c y có th ư c t o ra qua các quan h cá nhân hay qua các h th ng và ki m soát. ng th i. nói. không giao [bưu ki n c a b n] cho n khi anh ta tr ti n. “Gã bán linh ki n máy Texas lo r ng khách hàng Malaysia là m t r i ro tín d ng. Khi tôi in nhãn thư ó ra trên máy in c a tôi. V i r t nhi u ngư i làm vi c xa nhà thông qua các chu i cung toàn c u theo chi u ngang. Thí d tôi chào bán m t g y ánh golf trên eBay và b n quy t nh mua nó. Năm 2001.” BusinessWeek tư ng thu t trong s ngày 19-7-2004. Kurt Kuehn. bưu ki n y trên cơ s u n và bi t chính xác khi nào nó s t i b n. Chúng tôi có nhi u kh năng hơn m t ngân hàng qu n lí vi c này. Nhưng không ch có các gã nh ư c l i t logistics t t hơn và các chu i cung hi u qu hơn mà insourcing có th cung c p.ngư i ã mua g y ánh golf c a tôi – cho nên t mình b n có th theo dõi. “Xe có th m t c tháng m i n . b n có th d a vào m t nhà g i hàng. ai ó ph i l p các l h ng không th tránh kh i và si t ch t các m i y u. UPS. cho phép UPS i sâu vào bên trong Ford hình dung ra các v n là gì và làm nh n chu i cung c a nó. t o ra m t s theo dõi tương ng v i nhãn ó. N u chúng tôi ki m soát gói hàng ó. mà không ph i lưu kho. Chúng tôi bư c vào như m t nhà môi gi i ư c tin c y. Ford Motor Co. nguyên nhân suy s p c a các i lí Ford ã là h th ng gi ng Rube Goldberg c a nhà s n xu t ôtô cho vi c ưa xe t nhà máy n showroom. N u không có s tin c y. N u UPS ã không làm vi c kinh doanh này. eBay cho tôi m t icon trên Web site c a nó in ra m t nhãn thư cho b n. như th h có th làm các th và g i chúng i th ng t trung tâm.146 TH GI I LÀ PH NG Hãy xét s c ng tác hi n nay gi a nh ng ngư i bán eBay.

có th th y 2 ph n trăm GDP c a th gi i trong các xe t i giao hàng hay xe ch bưu ki n c a UPS. nh l i. Trong b t c ngày cho trư c nào. theo UPS. k c nhi u ti n sĩ. UPS là ngư i s d ng riêng l n nh t c a công ngh không dây trên th gi i. xu ng còn trung bình mư i ngày. tôi ã nh c n là UPS cũng có m t nhánh tài chính c a nó – UPS Capital . Timonium. Chà. Jery Reynolds. hay th m chí có gì trong kho hàng ga xe l a g n nh t. “các kĩ sư UPS … ã thi t k l i hoàn toàn m ng lư i giao hàng B c Mĩ c a Ford. bôi trơn hơn n a cho các chu i cung c a nó. máy bay và năng l c phân lo i c a UPS v i lu ng các bưu ki n ngày ó kh p th gi i.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 147 chúng không b m t d c ư ng.’ Reynolds ng c nhiên. ‘Chúng tôi ã m t theo dõi c m t oàn tàu l a ch xe’. Maryland. ‘Th t là iên r ’. và xe máy c a nó. “Hi n nay chúng tôi có th thay i v m ng lư i trong m y gi i u ch nh theo kh i lư ng.500 i lí c a nó d theo dõi các model có nhu c u nh t… ‘ ó là s bi n i kinh ng c nh t mà tôi t ng th y. BusinessWeek tư ng thu t: “Vi c ó ti t ki m cho Ford hàng tri u v n lưu ng m i năm và làm cho 6. h p lí hoá l i m i th t l trình xe l y t nhà máy n chúng ư c x lí ra sao các trung tâm phân lo i khu v c”. máy kéo. ch c a Prestige Ford Garland.s c p . Texas. ‘Bình lu n cu i cùng c a tôi cho UPS là: Các anh có g i các b ph n cho tôi như th không’?” UPS duy trì m t think-tank. UPS ã c t ng n 40 ph n trăm th i gian xe n các i lí.” UPS CEO Eskew nói. xe t i. K t qu là. UPS cũng dùng các nhà khí tư ng và các nhà phân tích e do chi n lư c riêng c a mình theo dõi các cơn bão khí tư ng và a chính tr mà nó s ph i gi i quy t trong b t c ngày cho trư c nào. ã không luôn có kh năng nói cho các i lí c a mình chính xác cái gì n. vì riêng các lái xe c a nó g i hơn 1 tri u cu c i n tho i m t ngày trong quá trình nh n và giao các bưu ki n thông qua tám mươi tám ngàn xe. “Tôi t i ưu hoá toàn b chu i cung th nào là bí quy t toán [h c].” và ư c thi t k liên t c kh p vi c i u ng xe t i. nghiên c u các thu t toán chu i cung.” Nhưng sau khi UPS ã i mũ Ford. tàu thu . B ph n V n trù h c.k c dán mã v ch lên kính ch n gió c a 4 tri u xe ra kh i các nhà máy c a Ford chúng có th ư c theo dõi h t như các bưu ki n. “Trư ng phái” toán h c này ư c g i là “công ngh lu ng bưu ki n.” Nhóm sáu mươi ngư i c a UPS Timonium ch y u g m nh ng ngư i có b ng kĩ thu t và toán. Và Ford Motor Co.

Và b i vì t t c chúng ta u có kh năng nhìn vào chu i cung ó. tàu ho . “Chúng tôi thi t k m t h th ng cho thông quan h p nh t. K t qu . là ít hàng t n hơn. K t qu là. các công ti nói. hơn là vào u. và b n có hơn hàng ngàn [thùng] i qua bi n.” Và b i vì UPS là khâu cu i trong chu i cung trư c khi các hàng hoá này ư c x p vào các máy bay. Nó có các trung tâm phân ph i b ông và b Tây. t n kho là cái trong phòng sau. Thí d . i u ó cho phép h tham gia các th trư ng m i và t i thi u hoá kho hàng c a h . c bi t n u b n là m t doanh nghi p nh và không có v n. chúng ta có th i u ph i t t c các phương th c giao thông ó.” Eskew gi i thích. g n nhãn lên. hay có th là hơn hàng trăm [thùng] i qua t nư c b ng ư ng s t hay máy bay. UPS th y mình trong v th lí thú không ch là công ti th c s l y ơn hàng mà. m t l a ch n kh dĩ d hư cho các mũi khâu. Công ti có m t th trư ng gia tăng gi a các chu i b nh vi n l n. Chúng tôi l y các ơn hàng t Internet. UPS ã thi t k l i h th ng c a công ti d a vào m t trung tâm t l nh Dallas và c p tài tr cho nó qua UPS Capital. “Khi ông c a chúng ta có c a hàng. Bây gi nó là m t thùng cách xa hai gi trên m t xe ch bưu ki n. nhưng nó có v n theo k p v i c u và ã không th ki m ư c tài tr . chúng tôi giao bưu ki n và thu ti n. như th m ng che m t và mũ c a h không ph i qua [biên gi i] t ng cái m t.” Th c v y. và xe t i.148 TH GI I LÀ PH NG ti n cho vi c bi n i chu i cung c a b n. như d ch v giao hàng. Eskew nh l i. Eskew nói. Eskew lưu ý. dòng ti n m t t t hơn. vì nh ng ngư i tiêu dùng ư c trao quy n hơn kéo các s n ph m riêng c a h qua Internet và tuỳ bi n chúng [làm chúng theo yêu c u c a khách hàng] cho chính h . t o ra m t lo i kinh doanh m i hoàn toàn . nó ti p qu n nhi u trong các ch c năng này. UPS làm ăn v i m t công ti công ngh sinh h c nh Canada bán ch t dán máu. Và sau ó chúng tôi t [hàng hoá] m t kho hàng [phía b c bang] New York. “Hãy th y càng nhi u th t o s khác bi t vào cu i chu i cung. cũng là công ti giao hàng cho ngư i mua c a trư c. d ch v khách hàng t t hơn – và là m t khách hàng ư c c y s n c a UPS. M t nhà s n xu t mũ và m ng trang i m cho cô dâu Montreal mu n c i thi n lu ng kinh doanh c a nó v i UPS. và chúng tôi ưa ti n ó qua UPS Capital vào ngân hàng c a h b ng i n t như th h nh n ư c ti n.

Insourcing là khác xâu chu i cung b i vì nó i xa hơn nhi u vi c qu n lí chu i cung. c bi t vì hi n nay UPS x lí trung bình 7 tri u truy v n theo dõi m t ngày và 12 tri u truy v n trong nh ng ngày cao i m. các nhân viên t ng ài UPS tr l i sáu trăm ngàn cu c g i trong nh ng ngày cao i m. và vì h th ng theo dõi và l n v t riêng c a nó ư c c i thi n v i nh ng ti n b v công ngh không dây. su t các năm 1990. Ngày tôi thăm Louisville. t t c vi c theo dõi và l n v t các bưu ki n UPS cho các khách hàng ư c làm qua m t call center. B ng ti p qu n ch c năng này. R i. và n u anh ta i sang a ch sai. hai n nhân viên tr c a UPS ang l p ráp các camera Nikon.chính xác v trí nào trên k . “Như th chúng tôi ã gi m t ng t các chi phí d ch v c a chúng tôi và tăng d ch v . nó òi h i lo i c ng tác thân thi t và sâu r ng hơn nhi u gi a UPS và các khách hàng c a nó và các khách hàng c a các khách hàng . Trư c 1995.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 149 ư c g i là Cu i c a các D ch v C u tàu (End of Runway Services). mà c a hàng nào ó ã chào như m t món cu i tu n c bi t. UPS ã m i b n thân khách hàng c a mình theo dõi qua Internet. v i m t chi phí i v i UPS gi a 5¢ và 10 ¢ m t truy v n. con s gây s ng s t. H th m chí t chúng vào các thùng c bi t ch cho c a hàng ó. M i cu c g i ó ã t n c a UPS 2. UPS cũng l i d ng y các l c làm ph ng Netscape và work flow. B i vì nó là logistics ư c bên th ba qu n lí. B n g i m t s UPS 800 và h i nhân viên tr c bưu ki n c a b n âu. v i các th b nh và bao da. UPS cho các công ti nhi u quy n l a ch n hơn tuỳ bi n các s n ph m vào phút cu i cùng. các lái xe c a nó cũng ngày càng ư c trao quy n hơn v i DIAD – Driver Delivery Information Acqusition Device – các d ng c thu nh n thông tin giao nh n c a lái xe. Trong tu n trư c Nô-en. h th ng GPS [ nh v v tinh] g n s n trong DIAD không cho phép anh ta giao bưu ki n. Nó cũng cho phép M lên m ng và tìm ra khi nào lái xe s lân c n bà ta và giao bưu ki n cho bà. Nó cũng b o anh ta i m d ng ti p theo c a anh ta âu. Th h m i nh t c a chúng nói cho m i lái xe m i bưu ki n ch nào trong xe.1 $ x lí. ng th i. y là các bìa k p h sơ i n t màu nâu mà b n luôn nhìn th y các lái xe UPS mang kh p nơi.” Ken Sternad phó ch t ch UPS nói. khi ngày càng nhi u khách hàng c a UPS ư c trao quy n và tho i mái v i Internet.

ó là m t vi c kinh doanh hoàn toàn m i.cái gì ó là có th ch do s làm ph ng th gi i và cái gì ó s làm ph ng th gi i hơn nhi u. nhưng tôi tò mò m t cách ng v c v gã này.L i khen t ngư i dùng Goggle . “Chúng tôi tr l i i n tho i c a b n.h ng b toàn b công ti c a b n và s tương tác c a nó v i c các khách hàng l n các nhà cung c p. Chúng tôi qu n lí các i th c nh tranh. M c dù tôi l i b th t v ng v i ch t lư ng c a nhóm nh ngày. Vì chúng tôi yêu c u ngư i ta b m t ph n kinh doanh c a h [cho chúng tôi]. MSN Web Search B n tôi và tôi g p m t gã m t quán ăn. như các nhà sáng l p c a chúng tôi ã nói cho [các chu i siêu th ] Gimbel và Macy.4 t $ doanh thu cho UPS.150 TH GI I LÀ PH NG c a nó. Th i gian s tr l i. vi c UPS và các nhân viên c a nó sâu bên trong h t ng c a các khách hàng c a h là cái làm cho h u như không th xác nh âu ngư i này d ng và ngư i kia b t u. B n năng mách b o tôi nh ng ngư i m c áo nâu ng ng này trong các xe t i nâu là l này ang làm cái gì ó to l n. chúng tôi b o b n cái gì bán ư c và cái gì không bán ư c. Sau vài phút Googling. tôi tìm ra h n ta ã b b t vì tr ng t i hành hung. riêng năm 2003 insourcing mang v 2. chí ít tôi ã có kh năng c nh báo cho b n mình v quá kh d d i c a gã này. Nh ng ngư i UPS không ch là ngư i ng b các bưu ki n c a b n. Chúng tôi truy c p n h th ng thông tin c a b n và b n ph i tin chúng tôi. . “ y không còn là quan h ngư i bán-khách hàng n a. Tôi không vi ph m i u ó. L C LÀM PH NG # 9 IN-FORMING [C P TIN] Google.” UPS ang t o ra các platform [n n] cho phép b t c ai ưa vi c kinh doanh c a mình ra toàn c u ho c c i thi n r t nhi u tính hi u qu c a chu i cung c a mình. chúng tôi v n hành kho hàng c a b n.” Eskew nói. B n tôi r t b anh ta lôi cu n. Trong nhi u trư ng h p ngày nay. Yahoo!. và i u ó th c s c n s tin c y. chúng tôi nói v i khách hàng c a b n. là ‘hãy tin chúng tôi’. và cách duy nh t cho i u này ho t ng. Tuy lãi g p v n còn m ng trong công vi c lo i này. nhưng UPS tin ch c nó có tri n v ng h u như vô h n.

H ch nói ti ng Tây Ban Nha. Các hàng xóm g c Tây Ban Nha c a chúng tôi không có nhà. có m t chút c m giác Epcot Center i v i nó . M t. V i s giúp c a d ch v d ch. Tôi i n câu l c b nơi anh làm vi c và tìm th y anh tôi.L i khen t ngư i dùng Goggle T ng hành dinh c a Google Moutain View. xin l i vì thông tin sai. ch ng tôi.anh . trên kh p th gi i. Như b n có th mong i. và duyên h i Trung Qu c. Nh t B n. Google! . m t góc khác m t màn hình cho th y m u c a th gì ngư i ta ang tìm ki m th i i m ó. và d ch v lao ng g i h n lúc 8:30. . tôi ã có kh năng truy n thông v i nh ng ngư i lao ng. và tôi qu quy t là không có các d ch v Google thì tôi ch ng bao gi tìm th y anh tôi.” m t tài ưa thích vĩnh c u c a các Googler. tôi ã bay sang thành ph anh làm vi c gi i phóng anh kh i ngh m t ph m giá này. tôi h i các ch nhà c a tôi tài ư c tìm ki m nhi u nh t m i ây là gì. xác l p kì v ng. h u h t các tia sáng ư c phát ra t B c Mĩ. Anh tôi làm vi c như m t ĩ c! Cơ h i u tiên tôi có. Trong khi tìm ngư i anh xa lánh c a tôi. hay tính ch t sinh l i áng ng c nhiên c a ngành múa thoát y nam Mexico!! C m ơn. Cái khác là “Chúa”.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 151 Tôi hoàn toàn hài lòng v i d ch v phiên d ch. Châu Âu. còn tôi nói ti ng Anh và m t chút ti ng Pháp. Nhi u ngư i tìm Ngài. tôi tình c g p m t Web site Mexico cho nh ng ngư i múa thoát y nam – và tôi b s c. m t góc là m t qu c u quay phát ra các tia sáng d a vào s ngư i tìm ki m trên Google. ã có m t s thông tin sai: cô ta yêu c u nh ng ngư i làm n vào 11 gi sáng. và yêu c u h quay l i vào 11 gi . Nhưng nhi u hơn th . t t nhiên. tôi g p m t trong các c ng s c a anh … Chúng tôi ã cư i nhau cu i tu n qua [ Mexico]. Hàn Qu c. Trung ông và Châu Phi v n khá t i. Khi tôi ó năm 2001. là “sex. r t ít th i gian.L i khen t ngư i dùng Goggle Tôi ch mu n c m ơn Google vì ã d y tôi tìm tình yêu ra sao. i tác c a tôi dàn x p hai ngư i làm n giúp phá d . California. Th ba là “vi c làm”.r t nhi u chơi th i vũ tr vui nh n chơi. C m ơn ã cung c p m i liên l c này … C m ơn Google.

b t lu n m t a tr Campuchia. Qu th c. và th y nó cho ra công th c nào! May thay. Nó là cái làm ph ng hoàn toàn. dial-up [quay s ] ho c truy c p vào m t café Internet. ó ch c ch n là m c tiêu c a Google. và nó ã không có ng n y thông tin. hay tôi ngư i v n hành công c tìm ki m này. tuy v y. Chưa bao gi trư c ây trong l ch s hành tinh l i có nhi u ngư i n v y -t h . tính a d ng áng chú ý c a vi c tìm ki m qua Google. trong r t nhi u ngôn ng khác nhau. như th không ai ph i lo v s ph n c a loài ngư i b t c th i gian cho trư c nào trên cơ s các món tìm ki m cao nh t x y trong b t c ngày cá bi t nào. S ti p c n t t nh t c a tôi là t i thư vi n nào ó. gõ chúng vào Google. Google dùng t y ph n ánh s m nh c a công ti i t ch c lư ng thông tin bao la. t ng t a tr ó có “truy c p ph c p” n thông tin trong các thư vi n trên kh p th gi i. nói. là sách công th c món ăn Google. giáo sư i h c. v i m t PalmPilot hay m t i n tho i di ng. y là r t khác cách tôi ã l n lên. Qu th c.làm cho tri th c c a toàn th gi i trong m i ngôn ng có th ki m ư c m t cách d dàng. và b n ho c ph i hi v ng m t phép m u hay tìm ki m cái gì ó r t ơn gi n hay cái gì ó r t m i ây. là cái làm cho công c tìm ki m Google (và các công c tìm ki m nói chung) là các l c làm ph ng kh ng l n v y. t t c u có truy c p cơ b n n t t c thông tin nghiên c u mà b t c ai có. Kì l nh t. “M i th ” và “m i ngư i” là các t then ch t mà b n lúc nào cũng nghe quanh Google. l ch s chính th ng c a Google ư c ưa lên trang nhà c a nó lưu ý r ng tên “Google” là m t trò chơi “ch ‘googol’ có nghĩa là con s g m s 1 ti p theo 100 s không. “N u ai ó có [k t n i] băng r ng.có kh năng tìm nhi u thông tin n v y v r t nhi u th và v nhi u ngư i khác n v y. không t khoá hay ch [tìm ki m] ơn nh t nào t 1 hay 2 ph n trăm t t c nh ng ngư i tìm ki m trên Google b t c th i gian cho trư c nào. xem có gì trong ó. ông nói thêm. m i ngư i b t c âu s có kh năng mang theo kh p nơi s truy c p n tri th c c a th gi i trong túi c a h . có v vô t n có th ki m ư c trên Web. Và món ư c tìm nhi u th tư vào lúc tôi n thăm? Tôi không bi t li u ph i cư i hay khóc: “ u v t chuyên nghi p”. nơi ngư i ta ch m t l nh c a mình. Và Google hi v ng theo th i gian. Sergey Brin sinh Nga.” . ng sáng l p c a Google.152 TH GI I LÀ PH NG có th th y các th ó.” Khi Google xu t hi n.

mà không ph i i n thư vi n hay r p chi u phim hay thông qua m ng truy n hình. Hi n nay Google có th tìm ki m b ng m t trăm th ti ng. tăng t 150 tri u m i ch ba năm trư c. cho th y ngư i dân khao khát ra sao i v i hình th c c ng tác này. biên t p viên. outsourcing.tr thành nhà nghiên c u. i u ã thúc Yahoo! và Microsoft (thông qua MSN Search m i c a nó) cũng bi n năng l c tìm ki m và informing thành các c tính n i b t c a các Web site c a h . Không có cái làm ph ng l n hơn ý tư ng làm cho t t c tri th c c a th gi i. In-forming là v s t -c ng tác . s n có cho b t c ai và m i ngư i. Là v tìm ki m nh ng ngư i và các c ng ng có ý ki n gi ng nhau. và gi i trí. Hãy tư ng tư ng m t nhóm v i m t Google iPod m t ngày nào ó và b n có th b o nó tìm ki m b ng âm thanhi u ó s chăm lo cho nh ng ngư i không bi t s d ng máy tính – và khi ó [truy c p Google] s ch là v giá mà chúng ta có th ki m các công c r ti n ưa vào tay ngư i dân. “Chúng tôi có phân bi t i x ch ng m c r ng n u b n không bi t dùng máy tính ho c không có truy c p n máy tính. ông nói thêm. tri th c. hay th m chí ch m t khúc l n c a nó.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 153 úng cho b n. Và ch c ch n n u s làm ph ng th gi i có nghĩa là b t c gì. nó có nghĩa r ng “không có s phân bi t i x nào v truy c p n tri th c. và offshoring. In-forming là năng l c xây d ng và tri n khai chu i cung cá nhân riêng c a b n . thì b n không dùng Google. In-forming là s tương t riêng c a cá nhân i v i open-sourcing. vi c tìm ki m càng tr nên d dàng và chính xác. Informing là tìm ki m tri th c. Larry Page m t ng sáng l p khác c a Google nói thêm. và m i khi chúng tôi th y m t ngôn ng khác chúng tôi làm tăng nó. thì cơ s ngư i dùng Google càng tr nên toàn c u. insourcing. và nó tr thành m t l c làm ph ng . n u b n có th gõ ch . Hi n nay Google x lí kho ng m t t tìm ki m m i ngày. supply-chaining [xâu chu i cung]. Cái mà thành công c a Google ph n ánh là bi t bao nhiêu ngư i quan tâm có úng cái ó . và ngư i l a ch n gi i trí t -hư ng d n và t -trao quy n riêng c a chính b n.m t chu i cung v thông tin.” Vi c tìm ki m kh p ra sao v i khái ni m c ng tác? Tôi g i nó là “in-forming”. b n có th dùng Google. nhưng ngoài i u ó ra. b t c lúc nào. Tính i chúng toàn c u phi thư ng c a Google. b t c âu.” Eric Schmidt CEO c a Google nói.t t c tri th c c a th gi i trên u ngón tay h .

s n ph m. ã phát tri n m t công th c toán h c x p h ng m t trang Web b ng s các trang Web khác k t n i v i nó. Các th tr n nh không còn b t l i so v i các thành ph có truy c p thông tin t t hơn. thì trang ó càng quan tr ng. “Dân ch hoá thông tin có tác ng sâu s c n xã h i. ngư i ta s ng s t và thích thú b t g p thông tin mà h ki m. t phá . [qua các công c tìm ki m] nhanh hơn các phương ti n truy n th ng. nhanh chóng và d dàng tr thành chuyên gia v các ch cho trư c và k t n i v i nh ng ngư i khác chia s các m i quan tâm c a h . “Ngày nay thái c a h có cơ s hơn nhi u. ông nói thêm. Google công b k ho ch quét toàn b n i dung c a các thư vi n c a c i h c Michigan và i h c Stanford. Brin và Page.154 TH GI I LÀ PH NG càng hùng m nh. H cho r ng thông tin mà h tìm ch c ch n là s n có và ch là v n nhà công ngh làm cho d ki m hơn. h g p nhau v i tư cách các sinh viên cao h c v khoa h c máy tính năm 1995. “ch m t ph n ba s tìm ki m là Mĩ. có xu hư ng tìm các t khoá. và ít hơn m t n a là b ng ti ng Anh. v. H ư c thông tin t t hơn v các v n liên quan n công vi c. không th theo k p bư c.” ông nói. vui chơi. làm cho hàng ch c ngàn cu n sách s n có và có th tìm ki m ư c tr c tuy n.h có th tìm thông tin. trên gi thi t r ng càng nhi u ngư i k t n i n m t trang nào ó. T t c các công c tìm ki m ch y u m i ây cũng cho thêm kh năng cho ngư i dùng tìm ki m không ch Web l y thông tin mà c ĩa c ng c a máy tính riêng c a h tìm các t hay d li u hay e-mail mà h bi t là âu ó nhưng l i quên m t âu. “khi ngư i ta tìm ki m các th khó hi u hơn. Khi b n có th tìm ki m b nh c a b n h u hi u hơn. M i ngày càng nhi u ngư i hơn có kh năng inform [c p tin cho] chính mình b ng ngôn ng riêng c a h .v. và r ng các công c tìm ki m hi n có. s c kho . ó th c s là in-forming. b ng ít gõ phím hơn.” i u ó làm cho tác ng làm ph ng c a in-forming còn nhi u hơn n a. d ch v . Trong nh ng ngày ban u c a các công c tìm ki m. Page nói. Và ngư i dân có kh năng k t n i t t hơn n các th h quan tâm. Ngày nay.” Nh ng ngư i sáng l p Google hi u r ng vào cu i các năm 1990 hàng trăm ngàn trang Web ư c ưa thêm vào Internet m i ngày. Jerry Yang ng sáng l p c a Yahoo! nói. ngư i ta công b các th càng khó hi u hơn. Cu i 2004. Ngư i tiêu dùng ngày nay h u hi u hơn nhi u . giây phút th y r i là s ng c nhiên b t ng .” Hơn n a.

các câu tr l i c a nó ư c ngư i dân cho là chính xác hơn và thích h p hơn i v i cái h tìm. Ann. Natalie. tuy nhiên. Brin nói.” Nhưng ôi khi b n th c s mu n thông tin cho mình v cái gì ó ơn gi n hơn nhi u. dùng Google theo cách tôi ã ch ng có ý tư ng gì là th m chí có th . “ngư i ta ánh giá th p t m quan tr ng c a tìm thông tin. TiVo cho phép ngư i . M ơi. S th c r ng m t công c tìm ki m ch t t hơn chút ít so v i cái khác ã d n n m t t tri u dâng ngư i ta chuy n sang nó. nó c m m t n m bưu thi p vi t cho b n nó. “Con có mang a ch c a chúng theo không?” Natalie nhìn bà c như bà ch c ch n là ngư i th k mư i chín.) Vì lí do nào ó. trong m t s trư ng h p nó là v n s ng-ch t. cái trao quy n cho nó t inform nó theo cách khác . Nó ã tr thành biên t p viên âm nh c c a mình và t i xu ng t t c các bài hát nó ưa thích n p vào iPod c a nó và mang t t c chúng theo sang Trung Qu c. th gi i ó bi n m t i nhanh chóng.” S a ch ? m ng c. “Không.” nó nói. nó cũng có iPod c a nó. Ann b o nó. và con gái mư i sáu tu i. Nhưng nh các công ngh làm ph ng trong gi i trí. xác nh trang nào là thích áng nh t cho s tìm ki m c th ang ư c ti n hành. N u b n tìm cái gì ó gi ng v n s c kho . v i gi ng nói m -quá-l c-h u-r i. Trong lúc y. là in-forming. Hãy nghĩ v vi c ó: Hàng th p niên ngành phát thanh truy n hình ã ư c xây d ng quanh ý tư ng là b n phi các qu ng cáo ra trên m ng truy n hình và phát thanh và hi v ng ai ó xem hay nghe.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 155 then ch t cho phép Google tr thành s m t gi a các công c tìm ki m là kh năng c a nó k t h p công ngh X p h ng Trang c a nó v i m t phân tích n i dung trang. b n th c s mu n bi t. Cho dù Google tham gia th trư ng sau các công ti tìm ki m ch y u khác.v i gi i trí thay cho tri th c. “Con ch Google s i n tho i c a chúng. Ngày nay v i TiVo b n có th tr thành biên t p viên TV c a riêng b n. trong m t n l c luôn luôn gi cho h có m t bư c thích áng hơn các i th c nh tranh. T t c cái Natalie ã làm ó. Chúng tôi có nh ng ngư i tìm Google v các tri u ch ng cơn au tim và sau ó g i s chín-m t-m t. và a ch nhà c a chúng hi n ra. ngư c l i v i nh ng th khác mà b n có th làm tr c tuy n. (Bây gi Google s d ng r t nhi u nhà toán h c nghiên c u các thu t toán tìm ki m. m t bu i sáng tôi i thang máy xu ng cùng v tôi. Khi tôi B c Kinh tháng B y 2004.

Các công ti b n mu n ánh cư c vào là các công ti. t t c khái ni m v TV qu ng bá . nó bi t show nào và qu ng cáo nào ư c b n óng băng l i. Trong m t thông cáo báo chí ngày 2-2-2004. hay. Amazon. tr qu ng cáo b n mu n xem. Hãy h i TiVo.s ngày càng có ít ý nghĩa. Tôi có th hình dung m t ngày không xa khi các nhà qu ng cáo s không tr ti n cho b t c th gì khác.” Như th n u m i ngư i ngày càng có th xem cái anh ta mu n dù bao nhiêu l n anh ta mu n và khi nào anh ta mu n. “b áo c a cô b tr c tr c. thu hút nhi u g p g n hai l n nh ng ngư i xem so v i các giây phút h i h p nh t trên sân di n. Tivo cũng có th . S ki n Jackson-Timberlake t o ra m t nh v ph n ng c a khán gi mà TiVo ã t ng o. “Justin Timberlake và Janet Jackson ã ánh c p cu c di n [show] ngày Th b y Super Bowl. Cho nên ây là m t cu c thi tin t c: Hãy oán giây phút nào ư c quay l i nhi u nh t trong l ch s TV? Tr l i: Janet Jackson phô ng c. Nhưng h t như Google có th theo dõi cái b n tìm ki m. V i TiVo b n có th xem ch các show c a riêng b n và các qu ng cáo b n mu n v các s n ph m mà b n có th quan tâm. B n xem cái b n mu n khi b n mu n.com.” Super Bowl [Siêu Cup Bóng á Mĩ] năm 2004. cùng v i các qu ng cáo thương m i. . h c c ng tác v i nh ng ngư i s d ng c a h và chào cho h các show và qu ng cáo may o s n úng cho h . phân lo i. TiVo nói s ngư i xem nh y lên 180 ph n trăm khi hàng trăm ngàn gia ình s d ng các kh năng c nh t vô nh c a TiVo ng ng và chơi l i o n truy n hình tr c ti p xem s c h t l n này n l n khác.t c là chúng ta quăng các show ra m t l n. TiVo nói. và sau ó ph n ng nhanh như ch p i v i cái h lôi xu ng. r i sau ó th i u tra ai xem . theo m t o lư ng hàng năm v s ngư i xem t ng giây m t trong các h gia ình có TiVo. có th g i m t cách hoa mĩ. và TiVo ã h c phát t không ph i b ng y các s n ph m và d ch v lên các khách hàng c a h mà b ng xây d ng các h th ng c ng tác cho phép các khách hàng lôi [các s n ph m và d ch v ] c a riêng h v . và quay l i trên TV c a riêng b n.156 TH GI I LÀ PH NG xem ghi l i các chương trình ưa thích c a mình và nh y qua các qu ng cáo. Các công ti như Google. như Google hay Yahoo! hay TiVo. Hi u qu hơn r t nhi u. Yahoo!. B n không ph i có h n v i m t kênh TV th i i m và ch do ai ó khác t ra và xem các qu ng cáo áp t cho b n.

Nó r t khác b t c th gì trư c nó. d án. n a tư. và tìm th y chính xác cái h mu n. dùng m t máy tính. Các nhóm ó có 13 tri u cá nhân truy c p vào hàng tháng trên kh p th gi i. TV là m t-t i-nhi u. b n ch g i cho Google m t tin nh n SMS trên i n tho i di ng c a b n. và Yahoo! Groups minh ho xu hư ng này. i n tho i là m t-t im t.” Jerry Yang nói. “Nó cung c p m t di n àn. hay công khai trên Internet b t ch p a lí hay th i gian. tuy v y. các ng minh.” Eric Schmidt CEO c a Google nói. In-forming.và m i ngư i là khác nhau khi i u ó x y ra.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 157 “Tìm ki m mang tính cá nhân cao n m c vi c tìm ki m là trao quy n cho con ngư i không gi ng gì khác. Tìm ki m là s bi u l t i thư ng v quy n l c c a cá nhân. Yahoo! có c 300 tri u ngư i dùng và 4 tri u nhóm ho t ng. cũng dính n vi c tìm ki m b n. Nó cho phép l p ra các c ng ng toàn c u. m t ch c năng làm ph ng quan tr ng cơ b n khác. Radio là m t-t i-nhi u. “Internet tăng lên trong lĩnh v c t -ph c v . m t t p các công c cho ngư i dân có các cu c t h p tư. Nó là v t -trao quy n. Google b t u m t d ch v nh ó n u b n d o quanh Bethesda. “Nó là ph n c a ư c ch b o và ư c d y. nhìn ra th gi i. và mu n ăn shusi. qua t t c các biên gi i qu c t và văn hoá. nó trao quy n cho các cá nhân làm cái h nghĩ là t t nh t v i thông tin h mu n. “Shusi 20817” – 20817 là mã vùng c a Bethesda – và nó s g i l i cho b n m t tin nh n v các l a ch n. và các c ng tác viên. m t platform. Maryland. hay tài nào – c bi t thông qua các c ng [portal] như Yahoo! Groups [Nhóm]. Cu i 2004. Nó cho phép nh ng ngư i tiêu dùng t h p quanh các ch có ý nghĩa i v i h theo nh ng cách ho c phi th c t . Trong khi CBS phát m t b phim và có ý tư ng ít chính xác hơn v ai xem phim hay qu ng cáo. Bây gi ngư i ta có th tìm các b n c ng tác v b t c ch .” T t nhiên cái làm cho Google không ch là m t công c tìm ki m mà là m t doanh nghi p sinh l i l n là các nhà sáng l p ra nó nh n ra r ng h có th xây d ng m t mô hình qu ng cáo có m c tiêu gi i thi u cho b n qu ng cáo thích h p v i b n khi b n tìm m t tài c th và sau ó có th òi ti n nhà qu ng cáo trên cơ s s l n các ngư i dùng Google nháy chu t vào qu ng cáo c a h . Google bi t chính xác b n quan tâm n gì r t cu c b n tìm ki m nó – và có th k t n i b n tr c ti p v i nhà qu ng cáo hay gián ti p v i s tìm ki m c a b n. Ch có Tr i m i bi t vi c này s i n âu.

b i vì b t k b n làm gì. M t s nhóm ch t n t i trên m ng và ch ng bao gi có th thành công ngoài m ng. Trư c khi con gái tôi Orly ra i n trư ng n i trú vào mùa thu 2003.158 TH GI I LÀ PH NG hay không th [n u làm] ngoài m ng. Nó ch Google chúng. các tài có th thay i hay không thay i.” Có m t khác n a c a in-forming mà ngư i dân s ph i quen v i. b t c sai l m nào b n m c ph i. Xu hư ng này s ch tăng lên khi nh ng ngư i tiêu dùng ngày càng tr thành các nhà xu t b n. và th nào.v. s có th tìm ki m ư c m t ngày nào ó. nhóm thanh niên nhà th . nh. mà ngư i ta thư ng dùng n n p bên trong. ngư i dân thư ng càng tr nên minh b ch –và r nh hơn. và ó là kh năng c a ngư i khác thông tin cho chính h v b n t tu i r t s m. Trong m t th gi i ph ng. Hãy s ng cu c s ng c a b n m t cách chân th t. không th n n p. hay dư i nh m che gi u [danh] ti ng c a h hay nh ng ph n c a quá kh c a h .nó b o tôi nó không làm c hai vi c. nó nói v i tôi v vài b n cùng phòng c a nó. còn các nhóm khác ph n ánh các c ng ng m nh trên th gi i th c. ng sau. các báo a phương. Khi tôi h i làm sao nó bi t m t s th nó bi tnó ã nói chuy n v i chúng hay nh n e-mail t chúng?. Các nhóm có th ư c dùng như các nhóm h tr cho nh ng ngư i hoàn toàn xa l nh ng ngư i ư c kích ng b i m t v n chung ( i phó v i các b nh hi m. các t ch c c u sinh viên). làm nâu da trong nhà [không t m n ng] có s thành viên ông). Th gi i càng tr nên ph ng hơn. và h có th tìm s ng c m và c ng ng h ch n. Nó tìm ra các th ó t các báo c a trư ng. b n không th ch y. Các nhóm có th ư c t o ra ngay l p t c và gi i tán. t ch c. và truy n thông tin có giá tr cho các c ng ng tu dư ng y s c s ng. Các c ng ng hi n h u có th di cư tr c tuy n và hưng th nh trong m t môi trư ng tương tác (liên oàn bóng á tr em a phương. t t c tư ng và á. và may thay không có h sơ c nh sát nào. phu nhân [quân] c a công ch c ương nhi m) hay nh ng ngư i tìm nh ng ngư i khác có các m i quan tâm gi ng nhau (các nhóm có s thích huy n bí như xe trư t tuy t do chó kéo. v. âu. y là lũ tr h c sinh trung h c! . dùi cui. Các công c tìm ki m làm ph ng th gi i b ng lo i b t t c các thung lũng và nh.h ch n nó khi nào. và các t ng á nh hơn và nh hơn u b l t [lên]. nh ng ngư i v a m i thành cha m . t o ra m t nhà o cho các nhóm quan tâm v chia s .

Nó n ó trư c khi b n n … Bây gi danh ti ng b t u t s m. nhưng Web site c a nó chào m t danh m c các thành ph s n có cho xem chi ti t hơn. Công ti t p trung ch y u vào ph các khu v c ô th l n Hoa Kì và làm vi c m r ng t m bao ph c a nó. tôi tình c b t g p câu chuy n kinh doanh ng n sau trên CNET News. Công ti không có hình nh phân gi i cao cho toàn a c u.nó không có các biên gi i giai c p hay giáo d c. tôi có th tìm b t c th gì.com: “Nhà tìm ki m kh ng l Google hôm Th tư nói r ng nó ã mua Keyhole. Google san ph ng thông tin. Mark Twain nói. B t c câu h i nào trên th gi i. và Chúa th y m i th . Trong th i i c a s tìm ki m siêu m nh.b n không ph i tăng t c và chuy n sang th tr n ti p theo d n v y. m i ngư i là m t ngư i n i danh. Di ng. ‘b ng cách ó b n s không ph i nh b n ã nói gì’. “Trong th gi i Google. Nó là máy palmtop u tiên có th k t n i không dây v i . “N u tôi có th thao tác Google.” R t nhi u ngư i có th là nhà i u tra tư ngó vào i b n. và o [Digital. b n h i Google.” Alan Cohen. Danh ti ng c a b n ư c nh s m hơn nhi u trong i. Cá nhân. nói. trong m t s trư ng h p. m t công ti chuyên v ph n m m cơ s Web cho phép ngư i ta xem các nh v tinh t kh p a c u… Ph n m m cho ngư i dùng kh năng zoom vào t m c vũ tr . Chúa là không dây. Mobile.” Dove Seidman. ‘Luôn nói th t’. B n không ph i t n b n năm nghi n rư u. and Virtual] Nhưng s khác bi t th t s c a iPaq này là tính không dây c a nó. LRN. Chúa m i nơi. Personal. nó có th zoom vào su t n c nh m c ư ng ph .” L C LÀM PH NG # 10 CÁC STEROID S . nói.” Vài tháng sau khi Cohen ưa ra nh n xét ó v i tôi. và h có th chia s nh ng i u h tìm th y v i r t nhi u ngư i.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 159 “Trong th gi i này t t hơn b n hãy làm úng. phó ch t ch c a Airespace hãng bán công ngh không dây. “Google gi ng Chúa. danh ti ng c a b n s theo b n và i trư c b n tr m ti p theo. ngư i v n hành m t hãng tư v n ph c tùng pháp lu t và o c kinh doanh.

nó có m ch Bluetooth c y s n… Cho kho ng cách n 150 feet [46 m]. nhưng anh ta online qua k t n i không dây. nó có m t anten Wi-Fi. ng nghi p c a tôi Jim Brooke.tóm t t các tin chính trong ngày c a New York Times. Tôi b o Jim h i lái tàu chúng ta ch y nhanh th nào.” anh nói. “Bây gi tôi c i m báo ây!”. H li n tho ng qua l i b ng ti ng Nh t vài T ôi . tôi ã th t lên b i m c thâm nh p không dây và s k t n i áng kinh ng c Nh t B n. Jim bi t tôi hơi b ám nh v i s th c là Nh t B n. ng i bên kia l i i và không ý n phong c nh. anh thành th o ti ng Nh t.160 TH GI I LÀ PH NG Internet và các d ng c khác theo b n cách. T i qua anh ã có m t a con gái. Su t t ó chúng tôi cùng l y m t taxi vào m t ngày khác trung tâm Tokyo và Jim rút nhanh máy xách tay có kh năng không dây ra và e-mail cho tôi cái gì ó qua Yahoo!. Cho kho ng cách n 30 feet [9 m]. có k t n i không dây t t hơn Mĩ r t nhi u. còn tôi ch gõ liên t c lên m t c t trên máy xách tay không ư c k t n i c a tôi. tôi h i Jim. Tom. n u b n có card không dây trong máy tính. “Này. tôi ang online. b n có th online b t c âu . i v i kho ng cách n 30 inch [76 cm]. Dù sao i n a. iPaq d phòng m t m o khác: nó cũng là m t i n tho i di ng. khi mi n quê Nh t vút qua. “M t anh b n tôi. Th c s tôi cũng th . N u văn phòng c a b n không th v i t i b n b ng cái này. Phong c nh ngo n m c: bên trái là các làng chài và bên ph i là Núi Phú Sĩ tuy t ph . Tr vài hòn o xa và làng mi n núi. b o ngư i lái tàu ghé l i. trên tàu l a siêu t c ch y nhanh xu ng phía nam t Tokyo n Mishima. thì b n ph i trên Tr m Vũ tr Qu c t . 29-7-2004. Jim thích nói i nói l i. -T m t bài báo v PocketPC m i c a HP. Anh mê m i v i máy tính c a mình.t các ga t u i n ng m sâu hút n tàu l a siêu t c ch y nhanh kh p mi n quê. trư ng i di n The New York Times t i Tokyo. c ng tác viên c a Times Alma Ata v a có m t a con và tôi ang chúc m ng anh ta. vào m t palmtop khác dùng m t máy phát h ng ngo i. hay b t c i n tho i di ng Nh t nào. Và cho truy n quanh c hành tinh. Cu i cùng. gi ng th kinh doanh i n t c a b n. không k n h u h t ph n còn l i c a th gi i.” Jim ti p t c c p nh t tôi. iPaq có th r i thông tin. New York Times. Anh ta nh nhàng i qua.

B ng “s -digital. thao tác.” Fiorina mu n nói r ng nh các cu c cách m ng PC-Windows-Netscape-work flow.” Tôi l c u.và ng nghi p c a tôi ang tr l i e-mail t Kazakhstan. Nó ang x y ra r i. và cá nhân. offshoring. nó cho tôi bi t m i sáng sóng cao bao nhiêu các b bi n g n nhà tôi. và trong vòng tám năm s t t như Nh t B n. supply-chaining [xâu chu i cung]. “Tôi là m t tay lư t sóng. trong vòng b n năm Mĩ s có ph sóng i n tho i di ng t t như Ghana. và quy t nh âu là ch t t nh t lư t hôm ó.” Todd gi i thích. B ng “ o-virtual. n u ư c b u.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 161 giây trư c khi Jim d ch: “240 km m t gi . t t c n i dung và các quá trình tương t [analog] -t t c m i th t ngh nhi p nh n vui chơi n truy n thông n x lí văn b n n thi t k ki n trúc n qu n lí h th ng phun tư i c c a nhà tôi . v tinh.” (Tôi càng nghĩ v chuy n ó. Internet. insourcing.v i i u ki n ngư i Nh t kí m t tho ư c ng yên và s không i m i su t tám năm chúng ta có th u i k p. open-sourcing.” bà mu n nói . di ng. Song m c này là v y u t làm ph ng th mư i không ch v không dây. tôi càng mu n ra ng c t ng th ng v i chương trình ng c m t-v n : “Tôi h a.” như c u CEO c a HP Carly Fiorina di n t trong các bài nói c a bà. Chúng em theo t t c các hình th c c ng tác ư c nêu b t m c này – outsourcing. Nó là v cái tôi g i là “các steroid. b ng cách y nâng cao m i cái và làm cho th gi i ph ng hơn m i ngày. “V i 3$ m t tháng tôi ăng kí vào site [Nh t] này. khi anh dùng ngón tay c a mình thao tác bàn phím. và anh ta b n v i i n tho i di ng Nh t c a anh ta.t c là 150 d m/gi .” Kh u hi u v n ng [có th dán lên ôtô] c a tôi r t ơn gi n: “Gi Có Nghe ư c Tôi Không?”) Tôi bi t là s m mu n Mĩ s u i k p ph n còn l i c a th gi i v công ngh không dây. và tôi không th lái xe t nhà mình ngo i ô Washington vào trung tâm DC mà i n tho i di ng c a tôi không b ng t quãng ít nh t hai l n. và truy n qua các máy tính. Tôi ki m tra trư c. Tokyo tôi i cu c h n v i Todd Zaun ng nghi p c a Jim.” Tôi g i công ngh m i nào ó là steroid b i vì chúng khuy ch i và tăng n p [turbocharge] t t c các l c làm ph ng khác. hay cáp quang. Chúng tôi trên m t tàu siêu t c ch y 240 km m t gi .u ư c s hoá và vì th có th ư c t o hình. Ngày hôm trư c. và in-forming – và làm cho có th ti n hành m i th và m i th trong s chúng theo m t cách [mang tính] “s . k t n i d dàng v i Internet t b t c âu. o.

Các steroid nào ã làm cho t t c i u này có th ? . B ng “di ng-mobile. Nó là m t cách ti p c n xâm l n t i thi u i v i ung thư tuy n ti n li t. thao tác. Patrick Walsh. ch cho b n. b i chính ông. Và gã ó ang xu t m t cách ti p c n m i i u tr ung thư tuy n ti n li t và i ngư c phương pháp ph u thu t hi n hành. v i s d dàng hoàn toàn.162 TH GI I LÀ PH NG r ng quá trình t o hình. ngư i ã phát tri n chu n tiên ti n v chăm sóc ph u thu t tuy n ti n li t. Nh ng ti n b v công ngh không dây khi n ông ta có th ti n hành vi c tìm ki m ó t b t c âu v i b t c d ng c nào.” bà mu n nói r ng nh công ngh không dây. Khi h n nói i u ó. hi u trư ng Johns Hopkins. như th b n ch ng bao gi ph i nghĩ v nó.nh t t c các ng s . Hi n lên t t c các tóm t t công trình c a Walsh.b tranh cãi – nhưng h n trích t nghiên c u c a Walsh Hopkins theo m t cách ng h cách ti p c n c a h n ta. ‘ i u ó nghe có v không gi ng nghiên c u c a Dr. Và b ng “cá nhân-personal. và có th mang theo b t c âu. Bill Brody. Gã này xu t m t phương pháp thay th .” bà mu n nói r ng nó có th ư c ti n hành b i b n. Và máy tính cá nhân c m tay c a ông ã cho phép ông t ti n hành vi c tìm ki m ó. và l p t c lên tr c tuy n [không dây] và vào portal c a Johns Hopkins r i vào Medline và ti n hành tìm ki m úng khi tôi ng i ó. và truy n n i dung ư c s hoá này có th ư c ti n hành v i t c r t cao. và nó không h là cái gã kia ã nói nó là. ch cho chính ông. và các chu n cơ s này ã ư c cài t hi n nay. v i b t c ai. t t c i u này có th ư c ti n hành t b t c âu.’ Vì th tôi l y m t PDA [personal digital assistant]. Walsh. Vì th h n trích m t nghiên c u c a Dr. Th gi i ph ng nhìn như th nào khi b n l y t t c các hình th c c ng tác m i y và tăng n p chúng theo cách này? Hãy tôi cho ch m t thí d .” Vi c s hoá và lưu tr t t c nh ng nghiên c u c a các khoa c a Johns Hopkins trong các năm v a qua ã làm cho Brody có th tìm ki m nó t c thì và h u như không ph i suy tính. qua b t c d ng c nào. Tôi b t m t [tóm t t] lên và c. trên d ng c c a riêng b n. và m t gã ta l ng vì th n. Vì th tôi giơ tay trong phiên H i và áp (Q&A) và c hai dòng t tóm t t. các giao th c. tôi b o mình. nói cho tôi câu chuy n này mùa hè năm 2004: “Tôi ng i trong m t cu c h i ngh y h c Vail và [bác sĩ] trình bày báo cáo trích m t nghiên c u t i h c Johns Hopkins.

Henry Schacht. h t năm này sang năm khác chúng ta ã có kh năng s hoá. Năm 1971. chuyên v công ngh này. ưa d li u vào và l y d li u ra ã nh y lên phía trư c v i t c chóng m t. d li u.” Nó là cái cho phép t t c các d ng n i dung tr thành digital [s ] và m c nào ó có th mang theo ư c [di ng]. b t kì qui mô nào. không ai có th tin r ng b n có th bán các máy iPod v i nh 40 gigabyte. âm nh c. nh s ti n b không ng ng v các d ng c lưu tr . Bây gi nó ư c cho là nhàm.000 l nh m t giây. nhai. và gi i trí hơn bao gi h t. là nó bao g m ba th : kh năng tính toán.” Craig Mundie. K t qu là. t . Nh ng ti n b v quang h c s i quang s mau chóng cho phép m t s i dây duy nh t mang 1 terabit m t giây. th gi i tính toán ã ư c tăng n p. Năm năm trư c. B n Extreme c a Intel Pentium 4 ngày nay có c c i lí thuy t 10. Và khi n vi c di chuy n t t c các bit này kh p nơi.0 và m t b x lí Pentium. Năm 1971. Nó cũng tr nên r b n có th ưa dung lư ng l n vào th m chí các d ng c cá nhân mà ngư i ta mang theo mình. V i t c c a các ĩa ho t ng th i c a các chip 286 và 386.” và nó là m t s o c a kh năng tính toán c a vi m ch c a m t máy tính. T ng Giám c Công ngh c a Microsoft. hay x lí 60. Và t t c các th này ã tăng lên liên t c k t ngày c a các máy tính l n c ng k nh u tiên. MIPS có nghĩa là “millions of instructions per secondtri u l nh trên giây. c n kho ng m t phút t i duy nh t m t nh s t máy nh s m i nh t c a tôi.t c mà thông tin ư c y vào và kéo ra t ph c h p máy tính/lưu tr . và kh năng vào/ra . Itanium 2 ngày nay ch a 410 tri u transistor. v i giá mà tr v thành niên có s c mua.06 MIPS. Ngày nay tôi có th làm vi c ó nhanh hơn m t giây trên m t USB 2. và i u này th c s là m t nhân t cách m ng như b t k th gì khác. “Lưu tr tăng theo hàm s mũ. vi x lí Intel 4004 ch a 2. Thí d . kh năng lưu tr . S ti n b tăng cư ng l n nhau này t o thành m t steroid quan tr ng. ch ra r ng v i kh năng như th . nói. Kh i lư ng d li u mà b n có th lưu tr bây gi cho input [vào] và output [ra] “vư t ra ngoài th . Trong khi y. và truy n nhi u l i nói.8 t l nh m t giây. b n có th “truy n t t c tài li u M .300 transistor. t o hình. V i 48 s i trong m t cáp. có kh năng lưu tr hàng ngàn bài hát.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 163 t cách ơn gi n nghĩ v tính toán. ó là 48 terabit/giây. c u CEO c a Lucent. b vi x lí Intel 4004 t o ra 0.

164 TH GI I LÀ PH NG ã in c a th gi i b ng phút trên m t cáp duy nh t. “ nh i m c a nó. khi nh lưu tr ti p t c ti n b và tr nên ngày càng nh hơn. nó i t zero n 60 tri u ngư i thăm m t tháng.” Cơ s d li u ó th c t là m t c u trúc file-sharing theo ó Napster t o thu n l i cho k t n i gi a máy tính c a tôi và b n chúng ta có th ánh i các file nh c. b n s có kh năng mua b nh lưu tr mang theo các phim ó trong túi b n. ngày hay êm. nâng cao s c ng tác lên r t nhi u.” Tôi ã vi t v i u ó khi y như m t thí d v cái gì s x y ra khi b n ư c k t n i vào Internet. Cu i cùng. và cô nhân viên tr l i v i m t gi ng lên m t u u. b t c khi nào. Anh ta h i nhân viên tr c li u h có d ch v phòng và các ti n nghi khác. “M i phòng có t t c các phim t ng ư c s n xu t b ng m i ngôn ng .” Cho dù t c mà Schacht nói n ch áp d ng cho xương s ng c a m ng cáp quang. và các s tay i n t [organizer] cá . chúng ta v n nói v m t bư c nh y v t lên phía trư c. Sau ó anh ta h i cô li u có gi i trí trên TV phòng anh ta không. song công ngh file-sharing v n còn và tr nên càng tinh vi hơn m i ngày. các i n tho i di ng.các laptop ngày càng nh và m nh. Cô nói có. “Napster có l ã là Web site n i ti ng nh t t ng ư c t o ra. Napster ban u tr nên r t n i ti ng r t nhanh b i vì nó chào m t s n ph m c nh t. Nó b t u v i Napster lót ư ng cho hai chúng ta chia s các bài hát ch a trên các máy tính c a nhau. i u này có nghĩa là năng l c truy n d n là không có gi i h n v i chi phí tăng thêm là zero. k thêm m t steroid ph n c ng cu i cùng ưa các t phá công ngh này l i v i nhau cho nh ng ngư i tiêu dùng: s t phá liên t c v các công c a năng. và không ư c m c a l i cho n 2003 v i tư cách m t site t i nh c h p pháp. R i nó b óng c a b i l nh c a toà án vì vi ph m b n quy n. Nay nó là m t thí d v bây gi chúng ta có th c t r i ra kh i Internet bao nhiêu. ăng kí phòng t i m t motel c nh ư ng nơi r t h o lánh. tôi ã vi t v m t qu ng cáo c a Qwest cho th y m t nhà doanh nghi p. R i ưa thêm m t steroid khác vào danh sách: file-sharing [chia s file].com. Trong Xe Lexus và Cây Ô liu. Napster ban u ã ch t. và không ph i [c a dây] d m cu i kéo n nhà c a b n và vào máy tính c a b n. m t m i và vô v . Trong ít hơn m t năm. b i vì vài năm n a.nh c mi n phí mà b n có th nh n ư c g n như không c n n l c nào t m t cơ s d li u kh ng l .” theo Howstuffworks.

Xét kho n này t 1-11-2004. t kh i u. Nó là cá nhân và s ư c chuy n giao o – các ư ng ng cơ s s làm cho nó x y ra mà b n không h ph i nghĩ v nó. ã d a vào m t khái ni m ơn gi n r ng các công ti tính ti n b n theo th i gian b n nói chuy n dài bao nhiêu và qua kho ng cách nào. qua Internet. laptop.’ Waitman nói. bà nh y vô.v i ch m t microphone nh g n vào. thì tôi không bi t cái gì s khuy ch i. C ng tác v i t t c d li u ư c s hoá này s ư c làm cho d dàng hơn và r hơn nh m t steroid khác ang sinh sôi nhanh – d ch v giao th c tho i qua Internet. Nó s làm cho m i cu c g i kinh doanh hay cá nhân n b t c âu trên th gi i r như cu c g i n i h t . và th m chí dùng như máy quay video. các chi phí i n tho i c a Eriksen ã h xu ng 10 ph n trăm r i.” VoIP s cách m ng hoá ngành vi n thông. cho phép h làm vi c nhanh hơn và hi u qu hơn.Y. . BusinessWeek. mà. và tính ti n. ch p nh. Vì th khi giám c phát tri n kinh doanh Claudia Waitman nghe v m t công ti m i Skype Technologies chào các cu c g i mi n phí qua Internet n nh ng ngư i dùng Skype khác b t c âu trên th gi i. Còn t t hơn. là m t doanh nghi p nh v i m t v t chân l n. VoIP cho phép b t c ai ăng kí d ch v qua công ti i n tho i c a mình hay nhà cung c p tư nhân nh n không gi i h n các cu c g i n i h t hay ư ng dài. Sáu tháng sau khi ăng kí. Tho i s tr thành không m t ti n. i u ó có nghĩa là các hoá ơn i n tho i kho ng 1.) d a vào 5. Cái mà các công ti i n tho i s c nh tranh. c nh tranh s n n i các công ti vi n thông s không còn có kh năng tính ti n theo th i gian và kho ng cách n a.000 ngư i làm ngh t do r i rác kh p th gi i giúp d ch các h sơ kinh doanh b ng 75 th ti ng cho các khách hàng Hoa Kì. Công ti Brooklyn (N.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 165 nhân c m tay có th gi các cu c h n. VoIP cho phép b n g i i n tho i trên Internet b ng bi n âm thanh thành các gói d li u ư c truy n i qua m ng Internet và bi n tr l i thành âm thanh u kia.000 $ m t tháng. Khi nh ng ngư i tiêu dùng có nhi u l a ch n VoIP hơn. N u i u ó không khuy ch i m i hình th c cách ti p c n. ‘Nó ã thay i toàn b cách chúng tôi làm vi c. trên máy tính. g i e-mail. v công ti VoIP Skype i tiên phong: “Eriksen Translation Inc. các nhân viên c a nó và nh ng ngư i làm vi c t do bàn b c thư ng xuyên hơn. hay PDA cá nhân . g i i n tho i. ư c bi t như VoIP.t c là g n như mi n phí.

B n s có kh năng cho ai ó m t tin nh n b ng l i có th bi n thành văn b n. liên quan n VoIP. Tìm m t k toán viên? Ch nháy úp Hang Zhou B c Kinh hay Vladimir Tolstoy Moscow hay Ernst & Young New York. HP và công ti làm film DreamWorks SKG c ng tác v thi t k m t b videconferencing . cái b n cho phép các khách hàng làm quanh nó là cái s phân bi t các công ti. hay Qu ng trư ng Union. song song v i m t tài li u ính kèm mà hai ngư i các anh có th làm vi c trên ó. mà là b n t o giá tr th nào quanh truy n thông tho i. PDA hay laptop c a mình.” Nh ng ngư i s ng Bangalore hay B c Kinh s có kh năng mình ư c ghi trong các Trang Vàng New York. ai có th cho phép b n nói chuy n v i ai ó trong khi d dàng m i m t ngư i th ba hay th tư vào cu c i tho i. Các công ti s c nh tranh v SoIP (service over Internet protocol.v i DreamWorks mang tài chuyên môn c a nó v video và âm thanh và HP óng góp công ngh tính toán và nén c a mình. Tho i s là không m t ti n. phó ch t ch c p cao c a Cisco v công ngh nh tuy n. turbocharge là g n b ph n ó vào xe. Nhưng khi b n t tho i vào m t Internet platform. Mike Volpi.166 TH GI I LÀ PH NG s là nh ng cái thêm vào. Hãy l y l a ch n c a b n cho k toán viên: Qu ng trư ng Thiên An Môn. N n t ng tho i cũ không thích ng t t v i i m i. M i bên c a cu c h i ngh video ng i m t bàn dài i di n v i m t b c tư ng các màn hình TV ph ng và các camera chĩa vào h . cái s tăng n p cái tăng n p [turbocharger*] này: nh ng c i thi n t phá v h i ngh video. B n s có m t danh m c b n thân và t t c cái b n c n làm là nháy úp vào m t tên và cu c g i s hoàn thành. vì th b n có th th c s v a nói v a làm vi c trên m t tài li u cùng nhau trong khi nói chuy n.d ch v trên giao th c Internet): ai có th chào cho b n h i ngh video t t nh t trong khi b n ang nói chuy n qua máy tính. B n mu n nh n di n ngư i g i? nh ngư i g i s hi n lên màn hình c a b n. . Có m t steroid khác. ai có th cho phép b n nói chuy n và ánh i các file tài li u và g i các thông i p văn b n ng th i. Các màn hình ph ng hi n th * b ph n g n vào ng cơ xe tăng công su t và ti t ki m xăng. m i lo i l a ch n i m i cho c ng tác tr thành có th . ây d ch là tăng n p [tương t như supercharge]. Qu ng trư ng . nói. H s vui lòng c ng tác v i b n i n các b n khai thu c a b n. “S không là v kho ng cách và b n nói dài th nào.nó th t ngo n m c.

bi n thành o và cá nhân. Các công ti d dàng khi n m t trong các b này hoàn v n trong m t năm. Không dây là cái s cho phép b n l y m i th ã ư c s hoá. ó ch ng là gì c so v i các vé máy bay và s hao mòn c a các nhà i u hành ph i thư ng chu du n London hay Tokyo cho các cu c h p m t. T ng giám c chi n lư c và công ngh c a HP. có th b t c âu trên th gi i. các cơn gi n. M c này c a h i ngh video. Tôi ã có d p tham gia m t cu c trình di n. nhi t tình. b o tôi là HP có k ho ch ưa các b h i ngh video này ra bán vào 2005 v i giá kho ng 250. như các chip RFID c a Wal-Mart. ó là vì sao i v i nhi u ngư i i n tho i di ng là i n tho i quan tr ng nh t mà h s h u. và làm vi c ó t b t c âu. s làm cho phát tri n t xa. (Và bây gi y u t th ba bư c vào b c tranh. hay d ng c cá nhân khác nào ó. và nh ng cái tr n m t. Shane Robinson. e-mail. và nó th c t n n i b n h u như c m nh n ư c hơi th c a nh ng ngư i bên kia c a h i ngh video. hay b t c h sơ [file] kinh doanh nào b t c lúc nào. m t khi tăng lên nhanh. và offshoring d hơn nhi u và hi u qu hơn. n b t c âu. b t c âu.i-m t. b i vì ngư i ta mu n có kh năng g i i n tho i b t c lúc nào. nh ng c m giác. t o ra nhi u c u hơn cho công ngh không dây và y m nh s làm ph ng th gi i: các máy móc nói chuy n v i máy móc m t cách không dây. übersteroid cái làm cho t t c là di ng: không dây. khi th c ra n a c a chúng tôi Santa Barbara và n a kia cách xa năm trăm d m. outsourcing. “Tr ng thái t nhiên c a truy n thông là không dây. à bây gi là vi c ph ư ng cô lên chi c bánh. PalmPilot. nó c m th y ph i có m t gi i pháp h i ngh video nơi nh ng ngư i sáng t o c a nó th c s có th truy n t t t c suy nghĩ c a h . ngư i ta b t u phát tri n cùng kì v ng ó và v i nó là s mong mu n cho truy n thông d li u.” Alan Cohen phó ch t ch cao c p c a Airespace lí l . B i vì DreamWorks làm film và ho t hình kh p th gi i. nh ng bi u l nét m t. các V .MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 167 nh ng ngư i ng i bên kia. Nó b t u v i ti ng nói.kh năng truy c p Internet. t b t c nơi nào. dùng m t i n tho i di ng.000 $ m t b . Nó t o ra m t n tư ng v m i ngư i ng i quanh m t chi c bàn h i ngh duy nh t và rõ ràng là m t kinh nghi m khác v ch t lư ng v i b t c th gì ã có trên th trư ng trư c ây. Vào u th k hai mươi m t.

Tôi cóc lo b n Bangalore hay Bangor. nơi nh s hoá. tôi có th x lí. Như chúng ta u bi t. Sau ó. o hoá [virtualization]. và client server. nhà ven bãi bi n. hay th gi i v i b t c d ng c nào b n mu n. Chúng ta ang chuy n nhanh sang th i i c a “mobile cho tôi. tôi có th n anh và anh có th n tôi. hay báo giá c phi u. cho phép h theo dõi hàng t n. Và càng nhi u ngư i có kh năng y và kéo thông tin t b t c âu n b t c âu nhanh hơn. càng nhi u rào c n i v i c nh tranh và truy n thông s bi n m t.0. h t như i n. vi c “mobile cho tôi” s có nh hư ng làm ph ng y c a nó.0).” Cohen nói. b t c âu. Công ngh có ó. d li u. Trong k nguyên này b n ư c c t r i kh i [không ph i g n v i] văn phòng và có th làm vi c t i gia. m t bang. b ng gi i phóng con ngư i có th làm vi c và truy n thông t b t c âu n b t c âu v i b t c th gì.168 TH GI I LÀ PH NG d ng c không dây bé xíu t ng truy n thông tin n các máy tính c a các nhà cung c p. h ngày càng mu n có kh năng truy c p nó b t c lúc nào. tôi có th truy c p t màn hình c a chính tôi m i lo i d li u và thông tin ư c lưu trên m ng. ã có m t máy tính l n. hay m t nư c và không nơi khác. và theo nghĩa en b n ph i i qua và b o ngư i ta ch y máy tính l n chi t xu t ra hay ưa thông tin vào cho b n. doanh nghi p c a tôi có phân ph i phi thư ng. email. thu th p. và không dây. browser. trò chơi. Bây gi chúng ta trong Toàn c u hoá 3. Cách m ng “mobile cho tôi” s hoàn t t khi b n có th di chuy n suôn s trơn tru quanh thành ph . gi i trí. t ng giám c công ngh c a Motorola. N u ngư i tiêu dùng tr ti n cho b t kì d ng n i dung nào.” Padmasree Warrior.) Trong nh ng ngày u c a [kĩ thu t] tính toán (Toàn c u hoá 2. “Bàn c a b n i v i b n n m i nơi b n lúc này. . nư c. nh PC và Internet. t ng t. cá nhân hoá. hay truy n ti ng nói hay d li u t b t c âu n b t c âuv i tư cách m t cá nhân hay m t cái máy. hay m t khách s n. Bây gi càng ngày càng nhi u ngư i mu n và kì v ng có di ng không dây. Chính bây gi ngư i tiêu dùng b m c vào m t mê l c a các xu t và tiêu chu n công ngh không dây v n chưa tương ho t hoàn toàn. nói. b t lu n là thông tin. công ngh không dây nào ó ho t ng m t vùng. Nó gi ng như m t phép m u. vi ti u hoá. laptop. Khi i u này ư c ph bi n y . b n làm vi c trong văn phòng.

“Như th y là m t i n tho i di ng.” Nhân ti n. [V i] m t th .MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 169 Tôi ã n m v cái gì s n b ng có m t bu i sáng t ng hành dinh Tokyo c a NTT DoCoMo. “Ngày nay thanh niên dùng i n tho i di ng c a chúng tôi như i n tho i video hai chi u. tôi h i. Truy n thông Internet cho n ngày nay h u h t là gi a các cá nhân.e-mail và các thông tin khác.” Tamon Mitsuishi. Nhưng cái mà chúng ta b t u th y r i là truy n thông gi a các tác nhân và các máy. có các i n tho i video di d ng c m tay b n có th th y ngư i mà b n nói chuy n v i. và các doanh nghi p mu n các t p quán hi u qu hơn… Như th nh ng ngư i tr trong cu c s ng kinh doanh c a mình dùng PC văn phòng. “M i ngư i l y i n tho i c a h ra. h b t u g i cho nhau và có các cu c i tho i th giác. “B n c n di các núm nhanh [v i ngón tay cái c a b n]. gi i thích. nhưng trong th i gian riêng tư h t cơ s cho cách s ng c a h lên i n tho i di ng. b n có th thay mình b ng m t nhân v t ho t ho và thao tác phím b m nó không ch nói thay b n mà c n i gi n cho b n và sung sư ng cho b n. nhưng nó cũng ti n hoá m c nó có các ch c năng gi ng như m t PC. “Phòng Ph quát” làm gì? “Hi n nay chúng ta ã th y s ph bi n c a Internet kh p th gi i.” Mitsuishi tr l i.” ông nói thêm. Ngày tôi t ng hành dinh DoCoMo b t u v i m t tua do m t robot hư ng d n. nó cúi chào theo ki u Nh t m t cách hoàn h o và sau ó ưa tôi d o quanh phòng trưng bày c a DoCoMo. DoCoMo là vi t t t c a Do Communications Over the Mobile Network [Truy n thông Qua M ng Di ng]. Chúng ta ang chuy n sang lo i hi n tư ng ó.” Nh công ngh c a DoCoMo. nhà cung c p d ch v di ng Nh t kh ng l i u trong quá trình này và i trư c xa Mĩ v cung c p tính tương ho t hoàn toàn bên trong Nh t B n. Bây gi có m t phong trào tăng lên cho phép thanh toán b ng i n tho i di ng. n u b n không mu n cho th y m t mình. “cái chúng tôi tin chúng tôi ph i chào là bư c ti p theo. và gi a các máy. T t nhiên có m t s ngư i không thích nhìn m t nhau.’ Các n sinh trung h c hi n nay có th di các ngón cái c a h nhanh hơn h ánh máy trên m t PC. và camera video. Chúng tôi g i mình là ‘nh ng ngư i ngón tay cái. b i vì ngư i dân mu n có m t ki u s ng phong phú hơn. nó cũng có nghĩa là “ b t c âu” trong ti ng Nh t. VP c p cao c a Phòng Kinh doanh Ph quát DoCoMo.

như th ch c a hi u. ông l y v Nh t. . M t poster khác có th là v m t CD m i c a Madonna.* B i vì i n tho i có camera c a b n có th k t n i Internet không ch là m t máy nh. trong lĩnh v c y nó s là h th ng xác th c c a b n và b n có th xem xét các h sơ y h c c a b n.” Mitsuishi nói thêm. s bi t n u anh ta trên Candid Camera.170 TH GI I LÀ PH NG thông minh b n s có kh năng chi tr trong các c a hàng o và các c a hàng thông minh. v i kh năng phân ph i toàn c u. và b n ch qu t i n tho i c a mình và nó tr thành th tín d ng c a b n n a … “Chúng tôi tin r ng i n tho i di ng s tr thành [controller] qu n gia c t y u c a i s ng m t cá nhân. M t s ngư i Nh t ã n các hi u sách. l y các cu n sách d y n u ăn xu ng. Như th bên c nh máy tính ti n s có m t máy c th . Todd Zaun. Poster s có m t mã v ch và b n có th mua vé b ng ơn gi n quét mã v ch. Ch quét mã v ch b ng i n tho i di ng c a b n và nó s cho b n m t m u các bài hát. nói v i tôi r ng có r t nhi u thông tin mà bây gi ngư i Nh t có th truy c p t các i n tho i di ng có k t n i Internet c a h r ng “khi tôi * B theo dõi.” Có nhi u i u lo v tương lai này. và ti n hành thanh toán b n s ph i c m m t i n tho i di ng. t tr em b các con thú tình d c online nh qua i n tho i di ng c a chúng. Không ng c nhiên là ng nghi p New York Times c a tôi Nh t B n. “Thí d . và nó s i u khi n m i th nhà n a. nó cũng là m t máy sao ch p. hay ngư i ng c nh trong phòng thay qu n áo. May là. quên ý nghĩa ki m tra c a controller trong ti ng Anh i. Nghĩa en là Camera Nh cũng là tên m t lo t chương trình vui nh n v i các trò chơi khăm (thư ng có camera ư c gi u) trên radio và TV c a nhi u nư c. các i n tho i có camera hi n nay gây ra ti ng xo t khi h ch p nh. B n không th tr i nghi m cu c s ng mà không có m t i n tho i di ng. quét nó l i l n n a và b n có th mua toàn b album và ư c giao t i nhà. DoCoMo bây gi ang làm vi c v i các công ti Nh t khác v m t dàn x p theo ó b n có th d o trên ph và nhìn m t poster v m t bu i hoà nh c c a Madonna Tokyo. và ch p nh các công th c và sau ó i ra. Chúng tôi tin r ng chúng ta c n m r ng d i c a các máy có th ư c i u khi n b ng i n tho i di ng. N u b n mu n. n nhân viên dùng camera i n tho i di ng làm m i lo i hành ng b c m.

mang PDA riêng c a mình. chúng s nâng cao informing. Rolls-Royce làm ch tình hình. cho tôi m t thí d tuy t v i v không dây và các steroid khác nâng cao th nào kh năng c a Rolls-Royce làm work flow và các hình th c c ng tác khác v i các khách hàng c a nó. nhưng không c n.” ôi ki t s c ch vi t v t t c nh ng th này. s d ng các lái xe có th tương tác v i các nhà kho c a nó. âu ó trên Greenland. và ưa ra m t báo cáo cho m t kĩ sư c a Rolls-Royce. i u tiên h làm là v l y i n tho i. Chúng s nâng cao xâu chu i cung. ng cơ Rolls-Royce ó ư c n i v i m t máy phát l i lên m t v tinh và nó phát d li u v tình hình và c tính c a nó. Nh trí tu nhân t o trong máy tính Rolls-Royce.MƯ I L C LÀM PH NG TH GI I 171 u cùng v i h hàng Nh t c a tôi và ai ó có m t câu h i. b i vì t ng hành dinh s có kh năng k t n i th i gian th c v i m i cá nhân nhân viên hàng lên giá. m t trong b n ng cơ Rolls-Royce b sét ánh. m i lúc. xu ng m t máy tính trong phòng i u hành c a Rolls-Royce. Chúng s nâng cao outsourcing. vì chúng s làm cho d dàng hơn nhi u cho m t phòng duy nh t c a b t c công ti nào c ng tác v i công ti khác. T . CEO c a Rolls-Royce.s khuy ch i nhi u th nào và trao quy n thêm n a cho t t c các d ng c ng tác khác. b i vì chúng s cho phép nhi u cá nhân hơn c ng tác v i nhau theo nhi u cách và t nhi u nơi hơn bao gi h t. và m i nhà máy Trung Qu c s n xu t các th bên trong chúng. Nhưng khó phóng i l c làm ph ng th mư i này – các steroid. Và hi n nhiên nh t. Gi s b n là British Airways và b n cho m t Boeing 777 bay qua i Tây Dương. Hành khách và ngư i lái có th lo. nó có th theo dõi các b t thư ng trong các ng cơ c a nó khi ho t ng. Chúng s nâng cao insourcing – sai m t công ti như UPS i sâu vào bên trong m t nhà bán l và qu n lí toàn b chu i cung c a nó.kh năng qu n lí chu i cung tri th c riêng c a b n. Sir John Rose. và v i m i khách hàng. d a vào các thu t toán ph c t p. Trí tu nhân t o trong máy tính Rolls-Royce bi t ng cơ này có l b sét ánh. i u ó úng v i nhi u ng cơ máy bay Rolls-Royce ang ho t ng. m i gói hàng riêng. Các steroid này ph i khi n i m i opensource m nhi u hơn th .

v i các kĩ sư c a chúng tôi ra quy t nh v chính xác cái gì c n ph i làm vào th i gian máy bay ã h cánh. thì máy bay có th quay l i theo úng l ch trình. Chúng tôi có th theo dõi và phân tích tính năng ng cơ m t cách t ng theo th i gian th c. R t t n. g i m t kĩ sư. Và n u chúng tôi có th xác nh b ng t t c thông tin chúng tôi có v ng cơ r ng không c n can thi p nào hay th m chí ki m tra nào. ó là cái x y ra khi t t c các l c làm ph ng b t u ư c tăng n p b i t t c các steroid. nói chuy n l i v i các ng cơ. “Nhưng hãy nh . N u máy bay này b tr .t t c ư c làm t b t c âu n b t c âu. và quy t nh v bao nhiêu thi t h i ã x y ra và li u chuy n bay có ph i tr s a.172 TH GI I LÀ PH NG “V i d li u th i gian th c chúng tôi nh n ư c qua v tinh. chúng tôi có th nh n di n m t ‘s c ’ và các kĩ sư c a chúng tôi có th ti n hành chu n oán t xa. các hãng hàng không này không có nhi u th i gian thay i hoàn toàn. nói chuy n v i con ngư i.” Các ng cơ nói chuy n v i các máy tính. b d v trí bay v nhà. ti p sau ngư i nói chuy n v i ngư i . Có nghe ư c tôi bây gi không? .” Rose nói. và i u ó ti t ki m th i gian và ti n cho các khách hàng c a chúng tôi. “Trong hoàn c nh bình thư ng. b n b phi hành oàn. ki m tra b ng m t. sau khi m t ng cơ b sét ánh b n ph i cho máy bay h xu ng.

Như b t c ai bay thư ng xuyên trên Southwest u bi t. úng không? Th y. Là m t gã hi u công ngh . “Th quái nào tôi l i có vé B?” tôi b o mình. Tôi ph i lên k ho ch bay t Baltimore n Hartford b ng Southwest Airlines thăm con gái tôi Orly. B lên th hai. hay C. b n không mu n là ngư i có vé C. Connecticut. tôi ã không b c b i v i m t vé b ng gi y nhưng ã t m t vé i n t b ng [th ] American Express. ây là trò gian l n! ây là s p x p trư c! Cái này ch ng hơn gì m t máy bán hàng t ng!” B . b n mu n có vé A. và dùng màn hình ch m l y vé c a mình .m t ngư i hi n i hoàn toàn.BA Ba S H i t a s h i t là gì? gi i thích cái tôi mu n nói. N u b n là. Như nh ng ngư i i Southwest kì c u b n cũng bi t. Tôi i n máy bán vé i n t c a Southwest Airlines. và C lên cu i cùng. B. Tôi n i oá. Câu chuy n x y ra tháng Ba 2004. hãy tôi k m t chuy n cá nhân và chia s m t trong nh ng qu ng cáo TV ưa thích c a tôi. vé tu n ra là B. v i A lên [máy bay] u tiên. N u b n mu n ng i gh sát c a s hay ư ng i và có th ch a c a mình. tôi d t khoát mu n có vé A. li c vào ng h c a tôi. c m th tín d ng c a tôi vào. vé c a b n nói ơn gi n A. h u như ch c ch n b n s i n ch có gh ng i gi a không có ch t hành lí trong thùng trên u. Th nên tôi d y s m m b o n sân bay Baltimore chín mươi lăm phút trư c gi c t cánh. Vì tôi mang m t vài túi qu n áo cho con gái. Khi b n ăng kí vào máy bay. “Không th có chuy n nhi u ngư i n v y ã n ây trư c tôi. hàng không giá r không có các ch t s n. nó h c New Haven.

H có th lên tàu và mã v ch ư c in trên ó. B n mươi phút sau. và ng i rũ sau hàng B. “Friedman. i ư c lùa lên máy bay có th săn ch trong thùng trên u. mua m t cái bánh qu Cinnabon. scan nó vào email.174 TH GI I LÀ PH NG Tôi bư c n ng n . in nó ra.0 b n là i lí bán vé c a chính mình. scan [quét] nó. nhưng Southwest ã thông báo m i ây r ng b t u t 12h01 êm trư c ngày bay. Trong Toàn c u hoá 2. Ông có th th y Ted ng máy bizhub khi ông ng v phía sau trên gh c a mình và nhìn ra ô c a văn phòng ông. tôi mau chóng hi u ra.0 n th ”. c g i là bizhub [trung kinh doanh]. tôi c n bi u Ted: ( bizhub) Tôi ang e-mail nó. i u. nhưng không tr ng.” nhìn c nh này tôi b o chính mình.0 có i lí vé. v i m t dáng v ch c ch n có th nh n th y v s hơn h n. H g n chuy n trò b ng nói to lên. chính xác là cái h ã làm.t t c t cùng chi c máy ó. “mày là th k hai mươi n th … Mày là Toàn c u hoá 2. b n có th t i vé c a b n xu ng nhà. H ch c m cái có v i v i tôi như các mi ng gi y in tr ng b nhàu. ó. fax nó. và sau ó ch c n nhân viên c ng quét mã v ch trư c khi b n lên máy bay. Tôi ã không bi t. Trong Toàn c u hoá 3. chuy n bay ư c g i.0 có máy bán vé i n t thay th i lí bán vé. m t chi c máy văn phòng cho phép b n in tr ng en hay in màu. T hàng B. c như các khách có vé A ã t i th lên máy bay c a h t Internet xu ng và in chúng ra trên máy in nhà h . i qua c a an ninh. Dom là c p trên nhưng ch m hi u . m t văn phòng và gã kia ng máy bizhub. u hình cho Qm ngdcáo ctruyannăng mlài tnó Konicaư Minolta Technologies tâm t ng bán. tôi ghen t quan sát t t c nh ng ngư i có vé A i thành hàng lên máy bay trư c tôi. Dom: ( bàn c a mình) Này. sao m t tài li u. Nhi u ngư i hàng A ã không có vé i n t thông thư ng như c a tôi. Và r i tôi ã nh n ra. Trong Toàn c u hoá 1. hay Internet-fax nó . .lo i ngư i không theo k p v i thay i công ngh (gã thu c lo i như tôi!). Qu ng cáo b t u v i vi c chi u t i chi u lui nhanh gi a hai gã.

th c ra.BA S H IT 175 Dom: C u e-mail t máy sao ch p? Ted: Không. và nó th c s ã giúp làm ph ng th gi i còn hơn n a. H chuy n t các phương ti n t o giá tr v cơ b n là d c sang các phương ti n ngang hơn. Cu i cùng. i lên sân chơi t Trung Qu c. và Konica Minolta có th chào hizhub. c các doanh nghi p l n các cá nhân b t u ch p nh n các thói quen. m t s trong s h ã nhanh chóng có kh năng c ng tác và c nh tranh tr c ti p v i m i ngư i khác. . Nh th gi i ph ng m i. m t nhóm ngư i hoàn toàn m i. c u ã làm các b n copy c a tôi chưa? Ted: Ngay sau khi tôi scan cái này. các kĩ năng. t t c mư i l c làm ph ng ư c th o lu n chương trư c b t u h i t và cùng ho t ng theo nh ng cách t o ra m t sân chơi toàn c u m i. ph ng hơn. sau ó scan. (Chi u Dom m t mình máy bizhub. vài t ngư i. và các quy trình m i l y ư c nhi u nh t t nó. Dom: C u scan m t máy e-mail? Ted: Máy e-mail nào? Tôi c nh máy bizhub.) Southwest ã có kh năng chào vi c bán vé t i nhà. úng khi t t c s làm ph ng này x y ra. và ch Soviet trư c ây. Dom (T m ngưng lâu) Bizhub? L i thuy t minh: (Trên m t ho sinh ng v bizhub minh ho nhi u ch c năng c a nó) Tính a d ng gây kinh ng c và màu có giá ph i chăng. b i vì cái tôi g i là ba s h i t . th xem n u nó cũng x cà phê vào c c c a ông. y là s h i t th ba. sau ó sao ch p. tôi e-mail t bizhub. Dom: Bizhub? i y. t Konica Minolta. Dom (B i r i) Sao ch p? Ted (C nh n n i) G i e-mail. Khi sân chơi m i này ư c xác l p. ó là bizhub. Các thành ph n c a ba s h i t này là gì? ây là câu tr l i ng n: Th nh t. n . Bây gi hãy ngó n m i s h i t m t cách chi ti t. S sát nh p sân chơi m i này ti n hành kinh doanh v i nh ng cách m i v ti n hành kinh doanh ã là s h i t th hai. úng kho ng năm 2000.

open-sourcing. ph n m m work flow và ph n c ng ã h i t theo cách cho phép Konica Minolta chào vi c scan. i m ngo t ó n vào lúc nào ó kho ng năm 2000. vào th i i m nào ó kho ng 2003. Như Paul Romer kinh t gia i h c Standford ã ch ra. Netscape. outsourcing. i u này ư c bi t n như s c i thi n ng th i c a các hàng hoá b tr . n u không s m hơn. các nhà kinh t ã bi t t lâu r ng “có các hàng hoá b tr . kho ng cách. in. offshoring. Chúng ch c n th i gian h i t và b t u ho t ng cùng nhau theo cách b sung. và khi b n có ch t lư ng t t hơn c a m t th hàng và ch t lư ng t t hơn c a th kia. Và âu ó kho ng cùng th i gian y. và các steroid khuy ch i chúng. K t qu thu n c a s h i t này ã t o ra m t sân chơi toàn c u. và sao ch p t t c t cùng m t máy. fax. d như t i m t e-mail xu ng. Southwest ã có th c ng tác v i các khách hàng c a mình và h v i Southwest theo m t cách m i. năng su t c a b n ư c c i thi n. n sân chơi này. băng thông. nâng cao l n nhau. ngay c ngôn ng . gi ng như các hàng hoá b tr . y là s h i t th nh t. in-forming. khách hàng tho i mái v i Internet. insourcing. Thí d . trong tương lai g n. dung lư ng lưu tr . nhưng ngày nay nó m ra cho nhi u ngư i hơn nhi u nơi hơn theo nhi u cách hơn b t c th gì T S H IT I . không ph i m i ngư i có truy c p n platform này. ư c Web làm cho có th [Web enabled] cho phép nhi u hình th c c ng tác – chia s tri th c và công vi c – trong th i gian th c. bám r và k t n i v i nhau th hi n s th n di u c a chúng trên th gi i. Southwest Airlines nh n ra là ã có PC kh p nơi.176 TH GI I LÀ PH NG t c mư i l c làm ph ng ư c th o lu n trong chương trư c ã có quanh ây. k t các năm 1990. g i-nh n e-mail. xâu chu i cung. t t c tăng cư ng l n nhau. ã là t t có gi y và sau ó là t t có bút chì.” Lu n i m c a tôi là s m Tư ng Berlin. và ngay sau khi b n có nhi u m t th hàng b n nh n ư c nhi u t th kia. mà không quan tâm n a lí. và bí quy t [know-how] ph n m m i v i Southwest t o ra m t h th ng work flow trao quy n cho các khách hàng c a nó t i xu ng và in ra th lên máy bay c a chính h t i nhà. chúng ta bi t.nh ó hàng hoá A là có giá tr hơn nhi u n u b n cũng có hàng hoá B. Nhưng chúng ph i lan truy n. Không. hay. work flow.

b n nói.” s gia kinh t Paul A. m i ngư i u kì v ng m t s tăng l n v năng su t. t phá then T . c n nhi u th p k i n khí hoá óng góp và có m t nh hư ng l n v kinh t và năng su t. Ông lưu ý r ng trong khi bóng èn i n ư c sáng ch ra năm 1879. và các quy trình và thói quen kinh doanh c n thi t nh n ư c nhi u nh t t chúng. David ch ra. David ã gi i thích m t tr như v y b ng ch ra m t ti n l l ch s . t o ra sân chơi toàn c u m i này cho nhi u hình th c c ng tác.” Trong m t ti u lu n tiên phong 1989. Khi máy tính u tiên ư c ưa vào các văn phòng. S H I T II uy t. khi m t công ngh m i ư c k t h p v i nh ng cách m i ti n hành kinh doanh. “Máy tính và Dynamo: Ngh ch lí Năng su t Hi n i trong m t Gương Chưa Quá-Xa. Trong trư ng h p c a i n. Nhưng i u ó ã không x y ra ngay t c thì. Nó là s h i t b sung c a mư i l c làm ph ng.v i các h th ng qu n lí chu i cung theo chi u ngang cho phép Wal-Mart ngay l p t c k t n i món hàng m t ngư i tiêu dùng l y t k c a m t siêu th WalMart Kansas City v i s n ph m m t nhà cung c p Wal-Mart duyên h i Trung Qu c s s n xu t.BA S H IT 177 gi ng nó t ng có trư c ây trong l ch s th gi i. Wal-Mart có ư c s tăng năng su t l n khi nó k t h p các siêu th thùng to – nơi ngư i dân có th mua xà xòng cho sáu tháng . và nó ã gây ra c s th t v ng và m t chút l n l n. nhưng vì sao m i ch vài năm v a qua chúng ta m i b t u th y s trào dâng v năng su t Hoa Kì. Nhà kinh t h c n i ti ng Robert Solow ã châm bi m r ng các máy tính kh p nơi tr “trong các th ng kê năng su t. cái ph i g n k t v i bư c nh y [v t] công ngh như v y? Tr l i: B i vì luôn luôn c n th i gian cho t t c các công ngh i c nh. h i t và t o ra t phá năng su t ti p theo ó. y là cái tôi mu n nói khi tôi nói th gi i ã ư c làm ph ng. Nh ng b c phát l n v năng su t s n. ưa riêng công ngh m i vào là ch ng bao gi . Toàn b phương pháp s n xu t ph i ư c c u hình l i. Vì sao? B i vì ã không ch i l p t các ng cơ i n và p v n công ngh cũcác ng cơ hơi nư c.

nhi u t ng. th p. ã ư c thi t k l i và ư c qu n lí. có t t c các kho n ti t ki m. Cùng th ang x y ra ngày nay v i s làm ph ng th gi i. M t khi các ng cơ i n nh . Toàn c u hoá 3. m t t ng.0. s h i t c a mư i l c làm ph ng gây ra s h i t c a m t t p các t p quán kinh doanh và kĩ năng có th l y ư c nhi u nh t t th gi i ph ng. và thi t k l i dây chuy n s n xu t. Tóm l i. c n th i gian. các nhà tư v n kinh doanh. Cách m i làm các th khi n cho các công ngh thông tin có giá tr hơn. David vi t. m nh ư c ưa vào. “B n c n các quy trình kinh doanh m i và các lo i kĩ năng m i i cùng chúng. b n c n thi t k l i nhà xư ng. ‘Vì sao cách m ng IT l i không d n n nhi u năng su t hơn ngay t c thì?’ b i vì b n c n nhi u hơn ch các máy tính m i.0 ã th c s là th i i c a tính toán máy l n. và các công ngh thông tin m i và t t hơn khi n cho nh ng cách m i làm các th càng có kh năng hơn. các CEO. ư c xây d ng quanh s h i t c a mư i . v i các công ti và các phòng riêng c a chúng có xu hư ng ư c t ch c trong các silo d c. các nhà i m i. các trư ng kinh doanh. Các nhà máy trong th i i hơi nư c thư ng hay là các toà nhà n ng n .” Toàn c u hoá 2. thì i n khí hoá m i th c s mang l i t phá năng su t trong ch tác. các lo i c ng tác chi u ngang và các quy trình t o giá tr và các thói quen có th t n d ng sân chơi m i. chúng ta c n không ch mư i cái làm ph ng này h i t mà c cái gì ó khác n a. Ch khi ã có m t lư ng t i h n các nhà ki n trúc nhà máy có kinh nghi m và các kĩ sư i n và các nhà qu n lí. ph ng hơn này. v i các ng cơ i n nh c p l c cho các máy m i kích c . và phát tri n. và các công nhân tr nên tho i mái v i. Nhưng cho các tác ng làm ph ng ư c c m th y y . thi t k l i nhà máy. m i ngư i ã kì v ng m t s tăng năng su t nhanh. các nhà thi t k . “Khi ngư i ta h i. r xây d ng. t ti n ư c thi t k gi các dây cua roa và các d ng c truy n l c r t n ng c n phát ng các h th ng ư c c p l c b ng hơi nư c. Và sau ó chúng b t u tăng cư ng l n nhau. B n c n có các nhà máy dài.i u khi n.178 TH GI I LÀ PH NG ch t ã là các toà nhà.” Romer nói. các chuyên gia tin h c. và các dây chuy n. Nhi u trong mư i l c làm ph ng ã quanh ây nhi u năm. ã r t d c – theo hư ng ch huy-và. Tuy v y. Chúng ta c n n s n i lên c a i ngũ ông các cán b qu n lí. nh ng ngư i hi u các tính b tr gi a ng cơ i n.

làm hoá ơn. òi h i m t t p các kĩ năng hoàn toàn khác” v i cách ti p c n truy n th ng t trên xu ng. . Fiorina nói thêm. ã l t sân chơi ch y u t trên xu ng thành bên c nh nhau hơn. t phá công ngh này ã không t o ra t phá năng su t cho tôi hay Southwest. Và i u này nuôi dư ng và òi h i các t p quán kinh doanh m i m t cách t nhiên. Năng su t c a nhân viên sau văn phòng hư c u ó s không tăng lên cho n khi nhân viên ó thay i các thói quen làm vi c c a mình. i m i trong các công ti như HP. M i công ti ã phát tri n m t chuyên môn công ngh r t tinh vi. và Nokia m i ây ã c ng tác v phát tri n m t máy nh/ i n tho i di ng r i các nh s c a nó vào m t máy in HP. Cái mà qu ng cáo bizhub nói v là s khác bi t gi a nhân viên hi u các công ngh h i t trong máy bizhub m i (và làm sao nh n ư c nhi u nh t t nó) và nhân viên chính cùng văn phòng ó ngư i không hi u. Hãy tôi cho ch vài thí d . “B n c ng tác theo chi u ngang và qu n lí theo chi u ngang th nào. ít v ch huy và i u khi n hơn và nhi u v k t n i và c ng tác theo chi u ngang hơn. HP ã i t m t công ti có tám mươi b y chu i cung khác nhau . Trong năm năm v a qua.thành m t công ti v i ch năm chu i cung qu n lí 50 t $ doanh thu. và c bi t s k t h p c a PC. Internet. nhưng nó có th t o thêm giá tr ch khi chuyên môn c a nó ư c k t h p theo chi u ngang v i các chuyên môn c a hai công ti kia. Southwest Airlines l i d ng s h i t c a mư i l c làm ph ng t o ra m t h th ng nơi các khách hàng c a nó có th t i th lên máy nay c a h xu ng nhà. HP. Nhưng trư c khi cá nhân tôi thay i thói quen mua vé c a mình và tái c i t b n thân tôi c ng tác theo chi u ngang v i Southwest. cho dù văn phòng có chi c máy gây kinh ng c này. “Chúng ta ã i t m t chu i ch huy d c t o giá tr sang m t chu i ch huy ngang hơn nhi u t o giá tr .BA S H IT 179 l c làm ph ng. Thí d . quang h c s i quang. bà nói.” Carly Fiorina gi i thích. in chúng ra nhanh chóng. v i th b c các nhà qu n lí và h tr back-office riêng c a nó. và ngu n nhân l c ư c gi i quy t qua m t h th ng toàn công ti. Cisco.m i chu i ư c qu n lí theo chi u d c và c l p. bây gi ngày càng thư ng xuyên hơn n t s c ng tác ngang gi a các phòng và các nhóm khác nhau tr i kh p toàn c u. và nơi các ch c năng như k toán. vi x lí.

WPP t thích ng có ư c nhi u nh t t chính nó. h t như các công ti ã i u ch nh các nhà máy ch y hơi nư c c a chúng thành ch y ng cơ i n.” Khi th gi i tr nên ph ng. Nó ph i ư c may o c bi t hơn nhi u. WPP.su t l trình xu ng n chi n d ch qu ng cáo u tiên và chương trình marketing tr c ti p c a nó. thư ng không còn khi n các công ti trong WPP làm vi c v i nhau per se [t nó]. mua media [mua th i lư ng hay ch qu ng cáo]. ã không t n t i như chúng ta bi t nó hai mươi năm trư c.consortium qu ng cáomarketing.180 TH GI I LÀ PH NG Cu i cùng. như qu ng cáo.” Adamson nói.truy n thông l n th hai trên th gi i. Trong trư ng h p c a GE. Như th chúng tôi ph i i xu ng bên trong toàn b t p oàn và ch p l y úng ngư i qu ng cáo. hãy xem xét thí d c a WPP.” Khi GE quy t nh năm 2003 tách vi c kinh doanh b o hi m c a nó thành m t công ti tách bi t. chúng tôi th m chí t tên cho nhóm c ng tác o mà chúng tôi t o ra: Klamath Communications. chúng tôi th y mình kéo các cá nhân ăn ý l i v i nhau t n i b m i trong các công ti này t o ra m t nhóm c ng tác ư c t ch c ch cho m t khách hàng. “Bây gi .” Allen Adamson. làm vi c v i úng ngư i lo media cho khách hàng cá bi t này. Ngày càng tăng. “V i tư cách lãnh o trong t ch c này. và branding [nh n bi t nhãn hi u]. Nó thay i c u trúc và các t p quán văn phòng c a nó. “cái b n ph i làm là hình dung ra nh giá tr c n cho m i khách hàng và sau ó nh n di n và ráp các tài năng cá nhân bên trong l c lư ng lao ng c a WPP trên th c t s hình thành m t công ti o ch cho khách hàng ó. Nó là m t s n ph m c a s h p nh t m t s trong các tên tu i l n nh t v kinh doanh -t Young & Rubicam n Ogilvy & Mather n Hill & Knowlton. Liên minh ư c ráp v i nhau l y ư c ngày càng nhi u nhu c u marketing c a các khách hàng l n. Landor Associates. tuy. làm vi c v i úng ngư i lo branding. WPP ã ráp m t nhóm ư c t ch c theo yêu c u c a khách hàng gi i quy t m i th t t tên cho công ti m i. “Nhi u năm tr i thách th c l n cho WPP ã là làm sao khi n các công ti c a chính nó c ng tác. Song WPP không ch .Genworth. giám c qu n lí c a hãng branding c a WPP. nói. g i thư tr c ti p. có cơ s Anh. Gi i pháp s t o ra giá tr cho khách hàng ó ã không t n t i b t c m t công ti nào hay th m chí trong s h p nh t truy n th ng c a các công ti y.

3 t ngư i ã b y ra rìa sân chơi t nhiên th y mình ư c gi i phóng plug and play [c m và ch y] v i m i ngư i khác. ngang hơn này. Qu th c. Nhưng có m t chút c nh báo ây. Nga. và v i các công c r hơn và s n có hơn bao gi h t. Mĩ Latin. nh s làm ph ng th gi i. nó gi i thoát kh i t t c sàn c a nó n a.mà tôi tin là l c lư ng quan tr ng nh t t o hình S . và các công ti và các cá nhân Phương Tây b t u thích ng v i nó. theo chi u ngang hơn. nhi u trong s nh ng ngư i m i tham gia này ã th m chí không ph i b nhà tham gia. cho nên ngư i dân c a h ngày càng t do tham gia trò chơi th trư ng t do. y là m t b ba h i t ! S H I T III ao l i th ư c? úng khi chúng ta ã hoàn t t vi c t o ra sân chơi m i. Và khi nào 3 t ngư i dân này ã h i t v i sân chơi m i và các quy trình m i? úng khi sân chơi ư c làm ph ng. trư c ây 3 t ngư i dân này ã ch ng bao gi ư c phép c ng tác và c nh tranh. úng khi hàng tri u ngư i trong s h có th c ng tác và c nh tranh bình ng hơn. và Trung Á. Tôi ang nói v ngư i dân c a Trung Qu c. S c n th i gian cho sân chơi m i này và các t p quán kinh doanh m i liên k t y . Nó x y ra nhanh hơn b n nghĩ nhi u.BA S H IT 181 gi i thoát kh i t t c các b c tư ng c a nó. Và nhóm ó s tr thành m t công ti m i de facto v i tên riêng c a nó. Nó nhìn t t c nhân viên t t t c các công ti c a nó như m t qu kh ng l c a các chuyên gia riêng nh ng ngư i có th ư c ráp l i theo chi u ngang vào các nhóm c ng tác. Nh mư i l c làm ph ng. Nó là công vi c ang ti n tri n. sân chơi n v i h ! Chính b ba h i t này . b i vì h ã s ng trong các n n kinh t ph n nhi u b óng v i các k t c u chính tr và kinh t r t d c và th b c. phát tri n các quy tình và t p quán m i cho c ng tác theo chi u ngang. ph thu c vào các òi h i duy nh t c a b t c án cho trư c nào. ông Âu. và nó x y ra toàn c u. Hãy nh . Tr m t thi u s bé tí. trên m t sân chơi m i. Các n n kinh t và h th ng chính tr c a h t t c u ư c m ra trong ti n trình c a các năm 1990.c a nh ng ngư i chơi m i. n .

năm 1985 “th gi i kinh t toàn c u” ã bao g m B c Mĩ. m b o r ng th h ti p theo c a các i m i s n t kh p Hành tinh Ph ng. Như k t qu c a s m r ng này.182 TH GI I LÀ PH NG ho t ng kinh t và chính tr trong các năm u c a th k hai mươi m t. Tư ng Berlin ã . ây là cái ã x y ra theo các s l y tròn: Theo m t nghiên c u tháng Mư i M t 2004 c a nhà kinh t h c c a i h c Harvard Richard B. Nh t B n. m nh. Trung Qu c chuy n sang ch nghĩa tư b n th trư ng. tham gia vào trao i và thương m i qu c t ã là kho ng 2. con s g n chính xác g p ôi s năm 2000 chúng ta ã có th có gi như Trung Qu c. Su t th i Chi n tranh L nh ã ch có ba kh i thương m i ch y u . T ng dân s c a th gi i kinh t toàn c u này. vì t t c h u là các ng minh Chi n tranh L nh cùng bên c a s chia c t toàn c u l n. và dân s tăng trư ng kh p nơi. và m c giáo d c i th tương ương.” Ch t ch Intel Craig Barrett nh n xét. Vào năm 2000.5 t l c lư ng lao ng m i. như k t qu c a s s p c a ch nghĩa c ng s n ch Soviet. có th ch 10 ph n trăm c a 1. và t ng t 3 t dân nh ng ngư i ã sau các b c tư ng d o trên ch toàn c u ư c làm ph ng. Căn c vào nhi u ngư i n v y ti p c n n t t c các công c c ng tác này cùng v i kh năng thông qua các công c tìm ki m và Web truy c p hàng t trang thông tin thô. Freeman. th gi i kinh t toàn c u m r ng ra bao g m 6 t ngư i. Freeman nói. n chuy n hư ng t chính sách t c p t túc. tham gia vào n n kinh t toàn c u này là có ào t o và s k t . cũng như các khúc c a Mĩ Latin. kho ng 1.5 t ngư i. “B n có m t cu c c nh tranh quân t . và các nư c ông Á. ph buôn bán Berlin m . R i ba s h i t ã xu t hi n. ã cũng có r t nhi u b c tư ng kh p nơi cho lao ng và các ngành n n p ng sau. l c lư ng lao ng i th cùng kích c .B c Mĩ. Tây Âu. và ch Soviet ã không tham gia. n . Châu Phi.5 t lao ng m i khác ã tham gia vào l c lư ng lao ng toàn c u. M c lương trong ba kh i thương m i này ã x p x như nhau. Freeman nói. úng. Tây Âu. Quy mô c a c ng ng toàn c u mau chóng s có kh năng tham gia vào m i lo i phát minh và i m i là cái gì ó th gi i ơn gi n ã ch ng bao gi th y trư c ây. và Nh t B n c ng ông Á – và s c nh tranh gi a ba kh i này ã tương i ư c ki m soát.

Ngân hàng Th gi i. G-8. nh ng ngư i chơi m i này bư c vào sân chơi không vư ng b n di s n. “B n không ưa ba t ngư i vào n n kinh t th gi i m t s m m t chi u mà không có nh ng h u qu kh ng l . ây không ph i là ba s h i t chuy n ng ch m. Nhưng chúng s tr nên ít quan tr ng hơn. Nhi u ngư i Trung Qu c ơn gi n b qua pha i n tho i c nh. H s thu c m i màu c a c u v ng và t m i góc c a th gi i.BA S H IT 183 n i c ng tác và c nh tranh m c có ý nghĩa. N n kinh t toàn c u t ây tr i s ư c nh hình ít hơn b i nh ng cân nh c n ng n c a các b trư ng tài chính và nhi u hơn b i s bùng n t phát c a năng l c t các zippie [ngư i hăng hái]. tiên ti n. Không. IMF. c bi t là t ba xã h i [như n . Nó có nghĩa là h có th di chuy n r t nhanh ch p nh n các công ngh m i. Trong tương lai toàn c u hoá s ngày càng ư c thúc y b i các cá nhân nh ng ngư i hi u th gi i ph ng. Ta thư ng hay nghĩ v buôn bán và ho t ng kinh t toàn c u như cái gì ó do các hi p nh thương m i ư c các b trư ng thương m i kí k t. thích nghi mình nhanh chóng i v i các quá trình và công ngh . Và r t nhi u ngư i lao ng m i ó không ch d o trên sân chơi. và b t u ti n lên. Và hãy th n tr ng. ó là vì sao hi n nay Trung Qu c ã có nhi u i n tho i di ng hơn s dân Hoa Kì r i. có nghĩa là nhi u ngư i trong s h ã t t h u r t xa nên có th nh y th ng n các công ngh m i mà không ph i lo v các chi phí l ng chìm c a các h th ng cũ. Trung Qu c. và Nga] v i nh ng di s n giáo d c phong phú.” i u ó hoàn toàn úng. v i nh ng ngư i th ng là nh ng ngư i h c các thói quen. Nh cách m ng công ngh cao. x p x c c a toàn b l c lư ng lao ng Hoa Kì. Barrett nói. H ang ch y b và th m chí ch y nư c rút ó. Chúng quan tr ng. B i vì m t khi th gi i ã tr nên ph ng và các hình th c c ng tác m i là s n có cho ngày càng nhi u ngư i hơn. Tôi không mu n g i ý là các t ch c chính ph này không quan tr ng. Nh ng ngư i Nam Hàn làm cho nh ng ngư i Mĩ ph i x u h v m t s d ng Internet và s thâm nh p băng r ng. Nhưng ó v n là 150 tri u ngư i. Ph i. nh ng ngư i Mĩ ã l n lên v i các hippy vào các năm 1960.mà không có b t c hi p nh hay l i khuyên nào t IMF. và WTO thúc y. nhi u ngư i trong chúng ta ã tr . các quy trình và các kĩ năng nhanh nh t – và ơn gi n ch ng có gì m b o r ng nh ng ngư i Mĩ hay Tây Âu s d n ư ng lâu dài.

b o tôi r ng trong th p k v a qua. nhìn ra ngoài. Nh ng ngày ó. hoài bão và khát v ng. t tin và sáng t o. Và các zippie không ch có m t òi h i d n nén i v i vi c làm t t . và có nh ng ngư i th c s ng trong hàng và gi ch và b n có th mua ch c a . Tôi ã có b ng B. Và c hai chúng tôi nh n ư c l i chào vi c làm qua m t body shop [m t hãng tuy n ngư i chuyên nh p kh u tài năng n cho các công ti Mĩ] làm vi c như các l p trình viên cho IBM. bây gi hãy tôi gi i thi u các zippie. ông ã i t lo l ng ch i li u có bao gi ông có cơ h i làm vi c Mĩ n tr thành m t nhân v t i u v outsourcing các d ch v t Mĩ sang ph n còn l i c a th gi i. D ch v tuy n d ng t cơ s Bombay. CEO và ng sáng l p c a call center n công ti 24/7 Customer. Cô cũng là m t ki m toán viên có c quy n. Tôi h c xong tu i hai mươi và ã làm vi c cho t p oàn Tata Consultancy.” V i 54 ph n trăm dân n dư i tu i 25 . Outlook g i các zippie c a n là “Nh ng a con c a T do hoá” và nh nghĩa m t zippie như m t “cư dân tr thành th hay ngo i ô. M t nhà phân tích n do Outlook trích nói. và b n gái tôi hai mươi lăm. Toát ra i u b .V. i m tĩnh. Các zippie là i quân kh ng l thanh niên n nh ng ngư i u tiên là k t qu c a th i i t khi n d i xa ch nghĩa xã h i và lao u vào thương m i toàn c u và cách m ng thông tin b ng chuy n mình thành trung tâm d ch v c a th gi i. v i ngh l c trong dáng i. Kannan. h mu n cu c s ng t t . ch không nhìn vào trong.t c là 555 tri u ngư i – sáu trong mư i h gia ình n có ít nh t m t zippie ti m năng. “Tôi s ch ng bao gi quên khi tôi xin visa sang Hoa Kì. không do s ph n thúc y. di ng hư ng lên. tu i gi a 15 và 25. h c hay làm vi c. h “ ư c m c ích thúc y. P. Có th là nam hay n . tu n báo n Outlook tuyên b .” Kannan nh l i. B n gái tôi cũng th . Khi ó tôi hai mươi ba tu i. Tìm ki m thách th c.” Các zippie n không c m th y t i l i v ki m ti n hay tiêu ti n. “Các Zippie ây”.184 TH GI I LÀ PH NG thành các yuppy [thanh niên y hoài bão] trong các năm 1980. ch không m c k t vào m t ch su t i. Thu c th h Z. “ ó là tháng Ba 1991. T t c x y ra r t nhanh. Ôi. Cho nên chúng tôi i n lãnh s Mĩ Bombay. luôn có hàng r t dài xin visa vào Hoa Kì. thích m o hi m và tránh n i s hãi.A [c nhân] ki m toán có c quy n [chartered accountancy] t Institute of Chartered Accountants [ n ].

Nó là s hành h . Anh và công ti anh cho chúng ta th y cái gì x y ra khi m t zippie n c m vào mư i l c làm ph ng.BA S H IT 185 h v i 20 rupee. H ánh giá theo m t công th c bí m t nào ó. “không có nhân viên visa nào có th b t b n ng ngoài h th ng … Nó là m t th gi i plug-and-play. b i vì m i th ph thu c vào nó. m t công ti trò chơi nh n có cơ s Bangalore. Nhưng gi a ch ng. Kannan nói. “Con gái tôi s không bao gi ph i lo i u ó. b ng cách nhà.b n i và ng x p hàng và ó là m t trò x s cu c i. ng x p hàng và cu i cùng ã vào ư c g p ngư i ti n hành ph ng v n. Chúng tôi c i i l i l i. chúng tôi ơn gi n d o các ph Bombay và i mua s m.” Th c s ã có các sách và seminar n dành hoàn toàn cho ch làm th nào chu n b cho m t ph ng v n l y visa s quán Mĩ. Trong th gi i ph ng. Cô y khóc. “Tôi nh m t m o là luôn m c như m t ngư i chuyên nghi p. thì ó là Rajesh. Ông ta là m t ngư i [viên ch c lãnh s ] Mĩ. Cô ã không hi u th nghĩa là th nào. “th nên [b n gái tôi và tôi] c hai chúng tôi m c qu n áo sang nh t c a mình. ngư i sáng l p và CEO c a hãng Dhruva Interactive. . anh gi i thích. Công vi c c a ông ta là h i các câu h i và th oán xem li u chúng tôi i làm và sau ó có v n hay l i Mĩ. ‘N u anh ư c [visa] và em không thì sao? N u em ư c và anh không thì sao?’ Tôi không th nói cho b n bi t chúng tôi ã lo l ng th nào. Nhưng chúng tôi ã t i. nhưng tôi có visa năm năm ra vào nhi u l n còn b n gái tôi ư c visa sáu tháng.” V n còn nhi u ngư i n mu n sang Mĩ làm vi c hay h c. B n ph i i n cu i bu i chi u bi t k t qu . ‘Em ch có th ư c sáu tháng?’ Tôi ã c gi i thích cho cô r ng em ch c n sang y và sau ó m i th có th tính ư c h t. Như th bu i chi u chúng tôi qay l i và c hai chúng tôi ư c visa. ó là cách duy nh t cho các kĩ sư n có kĩ năng th t s khai thác tài năng c a h . làm cho u óc lãng i. N u tôi có th gi i thi u cho b n m t ngư i là hi n thân c a ba s h i t . c ngày là a ng c. và ư c tr lương t t . ông ta ch ng nói cho b n gì c .” Kannan nói. nh có ba s h i t nhi u trong s h bây gi có th c nh tranh các m c cao nh t. Sau khi ph ng v n xong.” M t trong các plugger-and-player năng ng nh t mà tôi ã g p n là Rajesh Rao.” Trong m t th gi i ph ng. Chúng tôi quen g i nó là ‘x s ’ . b i vì r t nhi u ph thu c vào nó. b n có th i m i mà không ph i di cư.

trong ó t t c các nhà thi t k có th th u i và gi t nhau cùng m t lúc trên màn hình máy tính c a h . Chúng tôi ã làm vài vi c tiên phong trong lĩnh v c chúng tôi ch n. Dhruva ã t o ra m t vài trò chơi r t i m i . ôi khi. chúng tôi h p tác v i Intel và b t u quá trình tái sáng ch mình thành m t công ti trò chơi.m t công ti kh i nghi p n hi n nay s h u hình nh Chaplin dùng trong các trò chơi máy tính di ng. B tôi cho ti n m i có m t kho n vay ngân hàng mua cho tôi m t máy tính và m t modem 14.0. Bangalore và khi trao i e-mail sau ó. Năm 2004.” Rajesh nói. tôi ã rõ v l a ch n c a mình r ng tôi s không r i n . Tôi b t u công ti c a mình Bangalore như ho t ng m t ngư i vào 15 tháng Ba 1995. Tôi mu n làm vi c c a mình t n . chúng tôi là m t nhóm năm ngư i. ư c ào t o v ho máy tính. tôi h i Rajesh ngư i m i hơn ba mươi tu i. h gi i lao b ng chơi m t trò chơi nhóm trên máy tính. làm cái gì ó ư c kính tr ng toàn c u và cái gì ó t o s khác bi t n . “ ã s ng và làm vi c Âu Châu. K t thúc Dhruva 1.186 TH GI I LÀ PH NG Dhruva n m trong m t nhà ư c c i t o m t ph yên tĩnh trong vùng dân cư lân c n c a Bangalore. cho tôi bi t anh ã tr thành m t u th trong kinh doanh trò chơi toàn c u t Bangalore như th nào. làm vi c trên PC. Khi n thăm. trên hai t ng nhà. chúng tôi cho các u th toàn c u th y là mình có kh năng b ng cách c thi t k và phát tri n các ph n ư c thuê vi t c a các trò chơi do ngư i khác thi t k . nó mua quy n s d ng hình Charlie Chaplin cho các trò chơi máy tính di ng. nhưng chúng tôi nh n ra r ng i u này không thách th c chúng tôi. “Tháng Ba 1997. “Giây phút quy t nh u tiên c a tôi quay l i u các năm chín mươi. m t . úng th .t m t trò ánh tennis mà b n có th chơi trên màn hình i n tho i di ng c a b n n trò chơi pool mà b n có th chơi trên PC hay laptop c a b n. v i tư cách m t sinh viên. Ngày 26-11-1998. Các ho sĩ và nhà thi t k nghe nh c qua tai nhe eo trên u khi h làm vi c. n 1997. Tôi b t u làm các ng d ng multimedia nh m t i khu v c giáo d c và công nghi p.4 kbp. Vào gi a 1998. v các trò chơi khác nhau và các nhân v t ho t ho cho các khách hàng Mĩ và Châu Âu. có ria mép v i hoài bão c a m t ngư i m b c [boxer] h ng n ng. chúng tôi kí d án phát tri n trò chơi l n u tiên c a mình v i Infogrames Entertainment. m t ngư i nh con. tôi th y các nhà thi t k trò chơi và các ho sĩ n .

Chúng tôi mu n các khách hàng ti m năng Mĩ và Châu Âu b thuy t ph c là nh ng ngư i n có th ‘làm ư c. Nhân t th hai. trư c khi th gi i tr nên ph ng n v y? “Không bao gi . nhưng chúng tôi ph i khéo léo. và ã có truy n th ng nào ó v outsourcing các nhân v t chơi cho các nư c như Canada và Úc. Bài h c quan tr ng nh t chúng tôi h c ư c là: Chúng tôi có th làm. nhưng nó không bao gi ư c xu t b n. giao kèo ch làm m t trò chơi y hay không gì c . “S thâm nh p m i tương i khá ngay c n ngày nay. u tiên là có băng thông anh ta có th e-mail t i lui n i dung trò chơi và các ch d n gi a công ti riêng c a anh ta và các khách hàng Mĩ c a anh ta.” Rajesh nói. Chúng tôi ph i xem xét vi c xác nh v trí c a mình m t cách khác i. chúng tôi g i b n game demo m i c a chúng tôi. tuy v y. m i năm thu ư c nhi u hơn Hollywood.” anh ta nói. và c nh là m t quán rư u [saloon] m t th tr n nh sau gi làm vi c. “Ch là Mi n Tây Mĩ Hoang Hoang dã –American Wild Wild West. tôi nghĩ thương v mà chúng tôi t ư c là do tính th c d ng c a m t ngư i Infogrames hơn b t c gì khác.0. ó là m t cú òn l n v i chúng tôi. K t thúc Dhruva 2. Nhi u th ph i n cùng nhau. S l a ch n ch là có cân nh c. v i ngư i ph c v d n d p… Trư c ó ch ng ai trong chúng tôi ã bao gi th y m t saloon th t s .nh v Dhruva như m t nhà cung c p d ch v phát tri n trò chơi. và chúng tôi tr thành m t công ti thành công su t t ó.’ Demo ã thành công.t c là. Làm t t c hay không gì c .BA S H IT 187 công ti trò chơi Pháp.” Nhân t th ba. Chúng tôi ã làm m t vi c tuy t v i trên trò chơi. cho th gi i.” Rajesh nói. Kinh doanh trò chơi máy tính ã r t l n r i. Saloon. là s n i lên c a ph n m m work flow và các ng d ng Internet làm cho m t công ti như Dhruva có th i kinh doanh v i tư cách m t công ti a qu c gia mini t ngày u: . Nhìn l i.0. “Tháng Ba 2001.” i u này d n n kh i u k nguyên c a Dhruva 3. cho nên chúng tôi s ng sót.là không b n v ng. nhưng chúng tôi ã nghiên c u dáng v và c m xúc [c a m t saloon] dùng Internet và Google. v i nh ng ngư i dùng chúng r t tho i mái trong lo i vi c. và nó khi n chúng tôi giành ư c m t ng công vi c ư c outsource. Rajesh nói.” Anh có th làm i u này s m hơn m t th p niên. là s ph bi n c a PC dùng c trong kinh doanh và nhà. “PC có kh p nơi. nhưng ch t lư ng tác ph m c a chúng tôi t nói cho nó.

“Giá c a các công c ph n m m có th v n như các bên có liên quan mu n. song không còn th n a. “M t trong các th luôn là v n v i các khách hàng Phương Tây c a chúng tôi là. Nó th c ra là hàng ho t ngư i trên th gi i ã b t u tho i mái v i h t ng cơ s toàn c u m i. m c l n. “Cơ s h t ng này không ch s t o . và ngày nay n u ai ó b o b n làm cái gì ó gi ng Tom và Jerry.” Rajesh nói. Rajesh gi i thích. “Tuy t v i. m t ph n nh phong trào ph n m m mi n phí ngu n m . Adobe Photoshop . khi ngày càng nhi u ngư i không dùng gi y văn phòng c a h và nh n ra kho ng cách th c s không là v n … Nó s tăng n p t t c i u này. NetMeeting.” Hơn n a. làm cho s hi n di n c a h không khác các gã khác ô bên c nh.” Bây gi Internet làm cho toàn b th gi i này “như m t thương trư ng. Nhưng Internet ã giúp chúng tôi có kh năng t p h p các lo i n i dung khác nhau l i b ng ch m vào phím b m.” Trong khi ngư i ta t p trung vào cơn s t và s phá s n dot-com. Internet ã ưa lên bàn m t y u t l a ch n và so sánh t c th i ã không t n t i trư c ây cho m t công ti nh như chúng tôi… Chúng tôi ã có r i các ho sĩ và các nhà thi t k làm vi c t nhà trong ngành trò chơi. cách m ng th c s x y ra yên ng hơn. 3D Studio MAX. “Chúng ta có th làm v i h t ng cơ s này nhi u hơn nhi u. “Chúng ta ch o n u c a vi c s d ng h u hi u nó. cái ó không th hình dung n i vài năm trư c ây. Song Google là chìa khoá. căn c vào s th c là phát tri n các trò chơi là m t quá trình tương tác cao. Nó th t s là m t th gi i khác. mà b n có th c và b t chư c.188 TH GI I LÀ PH NG Word. Rajesh nói. Office. ‘Ngư i n các anh có th hi u ư c s c thái t nh c a n i dung Phương Tây?’ Lúc y.” anh nói. 3D Studio MAX.m i trong các ph n m m này có giá cao hơn ngày nay n u không có nhi u chương trình freeware/shareware có th sánh ư c và h p d n. Microsoft Windows. n u không có s tràn ng p c a các s n ph m mi n phí và dùng chung n i lên vào u các năm 2000. ngày xưa. dùng m t c tính an toàn g i là VPN [m ng riêng o]. Outlook.” Rajesh nói thêm. b n ch nói ‘Google Tom & Jerry’ và nh n ư c hàng t n b c v và thông tin và bài phê bình và tư ng thu t v Tom và Jerry. nó là m t câu h i r t h p lí. các chương trình ph n m m này ã có giá vư t quá kh năng c a m t công ti game kh i nghi p nh n . H k t n i vào h th ng n i b c a công ti qua Internet.

t a i m t t nh t. và chúng ta có Trung Qu c. ang th c d y. Như th khi các doanh nghi p khác nhau.” Rajesh nói. lương th p. ngay bây gi n có m t l i th l n do có m t qu nhân l c ư c ào t o.như th ây là chuy n song phương… M i dollar hay cơ h i c m nh n r ng b m t hôm nay [t quan i m Mĩ do outsourcing] th c s s quay v v i b n nhân lên g p mư i. b i vì toàn b cơ s h t ng này ư c t vào v trí. ngày nay b n có th tìm ngu n s n ph m hay d ch v hay kh năng hay năng l c t t nh t t b t c âu trên th gi i. Th duy nh t ngăn ch n b n kh i làm i u ó là s không s n sàng c a b n s d ng cơ s h t ng này. b i vì chúng ta có ông Âu. Nhưng khi ó. N u [nh ng ngư i n ] nghĩ r ng h ã có cái gì ó có k t qu và cái gì ó h có th gi cho mình. tr nên tho i mái hơn dùng h t ng cơ s này. “Nhưng tôi tin là. nh ng ngư i Mĩ luôn luôn i u v kh năng bi t các trò chơi nào có th ăn khách và trò chơi nào thì không và gi i nh t v thi t k . không nghi ng gì r ng ây ch là kh i u. này. Khi th trư ng n b t u ón nh n chơi trò chơi như m t ho t ng xã h i thông d ng. Nó là r t t t cho th gi i. Và. m t khi th trư ng ây ư c m … ơn gi n hãy nh r ng. Tôi mu n nói. thì ó s là m t sai l m l n. Dhruva ã có v th r i t n d ng ưu th . nói ti ng Anh v i m t nghi th c ph c v m nh trong DNA c a h và m t tinh th n kinh doanh. anh lí l . Kinh t s thúc y h i nh p và h i nh p s thúc y kinh t . Ch là v n c a năm hay b y năm và chúng ta s có m t t kh ng l c a nh ng ngư i Trung Qu c t t nghi p i h c nói ti ng . b n s th y m t s bùng n kh ng l . ch c ch n.” Không có lí do nào Hoa Kì l i không ư c l i t xu th này.l n hơn dân s c a nư c b n hay Châu Âu. nó cũng cho phép chia s nhi u t p quán và tri th c. “Như th . th trư ng “s kh ng l n m c có r t nhi u cơ h i cho n i dung n t bên ngoài. anh lưu ý. chúng tôi có m t t ng l p trung lưu 300 tri u . ch t lư ng t t nh t. và nó s là ‘tôi có th h c t b n và b n có th h c t tôi’ như chưa t ng có bao gi . ang i nh y lên con tàu d ch v làm các th khác nhau. chúng tôi ang d n u cái g i là làn sóng v outsourcing d ch v thu c m i lo i c a nh ng th m i. và khi nh ng ngư i khác nhau. Cái Dhruva ang làm là i tiên phong làm trò chơi máy tính bên trong xã h i n .” úng. hi n th i. Rajesh khăng khăng.BA S H IT 189 thu n l i cho tìm ngu n s n ph m có giá t t nh t.

Và n u b n có kh năng ch ng t công vi c c a mình.chúng tôi chưa t ng th y bao gi . thì b n ang kinh doanh”. Hãy nhìn tôi ây: tôi là ngư i n . Rajesh nói. Chúng tôi ti n lên phía trư c. ó là cái s x y ra v i r t nhi u vi c làm – chúng s i n xó x nh ó c a th gi i nơi có ít c n tr nh t và nhi u cơ h i nh t. dùng cùng h t ng cơ s ó. Chúng tôi ã h c tr thành năng n hơn m t chút trong cách chúng tôi ti p th mình. Nó gi ng như nư c trong m t cái khay: b n l c nó.” . N u có m t ngư i có kĩ năng Timbuktu. Có hàng tá ngư i ang làm cùng m t công vi c mà b n ang làm. chúng tôi ngay l p t c c g ng s d ng nó m t cách t t nh t. “Chúng tôi không th ngh ngơi. m t vi c khá d hi n nay. và nó s tìm ư c ư ng ít c n tr nh t. ngư i Mĩ và Tây Âu “t t hơn h t nên nghĩ làm th nào nâng xà c a mình lên và nâng b n thân mình lên làm vi c gì ó t t hơn. và văn hoá c a h r t gi ng [văn hoá Tây Âu]. anh ta s có vi c làm n u anh ta bi t làm th nào ti p c n n ph n còn l i c a th gi i. Như th hi n nay n vư t trư c. “Tôi nghĩ trong trư ng h p Hoa Kì ó là cái x y ra m t chút. B n có th d ng m t Web site và có m t a ch e-mail và b n ã chu n b xong và b t u ho t ng. i u ó ã qua r i. mà Rajesh và r t nhi u ngư i thu c th h anh có. và n u ngư i ta yên tâm cho b n công vi c và n u b n chăm ch và trong s ch trong các giao d ch c a mình. Nó ph i không ng ng sáng ch và tái sáng ch chính nó. nhưng nó ph i làm vi c r t c n cù n u nó mu n gi v trí này. Nh ng ngư i Ba Lan và Hungary ã ư c k t n i r t t t r i. là áng ngư i Mĩ lưu ý . Nh ng ngư i như tôi ã h c r t nhi u t nh ng ngư i Mĩ.m t i m tôi s th o lu n chi ti t sau. Ngư i Mĩ rên r than vãn . và hi n nay nh ng gì chúng ta ch ng ki n là k t qu c a i u ó… Không có th i gian cho ngh ngơi. là cái gì ó chúng tôi ã không th làm do quá trình ào t o Anh i n hình c a chúng tôi. và h ang c g ng làm t t hơn. Nhưng m t khi chúng tôi th y mình ã có h t ng cơ s bi n th gi i thành m t ch nh .190 TH GI I LÀ PH NG Anh gi i s ra t các trư ng i h c c a h .” Khát v ng thô. r t g n [Tây] Âu. Ngư i Mĩ ã kiên nh d n u v i m i trong c th k trư c.” Rajesh nói. Trư c ây chúng tôi ã m t trình r t khác v m t công ngh và kinh doanh. Thay cho than phi n v outsourcing. Chúng tôi ã th y ó r t nhi u vi c mình có th làm.

“dù cho Bangalore là m t trong các trung tâm xu t kh u áo qu n. Và m i ngư i s ph i c i thi n mình và có kh năng c nh tranh.” Rajesh nói. “Thông i p c a tôi là cái ang x y ra bây gi ch là cái ch m c a t ng băng… i v i m i ngư i cái th c s c n là nh n ra s th c r ng có m t s thay i cơ b n x y ra trong cách ngư i ta s làm vi c. trư c khi ra i v i cái u tôi quay cu ng. Trong ba hay b n báo giá mũ mà chúng tôi nh n ư c. b n s ph i ng i [rìa] và xem tr n u. “Không t Nam Bangalore. Th thôi. Tôi nghĩ ngày nay s th ng tr ó là v hi u qu . Nhìn ây. ơn gi n s ch có m t th trư ng toàn c u.BA S H IT 191 Th thông i p toàn th c a anh là gì? Tôi h i Rajesh.” “B n s th y tình hình này ti n tri n. i chơi trên sân ó. chúng tôi v a t lô mũ [bóng chày] cho Dhruva bi u. Nó là v v n gi cho mình s c s o và trong cu c chơi… Bây gi th gi i là m t sân bóng á và b n ph i s c s o trong i bóng. Chúng là t Sri lanka. tôi phát N .” Th ng tr ai? Tôi h i. Rajesh cư i s l a ch n t c a riêng mình. ó là i u quan tr ng. N u b n không gi i. [mũ Sri Lanka] này là t t nh t v m t ch t lư ng và giá h p lí.” Không t m t nhà máy Nam Bangalore à? Tôi h i. ó là vì chúng tôi ã b thua thi t và chúng tôi có ngh l c ó t ư c ph n nào và t t i ó… n s là m t siêu cư ng và chúng tôi s th ng tr . ch t t nh t g p các zippie B c Kinh ngày nay là hàng [ngư i] t i b ph n lãnh s c a s quán Hoa Kì.” Rajesh k t lu n.” “ZIPPIE” TI NG TRUNG QU C NÓI TH NÀO? hư Bangalore mư i năm trư c ây. là v c ng tác. B c Kinh mùa hè năm 2004. Nó là v làm sao b n có th t o ra m t cơ h i l n cho b n thân mình và gi ch t l y nó ho c ti p t c t o ra các cơ h i m i nơi b n có th phát t. là v tính c nh tranh và là v là m t u th . “Không ph i là th ng tr b t c ai. Không còn ai cai tr n a. “N u b n th y t t c năng l c này toát ra t nh ng ngư i n . và chúng tôi nghĩ k t thúc là tuy t v i.

” Và b n oán xem. M t khác. sinh l c bao la c a ngư i dân.” và “Gã p trai. mau chóng tr nên hi n nhiên v i tôi r ng h có c m tư ng pha tr n v quá trình này. viên ch c Hoa Kì thình lình ng c nhiên th y m t sinh viên n trư c m t anh và nói. ã nghe h t sinh viên này n sinh viên khác n trư c anh v i cùng cách mà chat room nào ó ã g i ý là s có k t qu nh n ư c visa: “Tôi mu n sang Mĩ tr thành m t giáo sư n i ti ng. Tôi ã th y nó nơi khác. và do Trung Qu c ti p t c phát tri n n m t xã h i m hơn. Tôi s cho c u visa. Nói chuy n v i các viên ch c s quán Hoa Kì B c Kinh.192 TH GI I LÀ PH NG hi n ra r ng s truy lùng c a sinh viên Trung Qu c ki m visa i h c hay i làm Mĩ là căng n m c nó ã ra các Internet chat room dành riêng. Tôi th c s chào m ng c u. h vui là r t nhi u ngư i Trung Qu c mu n n Mĩ h c hay làm vi c. m t lũ sinh viên xu t hi n s quán nói r ng chúng mu n visa sang Mĩ h c làm th nào làm các chân gi t t hơn cho m chúng. “Cái tôi th y x y ra [ Trung Qu c] là cái ã x y ra trong nhi u th p niên ph n còn l i c a Châu Á – các cơn s t kĩ thu t. v i các khách du l ch Trung Qu c thu c m i l a tu i. nhưng bây gi nó x y ra ây. nơi các sinh viên Trung Qu c trao i các câu chuy n v nh ng lí l nào có hi u qu nh t v i nhân viên nào c a lãnh s s quán Mĩ.” Viên ch c khuây kho nghe m t cách m i n m c anh ta b o c u. r t có . m t ngư i m i.” Tôi ã n thăm [ i h c] Yale mùa xuân 2004. hai tua nói ti ng Hoa i qua.” Sau khi nghe th su t ngày. h là nh ng ngư i gi c ng cho các visa này. g n tư ng Elihu Yale. “C u bi t. H th m chí còn cho các nhà ngo i giao Hoa Kì các tên như “N th n Amazon. “M em có m t chân gi và em mu n sang Mĩ h c làm th nào làm m t chân gi t t hơn cho m em. h mu n c nh báo gi i tr Mĩ: Các b n có hi u rõ ư ng c a các b n s th nào? Như m t viên ch c s quán Hoa Kì B c Kinh b o tôi.” Các sinh viên Trung Qu c xác nh chi n lư c i v i Internet m t cách căng n th nào ư c b c l . Ngày hôm sau. khi m t hôm m t viên ch c lãnh s Hoa Kì.” “Lão Hói Quá Cao. M t m t. ây là chuy n hay nh t tôi ã nghe c ngày. Ngư i Trung Qu c b t u chu du th gi i v i s lư ng ông. các viên ch c s quán Hoa Kì cho tôi bi t. Khi tôi ang d o qua sân trong trung tâm.

T ng s sinh viên qu c t c a Yale là t 836 trong khoá mùa thu 1985 lên 1. tôi là m t di n gi cho k ni m 150 năm c a trư ng i h c Washington St. và 18 h c sinh Nga cho khoá 2001 lên 30 cho khoá 2008. 3 tri u b n ã ư c bán n năm 2003 và ra hàng tá sách nhái v làm th nào ưa con b n vào Columbia. H cũng th xây d ng [các trư ng] riêng c a h trong nư c. Ông thoáng nh c n r ng mùa xuân 2001 ông ã ư c m i (cùng v i nhi u nhà lãnh o hàn lâm nư c ngoài và Mĩ) n i h c Thanh Hoa B c Kinh. Oxforrd. B m cô sau ó ã vi t m t cu n c m nang t làm-nên v h ã lo li u chu n b con gái h ra sao ư c ch p nh n vào Harvard. Louis.775 trong khoá 2003. Mark Wrighton. và tôi ang tán g u trư c l k ni m.không ph i th m t trăm? “Có l là truy n th ng Trung hoa?” Wrighton t h i. Yiting Liu. b ng ti ng Hoa. ã ư c ch p nh n vào Harvard v i h c b ng toàn ph n. Năm 1999. h không ch i vòng quanh vào m t trư ng i h c Mĩ. ông ã hi u ra câu tr l i. Nhưng ngư i Trung Qu c không i thăm Yale ch thán ph c ivy [nhóm trư ng n i ti ng ông B c Mĩ]. Trong khi nhi u ngư i Trung Qu c khát khao vào Harvard và Yale. m t trư ng n i ti ng m nh v khoa h c và kĩ thu t. ơn xin h c t các h c sinh trung h c Trung Qu c và Nga vào Yale v i tư cách sinh viên i h c ã tăng t t ng 40 ngư i Trung Qu c cho khoá 2001 lên 276 cho khoá 2008. hi u trư ng chín ch n c a trư ng. hay Cambridge. Hãy xem th ng kê t văn phòng nh n h c c a Yale. Cu n sách. Trung Qu c. Khi n Thanh Hoa. m t trư ng t t nh t Trung Qu c.BA S H IT 193 kh năng là các khách du l ch Trung Qu c s làm thay i toàn b ngành du l ch th gi i. m t n sinh t Chengdu. ưa ra “các phương pháp ư c ch ng minh m t cách khoa h c” ưa tr con Trung Qu c c a b n vào Hardvard. Ông nói tho t tiên gi y m i ã khi n ông gãi u: Vì sao b t m t i h c nào l i k ni m l n th chín mươi. tuy v y. Cu n sách tr thành m t cu n best seller r t nhanh Trung Qu c. Năm 2004. Ngư i Trung Qu c . có nhan Cô gái Harvard Yiting Liu. d l k ni m l n th chín mươi c a trư ng. Khoá mùa thu 2003 có 297 sinh viên và sinh viên cao h c Trung Qu c và 23 sinh viên Nga. Khoá h c mùa thu 1985 có 71 sinh viên và sinh viên cao h c t Trung Qu c và 1 t Liên Xô.

ngay c v i tài năng trung bình. tài năng t nhiên ã b t u ăn t a lí. Ba mươi năm trư c. n u gi như b n có s l a ch n gi a ư c sinh ra là m t thiên tài ngo i ô Bombay hay Thư ng H i ho c ư c sinh ra là m t ngư i trung bình Poughkeepsie.” ó là cái x y ra khi b c Tư ng Berlin bi n thành ph buôn bán Berlin và 3 t ngư i h i t v i t t c các công c c ng tác m i này.” Gates nói. nhưng tôi ã làm vi c t t th nhì [thay M t thu t ng c a Warren Buffett.” Wrighton sau ó ã gi i thích cho tôi trong m t e-mail. V I TÌNH YÊU T NGA T * ôi ã không có cơ h i thăm nư c Nga và ph ng v n các zippie Nga cho cu n sách này. ý nói v s may r i do s ph n. nhà u tư gi i nh t th gi i. Nhưng khi th gi i tr nên ph ng. Gates nói. b n thân c a Bill Gates. ã là l n hơn nhi u. và r t nhi u ngư i bây gi có th plug and play t b t c âu. b i vì các cơ h i c a b n phát t và s ng cu c s ng t t ó. t Th trư ng B c Kinh n ch t ch nư c. t p trung vào khoa h c và kĩ thu t. “Chúng ta s khai thác năng l c và tài năng c a năm l n s ngư i mà chúng ta ã khai thác trư c ây. b n s l y Poughkeepsie.” Và như m t k t qu c a s ph n u c a Trung Qu c thành công. hi n nhiên là có ý nh nghiêm túc ph n u cho m t v trí lãnh o th gi i trong [m i lĩnh v c liên quan] n i m i công ngh ang sinh sôi. V i i h c Thanh Hoa ã ư c coi r i như m t trong các i h c d n u Trung Qu c.” ông nói. ông nói. M i ngư i u bày t ni m tin ch c r ng m t kho n u tư vào trư ng i h c h tr s phát tri n c a nó thành m t trư ng i h c vĩ i c a th gi i trong vòng mư i năm s là m t kho n u tư x ng áng. . “Bây gi . “x s bu ng tr ng* –ovarian lottery” ã thay i.như toàn b m i quan h gi a a lí và tài năng. ch t ch Microsoft Bill Gates ch rõ cho tôi. “tôi thích là m t thiên tài sinh ra Trung Qu c hơn là m t gã trung bình sinh ra Poughkeepsie.194 TH GI I LÀ PH NG ã kéo các nhà hàn lâm t kh p th gi i v Thanh Hoa – hơn mư i ngàn ngư i ã d l ưa ra tuyên b “r ng vào l k ni m th m t trăm i h c Thanh Hoa s gi a các trư ng nh t th gi i. “S ki n thu hút t t c các nhà lãnh o c a chính ph Trung Qu c.

Topulev. Boeing ã b t u phân công vi c cho các nhà khoa h c Nga t n d ng tài chuyên môn c a h v các v n khí ng h c và các h p kim hàng không m i.c Seattle và Wichita. các kĩ sư không ph i d a vào e-mail khi h có m t v n c n gi i quy t v i các ng s Mĩ c a h . các công ti có tên như Ilyushin. v i s thi u h t các kĩ sư hàng không vũ tr Mĩ. Boeing ã s p t ngày làm vi c hai mươi b n gi . Có các phương ti n h i ngh video m i t ng c a văn phòng Moscow c a Boeing. là Boeing h p ng v i các công ti máy bay Nga khác nhau – các công ti n i ti ng trong Chi n tranh L nh v s n xu t các máy bay chi n u.s ti n mà McDonald’s ã h a s không mang ra kh i nư c Nga. Pickering nói.” Cách nó ho t ng. nhưng bây gi . Boeing t văn phòng toà nhà Moscow cao mư i hai t ng mà McDonald’s ã xây v i s rúp mà nó ã ki m ư c t bán Big Mac Moscow trư c khi ch nghĩa c ng s n k t thúc . nh ng ngư i m t th i ã làm vi c v i [các máy bay] MiG.BA S H IT 195 cho vi c t t nh t ó]. B y năm sau. Tôi h i b n tôi Thomas R. Năm 1998.v thi t k máy bay v i s tr giúp c a máy tính. H có th có th o lu n tr c di n. ‘bây gi chúng tôi có tám trăm kĩ sư và nhà khoa h c Nga làm vi c cho chúng tôi và con s s tăng lên ít nh t m t ngàn và có th . Boeing quy t nh y vi c này lên m t bư c n a và m m t văn phòng thi t k kĩ thu t hàng không vũ tr Moscow. Dùng cáp quang. Pickering. c u i s Hoa Kì Moscow và bây gi là m t nhà qu n tr các m i quan h qu c t cao nh t Boeing. lên m t ngàn rư i. Boeing b t u outsourcing thi t k máy bay cho Moscow như m t thí nghi m. và Sukhoi – và h cung c p các kĩ sư theo t hàng cho các d án khác nhau c a Boeing. các công ngh nén tiên ti n. “h ơn gi n chuy n các b n thi t k c a h t i lui t Moscow n Mĩ. Kh năng c a Boeing pha tr n các kĩ sư Nga có chi phí th p v i các nhóm . Dùng ph n m m thi t k máy bay do Pháp ch t o. và ph n m m work flow khí ng h c. Kansas . các kĩ sư Nga c ng tác v i các ng nghi p Boeing Mĩ. gi i thích m t ti n tri n m i mà tôi ã nghe nói: r ng Boeing dùng các kĩ sư và nhà khoa h c Nga. ông gi i thích. giúp thi t k th h ti p theo c a các máy bay ch khách. Nó g m hai ca Moscow và m t ca Mĩ.” Pickering nói. Pickering ã làm sáng t câu chuy n cho tôi. B t u vào năm 1991. m t vi c ph . nó là m t t t y u. theo th i gian.

Nhưng ây chưa ph i là m t n a câu chuy n. m t s trong các kĩ sư và nhà khoa h c Nga này b các công ti máy bay l n c a Nga. “ ây là các tham s chung cho các cánh c a 7E7 m i. trong ó các công ti chào giá xu ng ch i l i nhau hơn là chào giá lên.” Ngày nay Boeing nói cho công ti công nghi p Nh t kh ng l Mitsubishi. M t kĩ sư hàng không Mĩ t n 120 $ m t gi thi t k . bây gi Boeing thư ng xuyên v n hành “các cu c u giá ngư c”.” Nhưng các kĩ sư Nh t là r t m c. bây gi Boeing c n mư i m t ngày xây d ng m t 737. Trong lúc y. l p ra các hãng c a riêng h . “Chúng tôi s g i cho các anh các sơ cho cánh c a 777.196 TH GI I LÀ PH NG thi t k Mĩ có chi phí cao. Nh ba s h i t . Chúng tôi s các anh làm m t s và sau ó chúng tôi s hi v ng các anh mua toàn b máy bay t chúng tôi. Các kĩ sư Nga ã outsource các ph n công vi c làm cho Boeing c a h cho Hindustan Aeronautics Bangalore. Pickering gi i thích. Anh thi t k s n ph m hoàn t t và ch t o nó. và chu i cung toàn c u c a Boeing s cho phép nó chuy n các thành ph n t m t cơ s n cơ s khác úng th i gian. như th Boeing có th dùng ti n c a mình ti p t c i m i cho th h ti p và s ng sót cu c c nh tranh gây ti u tu t Airbus. ư c bao c p b i m t consortium c a các chính ph Âu Châu và cũng s d ng tài năng Nga n a. H u th u h p ng cho m i th t . ch c ch n r ng nó t ư c dàn x p t t nh t v các b ph n và các hàng cung c p khác. Boeing ã có th nói v i các nhà th u ph Nh t c a nó. T t c vi c tìm ngu n toàn c u này là vì m c ích thi t k và ch t o các máy bay nhanh hơn và r hơn. rút xu ng t hai mươi tám ngày m i ch vài năm trư c ây. b i vì t t c các ph n ư c thi t k b ng máy tính cho l p ráp. Như th cái gì s x y ra? Mitshubishi outsource các b ph n c a cánh 7E7 ư c outsource cho cùng các kĩ sư Nga mà Boeing s d ng cho các ph n khác c a máy bay. và Boeing ang xem xét mua c ph n trong m t s công ti kh i nghi p này có d tr năng l c kĩ thu t. Nhưng nh ng ngư i ư c outsource cũng là ngư i i outsource. ó là hai bên cùng th ng. ti n ti n hơn cho phép Boeing c nh tranh u i u v i i th chính c a nó Airbus Industries. Ngày xưa. m t kĩ sư Nga t n kho ng m t ph n ba ng n y. Boeing s xây d ng các máy bay th h m i c a mình trong ba ngày. chuyên v s hoá các thi t k máy bay khi n cho chúng d ch t o hơn.

bà nói. “Nó gi ng xem m t cu c ua ng a. b t u vào tháng Ba 2001.” BA S H I T KHÁC t l n tôi ã nghe Bill Bradley k m t câu chuy n v m t ph n thư ng lưu t Boston i sang San Francisco l n u tiên. Sau ó nó s ch ng i và nhìn m i nhà cung c p mu n h giá n âu so v i ngư i khác th ng th u c a Boeing. cũng nh ng ngư i này cho r ng toàn c u hoá cũng ã n tung. u h hoàn toàn âu ó khác – cho dù nó x y ra ngay trư c m t h .cho chu i cung c a Boeing. Như th khi cơn s t dot-com phá s n.chào giao mư i poud th c ăn cho chó con n c a nhà b n trong vòng ba mươi phút. Như tôi ã nói trư c. Nói l i l n n a.com] và mư i Web site khác . “B n có th th c s th y áp l c c a thương trư ng và h làm vi c ra sao.” Vi n c nh và khuynh hư ng thiên v mà b n mang theo trong u mình là r t quan tr ng trong nh hình cái b n th y và cái b n không th y. Nh ng ngư i ã nghĩ r ng toàn c u hoá là cùng th như cơn s t dot-com và r ng s phá s n dotcom ánh d u s k t li u c a toàn c u hoá ã không th sai l m hơn. Ba th khác. i u ó giúp gi i thích vì sao r t nhi u ngư i ã l ba s h i t .s h i t khác – cùng n t o ra màn khói này. “Không m y – nó quá xa i dương. S b c cháy c a dogfood.com [th c ăn cho chó. và r t nhi u công ti dot-com (và các hãng h tr chúng) n tung.” Pickering nói.BA S H IT 197 gi y v sinh cho các nhà máy Boeing n các chi ti t c n thi t – các ph n hàng hoá có s n. Nó s b t u u giá cho m i kho n cung giá nó coi là giá ph i chăng. Th nh t là s phá s n dot-com. ây là s xu n ng c thu n tuý. Khi bà v nhà và ư c m t ngư i b n h i bà thích nó th nào. Các nhà th u ư c Boeing ánh giá trư c là tư cách. s phá s n dot-com th c s ã thúc y toàn M . nhi u ngư i ã ánh ng cơn s t dot-com v i toàn c u hoá. và m i ngư i có th nhìn th y chào giá c a m i ngư i khác khi h ưa ra.ư c cho là s ch ng minh r ng toàn c u hoá và cách m ng IT ch là ti ng xèo xèo ch không có th t bò. Boeing s công b m t phiên u giá vào m t th i gian nh trư c trên m t Internet site ư c thi t k c bi t.

tr thành có t i cho n khi ư c ch ng minh là vô t i v s l a d i c a ban giám c. v i ch m t ph n ba n t bên trong Hoa Kì. ám l n nh t. và ba s h i t ang nh hình l i toàn b môi trư ng kinh doanh toàn c u. là 11/9. Không ch là s phá s n dot-com và t t c nh ng l i khoác lác xung quanh nó là cái ã làm m t t c i u này kh i t m nhìn. Gi a 2000 và 2004. úng. Mùa hè 2004. không ng c nhiên là ba s h i t ã b m t hút trong khói b i c a chi n tranh và ti ng huyên thuyên c a truy n hình cáp. Cu i cùng. v i s bi n h nào ó. ã là m t cú s c sâu s c i v i phe nhóm chính tr Mĩ. t ng s d ng Internet toàn c u tăng 125 ph n trăm. 124 ph n trăm Châu Âu. là scandal qu n tr công ti Enron. Gi a s phá s n dot-com và ngày nay. và ngay c chính quy n Bush ng h gi i kinh doanh.khi n cho các CEO và chính quy n Bush ch y v y y m tr . Căn c vào 11/9. ông ã sang Washington lobby nhi u tài tr liên bang cho Qu Khoa h c Qu c gia [NSF] giúp nuôi dư ng m t cơ s công nghi p m nh hơn cho n n công nghi p Mĩ. K t qu : Chính xác th i i m khi th gi i ư c làm ph ng. t t nhiên.òi h i m t s i u ch nh r t quan tr ng trong xã h i c a riêng . ây là m t nhân t then ch t trong t n n t ng cho Toàn c u hoá 3.198 TH GI I LÀ PH NG c u hoá vào siêu phương th c b ng bu c các công ti i outsource và offshore ngày càng nhi u ch c năng nh m ti t ki m ng v n hi m hoi. theo Nielsen/NetRatings. eBay i t m t ngàn hai trăm nhân viên vào u năm 2000 lên sáu ngàn ba trăm vào năm 2004. nhanh chóng ti p theo là các bi n c các công ti Tyco và WorldCom. Vì mô hình u giá c a nó n i ti ng kh p th gi i. và ông ch l c u và nói có m t t : “Enron”. ng h CEO m t cách nô l ã th n tr ng v t ra – trong con m t công chúng – quá lo âu v các m i quan tâm c a doanh nghi p l n. t t c u trong th i kì khi toàn c u hoá ư c cho là “ ã qua” r i. 209 ph n trăm Mĩ Latin. ư c r i. bao g m 186 ph n trăm Châu Phi. toàn c u hoá ch c ch n ã k t thúc. Tôi h i ông vì sao chính quy n không tri u t p m t cu c h p thư ng nh c a các CEO nêu b t v n này. Các CEO.0. và các cu c xâm l n Afghanistan và Iraq ti p theo nó. tôi g p lãnh o c a m t trong nh ng công ti công ngh l n nh t c a Mĩ. và 105 ph n trăm B c Mĩ. Google i t x lí kho ng 150 tri u tìm ki m m t ngày lên kho ng m t t tìm ki m m t ngày. ã có hai ám mây l n khác kéo n.

h u h t m i ngư i ã không th y ba s h i t . và c hai l n qua gi ng Nh t c s t c a mình ông ã nói cái gì ó ng l i trong tai tôi. và gi u ông vào t ng h m c a Dick Cheney. ôi khi tôi c m th y như ã trong m t m ng Vùng Tranh T i Tranh Sáng. B t c khi nào ông phát bi u. tác gi c a m t sách giáo khoa kinh t h c n i ti ng. và các công ti gi i nh t ã l ng l thích ng v i nó chúng không ph i là m t trong nh ng kh ng long ó. M t trong các nhà doanh nghi p chín ch n nh t mà tôi ã bi t qua nhi u năm là Nobuyuki Idei. vì t t c các lí do tôi ã nh c t i trên. Khi tôi b t u tìm ki m tư li u cho cu n sách này.BA S H IT 199 chúng ta và c a nhi u qu c gia Phương Tây ã phát tri n khác. Nhưng. như “sao băng va vào trái t và gi t t t c kh ng long. các công ti toàn c u m i nh t bi t cái gì ang x y ra ó. Tôi ã có ý nh ph ng v n các CEO và các nhà công ngh t các công ti chính. Dennis? Mankiw áng thương ã h u như không ư c nghe n n a. Cái gì ó th c s ã x y ra.” May thay. Trong năm 2004 chúng tôi g p nhau hai l n. và nó ơn gi n không ph i là ph n c a th o lu n công khai Mĩ hay Châu Âu. theo th i gian. Trư c khi tôi i thăm n u năm 2004.các chính tr gia Mĩ không ch ã không giáo d c công chúng Mĩ. Trong cu c v n ng tranh c 2004 chúng ta ã th y các ng viên ng Dân ch tranh lu n li u NAFTA có là m t ý tư ng t t và Nhà Tr ng c a Bush ã gián băng dính lên mi ng N. ch t ch H i ng các C v n Kinh t c a Nhà tr ng. b i vì Mankiw. Gregory Mankiw. ch t ch c a Sony. Vì t t c các lí do này. ã dám phát bi u ng tình v i outsourcing như ch là “s bi u l m i nh t c a các kho n l i t thương m i mà các nhà kinh t chí ít ã nói n t th i Adam Smith. ông nói r ng “lí thuy t” c a Mankiw “không qua ư c m t tr c nghi m cơ b n c a ho t ng kinh t th c t . các công ti c có cơ s Mĩ và nư c ngoài. K th ng ã là Ch t ch H Vi n Dennis Hastert.” Tuyên b c a Mankiw ã gây ra m t cu c tranh ua v ai có th nói th n c cư i nh t áp l i. tôi u theo dõi kĩ. h ã làm vi c tích c c làm cho nó ngu n. tôi v cơ b n cũng mù t t v nó. Idei nói r ng m t s thay i ang x y ra trong th gi i công ngh kinh doanh cái s ư c nh l i.” Và ó là tr c nghi m nào. tuy tôi ã ki m ư c vài ám ch r ng cái gì ó ang lên men. h u h t h ã không nói cho công . và h mô t theo cách riêng c a h cái tôi g i là ba s h i t .

úng. nh ng ngư i trong m t bí m t l n. hay quá s . tôi mu n nói n m t k nguyên trong ó công ngh th c s bi n i m i khía c nh c a kinh doanh. 20 năm v a qua m i ch là b n vi c rèn. t t c h u bi t i u bí m t – nhưng ch ng ai ã mu n nói cho lũ tr . “và v i cu c u chính ó. trơn tru hơn. Bây gi cu c cách m ng thông tin s p b t u. năm 2004 bà ã b t u tuyên b trong bài di n thuy t trư c công chúng c a mình r ng s bùng n và phá s n dotcom ã ch “là s k t thúc c a ph n u”. M t trong nh ng ngư i ã kéo to c b c màn và g i giây phút này b ng tên th t c a nó là Carly Fiorina c a Hewlett–Packard.gi a các cá nhân và các cá nhân. quá t p trung vào vi c kinh doanh c a riêng h . Fiorina. Thôi ư c. ây là s th t mà không ai mu n nói cho b n: Th gi i ã thành ph ng. C như t t c h u là “nh ng ngư i v kén. Ho c h ã quá qu n trí. B n bi t “cu c cách m ng công ngh thông tin” mà báo chí kinh doanh ã tung ra trong 20 năm qua? áng ti c ó ch m i là khúc d o u. s c ng tác và c nh tranh toàn c u . m i ch là “màn kh i ng” mà thôi. các công ti và các công ti. khi t t c nh ng b sung l n nhau gi a các công c c ng tác ó b t u th c s ho t ng v i nhau san ph ng sân chơi. mài s c và phân ph i t t c các công c m i k t n i và c ng tác.” .200 TH GI I LÀ PH NG chúng hay các chính tr gia bi t. CEO c a HP lúc ó. Như k t qu c a ba s h i t . bà nói. Bây gi chúng ta ang ti n vào cu c u chính. m i khía c nh c a cu c s ng và m i khía c nh c a xã h i. và các công ti và các khách hàng – ã ư c làm cho r hơn. 25 năm v a qua trong công ngh . d hơn. các công ti và các cá nhân. và hi u qu hơn cho nhi u ngư i hơn t nhi u xó x nh c a th gi i hơn b t c th i i m nào trong l ch s th gi i. nói.” s ng trong m t vũ tr song song.

và nhà nư c ph i óng vai trò gì. và xác nh l i ai là m t ngư i làm chính tr . các công ti c nh tranh th nào. chúng ta s ch ng ki n cái tôi g i là “s s p x p vĩ i. ó là vì sao. các nhân viên. ư c xu t b n năm 1848. và các công dân.các c ng ng và các công ti xác nh mình th nào. các cá nhân cân i nh ng b n s c khác nhau c a h th nào v i tư cách nh ng ngư i tiêu dùng. Căn b nh ph bi n nh t c a th gi i ph ng là r i lo n a b n s c. Khoa h c chính tr có th hoá ra là ngành công nghi p tăng trư ng l n nh t trong t t c [các khoa h c] k nguyên m i này. các nhà khoa h c chính tr s có m t ngày kh o sát th c a v i th gi i ph ng. Trong khi s co l i và làm ph ng th gi i mà ta th y ngày nay t o thành m t s khác bi t v . B i vì khi i qua s s p x p l n này trong th p niên t i. n u không gì khác. các công ti và các c ng ng d ng và b t u âu.B N S S p x p Vĩ i B a s h i t không ch s tác ng n các cá nhân chu n b chính mình cho công vi c ra sao. Sandel.” B i vì khi th gi i b t u chuy n t m t mô hình t o giá tr ch y u theo chi u d c t trên xu ng (ch huy và ki m soát) sang m t mô hình t o giá tr ngày càng ngang (k t n i và c ng tác). V i th i gian. phân l i vai c a các ng chính tr . T t c nh ng th này s ph i ư c s p x p l i. Sandel làm tôi hơi gi t mình b ng nh n xét r ng lo i quá trình làm ph ng mà tôi ang mô t th c s ã ư c Karl Marx và Friedrich Engels nh n di n u tiên trong Tuyên ngôn C ng s n. u tiên tôi b t u nghĩ v s s p x p vĩ i sau m t cu c trò chuy n v i nhà lí thuy t chính tr n i ti ng c a i h c Hardvard Michael J. theo sau ba s h i t này mà chúng ta v a i m qua. các c ông. nó s nh hình l i các th c th chính tr . chúng ta s th y m t s b n ng sàng r t l kì s ti n hành m t s ho t ng chính tr r t m i m . Tóm l i. các nư c t ch c ho t ng kinh t và a chính tr c a h ra sao. Nó tác ng n m i th . nó không ch tác ng n làm kinh doanh th nào.

” Qu th c. nó s bóc tr n toàn b cu c u tranh gi a tư b n và lao ng. h s th y s bóc l t h m t cách rõ ràng và ng lên ch m d t nó.cu c hành quân không lay chuy n ư c c a công ngh và v n [tư b n] lo i b m i rào c n. v i c tràng các nh ki n và ý ki n v n ư c tôn sùng. tôi kính s Marx ã nêu chi ti t sâu s c n th nào các l c lư ng làm ph ng th gi i trong s n i lên c a Cách m ng Công nghi p. Bu c ph i c nh tranh trong m t cu c ua toàn c u n áy. giai c p tư s n xâm l n kh p toàn c u. u ang tiêu tan. Marx và Engels vi t: T t c các quan h c ng và hoen r . như m t ch nghĩa yêu nư c và tôn giáo. B tư c o t m t s an i nh ng s r i trí. ma sát. Nó ph i xâm nh p vào kh p nơi. tuy v y nó là ph n c a cùng xu hư ng l ch s mà Marx ã nêu b t trong các tác ph m c a ông v ch nghĩa tư b n. T t c nh ng gì v ng ch c u tan thành mây khói.” Sandel gi i thích. c Tuyên ngôn C ng s n ngày nay. Marx nghĩ. t o ra m t n n văn minh ph quát ư c chi ph i b i các m nh l nh th trư ng. tr l i kh p nơi và thi t l p nh ng . Trong o n có l là o n then ch t c a Tuyên ngôn C ng s n. “Marx ã là m t trong nh ng ngư i u tiên thoáng th y kh năng c a th gi i như m t th trư ng toàn c u. Trong Tuyên ngôn C ng s n. ông ã mô t ch nghĩa tư b n như m t l c lư ng s làm tan rã t t c các th c th phong ki n. th nhưng ông kính s s c m nh c a nó phá s p các rào c n và t o ra m t h th ng s n xu t và tiêu th toàn c u. dân t c. nh ng ngư i lao ng th gi i s liên hi p l i trong m t cách m ng toàn c u ch p d t áp b c. “Marx là m t nhà phê bình mãnh li t nh t c a ch nghĩa tư b n. t t c nh ng gì thiêng liêng u b ô u . Vì luôn luôn b thúc y b i nhu c u liên t c m r ng th trư ng cho s n ph m c a nó. và ông ã báo hi u trư c nhi u n th nào cách mà cũng các l c lư ng này s ti p t c làm ph ng th gi i cho n úng t n hi n nay. Marx ã coi là không th tránh kh i r ng [v n] tư b n có cách riêng c a nókhông th tránh kh i và cũng áng mong m i. biên gi i. B i vì m t khi ch nghĩa tư b n ã phá hu m i lòng trung thành dân t c và tôn giáo. và tôn giáo. và r t cu c. và ràng bu c i v i thương m i toàn c u. m i ngư i u bu c ph i nhìn nh ng i u ki n sinh ho t c a h và nh ng quan h gi a h v i nhau b ng con m t t nh táo.202 TH GI I LÀ PH NG m c v i cái Marx ã th y x y ra th i ông. Sandel nói. không b các biên gi i qu c gia làm cho r c r i. nh ng quan h m i hình thành chưa k p c ng l i thì ã già c i ngay.

thì n y sinh ra nh ng nhu c u m i. Mà s n xu t v t ch t ã như th thì s n xu t tinh th n cũng không kém như th . Nó bu c t t c các dân t c ph i ch p nh n phương th c s n xu t tư s n. Giá r c a các s n ph m c a giai c p y là tr ng pháo b n th ng t t c các v n lí trư ng thành và bu c nh ng ngư i dã man bài ngo i m t cách ngoan cư ng nh t ph i hàng ph c. n u không s b tiêu di t.marxists. Do khai thác th trư ng th gi i. Thay cho nh ng nhu c u cũ ư c tho mãn b ng nh ng s n ph m trong nư c.org/vietnamese/marx-engels/1840s/tuyen/]. t c là nh ng ngành công nghi p mà vi c thâu n p chúng tr thành m t v n s ng còn i v i t t c các dân t c văn minh. Nh c i ti n mau chóng công c s n xu t và làm cho các phương ti n giao thông tr nên vô cùng ti n l i. ta th y phát tri n nh ng quan h ph bi n. và t nh ng n n văn h c dân t c và a phương. ngay c các dân t c dã man nh t vào trào lưu văn minh. s ph thu c ph bi n gi a các dân t c. Tính ch t ơn phương và phi n di n dân t c ngày càng không th t n t i ư c n a.S S P X P VĨ I 203 m i liên h kh p nơi. Nói tóm l i. Sandel b o tôi. òi h i ư c tho mãn b ng nh ng s n ph m ưa t nh ng mi n và x xa xôi nh t v . nh ng ngành công nghi p không dùng nh ng nguyên li u b n x mà dùng nh ng nguyên li u ưa t nh ng mi n xa xôi nh t trên trái t n và s n ph m làm ra không nh ng ư c tiêu th ngay trong x mà còn ư c tiêu th t t c các nơi trên trái t n a. nghĩa là ph i tr thành tư s n. M c cho b n ph n ng au bu n. giai c p tư s n lôi cu n t t c . nó ã làm cho công nghi p m t cơ s dân t c. Thay cho tình tr ng cô l p trư c kia c a các a phương và các dân t c v n t cung t c p. Nh ng ngành công nghi p dân t c ã b tiêu di t và ang ngày càng b tiêu di t. Nh ng thành qu c a ho t ng tinh th n c a m t dân t c tr thành tài s n chung c a t t c các dân t c.* Khó có th tin là Marx ã công b nó năm 1848. ang n y n ra m t n n văn h c toàn th gi i. nó bu c t t c các dân t c ph i du nh p cái g i là văn minh. 203 . Cái anh l p lu n là s phát tri n v công ngh thông tin cho phép các công ti ép t t c s phi hi u qu và ma sát kh i các th trư ng và ho t ng kinh doanh c a h . “Anh ang l p lu n cái gì ó tương t . ó là cái khái ni m ‘làm * d a theo [http://www. giai c p tư s n ã làm cho s n xu t và tiêu dùng trong t t c các nư c mang tính ch t th gi i. D n chi u n Tuyên ngôn C ng s n. muôn hình muôn v . nó t o ra cho nó m t th gi i theo hình d ng c a nó. Nh ng ngành công nghi p dân t c b thay th b i nh ng ngành công nghi p m i.

M t s c n tr cho m t th trư ng toàn c u phi ma sát là nh ng ngu n th t c a s lãng phí và m t cơ h i. Và m i l n. t t nhiên. N u các th trư ng toàn c u và các công ngh truy n thông m i làm ph ng nh ng s khác bi t này. trong m t th gi i ph ng? Các rào c n pháp lí i v i dòng ch y thông tin. ngay c im tv im t n n kinh t toàn c u e do làm ph ng chúng. là t t cho kinh doanh toàn c u.” Ngu n ma sát l n nh t. T s khu y ng u tiên c a ch nghĩa tư b n. và ranh gi i nào ch là nh ng ngu n lãng phí và phi hi u qu . nh v chúng ta trên th gi i. T i n tín n Internet.như quy n . các khác bi t văn hoá và ngôn ng . tăng truy c p n thông tin. hay th m chí có th duy trì. thì chúng ta có th m t cái gì ó quan tr ng. ‘b t u v i chương trình. quy n s h u trí tu . Nhưng s c tư ng tư ng này ã luôn va vào th gi i như nó th c s là .y r y nh ng ngu n ma sát và phi hi u qu . Nhưng m t th gi i ph ng. câu h i cho xã h i n i lên v i s c p bách ư c làm m i: m c nào chúng ta ph i ng sang m t bên.’ và làm m i th chúng ta có th làm ép b càng nhi u s phi hi u qu . là i m báo trư c cho m t cu c cách m ng vô s n. như anh g i ý. v i các biên gi i và lu t pháp ư c xác nh rõ ràng. Các biên gi i qu c gia như m t ngu n ma sát chúng ta mu n duy trì. và m c nào chúng ta ph i d a vào xu hư ng vì các giá tr mà các th trư ng toàn c u không th cung c p? M t s ngu n ma sát là áng b o v .204 TH GI I LÀ PH NG ph ng’ c a anh th c s mu n nói. ã là v các ma sát. các h th ng pháp lí khác nhau. ngư i ta ã hình dung v kh năng c a th gi i như m t th trư ng hoàn h o. và nh ng cái nào là ngu n c a b n s c và s thu c v mà chúng ta ph i c b o v . Hay nó có th . phi ma sát.không b c n tr b i các áp l c b o h . ni m tin tôn giáo. Nhưng nó cũng có th ưa ra m t e do i v i các ch và các c ng ng c bi t cho chúng ta phương hư ng. Nó có th . và truy n th ng mà ngư i dân yêu m n chính xác vì chúng ph n ánh các giá tr phi th trư ng như s c k t xã h i. c n tr . phi ma sát là m t phúc lành ô h p. t p quán. như Marx ã tin. và ưa chúng ta h t s c g n hơn n ư c mơ v m t th trư ng toàn c u h u hi u hoàn h o. và t hào dân t c. văn hoá. t ngay ban u. Nhưng m t s trong nh ng phi hi u qu này là các nh ch . luôn là nhà nư c qu c gia. hay s b t ng ý th c h . và v n. m i công ngh truy n thông m i ã h a h n làm co kho ng cách gi a ngư i dân. ó là vì sao tranh lu n v ch nghĩa tư b n.

cái tôi g i là c ng tác có th ư c nh ng ngư i khác coi ch như m t cái tên bóng b y cho kh năng thuê nhân công r n . b n có th k t lu n là ma sát. outsourcing. Năm 2003. ó là vì sao i m do Michael Sandel nêu ra là cơ b n và ch c ch n hàng u c a tranh lu n chính tr c bên trong và gi a các nhà nư c-qu c gia trong th gi i ph ng. cùng hình th c c ng tác y. bang Indiana m i u th u m t h p ng nâng c p các h th ng máy tính x lí các òi h i th t nghi p c a bang. các l c lư ng làm ph ng càng làm gi m ma sát và các rào c n. s gi i phóng kinh t c a m t ngư i có th là s th t nghi p c a ngư i khác. INDIA ( N ) I L I INDIANA: AI BÓC L T AI? ãy xem xét trư ng h p này v r i lo n a b n s c.thì sao? Theo sau ba s h i t . có th ư c coi như cái tên khác c a trao quy n cho các cá nhân trong th gi i ang phát tri n như chưa t ng có bao gi . giá tr . Như Sandel lí l . và các giá tr c n tr outsourcing ph i ư c duy trì. Trong th gi i ph ng. B n không th ph nh n i u ó khi b n nhìn nó t vi n c nh Mĩ. b o v ngư i lao ng. các thách th c càng g t mà chúng s t ra v i nhà nư c-qu c gia và v i các n n văn hoá. Nhưng t quan i m c a nh ng ngư i n . công ti con có tr s 205 H . phân lo i nào ó. Nhìn nó t góc Mĩ c a th gi i ph ng. các rào c n.S S P X P VĨ I 205 tác gi . có l th m chí ư c tăng cư ng. Th oán xem ai trúng? Tata America International.nh ng tài năng mà trư c s làm ph ng th gi i ã thư ng m c r a các c u c ng c a Bombay và Calcutta. cho phép h nuôi dư ng. s không thiên v . T vi n c nh c a ngư i lao ng n . và m i ràng bu c cá bi t mà v m t l ch s ã cho s b o v và s làm nh b t nào ó i v i ngư i lao ng và các c ng ng. Cái nào chúng ta gi l i và cái nào cho bi n thành mây khói t t c chúng ta có th c ng tác d dàng hơn? i u này s d n n s s p x p. Nhưng nó là th ch n u b n nhìn t m t phía. và nh ng khát v ng riêng c a h òi h i r ng cùng các rào c n và ngu n ma sát ó ph i ư c d b . truy n th ng dân ch . công lí. và hư ng l i t tài năng trí tu Tr i phú c a h . và lương t i thi u. b n s c dân t c. khai thác.

m t khi hoàn t t. ã kí h p ng nh y c m chính tr .” t Indianapolis Star tư ng thu t ngày 25-6-2004. c c giúp nh ng cư dân Indiana không có vi c làm. Ông cũng ã ra l nh r ng h p ng ph i ư c phân thành các mi ng nh mà các hãng Indiana có th u th u. hu b h p ng.’ Alan Degner.” t Star tư ng thu t. Nhưng khi tin t c v h p ng ư c công b .206 TH GI I LÀ PH NG Mĩ c a công ti Tata Consultancy Services c a n . u viên c a Indiana v phát tri n l c lư ng lao ng. m t hãng tư v n n th ng th u nâng c p c c qu n lí th t nghi p c a bang Indiana! B n không th dàn x p vi c này. Indiana ã outsourcing chính c c ph i làm cho ngư i dân Indiana nh b t kh i các tác ng c a outsourcing.và cũng ưa ra các rào c n pháp lí và ma sát nh t nh ngăn nh ng vi c như v y x y ra l n n a.2 tri u $ r hơn giá b th u c a i th sát nh t c a nó. T Indianapolis Star tư ng thu t r ng m t t m séc 993.587 $ ã ư c g i thanh toán cho Tata vì tám tu n công vi c. Giá b th u c a Tata là 15. th ng c bang khi ó. Tata ã d ki n g i kho ng sáu mươi lăm nhân viên h p ng làm vi c t i Trung tâm Chính ph Indiana.” Như th bây gi tôi nêu ch m t câu h i ơn gi n: Ai là ngư i bóc l t và ai là ngư i b bóc l t trong câu chuy n India-Indiana . ư c cho là “s tăng t c x lí các òi h i th t nghi p. nh ng ngư i C ng hoà bi n nó thành m t v n c a cu c v n ng. có th i h n b n năm trư c khi ông m t vào ngày 13-9-[2003].t t cho các hãng Indiana nhưng r t t ti n và phi hi u qu i v i bang. “Các tr lí chóp bu c a Frank O’Bannon. công ti Deloitte Consulting and Accenture có cơ s New York. nhưng ph n l n nhân viên s nt n ti n hành i tu máy tính. vì nó quá l n h có th gi i quy t. Tata cũng nói nó mu n thuê các nhà th u ph a phương và có tuy n d ng nào ó a phương. Không công ti Indiana nào tham gia u th u. h th ng. Có l b n có th ph ng oán câu chuy n k t thúc th nào. Nó tr thành v n chính tr nóng b ng n m c Th ng c Joe Kernan. cùng v i mư i tám nhân viên c a bang. nói. ã ra l nh cho cơ quan c a bang. trong th i gian ó nó ã ào t o b n mươi lăm nhà l p trình c a bang v phát tri n và kĩ thu t ph n m m tiên ti n: “‘Làm vi c v i công ti th t tuy t v i.1 tri u $. m t ng viên ng Dân ch ngư i thay th O’Bannon. là 8. cũng như ti t ki m bưu phí và gi m s phi n nhi u i v i các doanh nghi p óng thu th t nghi p. Nói cách khác.

ai bóc l t và ai b bóc l t. trong ó các cá nhân và nh ng k nh có s c m nh hơn nhi u). nh ng ngư i mu n tư c o t công vi c c a 207 . th dùng tài năng khó nh c m i có ư c c a h trong th gi i ã phát tri n? Hay v i các chính tr gia Indiana. ai bóc l t và ai b bóc l t. và nó ti t ki m cho cư dân bang Indiana nh ng ng ti n thu quý báu có th ư c dùng thuê nhi u nhân viên nhà nư c hơn nơi khác. Th mà toàn b h p ng. hay xây d ng các trư ng h c m i làm gi m dài lâu vai c a ngư i th t nghi p. ư c các ng viên Dân ch ng h ngư i lao ng kí. ư c tr lương r t tho i mái theo các i u ki n n . nh th gi i ph ng. tr nên r t ph c t p. Hãy s p x p l i i u ó. nơi giá tr ch y u ư c t o ra theo chi u d c. bây gi có th áp d ng kĩ năng c a h m t cách toàn c u? Hay các kĩ sư n ó bây gi bóc l t ngư i dân Indiana b ng ki n ngh tân trang l i h th ng qu n lí th t nghi p c a bang h v i ít ti n hơn nhi u so v i m t hãng tư v n Mĩ? Hay nhân dân Indiana bóc l t các kĩ sư n r ó? Ai ó hãy nói cho tôi bi t: Ai bóc l t ai trong câu chuy n này? Cánh T truy n th ng ng v phía ai trong câu chuy n này? V i các công nhân tri th c t th gi i ang phát tri n.1 tri u $ b ng tân trang l i các máy tính c a h . ai trên nh ai dư i áy. Doanh v s r t làm l i cho chi nhánh Mĩ c a hãng tư v n n . Song khi th gi i b t u ph ng ra và giá tr ngày càng ư c t o ra theo chi u ngang (qua vô s d ng c ng tác. và. b xé dư i áp l c c a nh ng ngư i C ng hoà ng h t do-thương m i. ư c tr lương t t . Trong th gi i cũ.S S P X P VĨ I 207 này? Chi nhánh Mĩ c a m t hãng tư v n n xu t ti t ki m cho nh ng ngư i óng thu Indiana 8. Có ph i các kĩ sư n ã không “b bóc l t” khi chính ph c a h ã ào t o h m t s trong các h c vi n kĩ thu t t t nh t th gi i bên trong n . ã r t d th y ai trên nh và ai dư i áy. nên nh ng ngư i không th thoát kh i n ã ph i lái taxi ki m mi ng ăn? Cũng các kĩ sư ó bây gi có b bóc l t khi h gia nh p công ti tư v n l n nh t n . thư ng bên trong m t công ti ơn nh t và t trên xu ng. nó làm l i cho m t s ngư i làm kĩ thu t c a Indiana. M t s trong các ph n x chính tr cũ c a chúng ta không còn áp d ng ư c n a.s d ng c các nhân viên n và nh ng ngư i làm thuê a phương t Indiana. nhưng sau ó cũng chính ph n ó ã theo u i chính sách kinh t xã h i ch nghĩa không th t o công ăn vi c làm cho các kĩ sư ó n .

nên Mĩ i t i.000 nhân viên 178 nư c. “Hãy tăng thu gi công vi c ây và dành ch cho ngư i dân Indiana”? V i nh ng ngư i mu n duy trì ma sát nào ó trong h th ng. và công ti H . ài loan. b n ng v phía nào trong chuy n này: India hay Indiana? Tranh lu n India i l i Indiana nêu b t nh ng khó khăn trong v ch ra các ranh gi i gi a nh ng l i ích c a hai c ng ng trư c kia ch ng bao gi hình dung là h ư c k t n i. Ireland. nó là công ti công ngh thông tin l n nh t Châu Âu. Trung Qu c. Nó không ch là công ti công ngh tiêu dùng l n nh t trên th gi i. là công ti IT l n nh t Trung ông. Nhưng ngày nay ngư i ta nói. “Do Dell i t i. i m l n hơn ây là th này: B t lu n chúng ta nói v khoa h c qu n lí hay khoa h c chính tr . nó là công ti IT l n nh t Nga. h không ch ư c k t n i và c ng tác mà r t c n n m t kh ư c xã h i qu n lí các m i quan h c a h . hay v i nh ng ngư i nói. nói chi n c ng tác. r t nhi u ngư i chơi và quy trình s ph i b t u gi i quy t “s làm ngang hoá. ch giúp nhân dân Indiana? N u b n ch ng toàn c u hoá b i vì b n nghĩ nó làm h i nhân dân các nư c ang phát tri n. cho dù i u ó i ngư c l i m i b n năng C ng hoà v t do thương m i. Giá tr c a ai s chi ph i m t công ti cá bi t và l i ích c a ai công ti ó s tôn tr ng và thúc y? Ngư i ta thư ng nói r ng do General Motors i t i. nơi công vi c ngày càng tr thành s c ng tác theo chi u ngang.208 TH GI I LÀ PH NG các kĩ sư n này các c tri c a h có th làm v i giá t hơn? Và cánh H u truy n th ng ng v i ai trong câu chuy n này? V i nh ng ngư i mu n gi thu th p và gi m ngân sách Indiana b ng outsourcing m t s vi c. CÁC CÔNG TI D NG VÀ B T U ÂU? t như m i quan h gi a các nhóm ngư i lao ng khác nhau s ph i ư c s p x p l i trong m t th gi i ph ng. n … i t i” Ngày nay HP có 142.” Và nó s c n ph i s p x p l i r t nhi u. quan h gi a các công ti và các c ng ng trong ó chúng ho t ng cũng s th . nên Maylaysia. ch tác hay nghiên c u và phát tri n. Nhưng t nhiên h th c t nh và phát hi n ra r ng trong m t th gi i ph ng. r t.

hi u qu nh t và bán chúng các th trư ng sinh l i nh t. Cho nên v n gi -cho-mình-t nh-táo-vào-ban. N u Dell có th xây d ng m i linh ki n c a các máy tính c a nó mi n duyên h i Trung Qu c và bán chúng duyên h i Mĩ. trên m t trái t ph ng. và ch m t s c ng ng. và sau ó thuê u vào lao ng gi i nh t. các c ông làm ăn t t.êm hi n th i i v i các nhà nư c-qu c gia và công dân c a chúng là. Vì các công ti a qu c gia u tiên b t u tìm ngu n kh p th gi i ki m lao ng và các th trư ng. và ít ma sát hơn. nói. H u h t các công ti khác cũng th hi n nay. HP có là công ti Mĩ n u a s nhân viên và các khách hàng c a nó ngoài nư c Mĩ. và [s giao d ch] Nasdaq làm ăn t t. “Nó làm vi c ó b ng outsourcing càng nhi u thành ph n càng t t cho các nhà cung c p r nh t. r nh t t b t c âu trên th gi i nghiên c u nó. Các công ti ã chưa t ng bao gi có nhi u t do hơn. là m t s khác bi t v m c ch ng khác gì m t s khác bi t v lo i. và phân ph i nó. các khách hàng c a Dell làm ăn t t. T t c các th liên quan n v n [tư b n] làm ăn t t. Nhưng cái x y ra ngày nay. Nhưng ch m t s ngư i lao ng Mĩ s ư c l i. trong cách phân công nghiên c u. cho dù t ng hành dinh c a nó Palo Alto? Các công ti không th s ng sót ngày nay như m t th c th b gi i h n b i b t c m t nhà nư cqu c gia duy nh t nào. Các nhà tư b n có th ng ngư i trên gh .0 mà không t t cho v n c .” Cho nên Dell mu n m t th gi i càng ph ng càng t t. các l i ích c a chúng luôn vư t quá các nhà nư c-qu c gia trong ó chúng có h i s .” Dinakar Singh. không ngay c b i nhà nư c-qu c gia l n như Hoa Kì. s n xu t nó. mua s ch b t c i m i nào. nhà qu n lí qu t b o hi m [hedge fund].S S P X P VĨ I 209 công ngh thông tin l n nh t Nam Phi. H u như không có gì v Toàn c u hoá 3. Dell ư c l i. nhưng khó ch ng t r ng lao ng Mĩ ư c l i. b i vì i u này cho phép h s n xu t các th các th trư ng có chi phí th p nh t. ch tác c p th p. nhưng nó ho t ng t t b ng cách liên k t mình v i th gi i ph ng. hi u qu nh t. C phi u Dell ho t ng t t. và không có gì sai v i vi c ó. Chúng trung thành v i ai? “T ng công ti Mĩ ã ho t ng r t t t. phát tri n nó. v i càng ít ma sát và càng ít rào c n càng t t. và ch tác c p cao b t c âu 209 . và nh ng ngư i tiêu dùng Mĩ ư c l i. Nh ng ngư i khác c m th y au kh do s làm ph ng th gi i gây ra. ng x th nào v i các công ti không còn b gi i h n b i cái th g i là nhà nư c-qu c gia n a.

[Ông là CEO hi n hành c a Lenovo]. Lenovo m i s là nhà cung c p PC ư c ưa thích cho IBM. công ti ư c thành l p năm 1984 và là công ti u tiên ưa khái ni m máy tính gia ình Trung Qu c. Ph n tôi ưa thích c a thông cáo báo chí nh n di n các nhà i u hành c a công ti m i như sau. và IBM s cũng là nhà cung c p tài chính và d ch v ư c ưa thích c a Lenovo.]” Nói v t o giá tr theo chi u ngang: Công ti m i do Trung Qu c s h u này có tr s New York v i các nhà máy Raleigh và B c Kinh s có m t Ch t ch Trung Qu c.v i g n 12 t $ doanh thu hàng năm. m t CEO Mĩ.] Mary Ma .T ng i u hành COO [Chief Operation Officer].l n th ba th gi i. Hãy xét thí d s ng ng này: Ngày 7-12-2004. t o ra m t liên minh chi n lư c gi a IBM và Lenovo v bán hàng. B n s g i công ti này là m t công ti Mĩ? M t công ti Trung Qu c? Lenovo s c m th y g n bó nh t v i nư c nào? Hay nó s ch th y mình là th trôi l nh b nh trên trái t ph ng? Câu h i này ã ư c lư ng trư c trong công b báo chí công b công ti m i: “Tr s chính c a Lenovo s âu?” nó h i. Hoa Kì. m t COO Mĩ. Chief Excecutive Oficer].9 ph n trăm c ph n trong Lenovo. [Bà là CFO c a Lenovo. nhưng các ho t ng s n xu t ch y u c a nó s B c Kinh và Raleigh. “Yang Yuanqing -Ch t ch H QT. tuy v y. IBM công b là nó bán toàn b B ph n Tính toán Cá nhân cho công ti máy tính Trung Qu c Lenovo t o ra m t công ti PC toàn c u m i . và d ch v trên toàn c u.210 TH GI I LÀ PH NG trên th gi i. Ngư i ta công b t ng hành dinh toàn c u c a công ti m i ư c ph i h p s New York. và Nh t B n. ng th i. B c Carolina. các trung tâm nghiên c u s Trung Qu c. B n v n cùng v i tôi? Kho ng mư i ngàn ngư i s di chuy n t IBM sang Lenovo. c p tài chính. T 1997. [Bà là t ng giám c c a B ph n PC c a IBM. Steve Ward – CEO [T ng i u hành. i u này có nghĩa gì i v i m i quan h dài h n gi a các công ti và các nư c mà nó có tr s chính ơn gi n là không rõ. và m t CFO Trung Qu c. và nó s ư c niêm y t trên s giao d ch ch ng khoán H ng Kông. và các văn phòng bán hàng s kh p th gi i. [Ông hi n là phó ch t ch c p cao c a IBM và t ng giám c c a Personal System Group c a IBM.] Fran O’Sullivan . . IBM nói nó s có 18. Lenovo ã là nhãn PC hàng u Trung Qu c.T ng Qu n lí Tài chính CFO [K toán trư ng].

” V i tư cách m t CEO và công dân Liên Hi p Âu Châu. Lenovo m i s phân tán v m t a lí. v i con ngư i và các tài s n t trên kh p th gi i. Chúng tôi là nhà s d ng lao ng công ngh cao l n nh t trong bang Brandenburg. Nhưng ngay c nh n di n nư c xu t x c a m t công ti hi n nay ngày càng khó hơn.là có m t dân cư th t s nhanh trí có th không ch òi mi ng c a mình trong cái bánh toàn c u l n hơn mà cũng sáng ch ra các mi ng riêng c a mình n a. b t lu n chúng âu. tôi s mua năm ngư i y. Và nh ng ngư i thư ng trú. và các nhà u tư v cơ b n th ơ v i vi c l i nhu n c a h n t âu hay th m chí công ăn vi c làm ư c t o ra âu. i u ó có nghĩa là xã h i c a chính tôi m t m t ph n cơ s kĩ năng c a nó. m t l n nói v i tôi. “Chúng tôi là m t công ti nghiên c u toàn c u bây gi .” Hãy s p x p l i i u ó. Và ông b o 211 . S th t l nh lùng. “Chúng tôi kinh doanh l n c. CEO c a Rolls-Royce.b t lu n h là nh ng ngư i Mĩ.” CEO ó nói. Các chính tr gia. Cách duy nh t h i t các l i ích c a c hai – công ti và nư c xu t x c a nó.S S P X P VĨ I 211 Tr l i: “Như m t doanh nghi p toàn c u.có l không ph i năm nay mà trong năm hay mư i lăm năm. v dài h n. kh c nghi t là ban qu n lí.” ó là tin t c tuy t v i cho các c ông và các nhà u tư c a ông ta. “Chúng tôi ã l n lên b nghi n các kho n lương cao c a mình. Châu Âu. các c ông. CEO c a m t công ti a qu c gia Âu Châu nói v i tôi. bu c ph i thúc y vi c t o ra công ăn vi c làm m t nơi nh t nh. và bây gi chúng tôi s th c s ph i ki m chúng. “b n có th có i tho i v i chính ph mình v làm th nào chúng tôi có th gi l i các năng l c [trong chính nư c mình]nhưng hàng ngày b n ph i ra các quy t nh nh n các c ông. “ i u này s có các h lu m t th i i m tương lai n công ăn vi c làm chính nư c chúng tôi. tuy v y. thì ành v y. Nhưng h mu n các công ti b n v ng. Sir John Rose. “Nhưng cu i cùng. M i ây tôi ăn t i v i Th tư ng [Gerhard] Schroder.” D ch ra là: N u tôi có th mua năm nhà nghiên c u xu t s c Trung Qu c và/ho c n v i giá c a m t nhà nghiên c u Châu Âu hay Mĩ. và h u như ch c ch n ti t ki m ti n b ng không làm m i nghiên c u vư n sau c a mình.” ông nói riêng v i tôi. Ông ánh giá các b óc gi i nh t trên hành tinh. và n u. hay n mu n bi t r ng công vi c làm t t s g n nhà.

m t c u thành viên H QT c a AOL. tôi i vào m t cu c ph ng v n. Rose nói. bây gi ho t ng qua m t chu i cung ngang toàn c u. m t công dân Anh ư c n hoàng phong tư c hi p sĩ.212 TH GI I LÀ PH NG tôi. t ng b y c a B Ngo i giao c a ông. vì sao l i không i cùng tôi trong chuy n vi ng thăm ti p c a tôi n Nga’th lôi kéo vi c kinh doanh ó cho các công ti c. Hãy s p x p l i i u ó. gi quan h nh n tin ngay l p t c liên t c v i b trư ng b ngo i giao Anh. T M NH L NH VÀ CH HUY N C NG TÁC VÀ K T N I rư c khi Collin Powell t ch c b trư ng ngo i giao. t i i m ó m t tr lí báo chí c a ông nh n xét. Nh i n T .” Powell nói r ng khi ông ti p qu n v i tư cách b trư ng b ngo i giao năm 2001. “ ã nh n ra r ng tuy tr s c a chúng tôi London. vi c kinh doanh c a tôi liên quan n t o giá tr c. Rolls-Royce. mà hai c v n báo chí c a ông cũng tham gia. và CEO c a nó.” Powell. các cu c g p thư ng nh. Jack Straw. tuy v n có tr s Anh. b i vì m t m t xích trong chu i cung c a Rolls-Royce tình c ch y qua Brandenburg. Ông tr l i v i m t t : “Google. Powell gi i thích r ng v i m i năm trôi qua. ông th y mình làm ngày càng nhi u vi c tìm ki m c a riêng mình.” ông nói. “Bây gi tôi ch gõ vào Google ‘UNSC Resolution 242’ [ngh quy t 242 c a H i ng B o An LHQ] và văn b n hi n lên.” Th tư ng c. và ông c n m t m u thông tin nào ó – thí d văn b n c a m t ngh quy t c a Liên Hi p Qu c – ông g i m t tr lí và ph i i hàng phút hay th m chí hàng gi ai ó b i lên cho ông. và i u ó có th có tính xây d ng trong quan h c a ông v i nư c Nga. cũng thư ng xuyên dùng e-mail ti p xúc v i các b trư ng ngo i giao khác.” ây b n có công ti Anh tinh hoa. bây gi ông không còn i h i thông tin n a. c như h là m t c p sinh viên i h c. Ông ã có thông tin r i. Tôi ã không th cư ng l i ư c h i ông ã âu khi ông nh n ra r ng th gi i ã tr nên ph ng. ‘Các anh là m t công ti c. ư c Th tư ng c ve vãn giúp ông lôi kéo vi c kinh doanh Nga. và theo m t trong các tr lí c a ông. “Ph i. Ông i h i v hành ng.

Th trư ng c a b n có th làm vi c c a ông và vi c c a b n. u tiên ông ã theo dõi và g i ư c ông ta trên i n tho i di ng c a ông ta Moscow.theo nghĩa r ng h có kh năng t mình làm nhi u th hơn nhi u. ngang hơn nhi u (k t n i và c ng tác). Như th b n ch ng bao gi ngoài c . B n luôn luôn trong. “Bé ây. i m mà tôi l y ra t t t c i u này là khi th gi i tr nên ph ng. 213 . cô ang mua hàng ph v i vài ngư i b n khi cô nh n m t tin nh n t c thì t Powell yêu c u cô làm công v nào ó.” cô nói ùa v các ch d n email liên t c c a ông. m t thi u n tr .và ông ã làm th . Ngày nay có nhi u cu c nói chuy n gi a các s p và nhân viên b t u như th này: “Tôi bi t r i! Tôi ã t Google l y. Ông nói ông ã tìm b trư ng b ngo i giao Nga tu n trư c. “Các b n tôi u b n tư ng.b t lu n h là ai hay h âu trong b máy th b c. Các s p. Lào.” cô nói. d n tôi xu ng t văn phòng c a ông và nh n xét d c ư ng r ng do có email. Ông ta có th là thư kí qu c gia [secretary of state: b trư ng ngo i giao] và là thư kí riêng c a mình. Chúng cũng ư c san ph ng b ng nh ng ngư i quan tr ng có th hành c th c s nh . Powell nói. Nhưng các nhân viên s cũng ph i làm vi c c t l c hơn nhi u am hi u hơn các s p c a h . Nhưng trong l i thì th m ti p cô nói thêm r ng cu i tu n trư c. “Chúng tôi có s i n tho i di ng c a m i ngư i. Bây gi tôi làm gì v i nó?” Hãy s p x p l i i u ó. r i sau ó trên i n tho i di ng c a ông ta Iceland. n u h thích. có th c ng tác tr c ti p hơn v i nhi u nhân viên c a h hơn t ng có trư c ây . Nó th c s trúng tôi khi c v n báo chí tr c a Powell. và tôi ang nói chuy n v i b trư ng b ngo i giao!” y là cái x y ra khi b n di chuy n t m t th gi i d c (m nh l nh và ch huy) sang m t th gi i ph ng. không b trư ng ngo i giao nào có th ch y và n n p kh i ông. Ông ta có th cho b n các ch d n ban ngày hay êm. Vì th b n luôn luôn m . Powell có th n m ch t cô và th trư ng cô b t c lúc nào thông qua BlackBerrys c a h . “Tôi không th thoát kh i gã này. các cơ c u th b c không ch ư c làm ph ng b i nh ng k nh có kh năng hành ng l n. và sau ó trên i n tho i di ng c a ông ta Viên Chăn.” Powell nói v các b trư ng ngo i giao ng nghi p c a mình.S S P X P VĨ I 213 tho i di ng và công ngh không dây.

và công ti là gã gi a. Nhân viên Costco có tư cách v i b o hi m y t sau ba tháng làm vi c toàn th i hay sáu tháng làm vi c n a th i gian. và c ông s tr nên xung t ngày càng gay g t hơn. Wal-Mart yêu c u ngư i lao ng góp 33 ph n trăm chi phí c a các phúc l i c a h . hay 8$ m t gi . ch có khách hàng m i có th ’.000 ngư i. chúng ta g p r c r i. Các sơ chăm sóc s c kho do Wal-Mart tài tr có phí b o hi m hàng tháng cho b o hi m gia ình tr i m c cao n 264$ và các chi phí t ti n túi cao n 13.3 t trong s 256 t $ doanh thu c a nó năm 2003 cho chăm sóc s c kho nhân viên. “ th k mư i chín. Trong m t th gi i ph ng. t Times nói. i th c nh tranh l n nh t c a Wal-Mart. “xung t l n ã là gi a lao ng và v n [tư b n]. ngư i óng thu .000$ trong m t s trư ng h p. ‘N u chúng ta không bán cho h nhi u hơn v i ít [ti n] hơn. Tôi không th b o m cho b n m t vi c làm và m t u viên công oàn không th m b o cho b n m t vi c làm. tuy v y. Bây gi nó là gi a khách hàng và ngư i lao ng.200 $ m t tháng. T i Wal-Mart. Ngư i tiêu dùng quay sang công ti và nói.214 TH GI I LÀ PH NG NHI U R I LO N B N S C hông ch có các c ng ng và các công ti là có nhi u b n s c c n ph i s p x p l i trong m t th gi i ph ng. nhân viên toàn th i Wal-Mart ki m ư c kho ng 1. Theo Times.” nhà tư v n kinh doanh Michael Hammer nói. công dân. b o hi m cho kho ng 537. ‘Bán cho tôi nhi u v i ít [ti n] hơn. b o hi m 96 ph n trăm nhân viên làm vi c toàn th i hay bán th i tư cách c a nó. hay kho ng 45 ph n trăm l c lư ng lao ng c a nó.’ Và sau ó các công ti quay sang nh ng ngư i làm công và nói. và nó d tính gi m óng góp ó c a nhân viên xu ng 30 ph n trăm. nh ng s căng th ng gi a các b n s c c a chúng ta v i tư cách nh ng ngư i tiêu dùng. ngư i làm công. Các cá nhân cũng v y.” The New York Times tư ng thu t (1-11-2004) r ng Wal-Mart chi kho ng 1. và các chi phí y t như v y làm cho m b o s c kho là không th có s c ngay c v i nhi u nhân viên Wal-Mart nh ng ngư i ư c b o hi m. Nhưng cùng bài báo ti p t c nói th này: “N u có b t c nơi nào K . h u h t ngư i làm vi c toàn th i ph i i sáu tháng tr thành tư cách. còn nh ng ngư i làm vi c bán th i là không tư cách trong ít nh t hai năm. Costco Wholesale.

v i t t c nh ng ngư i trung gian. không b o hi m y t cho t t c nhân viên c a nó. nơi Cosco b các nhà phân tích cho òn au khi nói r ng chi phí lao ng c a nó là quá cao. nhà công. phi u th c ph m – có r t nhi u cách theo ó các nhân viên Wal-Mart không có kh năng t túc. Bán non Ph n : Cu c Chi n u Bư c Ngo t vì các Quy n c a Ngư i Lao ng t i Wal-Mart.900 b nh nhân nói h là nhân viên Wal-Mart nh c y n Medicaid.S S P X P VĨ I 215 mà chi phí lao ng c a Wal-Mart ư c ng h .000 tr em c a các nhân viên Wal-Mart trong chương trình s c kho c a bang cho tr em t n g n 10 tri u $ ti n c a nh ng ngư i óng thu hàng năm. 215 . Lãi g p trư c thu c a Cosco ch là 2. ít hơn m t n a c a lãi g p 5. và ma sát b lo i b . nhà báo Liza Featherstone theo u i v ki n phân bi t i x ph n kh ng l ch ng l i Wal-Mart. nó nói. T Times tư ng thu t r ng m t kh o sát c a các quan ch c Georgia th y r ng “hơn 10. Trong m t ph ng v n v i Salon. còn thêm 16 ph n trăm n a không có b o hi m gì c . công ti l n nh t nư c Mĩ. Và công dân Wal-Mart trong chúng ta bi t r ng vì Wal-Mart. Th c s gây lo l ng và b t lương r ng Wal-Mart ng h các ng c viên C ng hoà theo cách h làm: 80 ph n trăm c a các kho n óng góp c a công ti h cho cu c v n ng là cho nh ng ngư i C ng hoà.” Tương t . Ngư i mua hàng Wal-Mart trong t t c chúng ta mu n giá càng th p càng t t. bà ưa ra i m quan tr ng sau: “Nh ng ngư i óng thu Mĩ góp thêm vào tr cho nhi u nhân viên Wal-Mart toàn th i b i vì h thư ng yêu c u thêm b o hi m s c kho . m . m t “b nh vi n B c Carolina th y r ng 31 ph n trăm c a 1. ây th t r t m a mai. Nhưng ngư i lao ng Wal-Mart trong chúng ta căm ghét lương và gói phúc l i nó chào cho các nhân viên m i làm vi c.7 ph n trăm doanh thu.” Wal-Mart ã b i nhi u m và ma sát hơn Cosco. m t s trong s h s ch n khu c p c u c a b nh vi n a phương và cu i cùng nh ng ngư i óng thu s ph i tr hoá ơn. công ti v n l i nhi u hơn. ó là Wall Street.5 ph n trăm c a Wal-Mart. v béo l i nhu n c a công ti.” Trong cu n sách. b i vì nó c m th y m t nghĩa v khác v i nh ng ngư i lao ng c a mình. Và c ông Wal-Mart trong chúng ta mu n Wal-Mart lo i b không thương ti c m và ma sát trong chu i cung c a nó và trong các gói phúc l i nhân viên c a nó. b i vì Sam Walton ư c ón nh n như bi u tư ng Mĩ v tính t túc.com v cu n sách (22-11-2004).

ngư i tiêu dùng. nhưng v i tư cách công dân chúng ta mu n và c n chính ph giám sát và i u ti t chu i cung.b n ph i quy t nh: B n thích cách ti p c n Wal-Mart hay Costco? ây s là m t v n chính tr quan tr ng trong m t th gi i ph ng: B n mu n các công ti tr nên ph ng ch n th nào khi b n tính h t các b n s c khác nhau c a b n? B i vì khi b n b ngư i trung gian ra kh i công vi c kinh doanh c a b n.”* V i tư cách ngư i tiêu dùng chúng ta mu n các dư c ph m r nh t mà chu i cung toàn c u có th chào. c ông . Cùng câu h i áp d ng cho chính ph . ngư i làm công. Ph i chăng. b n cũng v t b luôn m t y u t nhân o nh t nh kh i i s ng. Chúng tôi ã i các bư c ó v i m t m c tiêu trong u: ưa thu c ra thương trư ng nhanh hơn. B n mu n chính ph ph ng n âu? Bao nhiêu ma sát b n mu n chính ph d b . công dân. M t i u tr n Thư ng Vi n m i ây v Vioxx ã nh c n các thi u sót l n ư c ti t l v kh năng c a FDA lo i b các dư c ph m nguy hi m kh i thương trư ng. qua phi i u ti t. m t ng viên Dân ch Illinois c u c v n c p cao cho T ng th ng Clinton. chúng ta ph i có m t nhà nư c phúc l i chung hơn. n bù 253. FDA. “Khi tôi ph c v Nhà Tr ng. Wal-Mart ph i v n ng cho b o hi m s c kho qu c gia. ch ng bà b ch t do dùng Vioxx.4 tri u $ cho bà . chúng tôi ã h p lí hoá quá trình ch p thu n thu c c a FDA áp l i các m i quan tâm v b n tính ph c t p c a nó.” Khi b n s p x p và cân nh c nhi u b n s c c a b n. K t qu . tuy v y. cho dù nó có nghĩa là duy trì hay ưa thêm ma sát. ngư i óng thu . * Ngày 19-8-2005 toà án ã tuyên ph t hãng ph i Carol Ernst.216 TH GI I LÀ PH NG Nhưng nh ng ngư i C ng hoà có xu hư ng không ng h các lo i chương trình h tr công mà Wal-Mart ph thu c vào. ã là m i quan h cánh h u gi a cơ quan th c ph m và dư c. cho các công ti c nh tranh d hơn trên Hành tinh Ph ng? Ngh sĩ Rahm Emanuel. nói. H chí ít ph i th a nh n r ng b i vì h không có kh năng cung c p nh ng th này cho nhân viên c a h . Hãy s p x p l i i u ó. và công nghi p dư c. khi b n làm ph ng hoàn toàn chu i cung c a mình. gây r i ro cho s c kho c ng ng. S th t b i c a thu c Vioxx [thu c ch ng kích ng b phát hi n d n n tăng r i ro tru tim và au tim] cho th y m c mà s an toàn dư c ph m ã có m t bư c lùi i v i ch p nh n nhanh.

i u ngày càng c n ph i có ti n hành i m i s c s o nh t? “Th gi i d t khoát không ph ng khi i n x lí ng u v quy n s h u trí tu . các chuyên gia b o tôi. nó t p trung 217 C . h có th patent nó và c p license nó cho ai ó khác s n xu t. “khi ai ó khác dùng cùng n n và các công c th gi i ph ng ó sao chép và phân ph i s n ph m tuy t v i c a anh ta?” i u này x y ra trong gi i ph n m m. Chúng ta cũng có th th y i u này trong trư ng h p lu t patent khi nó ti n hoá bên trong Hoa Kì. l p m t nhóm các i tác t kh p th gi i ph ng. nó d t khoát thiên v ch ng l i c p license chéo và các dàn x p khác khuy n khích c ng tác hay quy n t do hành ng cho càng nhi u ngư i chơi càng t t.t Microsoft Word n các c u ki n máy bay. có m t th gi i nơi m t nhà i m i duy nh t t b n thân mình có th d n r t nhi u ngu n l c. nói. Th gi i càng tr nên ph ng. Mundie h i. Các công ti có th làm m t trong ba th v i m t i m i. ông lưu ý. Th t tuy t v i.” Craig Mundie. Nhưng cách mà lu t d a trên án l ư c xác l p ã ti n hoá. chúng ta gi các b c tư ng th nào cho th p khuy n khích chia s quy n s h u trí tu . ông nói thêm.S S P X P VĨ I 217 AI S H U GÌ? ái gì ó khác ch c ch n s ph i ư c s p x p l i trong m t th gi i ph ng: Ai s h u cái gì? Chúng ta xây d ng các rào c n pháp lí th nào b o v quy n s h u trí tu c a nhà i m i anh ta hay cô ta có th thu v các l i ích tài chính và tái u tư l i nhu n ó vào m t i m i m i? Và t phía bên kia. và h có th patent nó và c p license-chéo v i nhi u công ti khác sao cho t t c h có quy n t do hành ng t o ra m t s n ph m. Lu t patent Mĩ v m t kĩ thu t là trung l p v i u này. H có th patent d ng c mà h sáng ch ra và t mình bán nó. t ng giám c kĩ thu t c a Microsoft.ư c sinh ra t s hoà tr n nhi u patent khác nhau.như m t PC. và làm m t t phá th c s v i s n ph m hay d ch v nào ó. và dư c ph m hàng ngày. chúng ta càng c n m t h th ng qu n tr toàn c u theo k p v i m i hình th c c ng tác h p pháp và phi pháp. Và công ngh bây gi ang t t i m t i m nơi “b n ph i cho r ng ch ng có th gì không th ư c làm gi m t cách nhanh chóng” . âm nh c. Nhưng kĩ sư i m i sáng t o tuy t v i ó làm gì.

Trong m t th gi i ph ng. Nhưng nhà i m i trong t t c chúng ta mu n m t ch b o v ch ng l i s ăn c p quy n s h u trí tu . b c a Justin.c bi t n u ngày càng nhi u công ti Mĩ b t u c m th y b ngày càng nhi u công ti Trung Qu c l a g t. Như th câu h i là: Ai s h u các bit c a b n khi b n ch t? AP tư ng thu t r ng Yahoo! ã t ch i m t kh u c a con h i v i gia ình Ellsworth. Lance Cpl. . hãy s p x p l i c i u này n a. Justin M. b n càng nh n ư c nhi u i m i c ng tác. Con ngư i ph n m m mi n phí trong t t c chúng ta không mu n có lu t patent nào. Ngày 13-11-2004. Ellsworth. “ ó là th cu i cùng tôi có t con tôi.218 TH GI I LÀ PH NG hơn vào b o v các quy n c a các hãng riêng l ch tác [theo] các patent riêng c a h .” Chúng ta chuy n vào m t th gi i nơi ngày càng nhi u truy n thông là d ng các bit di chuy n trên không gian i u khi n và ư c lưu tr trên các máy ch n m trên kh p th gi i. Không chính ph nào ki m soát vương qu c i u khi n này. hay dư c ph m và b n không lo b o v quy n s h u trí tu c a mình. các công ti c n m t h th ng khuy n khích c hai. k c các b c thư n và t nh ng ngư i khác. b bom ch t bên ư ng trong m t cu c tu n tra Iraq. hãng AP tư ng thu t r ng gia ình anh òi Yahoo! cho h m t kh u i v i tài kho n e-mail c a a con ã ch t c a h h có th truy c p n t t c e-mail c a anh. Tôi bi t nó ã nghĩ nó làm cái nó ph i làm. Tôi mu n có cái ó cho tương lai. Nhà i m i trong chúng ta cũng mu n các lu t patent khuy n khích c p license chéo v i các công ti s n sàng tr ti n theo quy nh. nói v i AP. “Tôi mu n có th tư ng nh n nó b ng l i c a nó. PC là s n ph m c a nhi u license chéo gi a công ti có patent v con tr và công ti có patent v chu t và màn hình. “Trong khi chúng tôi ng c m v i b t c gia ình au bu n nào. thì b n là ngư i vô tâm. trích d n s th c r ng chính sách c a Yahoo! bu c ph i xoá t t c các tài kho n không ho t ng trong chín mươi ngày và s th c r ng t t c ngư i dùng Yahoo! u ng ý khi ăng nh p r ng các quy n v i ID hay n i dung tài kho n c a m t h i viên ch p d t khi ch t. Cơ c u pháp lí c a b n càng c vũ c p license chéo và các tiêu chu n. Và trong khi b n ang s p x p l i i u ó. Ngày 21-12-2004.” John Ellsworth. “Ai s h u gì?” ch c ch n n i lên như m t trong nh ng v n chính tr và a chính tr lôi thôi nh t trong m t th gi i ph ng. N u b n trong ngh bán t ng . hai mươi tu i. âm nh c.

tôi quay s 411. m t trong nh ng ngư i ó ã s ng c i v i tư cách m t nhà bán buôn mi n Trung Tây. Tôi khao khát ma sát c a m t con ngư i khác.S S P X P VĨ I 219 các tài kho n Yahoo! và b t c n i dung nào trong ó là không th chuy n giao ư c” ngay c sau khi ch t. hãy s p x p l i t t c vi c này. ông gi i thích. Ông bán ch y u các m t hàng thông d ng cho nên. trư c khi tôi d i kh i nhà Washington. “Có ph i ông b o là …?” Tôi ph i tuân theo nói h tên v i m t gi ng che gi u s b c t c c a mình (khác i thì máy tính ch ng bao gi hi u ư c tôi).và th ki m s i n tho i c a m t ngư i b n Mineapolis. nhưng tôi ã không thích thú s ch m trán phi ma sát này v i thông tin ch d n. Không có v n gì. Khi chúng ta thoát kh i ngày càng nhi u gi y t và truy n thông qua ngày càng nhi u d ng th c ư c s hoá. Vì b t lu n lí do gì. Ông là m t ngư i bán hàng b m sinh. “Không. Khi tôi n Mineapolis. N u gi như có gì x y ra v i tôi trong khi vi t. b n mu n các bit c a mình cho ai. c m th y nó là an toàn nh t trong không gian i u khi n. và nó c nói l i v i tôi b ng gi ng máy tính r ng. t t hơn b n hãy s p x p trư c khi b n ch t. bán hàng hoá cho các nhà bán l l n nh t trong vùng. tôi ư c k t n i v i m t nhân viên.s tr giúp ch d n. Bây gi m i th ư c bán v i lãi g p 1 ph n trăm. Tôi lưu tr nhi u chương c a cu n sách này trong tài kho n AOL c a tôi. ông th dài và b o r ng vi c kinh doanh úng ã không còn như trư c kia. tôi ã không th khi n máy tính nghe tôi m t cách chính xác. gia ình tôi và nhà xu t b n ch c ã ph i ki n AOL c l y văn b n này. CÁI CH T C A NH NG NGƯ I BÁN HÀNG ùa thu năm 2004. k c ý nguy n c a b n. Ai ó. Karen Mahon. M t máy tính tr l i và m t gi ng nói máy tính h i tôi c tên c a ngư i mà tôi h i s i n tho i. tôi i Minneapolis thăm m tôi và ch m trán v i ba cái th gi i-là-ph ng liên ti p. Có th r hơn và hi u qu hơn có m t máy tính phân phát s i n tho i. tôi ã không nói i u ó … Tôi ã nói …” Cu i cùng. căn c vào kh i lư ng. tôi ăn t i v i các b n c a gia ình. n u có. Khi tôi h i ông có gì m i không. Th nh t. ông có th gi i 219 M . m t phát ngôn viên c a Yahoo! nói v i AP. nhưng v i tôi nó ch gây th t v ng.

Ngay c hàng hoá thông d ng và hàng giá h cũng có các y u t phân bi t nào ó c n ph i ư c bán và làm n i b t. không gi ng ng nghi p Charley c a anh.” Ken nói thêm. sao cho nó có th m . m là cái cho cu c s ng hương v và texture [k t c u]. “Bây gi m i th u b ng e-mail. b n tôi là m t doanh nhân thành công và có m t lo t doanh nghi p. tôi thư ng ghé qua văn phòng. M cũng gi cho chúng ta m. Tôi không ch c ph i gi i quy t v i nó ra sao …Ngày xưa.” Anh b o các con mình r ng trong kinh doanh và trong cu c s ng. nhân cách. Phân n a th i gian nó ch ng tr l i tôi. theo cách Costco làm. tôi ăn t i v i b n tôi Ken Greer. nhưng như Ken lưu ý. R i Ken nói cái gì ó th c s trúng ích v i tôi: “C như h c t s ch m kh i vi c kinh doanh” và bi n m i th thành m t trò chơi s [lư ng]. tôi b kéo lùi v m t c nh trong tác ph m Death of a Salesman [Cái Ch t c a m t Ngư i Bán hàng] trong ó Willy Loman nói r ng. tính n t. Nhưng như tôi suy ng m mu n hơn v cái anh ta nói.220 TH GI I LÀ PH NG quy t lãi g p m ng tanh này. là ngư i vư t lên.” Quá trình làm ph ng lóc m t cách không thương ti c m ra kh i vi c kinh doanh và cu c s ng. anh mu n ư c “ưa thích. bi u nh ng ngư i mua vài cái vé Vikings. ‘C e-mail cho tôi chào hàng c a anh. Nhưng cái làm ông b c b i. ngư i t o ra m i quan tâm cá nhân. “Tôi làm ăn v i m t c u bé [m t trong nh ng nhà bán l l n nh t qu c gia].” Không khi th gi i tr nên ph ng. Chúng tôi ã là b n h u… Tommy. v i t t c m b lóc i. Ph i. không ph i b n năng sáng t o.” May thay. “Nhưng m là cái cho mi ng th t v c a nó. và nó b o. B n mu n nó có vân v i chí ít m t chút m . ư c quý m n và b n ch ng bao gi thi u. Khó t o m t m i quan h con ngư i b ng e-mail và Internet tuôn ch y.’ Tôi ch ng bao gi g p nó. “Ngư i xu t hi n trong gi i kinh doanh. anh v n hành m t công ti media mà tôi s th o lu n chi ti t mu n hơn. ngày nay t t c cái ngư i ta lo là giá. và các m i quan h con ngư i là quan tr ng hơn s khéo léo. Ngày hôm sau. “Các mi ng th t n c nh t không có v r t ngon. Willy nói. ngư i tiêu dùng trong chúng ta mu n giá Wal-Mart. ông k . Nhưng ngư i làm công trong chúng ta mu n m t chút m trên xương.” ông nói. Ken có l i than vãn tương t : Nh ng ngày này r t nhi u h p ng n v i các hãng qu ng cáo ch bán s lư ng. là s th c r ng ông không còn có ti p xúc con ngư i v i vài khách hàng l n nh t c a ông n a.

Tham gia v i h cũng có th là nh ng ngư i lao ng Hollywood và ngành gi i trí. Hãy i m t v i nó: Các nhà b o th văn hoá thu c ng C ng hoà có nhi u i m chung hơn nhi u v i các công nhân thép Youngstown. có th ng cùng v i các nghi p oàn t cánh t c a ng Dân ch . Căn c vào các tình c m và áp l c mâu thu n nhau này. nh ng ngư i cũng thích nhi u tư ng hơn. các nông dân nông thôn Trung Qu c. nhưng con ngư i trong tôi cũng mu n nói chuy n v i m t nhân viên khi tôi g i 411. nhưng công dân trong tôi cũng mu n m t vài trong s các blogger ó có m t biên t p viên. và thu th p . như Wal-Mart làm. hơn là ch ít hơn m t n a. hay m t ngư i trung gian.có th i n ng cùng v i nh ng ngư i t do xã h i c a ng Dân ch . và các giáo sĩ h i giáo trung tâm Saudi Arabia. Nhưng công dân trong chúng ta mu n phúc l i c a Costco. vì s chênh l ch cu i cùng xã h i có th ph i tr . không ph i c a Costco. H có th ư c g i là ng Tư ng và chi n u cho nhi u ma sát và m hơn m i nơi.t t c m i th có th làm ph ng th gi i th m chí còn nhi u hơn.S S P X P VĨ I 221 b o chăm sóc s c kho cho h u h t nhân viên c a nó. nh ng ngư i không thích toàn c u hoá hay h i nh p sát hơn v i th gi i b i vì nó mang l i quá nhi u ngư i nư c ngoài và t p quán văn hoá nư c ngoài vào Mĩ. hơn là c a WalMart. Hãy nghĩ v : Nh ng ngư i b o th xã h i t cánh h u c a ng C ng hoà. có kh năng ây cho ho t ng chính tr Mĩ x c l i hoàn toàn. b o h hãy ki m tra m t s s th c mà h vi t m t l n n a trư c khi h b m nút Send và nói v i toàn th gi i cái gì ó sai hay không ngay th ng. Ngư i tiêu dùng trong tôi mu n hoá ơn i n tho i th p hơn. Ohio.v i ngư i lao ng và các l i ích công ti t ch c l i mình vào các phái khác nhau. nh ng ngư i không thích toàn c u hoá vì cách nó t o thu n ti n cho outsourcing và offshoring công ăn vi c làm. Ph i. b n c trong tôi thích lư t Net và c các blogger. nhi u trong s h là nh ng ngư i lao ng trong ngành d ch v toàn c u B ông hay B Tây. h i nh p hơn. cánh kinh doanh c a ng C ng hoà. Trong khi ó. phi i u ti t. Nhưng c ông trong chúng ta mu n lãi g p c a Wal-Mart. H có th ư c g i 221 . so v i các nhà ngân hàng u tư Wall Street hay các công nhân d ch v g n v i n n kinh t toàn c u Palo Alto. tin vào thương m i t do. nh ng ngư i ã tr nên giàu có b i s làm ph ng th gi i. T t c h là nh ng ngư i ư c l i to l n t th gi i ph ng.

Trong th gi i ph ng ho t ng chính tr ngày càng g m vi c h i các giá tr nào. dùng t ng c a Marx. và các công ti. và lo i Wall Street t h p v i nhau. mà n n t ng chính c a h là thúc y hơn s h i nh p toàn c u. ba m c ti p theo xem xét s làm ph ng th gi i và ba s h i t s nh hư ng ra sao n nh ng ngư i Mĩ. và các cá nhân s có kh năng ưa ra nh ng l a ch n chính tr úng n ch n u h nh n th c y sân chơi ư c san ph ng và hi u t t c các công c m i s n có bây gi iv ih c ng tác và c nh tranh trên ó. ph i ư c gi v ng ch c – vài nh ng cái nào ph i cho tan thành mây khói. công nhân c tr ng nghành d ch v a phương và các nghi p oàn lao ng t h p v i nhau. c gi c a Passion of the Christ [N i kh hình c a chúa Christ] s trong cùng [chi n] hào v i các Teamster và AFL-CIO [Phong trào nghi p oàn Mĩ]. ma sát nào. trong khi nh ng ngư i t do Hollywood và Wall Street và cánh You’ve Got Mail [B n có Mail] s trong cùng [chi n] hào v i các công nhân công ngh cao c a Silicon Valley và các nhà cung c p d ch v toàn c u Manhattan và San Fransisco. Hãy chu n b tinh th n: Bây gi b n s p bư c vào th gi i ph ng.222 TH GI I LÀ PH NG là ng Web. Nó s là Mel Gibson và Jimmy Hoffa Jr. và nhi u nhà b o th xã h i. các nư c ang phát tri n. trong m t th gi i ph ng. Cho m c ích ó. và m nào áng ư c duy trì – cái nào. Nhi u cư dân Manhattan và Palo Alto có nhi u l i ích chung v i ngư i dân Thư ng H i hay Bangalore hơn là h có v i dân cư Youngstown hay Topeka. các công ti. chúng ta ch c s th y nhi u nhà t do xã h i. i l i v i Bill Gates và Meg Ryan. Các nư c. các công nhân c tr ng ngành d ch v toàn c u. các công ti. Và các nư c. Tóm l i. và các cá nhân s có kh năng cho các câu tr l i thông minh i v i các câu h i này ch n u h hi u b n ch t th c và k t c u (texture) c a sân chơi toàn c u và nó khác sân chơi ã t n t i trong k nguyên Chi n Tranh L nh và trư c ó. Tôi hi v ng cu n sách này s t o m t khung kh có s c thái cho cu c tranh lu n chính tr vô cùng quan tr ng này và cho s s p x p vĩ i v a m i quanh ây. .

Mĩ và Th gi i Ph ng .

.

Nhưng v i tôi câu h i then ch t ã là: T do thương m i s có l i cho nư c Mĩ như m t t ng th khi th gi i tr nên ph ng n m c r t nhi u ngư i có th c ng tác. Ricardo úng. và c nh tranh v i các con tôi? Có v là r t nhi u vi c làm s có cho m i ngư i. Ph i chăng cá nhân nh ng ngư i Mĩ s kh m khá hơn n u chính ph c a chúng ta d ng m t s b c tư ng và c m m t s outsourcing và offshoring? L n u tiên tôi v t l n v i v n này khi làm film th i s Discovery Times Bangalore. lí thuy t cho r ng n u m i qu c gia chuyên s n xu t các hàng hoá mà nó có ưu th so sánh v chi phí và sau ó trao i v i các qu c gia khác V . và r ng xã h i chúng ta s ph i giúp nh ng ngư i b nó gây thi t h i. minibus. Tôi bi t r ng t do thương m i không nh t thi t có l i cho m i ngư i Mĩ. u tôi ơn gi n liên t c b o tôi.úng khi các công nhân call center c a Infosys tràn vào khu làm ca êm b ng i b . nhi u ngư i trò chuy n sinh ng. T t c u có v c như h t 1.” David Ricardo (1772-1823) là kinh t gia Anh ã phát tri n lí thuy t t do thương m i v ưu th so sánh.600 i m các [kì thi] SAT c a h .NĂM Mĩ và T do Thương m i Ricardo V n còn úng? i tư cách m t ngư i Mĩ luôn tin vào các giá tr c a t do thương m i. và tôi c m th y s b t m óc tư ng tư ng b t thình lình n v i tôi. Ricardo úng. tôi ã có m t câu h i quan tr ng tr l i sau chuy n i n c a tôi: Tôi v n ph i tin vào t do thương m i trong m t th gi i ph ng? ây ã là m t v n c ns px pl i ngay l p t c – không ch b i vì nó tr hành v n nóng b ng trong cu c v n ng b u c t ng th ng năm 2004 mà cũng b i vì toàn b quan i m c a tôi v th gi i ph ng s ph thu c vào cách nhìn c a tôi v t do thương m i. Nhóm làm film và tôi ng c ng và ng m dòng sông ngư i ư c ào t o này ch y vào và ch y ra. và xe máy. M t hôm chúng tôi n khu Infosys kho ng 5 gi chi u. trong khi nhi u kĩ sư cao c p hơn ang i ra vào cu i ca ban ngày. “Ricardo úng.

hàng hoá ã có th trao i ư c. Khi b n m t vi c làm. nhưng ph n l n công vi c trí tu và các d ch v thì không. Nhưng m t tôi ti p t c nhìn t t c các zippie n này và b o tôi cái gì ó khác: “Ôi. n phát ngôn viên c a Infosys tháp tùng tôi tình c k r ng năm ngoái Infosys n ã nh n ư c “m t tri u ơn xin vi c” t nh ng ngư i n tr cho chín ngàn ch làm vi c kĩ thu t. và t t c h có v r t nghiêm túc. Như th n u t t c dân kĩ thu t n này làm cái mà h có ưu th so sánh c a h và sau ó quay sang và dùng thu nh p c a h mua t t c các s n ph m t Mĩ mà chúng ta có ưu th so sánh . Làm th quái nào l i có th là t t cho các con gái tôi và hàng tri u thanh niên Mĩ khác khi nh ng ngư i n này có th làm cùng công vi c như chúng có th làm vì m t ph n nh c a lương?” Khi Ricardo vi t. T .t Kính Corning n Microsoft Windows . và m c thu nh p toàn b s ph i tăng trong m i qu c gia buôn bán. ã không có cáp quang dư i áy bi n khi n vi c làm trí tu có th trao i ư c gi a Mĩ và n vào khi ó. Tr i ơi.226 TH GI I LÀ PH NG l y các m t hàng mà h chuyên s n xu t. hay th a nh n r ng có tranh lu n nào ó gi a các nhà kinh t v li u Ricardo có còn úng không. Không cu n sách nào v th gi i ph ng có th là chân th t n u không th a nh n nh ng lo ng i như v y. Tôi không mu n th y b t c ngư i Mĩ nào m t vi c làm c a mình do c nh tranh nư c ngoài hay do i m i công ngh . Tôi ch c ch n không mu n m t vi c làm c a mình. nó là 100 ph n trăm. Và ta có th th y b ng ch ng v l i ích chung này trong s gia tăng t ng t v xu t kh u và nh p kh u gi a Hoa Kì và n trong các năm v a qua. ôi g ng s c hi u c nh này là th nào. thì s có l i toàn b trong thương m i. t l th t nghi p không là 5. Chúc m t ngày t t lành. úng khi tôi b n i lo kích ng.c hai nư c chúng ta s ư c l i. h r t ông. h t làn sóng này n làn sóng khác. cho dù m t s cá nhân ngư i n hay Mĩ có th ph i chuy n vi c làm trong quá .2 ph n trăm. r t háo h c làm vi c. Và h c ti p t c n.

trư ng phái này l p lu n. như nó ã luôn bám vào. Thông i p ơn gi n c a chương này là ngay c khi th gi i tr nên ph ng. N u bây gi chúng ta có mi ng l n nh t v vi c làm. g i ý r ng s th . lí l này ti p di n i lo i như th .M VÀ T DO THƯONG M I 227 Sau khi nghe các lí l c hai bên. hơn là th d ng các b c tư ng. tôi i n nơi mà tuy t i a s các nhà kinh t i n – Ricardo v n úng và nhi u ngư i dân Mĩ s kh m khá hơn n u chúng ta không d ng các rào c n i v i outsourcing. là nó d a trên gi thi t r ng t t c m i th c n ư c u tư ã ư c u tư. không có lí do nào tin r ng s xu ng d c này s là vĩnh c u hay toàn b . Gi thi t này b qua s th c r ng tuy vi c làm nhi u khi b m t v i s lư ng l n – do outsourcing hay offshoring . không ch hàng hoá có th trao i ư c. tuy v y. trong ó lương b gi m. trong khi có th có pha quá trong các lĩnh v c nh t nh. Lí l ph n bác ch y u t nh ng ngư i ch trương t do-thương m i/outsourcing là. Lí do ch y u mà lí thuy t dư th a lao ng là sai. thì s không còn vi c làm nào n a cho m i ngư i. Như th nhi u ngư i chơi m i không th gia nh p n n kinh t toàn c u. mư i.trong các lĩnh v c d ch v và trí tu mà bây gi do nh ng ngư i Mĩ. trong m t th gi i ph ng. ch ng nào cái bánh toàn c u v n ti p t c tăng. th p hơn.b i các công ti l n riêng l .mà lương không ư c dàn x p m t cân b ng m i. và offshoring so v i n u chúng ta d ng. và hai mươi . Lí l chính c a trư ng phái ch ng-outsourcing là. năm. B i vì s thay i này.khái ni m r ng có m t c c công vi c c nh trên th gi i và r ng m t khi t ng s công vi c ó ư c ho c nh ng ngư i Mĩ hay n hay Nh t ngo m m t. và r ng vì th c nh tranh kinh t là m t trò chơi có t ng b ng zero. nư c Mĩ như m t t ng th s ư c l i nhi u hơn b ng bám vào các nguyên lí t do thương m i. mà nhi u d ch v cũng ã tr nên có th trao i ư c. và chúng ta s có ít hơn. m t cu c u tranh trên m t c c c nh. h s có mi ng to hơn. và Nh t B n ch ng . là i vi n d n n cái g i là lí thuy t dư th a lao ng. v s c m nh kinh t và m c s ng tr phi h i n chính th c b o v các vi c làm nh t nh kh i s c nh tranh nư c ngoài. và r i nh ng ngư i n ki n ngh làm cùng vi c ó v i ít ti n hơn. Mĩ và các nư c ã phát tri n khác có th ph i ương u v i m t s suy s p tuy t i. xâu chu i cung. ch không ch suy s p tương i. Âu Châu. và s m t mát này thư ng t o thành các tin hàng u.

“Làm sao chúng ta gi i quy t s th c r ng tám mươi công nhân tri th c ó t Trung Qu c . nư c có 1. Nhưng v i m t th trư ng l n và ph c t p th . v i nhi u nhu c u và òi h i hơn.000 ngư i nhưng là m t nư c kém phát tri n. và có 920 ngư i lao ng có kĩ năng th p. Nhưng nó ang x y ra. Ch c ch n. bây gi là m t th trư ng m r ng hơn nhi u và ph c t p hơn nhi u. Nó i t m t th trư ng g m 100 ngư i thành m t th trư ng g m 1100 ngư i. Và hãy tư ng tư ng r ng n n kinh t Mĩ ch có 100 ngư i. và úng th . Bây gi tư ng tư ng r ng th gi i tr nên ph ng và Mĩ tham gia tho thu n t do thương m i v i Trung Qu c. Bây gi có 160 trên th gi i hai nư c. Hãy tôi minh ho i u này b ng m t thí d ơn gi n. Mĩ và Nh t B n sang n .000 ó. b i vì c nh tranh t Trung Qu c. b n có th ch c ch n r ng các vi c làm tri th c m i s m ra v i ng lương t t cho b t c ai gi ư c kĩ năng c a mình. do nhi u vi c làm m i. có 80 công nhân tri th c ư c ào t o t t và 20 công nhân có kĩ năng th p ít ư c ào t o. Lí do nó ang x y ra là khi vi c làm d ch v c p th p và ch tác di chuy n kh i Châu Âu. Trong 100 ngư i ó. Thư ng c n n m t bư c nh y v t v ni m tin tin r ng i u ó x y ra. Hãy tư ng tư ng r ng ch có hai nư c trên th gi i.Mĩ và Trung Qu c. ã ch có 80 công nhân tri th c trên th gi i c a nó. Trư c khi Mĩ tham gia tho ư c thương m i t do v i Trung Qu c. H c hai u làm ăn t t v i th trư ng l n hơn này. Cho nên ng lo v các công nhân tri th c c a chúng ta hay công nhân tri th c Trung Qu c. Các công nhân tri th c Mĩ c m th y như h có nhi u c nh tranh hơn. Như th ngày nay Trung Qu c ch có 80 ngư i lao ng tri th c ư c ào t o t t trong s 1. Như th s là tình th th ng-th ng cho c các công nhân tri th c Mĩ và Trung Qu c.b i vì nhi u ngư i hơn có nhi u thu nh p hơn chi tiêu. “Anh mu n nói gì v i ng lo?” b n h i. và nhi u chuyên ngành m i ư c t o ra. Song n u b n nhìn vào ph n thư ng mà h theo u i. N u gi như không. cái bánh toàn c u không ch tăng lên l n hơn.228 TH GI I LÀ PH NG vi c làm m i cũng ư c t o ra b i các công ti nh mà b n không th th y. m t s công nhân tri th c Mĩ có th ph i di chuy n theo chi u ngang sang các vi c làm trí tu khác. Trung Qu c và ch Soviet trư c ây. t l th t nghi p c a Mĩ s cao hơn m c 5 ph n trăm hi n nay r t nhi u.nó cũng tr nên ph c t p hơn.

Ph i lo. Hãy tư ng tư ng m t chuyên gia máy tính hay nhà ph u thu t não B c Tri u Tiên ư c tr ít n th nào bên trong nhà tù kh ng l ó c a m t qu c gia! Nhưng khi n n kinh t Trung Qu c m ra v i th gi i và ư c c i cách. nhưng nh hư ng s không dài lâu. ây là cái b n c n hi u: Lương c a các công nhân tri th c Trung Qu c ã r t th p. b tư ng bao. Lương c a chúng ta s không t t xu ng m c c a m t n n kinh t b è nén. so v i 80 ngư i Mĩ có kĩ năng. v 20 ngư i Mĩ có kĩ năng th p.sau các th p niên ti u tu khi n n kinh t n b óng. Nh ng công nhân Mĩ có kĩ năng th p ó nh ng ngư i làm các công vi c có th thay th ư c – các công vi c d di chuy n sang Trung Qu c. lương c a các công nhân tri th c Trung Qu c s tăng lên m c lương Mĩ/th gi i. nơi c nh tranh vì các nhà vi t ph n m m n ã nhanh chóng y lương c a h ti n n m c Mĩ/Âu Châu. như th m t s công nhân tri th c Mĩ có th b nh hư ng trong quá . (Trong chương 8 tôi s nói v nghĩa v c a xã h i chúng ta m b o r ng m i ngư i có cơ h i ki m các kĩ năng ó. M i n n kinh t c n lao ng chân tay kĩ năng th p nào ó. t ng c ng có 940 công nhân kĩ năng th p và 160 công nhân tri th c trong th gi i hai nư c c a chúng ta. Paul Romer chuyên gia v kinh t m i c a Stanford l p lu n. tuy v y.) . H s ph i c p nh t s ào t o c a h và c p nh t các kĩ năng trí tu c a h sao cho h có th chi m m t trong nh ng vi c làm m i ch c ch n ư c t o ra trong th trư ng Hoa Kì-Trung Qu c ư c m r ng nhi u. Không có s ph nh n i u này. h s ph i di chuy n d c ch không ph i theo chi u ngang. M t lí do cho 20 ngư i Mĩ có kĩ năng th p ã ư c tr lương t t trư c kia là. B n có th th y i u này x y ra r i Bangalore.M VÀ T DO THƯONG M I 229 s s n lòng làm vi c v i ít n v y so v i tám mươi công nhân tri th c t Mĩ? S khác bi t này ư c gi i quy t ra sao?” Nó không x y ra m t s m m t chi u. h ã không nhi u n th .s có v n . tuy kĩ năng c a h ã có th bán ư c m t cách toàn c u như kĩ năng c a các ng nghi p Mĩ. nh ng ngư i bây gi ph i c nh tranh tr c ti p hơn v i 920 ngư i Trung Qu c có kĩ năng th p. ó là vì sao nh ng ngư i Mĩ ph i làm t t c cái h có th thúc y c i cách nhi u hơn và nhanh hơn n và Trung Qu c. Lương c a h ch c ch n b gi m. b i vì h ã b m c k t bên trong m t n n kinh t b è nén. Nhưng bây gi Trung Qu c và Mĩ ã kí hi p ư c thương m i t do. duy trì hay c i thi n m c s ng c a h .

Như th các công nhân d a vào ý tư ng làm ăn t t trong toàn c u hoá. ó càng có nhi u ngư i mà b n có th bán s n ph m c a mình. và i u này làm tăng c u v nh ng ngư i có kh năng làm công vi c ph c t p và nhi m v chuyên môn hoá. nó s càng t o ra nhi u chuyên ngành m i và các [s n ph m] c áo [niche]. nhu c u c a ngư i dân cũng v y. m t s gia tăng v công nhân tri th c không nh t thi t d n n m t s gi m lương c a h theo cách x y ra v i công nhân kĩ năng th p. T các năm 1960 n các năm 1980. Có th có m t gi i h n i v i s các vi c làm t t nhà máy trên th gi i. Ch có ng n y nhà máy s mua lao ng chân tay c a b n. như m t t ng th . và nó có th gi m.giá tr c a cái b n ph i bán không nh t thi t tăng khi th trư ng m r ng. và có nhi u ngư i bán nó. th nhưng lương c a h còn tăng nhanh hơn.có th ư c bán cho m i ngư i trên th trư ng toàn c u cùng m t lúc. nhưng không có gi i h n i v i s vi c làm do ý tư ng t o ra trên th gi i. và may thay nư c Mĩ như m t t ng th có nhi u công nhân ư c ý tư ng thúc y hơn b t c nư c nào trên th gi i. Romer l p lu n. s làm ăn t t trong m t th gi i ph ng v i thương m i t do. ta bi t t l ch s c a chính nư c mình là. ó là vì sao Mĩ. B i vì khi chi c bánh l n lên v kích thư c và ph c t p. cung v công nhân có ào t o i h c ã tăng t ng t. . b n có th có kh năng bán cho m i ngư i trên th gi i.hay m t mi ng g hay m t t m thép. N u b n nghĩ ra Windows hay Viagra ti p sau. Và th trư ng càng l n. Romer gi i thích i u này m t ph n b ng s th c là “có m t s khác bi t gi a hàng hoá d a vào ý tư ng và hàng hoá v t lí. Nhưng n u bán lao ng chân tay.” N u b n là m t công nhân tri th c làm và bán lo i s n ph m nào ó d a vào ý tư ng – tư v n hay các d ch v tài chính hay âm nh c hay marketing hay thi t k hay dư c ph m m i – th trư ng càng l n.v i i u ki n nó ti p t c cho ra lò các công nhân tri th c nh ng ngư i có kh năng t o ra các hàng hoá d a vào ý tư ng có th ư c bán trên toàn c u và là nh ng ngư i có kh năng l p kín các ch làm vi c trí tu s ư c t o ra khi chúng ta không ch m r ng n n kinh t toàn c u mà còn k t n i t t c các qu trí tu trên th gi i. Cái mà ngư i lao ng chân tay ph i bán có th ư c mua ch b i m t nhà máy hay m t ngư i tiêu dùng duy nh t t i m t th i i m.230 TH GI I LÀ PH NG Như Romer lưu ý. trong khi cái nhà vi t ph n m m hay nhà i m i tân dư c ph i bán – các s n ph m d a vào ý tư ng. Romer gi i thích.

thư ng nh p kh u và ôi khi ăn c p các ý tư ng và thi t b t Hoa Kì. nhi u truy n thông hơn. và Google thuê hàng ng ti n sĩ toán . và d ch v c a h . tôi ph i có công c tìm ki m c a tôi. vô s doanh nghi p kh i ng. Nhưng nó chưa ư c.ngay . nhưng bây gi Starbucks ây. Tôi ã luôn mu n có kh năng tìm ki m các th .trư c khi Yahoo! hay Microsoft thuê h . Như th m t ngành hoàn toàn m i ã ư c xây d ng quanh vi c tìm ki m.” Marc Andressen. nhưng m t khi Google ư c t o ra. Andreessen nói. m c s ng c a chúng ta ã tăng m i th p k . ngư i ã giúp làm b ng lên m t ngành hoàn toàn m i. ng sáng l p Netscape. và nhi u ngư i hơn nhi u v i thu nh p cao hơn mua sác s n ph m ó.” Mĩ ã hoà nh p Châu Âu và Nh t B n b v vào n n kinh t toàn c u sau Chi n tranh Th gi i II. Th mà trong sáu mươi năm t Chi n tranh Th gi i II. thương m i i n t . các chuyên gia mà vi c làm c a h ã th m chí không hình dung n i khi Bill Clinton tr thành t ng th ng. Tôi ôi khi thích i các c a hàng cà phê. nhi u s n ph m c áo hơn chuyên môn hoá. và nhân t h n ch duy nh t là s c tư ng tư ng c a con ngư i. “N u b n tin ham mu n và nhu c u con ngư i là vô t n. thì có vô s ngành ph i ư c t o ra. chúng ta u có s thăng ti n l n v ho t ng kinh t và m c s ng. tôi c n cà phê c a tôi. Và tôi nghĩ b ng ch ng là c c kì rõ ràng: N u b n ngó qua t m l ch s . bây gi s d ng hàng tri u chuyên gia kh p th gi i. và vô s vi c làm ph i ư c làm. Ngư i ta luôn gi s r ng b t c th gì c n ư c sáng ch ra ã ư c sáng ch ra r i. và t l th t nghi p c a chúng ta. nhi u s n ph m m i. v i c Châu Âu và Nh t B n c p nh t m i năm kĩ năng ch tác. h t như Mĩ ã làm v i Anh vào cu i các năm 1770. nó s có nghĩa là có nhi u i m i. m i khi chúng ta có thương m i nhi u hơn. nhi u vi c i u tr . Th gi i tr nên ph ng và tăng lên ng th i. và nhu c u m i ó ã sinh ra m t ngành hoàn toàn m i.M VÀ T DO THƯONG M I 231 N u chúng ta i t m t th gi i có mư i lăm công ti dư c và mư i lăm công ti ph n m m Mĩ (t ng c ng ba mươi) và hai công ti dư c và hai công ti ph n m m Trung Qu c (t ng c ng b n) sang m t th gi i có ba mươi công ti dư c và ph n m m Mĩ và ba mươi công ti dư c và ph n m m Trung Qu c. tri th c. “Cái bánh ti p t c tăng b i vì cái có v là ham mu n hôm nay s là nhu c u ngày mai.

” anh k t lu n. d a vào kinh t h c.” Nhưng ã luôn có công vi c m i làm.” Andreessen nói. ã có lúc khi công nghi p bán d n Mĩ ch ng th gi i. M t s th m chí chuy n sang c p cao. úng là khi nh ng ngư i n và Trung Qu c di chuy n lên chu i giá tr và b t u t o ra nhi u m t hàng có hàm lư ng trí tu hơn – các lo i mà ngư i Mĩ ã chuyên v . Nhưng cái bánh to lên s ch c ch n t o ra các chuyên ngành m i cho h chi m mà ngay bây gi không th tiên oán trư c. chuyên gia v thương m i t do c a i h c Columbia. Như ã nh c t i. N u gi như i u ó không x y ra. sâu hơn trong th trư ng ư c m r ng. Opsware cho phép các công ti ti t ki m ti n và gi i phóng năng l c trí óc có tài kh i các nhi m v tương i vô v kh i ng vi c kinh doanh m i trong các lĩnh v c khác. “c n n m t nh y v t v ni m tin. Paul Otellini. ngày nay Intel s b lo i ra kh i vi c kinh doanh. Ngày nay ch là 3 hay 4 ph n trăm. nói v i . B ng t ng hoá các vi c làm này. công ti c a anh. Jagdish Bhagwati. Thay vào ó. nói r ng s có các th m i làm. dùng t ng hoá và ph n m m thay con ngư i trong v n hành trang tr i máy ch kh ng l các nơi h o lánh. các nhà hàng cà phê m i. nhưng sau ó các công ti t các nư c khác xu t hi n và ngo m m t ph n th p c p c a th trư ng. và không có lí do cơ b n nào tin tương lai s khác i. Các công ti Mĩ khi ó bu c ph i tìm các chuyên ngành m i hơn. gi i thích. ch n u b n tin r ng b n s không bao gi c n tân dư c. các ngành m i. nó ang phát t. S có áp l c gi m lương các lĩnh v c nh t nh.ưu th so sánh c a chúng ta trong m t s lĩnh v c này s gi m i.232 TH GI I LÀ PH NG c v i t t c s la ó v outsourcing. Kho ng 150 năm trư c.ch m c hơn 5 ph n trăm m t chút. và m t s vi c làm trong các lĩnh v c ó có th vĩnh vi n di ra nư c ngoài. các ph n m m work flow m i. N u gi như chính ph ã quy t nh b o v và bao c p t t c vi c làm nông nghi p ó và không n m l y công nghi p hoá và sau ó máy tính hoá thì sao? Li u Mĩ như m t t ng th th c s kh m khá hơn ngày nay? H u như không. Opsware. kho ng n a t l c a các nư c phát tri n nh t Tây Âu. ch t ch Intel. 90 ph n trăm ngư i Mĩ ã làm vi c trong các lĩnh v c liên quan n nông nghi p. các hình th c gi i trí m i. “ úng. Thí d . Andreessen l p lu n. B n ph i s các th trư ng t do. ó là vì sao các công nhân tri th c ph i di chuy n theo chi u ngang. “Chúng tôi v a kh i ng m t công ti t o ra 180 vi c làm m i gi a suy thoái.

H ch y ua v i chúng ta n nh – và ó là m t vi c t t! H mu n m c s ng cao hơn. mà ch ng ai th m chí ã mơ ư c năm năm trư c. b i vì cái x y ra trong các d ch v ngày nay là cùng th như cái ã x y ra trong ch tác khi các rào c n thương m i ư c h th p. khi th trư ng toàn c u m r ng và ngày càng nhi u ngư i chơi vào sân. trên các công c tìm ki m ch y u này.” và s n ph m c a công ti b n hi n lên u tiên. Bhagwati lí l . khi ai ó tìm ki m “video camera. Yahoo!. ch không ph i hàng t p nham. M t khi Google b t u. liên t c nghiên c u các thu t toán ư c các công c tìm ki m chính s d ng và sau ó thi t k các chi n lư c marketing và Web y x p h ng c a b n lên. Cái các nhà t i ưu công c tìm ki m (search engine optimizer.M VÀ T DO THƯONG M I 233 The Economist (8-5-2003) r ng khi các chip tr nên t t cho các ng d ng nh t nh. Nhưng nó s .m t chuyên ngành hoàn toàn m i ư c t o ra hoàn toàn b i s làm ph ng th gi i. và khi chúng ta chuy n vào n n kinh t tri th c. Và h càng làm nhi u vi c ó. b n ã th y “thương m i n i ngành. h mu n các tên nhãn. s có c u v các máy m i và các chip c p l c cho chúng. v i chuyên môn hoá nhi u hơn” ngày càng l n. vì nh ng ngư i click qua Web site c a b n là nh ng ngư i r t có kh năng mua c a b n. thí d . h càng .” M t cái gì? M t ng hãng ã b t u quanh Google.b i vì h càng có nhi u. Bhagwati nói. chào tìm ki m video. h mu n i xe máy c a h l y ô tô và bút và bút chì c a h l y máy tính. Công vi c dính n s k t h p toán và marketing. bây gi b n ang th y ngày càng nhi u trao i n i d ch v . SEO như h ư c g i trong thương m i) làm là. không ph i các nơi làm vi c cùng c c. ó là chuyên sâu c a Intel. v i ngày càng nhi u chuyên môn hoá. Quá trình này c n th i gian di n ra. h leo càng cao. các ng d ng m i b t ng xu t hi n òi h i các chip m nh hơn và ph c t p hơn. Nó có th có nghĩa là hàng tri u dollar l i nhu n thêm n u. ng ng c nhiên n u con b n t t nghi p i h c và g i b n m t ngày và nói nó s là m t “nhà t i ưu hoá công c tìm ki m. và Microsoft giúp các nhà bán l l p chi n lư c làm sao c i thi n x p h ng c a h . và tăng s click qua các Web site c a h . càng nhi u ch ư c t o ra trên nh. Và luôn ghi nh : Nh ng ngư i n và Trung Qu c không ch y ua v i chúng ta n áy. Trong ch tác.

nơi h ch c ch n s tr thành nh ng ngư i tiêu dùng các s n ph m Mĩ.m t chi c xe c a nhân dân.000$ c a Suzuki tr thành xe r nh t n và m t m u xu t kh u cho ph n còn l i c a th gi i ang phát tri n. H cũng giúp các giáo viên Singapore phát tri n các án bài gi ng và chu n b các trình di n PowerPoint hay nh ng cách vui nh n khác cho h d y toán. nói. ư c g i là Heymath. và càng nhi u niche [s n ph m c áo] cho chuyên môn hoá cũng ư c t o ra n a. Hãy ngó n cái ang x y ra r i: Khi các công ti Mĩ g i công vi c trí tu sang n .234 TH GI I LÀ PH NG tiêu nhi u. Công ti hi v ng r ng chi c xe s ánh b i xe ch c g n Maruti 5. h d nh thi t k m t m u cho d án tham v ng nh t c a Tata: m t xe hơi ch c g n mà h s bán v i giá 2. kĩ thu t viên. cung c p ki m soát ch t lư ng toàn b và ch ng nh n các án bài gi ng và phương pháp gi ng d y. lên online giúp h c sinh Singapore. ư c các trư ng Singapore tr ti n. Vào u năm sau. t H c vi n Công ngh n Madras. Các sinh viên n ki m ư c ti n tiêu v t.’ Ratan Tata. ng i trong H QT c a m t công ti ưa các sinh viên n d y kèm h c sinh Singapore. g n Pune. giám c nghiên c u cho Qu Ti n t Qu c t . các công ti n xoay hư ng và dùng thu nh p và s th u hi u c a h b t u sáng ch ra các s n ph m m i mà nh ng ngư i n nghèo hơn có th dùng nh c b n thân h t ói nghèo lên t ng l p trung lưu. i h c Cambridge Anh cũng là m t ph n trong phương trình này.com. Và h c sinh . Công ti. Nh ng ngư i n ngày càng yêu c u các s n ph m và d ch v t t hơn v i giá ph i chăng. Raghuram Rajan. v các bài làm toán nhà c a chúng.” Rajan nói.200 $. T BusinessWeek nêu gương nhà máy Tata Motors. “Công ti ư c v n hành b i hai ngư i n ã làm vi c cho Citibank và CSFB London và quay v n kh i ng doanh nghi p này… i h c Cambridge ki m ti n t m t công ti ã t o ra m t niche m i hoàn toàn. t l p sáu n l p mư i hai. ‘ ây là nhu c u hôm nay n . nam Mumbai. IMF. các th trư ng tr nên a d ng hơn. Tăng trư ng kinh t m nh năm nay s ch m r ng nhu c u ó.5 t $. C m t ‘Made in India’ có th i di n cho i m i chi phí th p trong n n kinh t toàn c u m i” (11-10-2004). “T t c m i ngư i u th ng. “nơi m t nhóm các nhà thi t k . ch t ch c a T p oàn Tata 12. và nh ng ngư i mua bán hàng tr ăm ăm nhìn vào các b n v và kh o sát các m u thép và nh a composite. Các sinh viên.

công ti có g p ôi s công nhân Trung Qu c . cho m t thí d thú v v vi c này: “Ngành d t may và y ph c mi n b c Ý … ph n l n s n xu t qu n áo ã di chuy n sang các a phương có chi phí th p. trên th c t dám ch y m t bài báo v i hàng tít “Công vi c H i ngo i Mang l i Nhà” trong s 5-9-2004. nó cũng ã giúp làm tăng vi c làm c a công ti Minnesota. có tr s Bloomington … Trong trư ng h p c a Donaldson.500.thành qu d b i vì nhìn th y nh ng ngư i b sa th i d hơn r t nhi u nh ng ngư i ư c thuê. “Beyond Cheap Labor: Lessons for Developing Economies – Ngoài Lao ng R : Các Bài h c cho các N n Kinh t ang Phát tri n” (tháng 1-2005). Inc.” Trong lúc ó.2. m t môi trư ng khô. Bài báo. Nhưng b n không th th y i u này chút nào. các nhà hoá h c và nh ng ngư i thi t k có lương cao c a Donaldson Minnesota s d ng th i gian c a h thi t k các b l c hi n i mà nhà máy Trung Qu c s s n xu t dùng trong các máy tính.” Rajan nói.M VÀ T DO THƯONG M I 235 Singapore h c t t hơn. b i b m và nóng như s t nhi t i. Minneapolis Star Tribune. nhưng vi c làm v n n nh b i vì các công ti ã ưa nhi u ngu n l c hơn vào các công vi c như thi t k qu n áo và i u ph i các m ng lư i s n xu t toàn c u. “Cái bánh l n lên. thêm 400 ngư i k t 1990.so v i 1. Nó xem chính xác n n kinh t Minnesota b nh hư ng th nào b i s làm ph ng th gi i. Bên trong. T báo quê tôi. Các kĩ sư. gi i thi u ngày và nơi bài báo ư c so n là Wuxi. Ho t ng Trung Qu c ã không ch cho phép Donaldson ti p t c s n xu t các s n ph m nó không còn có th s n xu t v i l i nhu n Hoa Kì. Nhưng ôi khi m t t báo th ào sâu vào v n . v a làm vi c ó. Trung Qu c. các máy chơi MP3 và các digital video recorder. b t u như th này: “Bên ngoài không khí m ư t. M t ti u lu n trong McKinsey Quarterly. nhưng không ai th y nó. hàng trăm lao công nguyên là nông dân m c áo trùm t u n chân trông gi ng như cái gì ó t NASA ang làm vi c cho công ti Donaldson Co. ‘N u chúng tôi không theo [xu th ]. và các sinh viên n giàu thêm có l mua các máy tính cá nhân r t Apple. s ch s và mát. S n xu t Trung Qu c làm cho giá ĩa gi m ã y c u c a dùng lên.100 công nhân Bloomington. ph n m m cơ s có l do Microsoft cung c p và các chip do Intel. hay HP. Dell.và quy n t do outsource và offshore. chúng tôi ã b lo i kh i ngành kinh .” R td bi n các th trư ng t do.

nói. i u ó s x y ra m t vài vùng.’ David Timm. và m t s công ti d c ư ng s bi n m t. Minnesota. Châu Âu.854 vi c làm ư c t o ra như k t qu c a outsourcing nư c ngoài trong năm 2003. và n i s ó là t t b i vì nó kích thích m t s vui lòng thay i và khai thác và tìm nhi u th hơn làm t t hơn. Cu i cùng. t ng qu n lí c a b ph n ĩa và vi i n t c a Donaldson.nh ng ngư i California. mà b ng nâng c p các kĩ năng c a b n và u tư vào các t p quán s cho phép b n và xã h i b n òi ph n c a b n trong chi c bánh l n hơn và ph c t p hơn.236 TH GI I LÀ PH NG doanh. và Nh t B n. ch t ch Wipro. Nhưng sau ó v n s ư c tái phân b . lưu ý. Và nó s x y ra khi chúng ta k t n i n và Trung Qu c v i Mĩ.s quét s ch t t c các nhà máy d c ư ng.700 vi c làm m i Minnesota như h qu c a xu th .” Nó ã x y ra khi chúng ta k t n i New York.” Các nhà kinh t thư ng so sánh s gia nh p c a Trung Qu c và c a n vào n n kinh t toàn c u v i th i i m khi các ư ng s t ch y ngang qua nư c Mĩ cu i cùng ã n i New Mexico v i California. có s s hãi. Mĩ và Nh t B n. và t t c nh ng ngư i New Mexico nói nh ng ngư i ó. và California. Ch c ch n. “th u tiên b n th y là năng l c thêm. Global Insight ư c lư ng r ng 1. hãng kì v ng 6. New Mexico. m i ngư i d c theo ư ng s ư c l i. “Khi ư ng s t v n th tr n. v i dân cư ông hơn nhi u c a nó. Cách thành công không ph i là b ng ch n ư ng s t kh i k t n i b n.” Vivek Paul. . n 2008. Nó ã x y ra khi chúng ta k t n i Tây Âu.

T i n các ti n dân có th là t ng l p h ng untouchable: ti n dân. và mày là Biff Lorman!” Tôi không quan tâm có i tho i ó v i các con gái tôi. ‘Tom. ăn h t i con.ngư i dân Trung Qu c và n ang ói khát. * N . vì th l i khuyên c a tôi v i chúng trong th gi i ph ng này là r t ng n và r t th ng th ng: “Các con. khi Biff con trai ông xua u i ý tư ng r ng nhà Lorman là c bi t b ng tuyên b . S có r t nhi u vi c làm t t ó trong th gi i ph ng cho ngư i dân v i tri th c và các ý tư ng n m l y. Tôi không g i ý r ng vi c này s ơn gi n. ngư i thu c ng c p th p nh t n .’ L i khuyên c a b cho các con là: Các con. khi b l n lên. b n th c s không mu n là m t ngư i xoàng. ng n ư c. làm th nào m t cá nhân nh n ư c cái hay nh t t nó? Chúng ta nói gì cho con cái chúng ta? Ch có m t thông i p: B n ph i liên t c c p nh t các kĩ năng c a mình.ngư i dân Trung Qu c và n ang khát khao công vi c c a các con y. úng v y. “Tao không là lo i xoàng! Tao là Willy Lorman. Khi th gi i tr nên ph ng. s xoàng xĩnh v n có th ki m cho b n m t ng lương t t . Không.SÁU Nh ng Ti n dân hư th n u s làm ph ng th gi i ph n l n (nhưng không hoàn toàn) là không th ngăn ch n ư c. ông bà thư ng b o b . Trong m t th gi i ph ng. Tác gi dùng theo nghĩa ó. S có nhi u ngư i khác ó cũng c tr nên khôn khéo hơn. hãy làm xong bài t p nhà c a các con i. B n không mu n th y mình vào tình c nh c a Willy Lorman trong Death of a Salesman [Cái Ch t c a m t Ngư i bán hàng]. và ưa ra kh năng ích l i cho xã h i Mĩ nói chung như nh ng ti n tri n th trư ng quá kh ã là. nhưng trong m t th gi i c a các b c tư ng. ã ch ng bao gi hay là ngư i xoàng trong công vi c c a mình. “B ! Con là lo i r ti n. và b cũng th !” Willy gi n d áp l i. h th ng ng c p hoá ra l n u uôi.” Cách tôi thích nghĩ v i u này cho xã h i chúng ta nói chung là m i ngư i ph i hình dung ra làm th nào bi n mình thành m t ti n dân*. nghĩa en ti ng Anh là không th ch m n.

trong m t th gi i ph ng có “công vi c có th thay th ư c và không th thay th ư c. n các nhà ki n trúc máy tính và các kĩ sư ph n m m m i nh t.) N u b n không th là c bi t hay chuyên d ng. Công vi c không th s hoá ư c và không th thay th là nonfungible. là nh ng ngư i mà vi c làm c a h không th b outsource. b nh nhân. Các ti n dân. Công vi c c a h ơn gi n ư c c m neo và s luôn luôn có.really adaptable. i u này áp d ng cho m i lo i công nhân tri th ct các lu t sư chuyên d ng.” nh ng ngư i “ ư c c m neo. Bill Gates và Barbra Streisand. các th i n. Như th ai là các ti n nhân. Cú nh y sút bóng c a Michael Jordan là nonfungible. như th công vi c c a b n không th outsource ư c. nh ng ngư i làm trò mua vui. và làm th nào b n hay con cái b n tr thành m t ti n dân? Các ti n dân g m b n lo i chính: nh ng ngư i “ c bi t . n b p trư ng. n nh ng ngư i v n hành máy công c và robot tiên ti n. m i ngư i t th c t tóc c a tôi. Công vi c c a m t công nhân l p ráp TV bây gi là có th thay th ư c. nhưng trong m t th gi i ph ng m i ngư i ph i mu n là m t ti n dân. Nh ng công vi c này nói chung không th s hoá ư c và không thay th ư c. dính n ti p xúc m t i m t v i khách hàng. Làm k toán cơ b n và chu n b h sơ thu bây gi là có th thay th ư c. b n mu n ư c c m neo.” và các nhân viên “th c s có th thích nghi. thân ch . a v ó áp d ng cho h u h t ngư i Mĩ. n y tá. N u b n không th là c bi t.” Ngư i lao ng c bi t là nh ng ngư i như Michael Jordan. b i vì chúng ph i ư c làm m t a i m c th . y là nh ng kĩ năng luôn có nhu c u cao và không th thay th ư c. Vi c làm c a h ch ng bao gi có th outsource ư c.và ch m t ít ngư i có th . Như CEO c a Infosys Nandan Nilekani thích nói. H có m t th trư ng toàn c u cho hàng hoá và d ch v c a h và có th áng ư c các món ti n công c toàn c u.b n mu n là ngư i chuyên d ng. n th ng nư c. nh ng ngư i “chuyên d ngspecialized.anchored. trong t v ng c a tôi. n nhi u bác sĩ.238 TH GI I LÀ PH NG nh t. hay khán gi . và các bà d n d p. (“Fungible-thay th ư c” là m t t quan tr ng nh .special”.” Công vi c có th ư c s hoá m t cách d dàng và chuy n n các nơi có lương th p là công vi c có th thay th ư c. n n b i bàn ăn. nhi u lu t sư. và lương th . các k toán viên chuyên d ng và các nhà ph u thu t não. Kĩ thu t r máu c a nhà ph u thu t là nonfungible.

nh ng ngư i có th thích nghi luôn h c làm cho ph n khác nào ó tr thành kem nư c qu . B n mu n liên t c ki m ư c kĩ năng m i. b i vì s khu y ng vi c làm tr nên nhanh hơn. như David Rothkopf lưu ý. có th thích nghi là th s m t.” nh các i m i m i. B n mu n h c làm sao làm sauce chocolate m i nh t. hay qu anh ào trên nh. Khi b n thay i vi c làm nhi u. Trên th c t b n mu n tr thành th c s có th thích nghi.NH NG TI N DÂN 239 trư ng ư c nh theo các i u ki n th trư ng a phương.trong b t c lĩnh v c n l c nào c a b n. b n s không i sang Bangalore tìm m t bác sĩ n i khoa hay m t lu t sư li hôn. Nh ng ngư i thua thi t là nh ng ngư i v i các kĩ năng kĩ thu t v ng [nhưng] không phát tri n nh ng kĩ năng ó. CEO c a NeoIT. Atul Vashistha.vì hi u qu l n hơn. m t hãng tư v n California chuyên v giúp các hãng Mĩ làm outsourcing. b i vì s i m i s x y ra nhanh hơn.ó là thành t cơ b n [cho s s ng còn].” s là m t trong nh ng tài s n quan tr ng nh t b t c công nhân nào có th có.” Chúng ta càng y các biên gi i c a tri th c và công ngh ra. bi t làm th nào “h c cách h c. hay giao [li kem] v i tư cách m t ngư i múa b ng. và bác sĩ n i khoa c a b n có th s d ng m t radiologist cú ăn êm c phim CAT c a b n. b n không mu n hi v ng c m neo b n s không b outsource. B n ph i có th thích nghi khéo léo và thích nghi v m t xã h i. càng nhi u ngư i v i . tri th c. ( úng. có m t c m nh n khéo v vi c này: “Cái b n có th làm và b n có th thích nghi th nào và b n có th l i d ng s c b y th nào c a t t c kinh nghi m và tri th c mà b n có khi th gi i tr nên ph ng.cái gì ó nhi u hơn kem vanilla. các nhi m v càng ph c t p mà máy có th làm. y là vì sao n u b n không th là c bi t hay chuyên d ng. nhưng lu t sư li hôn c a b n m t ngày nào ó có th s d ng tr giúp pháp lí Bangalore v tìm ki m cơ b n hay vi t các tài li u vanilla. và khi môi trư ng công vi c c a b n thay i nhi u. nhi u công vi c th c s ư c “outsource cho quá kh . và chúng có th và s ư c outsourceho c cho n hay cho quá kh . kem ánh tươi. hơn là ư c outsource cho n .) Thí d . hay tr thành vanilla. Nhưng hãy th n tr ng: Có các ph n có th thay th ư c c a ngay c các công vi c ư c c m neo. và tài chuyên môn cho phép b n liên t c có kh năng t o giá tr . Khi các ph n công vi c c a b n tr thành hàng hoá hoá và có th thay th ư c. Là có th thích nghi trong m t th gi i ph ng.

Greer b n mươi tám tu i và ki m s ng v i tư cách m t ho sĩ t do và nhà thi t k ho trong hai mươi sáu năm. Công ngh m i ư c ưa vào làm tăng tính ph c t p nhưng c i thi n k t qu .” Vashistha nói. giá tr c a b n v i t ch c gi m i m i năm.” Vashistha nói thêm. “Nó là m t s n ph m hoàn t t. mu n m t b c minh ho hoàn t t. s ư c yêu c u.” Bill . hi u qu ngang nhau. Anh g i nó là “flap art.phác th o nó. tô màu nó. thì công vi c c a ngư i ó khó outsource.” Bill gi i thích cho tôi. hay “tách nh. “N u b n là m t nhà l p trình Web v n ch dùng HTML và không m r ng kĩ năng c a mình g m các công ngh m i hơn và sáng t o. Và nh ng ngư i càng không có kh năng ó thì s càng ít ư c n bù m t cách hào phóng. thì có kh năng l n hơn nhi u là công vi c c a b n s ư c outsource hay lương c a b n b gi m. và ch ng nào m t l p trình viên n m ư c các th này và theo k p cái khách hàng ki m. anh s th c s t o ra m t b c ho .” b i vì nó c n ư c ch p nh. hay không r t có th thích nghi trong m t công vi c có th b thay th . t nó vào m t h p ư c m ra v i hai cánh g p [flap]. hay v i kh năng h c cách h c. ph b ng v i m ng. hay xu t m t logo m i cho m t s n ph m. và có tính quý giá nh t nh v i nó. N u b n phía lãi g p th p. không r t chuyên d ng. cách Bill làm vi c và ph c v các khách hàng c a anh h u như không i. Như th n u anh làm m t minh ho cho m t t báo hay m t t p chí. in ra b n l p film màu khác nhau. như The New York Times. T cu i các năm 1970 n kho ng năm 2000. và nh ngư i ưa tin hay FedEx chuy n giao nó. Cái b n không mu n là ngư i không r t c bi t.mĩ thu t s n sàng cho máy nh. và có lương t t hơn. Trong khi s ti n b công ngh bi n công vi c năm ngoái thành m t hàng hoá. có th ư c thay th c a chu i công vi c. nơi các doanh nghi p có khuy n khích outsource cho các nhà s n xu t có chi phí th p. ào t o ngh liên t c và s m t thi t v i khách hàng phát tri n các quan h m i gi cho ngư i ó vư t trư c ư ng hàng hoá và xa kh i vi c offshore ti m tàng.” Trong ngành nó ư c bi t n như “camera ready art. không r t c m neo. g n nó lên m t t m bìa minh ho .240 TH GI I LÀ PH NG ào t o chuyên. “Các khách hàng.” B n th i u thơ c a tôi Bill Greer là m t thí d t t v m t ngư i i m t v i thách th c này và có ư c m t chi n lư c cá nhân ương u v i nó.” và chu n b cho xu t b n. “t o l i kĩ năng. như XML và multimedia.

mu n.” Vì th Greer y mình lên thang tri th c. Có r t nhi u JAFA. Photoshop. nên m i ngư i có th v các ư ng g n gàng và m i ngư i có th t o ra tác ph m t t n a ch ng. và tôi ã óng vai trò ó. Như th tôi b t u nh n các chào hàng nơi ngư i ta b o tôi. B n thư ng c n con m t nh n ra n u cái gì ó cân i và có ki u ch úng.” Song vài năm qua “ i u ó ã b t u thay i. Th c ra. “Ý tư ng” ã là cái các khách hàng c a anh. “Vô tình. g m c McDonald’s và Unilever. B t c ai ã qua trư ng mĩ thu t u ư c ào t o v các chương trình này. Nó gi ng m t nhà tư v n hơn là m t JAFA (Just Another Fucking Artist. Anh thôi không dùng bút và m c và ch làm các phác th o bút chì.y là. và ôi khi ngư i ta treo chúng trên tư ng.” anh nói. Các khách hàng c a tôi ch mua các khái ni m. nhưng ch truy n t m t ý tư ng. Th c ra. Th c t nó ưa tôi n m t m c khác. anh bi n mình thành m t nhà tư v n ý tư ng. nhưng t nhiên b t c ai có th v ra cái gì ó có th ch p nh n ư c. mà các ho sĩ ho nh c n như “b ba” – làm cho phác ho máy tính s d hơn r t nhi u.” Bill b o tôi. “tôi ph i ki m công vi c mà không ph i m i ngư i khác có th làm. The New York Times ã trưng bày các tác ph m do các ho sĩ minh ho t o ra cho các xu t b n ph m c a nó.” Greer nói. và Illustrator. các ý tư ng.m t phác th o nhanh.m t tay ho sĩ n a). Khi các xu t b n ph m yêu c u t t c các s n ph m cu i cùng ph i ư c trình bày như các file s có th ư c t i lên. và sau ó e-mail chúng cho khách hàng. h sai các ho sĩ ít lành ngh hơn hoàn t t chúng. Tôi v n dùng các kĩ năng v cơ b n. d a vào ph n m m m i. không ph i m t b c ho hoàn t t. “V m t ho . dùng chu t máy tính tô màu chúng. “Nó là m t b c ho th t s .” R i các JAFA hoàn t t b c v t i hãng hay i . thi t k ho tr nên d n m c nó tr thành m t hàng hoá. và các ho sĩ tr không th t o ra v i công ngh vì m t ph n nh ti n công mà tôi ư c tr . và h ch mu n các phác th o. Bill gi i thích. ch không ph i m t b c ho hoàn t t.NH NG TI N DÂN 241 nói. khi các xu t b n ph m và các hãng qu ng cáo chuy n sang ch b n s . ‘Anh có th làm vi c này và ch cho chúng tôi ý tư ng l n?’ H s cho tôi quan ni m. Như th bây gi tôi là m t ngư i ý tư ng. Nó ã tr thành kem vanilla. và không còn c u v flap-art quý giá ó n a. “công ngh cho m i ngư i cùng công c . Quark. Và cho các ý tư ng này h v n tr ti n khá tho i mái. quét chúng vào máy tính c a anh.

Nhưng r i th khác x y ra. và Greer ã nh y lên nó. ôi khi các khách hàng cho tôi m t ch . và ôi khi tôi ơn gi n tóm ư c chúng. Bi n hình thư ng là m t trong nh ng th cao c p b n th y trên TV. và Nickelodeon . mua nó.com và nh v ph n m m chuyên d ng nào ó. chuyên d ng. y chính xác là cái x y ra trong n n kinh t toàn c u nói chung. và m t t p chí tr em. Tôi ch t i lên như m t chu i các file JPEG … Bi n hình ã là m t vi c kinh doanh hay cho các t p chí khác nhau.” Greer nói.m t là t p chí c a àn ông. và nó s không gi ng gi như tôi ã làm.” Greer nói. “Bây gi tôi th c hi n chúng trên máy Mac laptop c a tôi. Vì th anh vào Amazon. M t hôm. nó m ra m t th trư ng hoàn toàn m i u c p cao: Các khách hàng t p chí c a Greer. t Santa Barbara n Minneapolis n căn h c a tôi New York. và th trư ng cho chúng ã m r ng ra bao g m t p chí Maxim. “Tôi ư c có th nói là t t c ã có ch ý. Như th Martha Stewart trong khung m u bi n hình thành Courney Love khung k t thúc. và r i chúng xu t hi n v i chương trình [ph n m m] tiêu dùng này và ngư i ta có th t mình làm. và t o ra morph u tiên c a mình.” anh thú nh n. H có th l y các phác ho thô c a tôi và hoàn t t chúng và làm rõ chúng b ng s d ng các chương trình máy tính. “ ơn gi n là tôi s n ó cho công vi c và ch may m n là h ã cho tôi m t cơ h i làm các th này. b t c tôi âu. nhưng khá t t. Khi l n u ư c ti p c n làm các th này. Tôi th m chí nh n ư c các fan mail t tr con!” Greer ã ch ng bao gi làm bi n hình cho n khi công ngh ti n hoá và t o ra m t c s n m i. M t . Drew Barrymore bi n hình thành Britney Spears. Nói cách khác. úng khi m t s thay i công vi c c a anh khi n anh háo h c h c các kĩ năng m i. th nó vài ngày. More. “Tôi ã kinh nghi m n m ư c nh ng cái [morph] này khá nhanh. m t trong các khách hàng thư ng xuyên c a anh n anh và h i n u anh có th làm morph [bi n hình]. Greer ã ch ng có ý tư ng nào xu t phát.242 TH GI I LÀ PH NG outsource nó. và tôi ã o g t chúng các t p chí có th dùng. m t là t p chí cho các cô trung niên. K t ó anh ã phát tri n m t c s n trong quá trình. ai ó ã sáng ch ra m t lo i sauce hoàn toàn m i h p v i vanilla. Tôi bi t r t nhi u ho sĩ b th t b i hoàn toàn. Các morph là các c t tranh bi m ho trong ó m t nhân v t ti n hoá thành nhân v t khác. Trong khi ti n hoá công ngh bi n vi c kinh doanh u c p th p c a Greer thành m t hàng hoá.

chúng ta s làm ăn t t. Bây gi chúng có các sách này.NH NG TI N DÂN 243 gã ho sĩ minh ho ã tr thành nhà thi t k bao bì. Dân h i ho [th giác] có th thích nghi.” H là b n tung h ng nhi u năm. m t trong nh ng ho sĩ trình bày gi i nh t mà tôi bi t ã tr thành m t ki n trúc sư phong c nh. sau ó ã h c làm sao tr thành qu anh ào trên nh [li kem] (m t ho sĩ bi n hình) b ng cách tho mãn m t nhu c u m i do m t th trư ng ngày càng chuyên bi t t o ra. và các l s d y b n tung h ng th nào. ngay c trong m t th gi i ph ng.” Tôi b o Greer. Cô v n là m t nhà thi t k nhưng ã thay i hoàn toàn môi trư ng c a cô. c p nh t nh ng kĩ năng c a anh l i tr thành sauce chocolate c bi t (m t nhà tư v n design). ch ng có v n gì. như Juggling for Dummies [Tung h ng cho Nh ng ngư i n]. b n ã th t s là c bi t.” Như trò tung h ng ti n tri n. y là nh ng l a ch n th c s : th d ng các b c tư ng b o h lên hay ti p t c ti n lên phía trư c v i ni m tin r ng xã h i Mĩ v n có ch t li u t t. Greer có ph i h p tay-m t r t khéo. m t s hoàn toàn r i kh i lĩnh v c. anh b o tôi là anh ra ngoài g p m t ngư i b n “ cùng tung h ng. Tôi nói ti n lên phía trư c. B n tôi và tôi thư ng bi u di n chung. và anh ta là quán quân b y bóng khi tôi g p anh ta. Như th chúng ơn gi n tăng chu n m c. Bây gi nh ng a tr mư i b n tu i có th tung h ng b y bóng. Có r t nhi u th . th gi i cũng v y. “Thư ng n u b n có th tung h ng năm qu . câu chuy n c a anh khá kh p v i m t s thu t ng mà tôi s d ng trong cu n sách này.” Khi anh ng d y ra v . “Nhưng ngay c trò tung h ng cũng b hàng hoá hoá. tr thành m t m t hàng vanilla (ho sĩ minh ho c i n trong th i i máy tính). nhưng tôi v n lo cho tương lai. Bây gi tung h ng năm qu ch gi ng như ánh cư c.” anh than phi n. Anh ã b t u như m t [lo i] sauce chocolate (m t ho sĩ minh ho c i n). “Và ây t t c cái tôi th làm là s ng còn – và tôi v n còn. ch là m t chút công vi c ph ôi khi h làm góc ph hay cho các bu i g p m t riêng. tuy v y. Greer tr m ngâm thư ng ngo n l i khen c a tôi m t lát và sau ó anh nói. Ch ng nào chúng ta ti p t c gi gìn các bí quy t v sauce [nư c s t] c a mình.

các i m i. Nh ng ngư i có ch s IQ cao n ây. các máy tính siêu nhanh. v i ti n t thi n nào ó thêm vào ó. Ch có 14 nư c trên th gi i có nhi u hơn s ó.” Allan E. Ph n còn l i c a th gi i c ng l i có 7.[ch p] hình c ng hư ng t ). nói. và quang h c cáp quang ch là vài trong nhi u i m i ư c kh i ng qua các d án nghiên c u cơ b n i h c. t o ra ít nh t 1. và v i ti n thu liên bang. và các t phá khoa h c. ch t ch c a Vi n Giáo d c Qu c t . Th t quá rõ ràng. công ngh nh v toàn c u. Goodman. MRI (magmetic resonance imaging. “Mĩ có 4. Phòng Kinh t h c c a BankBoston ã làm m t nghiên c u có nhan “MIT: The Impact of Innovation – Tác ng c a i m i. sinh ra m t dòng u n các thí nghi m c nh tranh. H th ng i h c c a chúng ta có tính c nh tranh và th c nghi m. các d ng c khám phá vũ tr . Th là sao? Nó b t u v i các i h c nghiên c u c a Mĩ. H có th th các cách ti p c n khác nhau.t toán h c n sinh h c n v t lí h c n hoá h c. Chúng ta thư ng công s ch p nh n m o hi m.000 công ti. chúng ta có th làm tăng nó nhanh hơn b ng n m l y cái này.768 t ch c giáo d c b c cao. b n càng có nhi u l a ch n trong m t th gi i ph ng. Có m t trăm i h c có óng góp cho robotics.” Gi a các k t lu n c a nó là nh ng ngư i t t nghi p MIT ã l p ra 4. Cái làm cho Mĩ c nh t vô nh không ph i là nó ã xây d ng MIT.244 TH GI I LÀ PH NG v h th ng Mĩ phù h p lí tư ng v i vi c nuôi dư ng các cá nhân có th c nh tranh và phát t trong m t th gi i ph ng.” Bill Gates nói. Riêng bang California.000 trư ng i h c và cao ng.” Web browser. có kho ng 130 trư ng cao ng và i h c. Và m i [trư ng] b o r ng [trư ng] khác làm hoàn toàn sai.” . “Chúng ta th y các i h c c a chúng ta ti n hành r t nhi u nghiên c u và ó là m t vi c kinh ng c. mà là m i bang trong t nư c này u có các i h c c làm cùng vi c ó. N u chúng ta khéo léo. Nó là m t h th ng h n lo n. “H th ng i h c c a chúng ta là t t nh t. và chúng ta cho h i m i và bi n [các i m i c a h ] thành các s n ph m. hay m u c a tôi th c s kh p v i c a h .1 tri u vi c làm kh p th gi i và t o ra doanh thu 232 t $. nhưng nó là m t ng cơ vĩ i c a i m i trên th gi i. b n càng có giáo d c. [nó s ti p t c hưng th nh] … Chúng ta s th t s ph i vít ch t các th l i s giàu có tuy t i c a chúng ta không tăng lên. hay nh ng ngư i t t nghi p i h c c a nó t o ra tăng trư ng kinh t và i m i.

” ó là nơi v n m o hi m ư c góp nh t và phân cho các ý tư ng n i lên hay các công ti ang tăng trư ng.chúng ta có các th trư ng v n ư c i u ti t t t nh t và hi u qu nh t trên th gi i cho vi c th c hi n các ý tư ng m i và bi n chúng thành các s n ph m và d ch v . Web site c a nó trình bày s m nh như sau: “ c nh tranh h u hi u trong n n kinh t m i. m t cơ s nghiên c u i h c và công ngh c ng tác. Lo i th trư ng . các i h c Mĩ ã thu v 1. nơi các c ông thi u s ư c b o v .các i h c. i u ó luôn x y ra khi r t nhi u ti n b e do . K t ôi v i b máy t o i m i vô song c a Mĩ. các phòng thí nghi m nghiên c u công và tư. có mưu b t lương. các s n ph m m i ư c ch t o. Cái làm cho s cung c p v n ho t ng t t n v y ây là s an toàn và i u ti t c a các th trư ng v n c a chúng ta. viên chư ng lí c a Bang New York.” Không ng c nhiên là năm 2003. và ư c hi u ch nh. Tr i bi t. có th g m nhi u trư ng và doanh nghi p. Mà là khi chúng xu t hi n. và không th trư ng v n nào trên th gi i làm vi c ó t t hơn và hi u qu hơn th trư ng v n Mĩ. và tác gi c a hai cu n sách v i m i. giám c McKinsey&Co. theo H i nhà Qu n lí Công ngh i h c [Association of University Technology Managers]. chúng thư ng b v ch tr n. ngư i r t kiên trì theo u i làm s ch ngành ch ng khoán và các phòng H QT công ti. t o ra các doanh nghi p m i sinh. và các nhà bán l . ho c b i U Ban Ch ng Khoán và Giao d ch hay b i báo chí kinh doanh. và các công ngh m i ư c áp d ng. và tham nhũng trong các th trư ng v n c a chúng ta. Oklahoma ph i ti p t c phát tri n m t dân cư ư c giáo d c t t. và m t môi trư ng nuôi dư ng cho các doanh nghi p mũi nh n.chúng ch c ch n xu t hi n.NH NG TI N DÂN 245 Hãy l y m t bang mà bình thư ng b n không nghĩ t i v m t này: Oklahoma. t p trung.3 t $ t các patent. nói v i tôi. “Chúng ta có m t ‘chính sách công nghi p’ Hoa Kì – nó ư c g i là th trư ng ch ng khoán. s thái quá. Nó có Trung Tâm Oklahoma Thúc y Khoa h c và Công ngh (OCAST) c a riêng nó. b t lu n là NYSE [S Giao d ch Ch ng khoán New York] hay Nasdaq. Cái làm cho Mĩ vô song không ph i là Enron mà là Eliot Splitzer. Dick Foster. t công ti kh i nghi p bé nh t n các h i s qu c t l n nh t… [OCAST thúc y] các trung tâm công ngh i h c-Doanh nghi p. Cái phân bi t các th trư ng v n c a chúng ta không ph i là các [công ti như] Enron không xu t hi n Mĩ . Foster nói.

“Tôi thêm ba th vào danh m c c a anh. và Tokyo.” ông nói v i tôi.” cái làm tăng hơn n a và khuy n khích ngư i dân tìm ra các ý tư ng m i. Trong m t th gi i ph ng. như Vivek Paul c a Wipro sinh ra n . có các bí quy t khác c n ư c duy trì và nuôi dư ng. cu c th nghi m ã có k t qu . là “ch t lư ng c a b o v quy n s h u trí tu Mĩ.” Trong khi y là các bí quy t c t lõi c a sauce Mĩ.” Paul nói. c bi t n u b n so sánh tình hình Mĩ v i các th trư ng lao ng không uy n chuy n. Không có nơi nào gi ng th trên th gi i.246 TH GI I LÀ PH NG v n này ã t ra r t r t khó sao chép bên ngoài New York. có khuy n khích l n phát tri n m t s n ph m hay quy trình m i. y r y các h n ch c a chính ph i v i thuê và sa th i. Frankfurt. “Không nư c nào tôn tr ng và b o v quy n s h u trí tu t t hơn Mĩ. “M t là tính c i m hoàn toàn c a xã h i Mĩ. là c t y u trong m t th gi i ph ng. “Trung Qu c và n và các nư c Á châu khác s không thành công v i m i cho n khi h có các th trư ng v n thành công. Paul nói. và chúng ta là cu c th nghi m. và k t qu là. Càng d sa th i ai ó trong m t ngành h p h i. ôi khi b n ph i nói chuy n v i nh ng ngư i ngoài ánh giá úng chúng. và kh năng tái tri n khai nó nhanh chóng n u vi c tri n khai trư c ó không còn sinh l i n a. Hoa kĩ cũng là m t trong nh ng nư c có lu t lao ng uy n chuy n nh t th gi i. b n mu n quy n s h u trí tu c a mình ư c b o v .” Nh ng ngư i Mĩ chúng ta thư ng quên Hoa Kì là m t xã h i m khó tin n i th nào. r t nhi u nhà i m i mu n n ây và làm vi c và g i s h u trí tu c a h . London. ư c i u ti t c ng nh c như c a c. y là m t tài s n l n. Nhưng n u b n là ngư i tìm ra ý tư ng ó. . Foster nói. Hoa Kì chúng ta là nh ng ngư i hư ng l i may m n c a hàng th k th nghi m kinh t . Th khác. và tính c i m c a chúng ta là m t tài s n kh ng l và h p d n i v i nh ng ngư i nư c ngoài. b i vì nó có th t quy mô toàn c u trong nháy m t. càng d thuê ai ó trong m t ngành ang lên mà năm năm trư c ch ng ai bi t nó s t n t i. và h s không có các th trư ng v n thành công trư c khi h có pháp tr b o v các l i ích thi u s dư i các i u ki n r i ro. nhi u trong s h n t các nư c nơi b u tr i không ph i là gi i h n. Tính linh ho t tri n khai lao ng và v n nhanh nơi có cơ h i l n nh t. nói b t c gì-làm b t c gì-kh i ng b t c gì-phá s n-và làm l i b t c gì.

m t i h c Peking B c Kinh [Beijing] và m t t i i h c Fudan Thư ng H i. và nó có th chuy n t ch nghĩa c ng s n sang m t h th ng a nguyên hơn mà các bánh xe không b r i ra. “H u h t nh ng c ng tác mang tính t ch c này phát sinh không ph i t các ch th c a các nhà qu n lí i h c t trên xu ng. m t ngư i khác ã là m t h c gi trong phòng thí nghi m c a m t ng nghi p Yale. Ông h c và t t nghi p Fudan và nh n b ng ti n sĩ Yale. i u ó có nghĩa là n u b n ưa ra m t s n ph m. Giáo sư Tian Xu c a Yale. Nhưng nó có th không. ã có móc n i sâu v i c hai trư ng. Levin nói. M t câu chuy n tương t là cơ s cho s hình thành Trung tâm Chung Peking-Yale v Genetics Phân T Th c v t và Công ngh Nông Sinh h c. cho dù anh ta quy t nh quay v n .” Levin nói. cũng ư c ào t o t i Yale. và hai ngư i khác ã là nghiên c u sinh sau ti n sĩ phòng thí nghi m c a Giáo sư Xu Yale. m t nơi r t nhi u dân t c khác nhau g n k t và h c tin l n nhau. M t ngư i là b n c a Giáo sư Xu khi c hai là sinh viên cao h c t i Yale. Ai mu n t t c tr ng c a mình vào cái r ó? Cu i cùng.NH NG TI N DÂN 247 M t bí quy t n a c a sauce Mĩ là nó có th trư ng tiêu dùng n i a l n nh t th gi i. Cũng có m t thu c tính Mĩ ít ư c th o lu n là s n nh chính tr . giám c trung tâm. úng. M t sinh viên n ngư i ư c ào t o ih c Oklahoma và sau ó có vi c làm u tiên m t hãng ph n m m t i Oklahoma City rèn các m i liên k t v lòng tin và hi u bi t th c s quan tr ng cho c ng tác trong tương lai. hi n nay là các giáo sư Fudan. công ngh .” Levin gi i thích. . v i h u h t nh ng ngư i ch p thu n u tiên. hay d ch v m i. Levin gi i thích cho tôi r ng Yale có hai cơ s nghiên c u l n ho t ng Trung Qu c hi n nay. “Năm trong s các c ng tác viên c a Giáo sư Xu. Hi u trư ng trư ng Yale Richard C. m t ngư i ã là m t sinh viên trao i n Yale t Fudan và quay v l y b ng ti n sĩ Trung Qu c. Hoa Kì ã tr thành m t trong các i m g p g l n trên th gi i. Không có gì minh ho i m này t t hơn là vi c outsourcing nghiên c u c a i h c Yale sang Trung Qu c. b n ph i có s hi n di n Mĩ. Trung Qu c ã có m t s phát tri n t t trong hai mươi lăm năm qua. S c ng tác Yale-Fudan phát sinh th nào? u tiên là. mà úng hơn t m i quan h cá nhân t lâu gi a các h c gi và các nhà khoa h c. T t c i u này có nghĩa là m t dòng vi c làm u n cho nh ng ngư i Mĩ.

“Có m t th gi i khoa h c ó.” Yale.” Levin gi i thích. và Yale ti n hành phân tích c p cao v d li u. ông nói. “ i u ki n s ng c a các ng v t thí nghi m hoàn toàn h p v i các tiêu chu n Mĩ. rèn m t m i quan h mà không nghi ng gì s t o ra nhi u s c ng tác hơn trong tương lai. Lo i nghiên c u này c n s nghiên c u v s lư ng l n các t bi n gen trong các ng v t thí nghi m. “L i ích r t nhi u cho c hai bên. Nhân viên. “Khi b n mu n test nhi u gen và l n d u v t c a m t gen cho trư c có th ch u trách nhi m v các căn b nh nào ó. và k t qu là. và Yale nh n ư c phương ti n tr c nghi m quy mô l n vô cùng t n u Yale th nhân ôi nó New Haven. M t phòng thí nghi m h tr Mĩ cho m t d án như th này có th có 30 kĩ thu t viên. nh ng ngư i ng u trong lĩnh v c c a h .248 TH GI I LÀ PH NG Giáo sư Xu là m t chuyên gia hàng u v genetics và ã ư c các kho n tr c p t National Institutes of Health và Qu Howard Hughes nghiên c u m i quan h gi a genetics và ung thư và các b nh suy thoái th n kinh nào ó. M i i h c tr cho nhân viên và nghiên c u c a riêng mình. nhưng phía Trung Qu c ti n hành công vi c kĩ thu t s d ng r t nhi u kĩ thu t viên và ng v t thí nghi m.” .” Levin nói. cũng nh t quy t òi i u ki n làm vi c các phòng thí nghi m Trung Qu c có ng c p th gi i. như th không có ti n i ch . Như th cái Yale ã làm v b n ch t là outsource công vi c phòng thí nghi m cho Fudan b ng l p ra Trung tâm Nghiên c u Sinh Y h c Fudan-Yale. “Các nhà nghiên c u c a chúng tôi có ư c năng su t nâng cao r t nhi u. và ngư i Trung Qu c có ư c các sinh viên c a mình ư c ào t o. b n ph i ch y r t nhi u test. Nó xây d ng v n con ngư i cho Trung Qu c và i m i cho Yale. r t nhi u công vi c chu n b pháp lí ã ư c làm trong vi c c ng tác này m b o r ng Yale s có kh năng thu ho ch quy n s h u trí tu mà nó t o ra. “và lo i phân công lao ng qu c t này có r t nhi u ý nghĩa. ng th i. nó cũng giúp nâng cao ch t lư ng c a các cơ s Trung Qu c. nhưng phòng thí nghi m Fudan có 150. ông nói thêm. Có s nhân viên nhi u hơn là m t ưu th to l n. t n ít hơn nhi u Trung Qu c.” Levin nh n xét. “ y không ph i là các xí nghi p bóc l t chu t tàn t . các gi ng viên tr c a h tr thành các c ng tác viên v i các giáo sư c a chúng tôi.” Levin nói. sinh viên và các kĩ thu t viên Fudan ư c ti p xúc v i nghiên c u c p cao.” Các sinh viên cao h c t c hai trư ng qua l i l n nhau.

hay so sánh nó ch v i n và Trung Qu c c a ngày hôm nay ch không ph i c a ngày mai.NH NG TI N DÂN 249 i qui lu t kinh t h c nói v i chúng ta r ng n u chúng ta k t n i t t c các qu tri th c trên th gi i l i. H s ti p t c nâng cao tiêu chu n c a h . hay b t c nư c nào khác. nuôi dư ng m t l c lư ng lao ng g m nh ng ngư i àn ông và àn bà ngày càng c bi t. chuyên d ng. và thúc y thương m i và h i nh p ngày càng nhi u. Th b n v n c g ng làm vi c ó ch ? Chúng ta có hư ng v các bí quy t c a sauce c a chúng ta không? Trông Mĩ v n còn tuy t v i trên gi y. thì cái bánh toàn c u s l n lên r ng hơn và ph c t p hơn. các nư c như n và Trung Qu c và toàn b các khu v c như ông Âu ch c ch n s thu h p kho ng cách v i Mĩ. Và n u Mĩ. Nhưng chúng ta có th c s u tư vào tương lai c a mình và chu n b con em chúng ta theo cách chúng ta ph i làm cho cu c ua trư c m t không? Xem chương ti p. B i vì n u xu hư ng hi n th i th ng th . c bi t n u chúng ta nhìn l i. Nhưng chúng ta ph i c g ng làm vi c ó. h t như Hàn Qu c và Nh t B n và ài Loan ã làm trong Chi n tranh L nh. M . Nhưng ây là l i g i ý nhanh: Câu tr l i là không. hay liên t c thích nghi v i các vi c làm có giá tr gia tăng cao. thì nó s ngo m ư c mi ng c a nó trong chi c bánh to lên ó.

i bóng r Olympic Mĩ ã ch thua m t tr n trong l ch s Olympic hi n i. NBA. Như th bây gi tính ưu vi t Mĩ t ng c a hai mươi năm trư c ã qua r i trong bóng r Olympic. Nhi u ngư i trong s h có th b t ư c ngay c kênh ESPN và xem các pha gây c n nh t. Và h b t u b thách th c. s truy n bá tri th c x y ra nhanh hơn. Và nh ba s h i t . rũ v nư c v i huy chương ng sau khi thua Puerto Rico. và ông Âu. Cho nên chúng ta ã g i các c u th chuyên nghi p c a mình.g m nhi u ngôi sao t Trung Qu c.H i i n kinh Sinh viên Qu c gia. Có nh khi Mĩ ch g i các ngôi sao NCAA* n các s ki n bóng r Olympic? Trong m t th i gian dài các i này ã hoàn toàn th ng tr kh p m i nơi. có r t nhi u tài năng non m i bư c vào các sân NBA kh p th gi i. * B . Lithuania. Trư c kia.T m t bài ngày 17-8-2004 c a AP t Olympic Athens có nhan “ i Bóng r Nam c a Mĩ Th ng Sát nút Hy L p” n không th tìm th y n d nào cho các ph n còn l i c a th gi i bây gi có th c nh tranh u i u hi u qu hơn bao gi v i Mĩ t t hơn là cu c v t l n c a i bóng r Olympic c a Hoa Kì trong năm 2004. H quay v nhà và chơi cho các i qu c gia trong Olympic. National Basketball Association. Mĩ Latin. H i Bóng r Qu c gia (chuyên nghi p). bao g m các ngôi sao NBA. i Mĩ. nhưng bây gi có v là có cái gì mà nh ng ngư i Mĩ ph i làm quen. R i h b t u b thách th c. Tiêu National Collegiate Athletic Association . bây gi các hu n luy n viên các nư c khác t i các phương pháp hu n luy n Mĩ xu ng t Internet và xem các tr n u NBA phòng khách nhà h trên TV v tinh. . và Argentina. B i vì th gi i liên t c h c.B Y Cu c Kh ng ho ng Th m l ng Các cu c thi u ngang s c cho nh ng ngư i Mĩ là hi m trong các Olympic trư c. s d ng các kĩ năng h ã mài dũa Mĩ.

khi Bob Knight b o Charles Barkley có m t tr i hu n luy n Olympic th hai v i 265 pound n u không. ngày 26-8-2004. là k t qu c a hai xu hư ng dài h n. y nó lên m t n c. theo l i nói sáo c a môn th thao l n ó. Các thành viên c a th h th nh t là các nhà canh tân c t l c. Trong khi ph n còn l i c a th gi i ã tr nên khá hơn v bóng r .CU C KH NG HO NG TH M L NG 251 chu n NBA ngày càng tr thành m t hàng hoá toàn c u. các i bóng r t các nơi như Lithuania hay Puerto Rico v n chưa có th h ng t t i l i nh ng ngư i Mĩ. v bóng r Olympic r ng thành tích c a i bóng r Mĩ là k t qu c a “s vươn lên c a c u th qu c t ” và “s tàn t và suy s p c a trò chơi Mĩ. Ngày nay.” Có cái gì v nư c Mĩ h u Chi n tranh Th gi i II nh c nh tôi v gia ình giàu có c i n mà th h th ba b t u hoang phí c a c i c a nó. “Ngôi sao vì ngôi sao.thu n tuý vanilla.lo i n v i b n trên các pha gây c n nh t SportsCenter c a ESPN.h vô cùng c nh tranh. Nh ng kĩ năng ó c n r t nhi u công s c và kh luy n h c. Th nh t là m t s gi m u n “v các kĩ năng bóng r .” v i tr con Mĩ ch mu n ném các cú ném ba. chúng ta ph i. Tiêu chu n cũ không còn ho t ng n a. Feinstein l p lu n.” Feinstein lưu ý. Trong th gi i ngày nay. Knight c t anh ta hôm ó. hu n luy n viên Olympic th m chí trư c h t s không ki m tra tr ng lư ng c a Barkley.thay cho h c làm th nào chuy n bóng chính xác. nó ã không thay i t t hơn.i m hay úp r [dunk]. Và cũng có v n nh áng s v khát v ng. Như Joel Cawley c a IBM nh n xét v i tôi. “Chúng ta ã có nhi u ti n b t 1984. Feinstein nói. nhưng khi h chơi như m t ikhi h c ng tác t t hơn chúng ta . “ngày càng nhi u c u th NBA ngáp dài khi nói v ý ni m chơi Olympic.” Nhà báo th thao John Feinstein có th ã vi n d n n các kĩ năng kĩ thu t Mĩ hay các kĩ năng bóng r Mĩ khi ông vi t m t ti u lu n AOL. Trong trư ng h p c a bóng r Mĩ. N u Hoa Kì mu n ti p t c th ng tr v bóng r Olympic. hay trư n qua nh ng ngư i to con t i r . Barkley có m t v i tr ng lư ng 280 pound. r i con cái h n . hay i vào làn và ném m t cú nh y v t lên. Ông s c m t xe limousine n sân bay ón anh ta và d ng l i quán Dunkin’ Donuts trên ư ng n khách s n n u c u th ngh … Th gi i thay i. b n có m t th h ngư i Mĩ h u như hoàn toàn d a vào s c l c và h u như không h vào các kĩ năng bóng r .” Và s tàn t và suy s p c a trò chơi Mĩ. th h th hai v n cùng nhau gi v ng.

hay m t h p ng NBA. S . s n sàng c nh tranh. ngu ng c. th t là. chúng ta ã là n n kinh t duy nh t ng v ng sau Chi n Tranh Th gi i II. và tư duy dài h n. năng lư ng. Nhưng t ng th ng c a chúng ta ã không kêu g i chúng ta hi sinh.” Shirley Ann Jackson. tuy v y. bây gi chúng ta ang trong m t kh ng ho ng. và giáo d c c a qu c gia. c p n m t s thi u sót c p bách v tài chính.mi n là chúng ta x n tay áo c a mình lên. và b n s n sàng su t i. nhưng. khi th h h u chi n th ba c a chúng ta n tu i thành niên. Trong các chương trư c. Nhưng trong khi chúng ta say mê th gi i ph ng mà chúng ta ã t o ra. và ông Âu b n r n tính toán làm th nào l i d ng nó. Ông ã kêu g i chúng ta i mua s m. và lư i bi ng và d n d n hoang phí s ch. Xã h i Mĩ b t u xu ng d c trong các năm 1990. Các chương ó t t c là v chúng ta ph i và có th làm gì. Khi chúng ta b trúng òn 11/9. u tư.252 TH GI I LÀ PH NG và tr nên béo.t t c các th mà chúng ta ã trư t. Tôi bi t ó c là quá nh n tâm l n là m t khái quát hoá thô thi n. cá th và t p th . và chúng ta ã không có c nh tranh nghiêm túc nào trong b n mươi năm. khi n m i cá nhân nghĩ v mình c p nh t các kĩ năng giáo d c c a mình ra sao. Chương này là v chúng ta nh ng ngư i Mĩ. Trung Qu c. r t nhi u ngư i n . Cơn s t dot-come ã khi n quá nhi u ngư i có n tư ng r ng h có th tr nên giàu mà không ph i u tư vào công vi c v t v . có m t ít s th t trong ó. khoa h c. T t c cái c n là m t [b ng] MBA và m t IPO [bán c ph n l n u cho công chúng] nhanh. và ti p t c u tư vào các bí quy t c a sauce Mĩ. ã không làm t t c các th này ra sao mà l ra chúng ta ph i làm và cái gì s x y ra trên ư ng n u chúng ta không thay i hư ng i. tôi ã cho th y vì sao c lí thuy t kinh t c i n l n các s c m nh v n có c a n n kinh t Mĩ ã thuy t ph c tôi r ng các cá nhân ngư i Mĩ ch ng có gì ph i lo t m t th gi i ph ng. Nó là “m t kh ng ho ng th m l ng. i u ó cho chúng ta ngh l c kh ng l nhưng c m t c m giác v quy n và tính t mãn n a – không k n m t khuynh hư ng nào ó trong các năm v a qua ca t ng tiêu dùng hơn là lao ng c n cù. nhưng nó là m t kh ng ho ng di n ra r t ch m và r t th m l ng. May cho chúng ta. ó là m t cơ h i có-m tl n-trong-m t-th -h hi u tri u qu c gia hi sinh.

khi chúng ta khám phá ra r ng chúng ta có s thi u h t tr m tr ng v các nhà khoa h c và các kĩ sư có kh năng ti n hành i m i hay ngay ch công trình công ngh có giá tr gia tăng cao. và có các th trư ng v n khai thác nó. Intel. và các nhà nghiên c u c p cao t tc u các thành ph nơi i m i x y ra. như c a b t c ai. Nó có các chương trình cao h c t t nh t. vì sao Mĩ ã phát t nhi u n v y trong năm mươi năm qua và vì sao nó s không t . và quan tr ng là i m i x y ra âu. b i vì s nghi p c a bà minh ho b ng thí d t t. i u này có th thách th c s vư t tr i và năng l c c a chúng ta canh tân.” Shirley Ann Jackson bi t v cái bà nói. không có gì kh ng khi p s p x y ra hôm nay. h ang ch y marathon trong khi chúng ta ch y nư c rút. Khi ó nó s không còn là m t kh ng ho ng tr m l ng n a. Các nhà i u hành. và các nư c c nh tranh ó không ch ã th c t nh hoàn toàn. cho dù các công ti này có outsource hay offshore m t s nhi m v . có cơ s h t ng khoa h c t t nh t. các trư ng phòng. HP.” Jackson nói. các d ch v .” Và chính kh năng c a chúng ta liên t c i m i các s n ph m. Chính các nhà canh tân Mĩ ã kh i ng Google. Nhưng có m t cu c kh ng ho ng tr m l ng trong khoa h c và công ngh Mĩ mà chúng ta ph i nh n ra. “Hoa Kì v n là ng cơ d n u v im i trên th gi i. N u không ư c ki m tra.CU C KH NG HO NG TH M L NG 253 ch t ch 2004 c a H i Thúc y Khoa h c Mĩ (AAAS) và ch t ch c a H c vi n Bách Khoa Rensselaer t 1999. Hoa Kì ngày nay trong m t môi trư ng th c s toàn c u. S co l i c a qu nh ng ngư i tr v i các kĩ năng tri th c c a h canh tân s không làm co l i m c s ng c a chúng ta m t s m m t chi u. Nó s ư c c m th y ch trong mư i lăm hay hai mươi năm. l c lư ng bán hàng. theo ào t o bà là m t nhà v t lí và bà l a ch n t ng th n tr ng. “B u tr i không s t xu ng. Microsoft. Và vi c làm c a h t o ra nhi u vi c làm hơn. “nó s là ích th c. cái ã là ngu n c a s giàu có và m t giai c p trung lưu m r ng u n c a nư c Mĩ su t hai th k qua. Dell. và các công ti m i. (Thành l p năm 1824 Rensselaer là trư ng kĩ thu t c nh t nư c Mĩ. S th c r ng t t c các công ti này có tr s Mĩ có nghĩa r ng h u h t vi c làm có lương cao là ây. và Cisco.) Và cu c kh ng ho ng tr m l ng này kéo theo s xói mòn u n c a cơ s khoa h c và kĩ thu t c a Mĩ. gi i thích. cái ã luôn luôn là ngu n c a s i m i c a Mĩ và c a m c s ng tăng lên c a chúng ta. Jackson nói.

kĩ thu t và toán h c. như k t qu c a quy t nh c a Toà án T i cao trong v Brown i l i B Giáo d c. các i h c. “ ã truy n c m h ng. Jackson b t u ý r ng ngày càng ít thanh niêm Mĩ b quy n rũ b i các thách th c như ch y ua lên m t trăng. Kennedy i v i chương trình vũ tr có ngư i lái làm tăng lên.254 TH GI I LÀ PH NG ng làm như th trong năm mươi năm ti p.” và nh ng t phá và sáng ch mà h ra vư t xa chương trình vũ tr .m t cơn bão t ra m t nguy cơ dài h n th c s i v i s c kho kinh t c a nư c Mĩ. bà nh l i. và phóng nhi u ngư i th h chúng tôi vào khoa h c. Như th các th h khoa h c và kĩ thu t ti p sau Jackson ngày càng nh i so v i nhu c u c a chúng ta. L i nói c a ông. “Cu c ch y ua vũ tr th c s là m t cu c ch y ua khoa h c. Bà b t u l p m u giáo m t trư ng công b phân bi t nhưng là m t trong nh ng h c sinh trư ng công hư ng l i t s xoá b phân bi t. tuy v y. ngày nay v n dư i m c c a m t th p niên trư c. “C m t ‘cơn bão hoàn ch nh’ liên tư ng n các s ki n th i ti t tháng 10-1991. Vào th i gian Jackson nh n vi c v i tư cách hi u trư ng Bách khoa Rensselaer b toàn b tâm s c vào vi c ti p l i sinh l c cho khoa h c và kĩ thu t Mĩ. vi c tuy n cao h c v các chương trình khoa h c và kĩ thu t. và năm 1995 ư c T ng th ng Clinton b nhi m làm ch t ch U ban i u ti t H t nhân Mĩ. bà nói. c c m h ng và trí năng c a Jackson ư c nh n ra t s m.C. bà làm vi c nhi u năm cho AT&T Bell Laboratories. sau khi ã tăng hàng th p niên. T ó. và chính ph Hoa Kì b ám nh v i vi c ào t o các thanh niên tr thành các nhà khoa h c và kĩ sư. Khi các năm trôi qua. M t ph n nh s xoá b phân bi t. và b t ch p s ti n b nào ó m i ây. bà lưu ý. úng khi bà b t u có cơ h i vào m t trư ng t t hơn nh ng ngư i Nga ã phóng Sputnik năm 1957.” Jackson nói trong m t bài nói chuy n tháng 5- . giúp . m t xu hư ng ư c s cam k t c a John F. Jackson sinh năm 1946 Washington D. bà nh n ra r ng m t “cơn bão hoàn ch nh” ang kéo n. khoa h c.” bà nói. và kĩ thu t. và cu i cùng bà ã tr thành ngư i ph n Mĩ g c Phi u tiên nh n b ng ti n sĩ v t lí t MIT (b ng c p c a bà v v t lí lí thuy t h t cơ b n). t nh i m năm 1993.và bà b t u nói v nó b t c khi nào bà có th . hay c m th y b lôi cu n b i toán. Khi Kennedy nói v ưa ngư i lên m t trăng. M t ph n Mĩ g c Phi. Shirley Ann Jackson là m t trong hàng tri u thanh niên Mĩ ã l ng nghe.

tàn phá i Tây dương su t nhi u ngày. ngân sách cho Qu Khoa h c Qu c gia (NSF). Có nhi u l c ho t ng và chúng là ph c t p. th c t b c t 1. Chúng ta không có th i gian lãng phí khi c p n “các bí m t nh khó ch u” c a h th ng giáo d c c a chúng ta.ti n ngân sách chi thiên v cho các d án l y lòng c tri . cơ quan liên bang ch u trách nhi m chính v thúc y nghiên c u và tài tr giáo d c khoa h c nhi u hơn và t t hơn. [M t] k ch b n x u nh t tương t có th ch n s ti n b năng l c khoa h c và kĩ thu t qu c gia c a chúng ta l i. ng s yên l ng l a ph nh. Hoa Kì có th th y mình r t xa sau các nư c khác v năng l c phát minh khoa h c. [và] gây ra hàng t dollar thi t h i và làm ch t nhi u ngư dân Massachusetts. hãy nhìn ngoài kia yên tĩnh và n ng tươi th nào. Các nhà khí tư ng quan sát s ki n ã nh n m nh …s t h p hi m có kh năng x y ra c a các i u ki n… trong ó nhi u nhân t h i t l i gây ra m t s ki n có cư ng tàn phá. Jackson nói thêm. các l c này có th có v n . “L n u tiên trong hơn m t th k . Chúng mang tính dân s . th m chí xã h i.cho dù ngay bây gi b u tr i v n trong xanh. khi “m t h th ng khí tư ng m nh t p trung l c. * pork . chúng có th tàn phá. hay 105 tri u $. K t h p l i. Chúng ta ang vô tình căng bu m v phía trư c. Trong ngân sách năm tài chính 2005 ư c Qu c h i do ng C ng hoà d n u thông qua vào tháng 11-2004.không ph i úng vào khi b n s p g p bão l n. h b o chúng ta. chính tr . kinh t . Nhưng ó không ph i là cái ã x y ra Mĩ trong các năm v a qua. hư ng th ng vào cơn bão. gió v n nh . R t cu c. văn hoá.” T ng cái m t.CU C KH NG HO NG TH M L NG 255 2004. và sau ó ư c làm phim. i m i và phát tri n kinh t . L ch s s cho th y r ng khi Mĩ ph i tăng g p ôi tài tr NSF. ó luôn luôn là lúc thay i hư ng i. thì Qu c H i thông qua m t ngân sách n ng tính ti n chùa* mà th c s là c t h tr cho khoa h c và kĩ thu t.9 ph n trăm. v i c các chính tr gia l n b m khăng khăng r ng bây gi không c n n nh ng thay i t ng t hay hi sinh nào.” Cách tránh b dính vào m t cơn bão như v y là nh n di n s t h p c a các nhân t và thay i hư ng i. S ki n ư c vi t thành sách. và m t nư c có v yên tĩnh.

Ch 4 ph n trăm ngư i lao ng NASA là dư i ba mươi tu i. kĩ thu t. do nhà du hành vũ tr ngh sĩ John Glenn làm ch t ch. M t phân tích các h sơ NASA do t Florida Today (7-3-2004). ã th y r ng hai ph n ba l c lư ng d y toán và khoa h c s v hưu vào 2010. các l h ng này là cái e do nhi u nh t m c s ng c a chúng ta. Hai mươi hai ph n trăm ngư i lao ng NASA có tu i 55 hay cao hơn. và l h ng giáo d c. Theo NSF. toán h c. Nhi u trong các vi c làm này ư c dành cho các công dân Mĩ. và kĩ thu t c a Mĩ.256 BÍ M T NH KHÓ CH U # 1: L TH GI I LÀ PH NG H NG S LƯ NG rong Chi n tranh L nh. l h ng khát v ng. Hãy ch xét m t thí d -NASA. th h các nhà khoa h c và kĩ sư ư c thúc y i vào khoa h c b i thách th c Sputnik năm 1957 và khát v ng c a JFK ang n tu i v hưu và không ư c thay th v s lư ng c n ph i có n u m t n n kinh t tiên ti n như c a Hoa Kì v n mu n ng u àn. Nhà qu n lí NASA lúc ó Sean O’Keefe xác nh n trư c Qu c h i năm 2002: “S m nh c a chúng ta hi u và b o v hành tinh quê hương c a chúng ta và khai phá vũ tr và tìm s s ng s không ư c th c hi n n u chúng ta không có ngư i làm vi c ó. và công ngh thông tin c n thi t cho ho t ng c a nó. vì các lí do an ninh qu c gia.146 ngư i NASA có tu i 50 hay cao hơn. Bí m t nh khó ch u s m t là. n a s các nhà khoa h c và kĩ sư Mĩ có tu i b n mươi hay hơn. Nh ng ngư i ã ph c v hai mươi năm tư cách ngh hưu non. và tu i trung bình tăng u n. T . ti n hành. cho th y như sau: G n 40 ph n trăm c a 18. Nghiên c u c a Văn phòng K toán Chính ph k t lu n r ng NASA ã có khó khăn thuê ngư i có kĩ năng khoa h c. Chúng là các l h ng s lư ng. m t trong các nguyên nhân sâu nh t c a các n i lo c a Mĩ ã là cái g i là l h ng tên l a gi a chúng ta và Liên Xô. Trong Th i i Ch nghĩa Ph ng [Flatism]. Các nhân viên NASA trên sáu mươi tu i ông hơn s dư i ba mươi tu i kho ng ba l n. Cơn bão hoàn ch nh mà Shirley Ann Jackson c nh báo có th ư c di n t t t nh t như s t h p c a ba l h ng m i ã n i lên ch m ch p hút m t nh a s ng c a năng l c v khoa h c.” U ban Qu c gia v D y Toán và Khoa h c cho Th k Hai mươi m t. t báo theo dõi Trung Tâm Vũ tr Kennedy.

“Chúng tôi quan sát th y m t s sa sút áng lo ng i v s các công dân Hoa Kì ang ư c ào t o thành các nhà khoa h c và kĩ sư. “s nh n m nh t l v khoa h c và kĩ thu t là l n hơn các qu c gia khác. Ngư c l i.” Các xu hư ng này e do phúc l i kinh t và an ninh c a nư c chúng ta. so v i 25 ph n . s công dân Mĩ ư c chu n b cho các vi c làm ó s . Hơn n a. ho c vì các gi i h n nh p c nh do các h n ch an ninh qu c gia Mĩ áp t hay vì s c nh tranh m nh toàn c u vì nh ng ngư i có các kĩ năng này. trong khi s vi c làm c n n ào t o khoa h c và kĩ thu t (S&E) ti p t c tăng lên. mà nó công b như Science and Engineering Indicators [Các Ch s Khoa h c và Kĩ thu t].8 tri u b ng i h c l n u (chúng ta g i là c nhân) v khoa h c và kĩ thu t ư c c p kh p th gi i năm 2003.000 Hoa Kì. các i h c các nư c Châu Á hi n nay t o ra s b ng c nhân g p tám l n Mĩ.2 tri u ư c c p cho các sinh viên Á Châu các i h c Á Châu. gi i nh t. 33 ph n trăm Hàn Qu c. Nhưng c hai phương cách ó ã b c n tr vì mu n. là ngang.CU C KH NG HO NG TH M L NG 257 V truy n th ng. chúng ta ã bù p cho b t c thi t h t nào v kĩ sư và cán b gi ng d y khoa h c b ng ào t o nhi u hơn trong nư c và nh p kh u nhi u hơn t nư c ngoài. NSB nói. c bi t v kĩ thu t. 830. s nh ng ngư i Mĩ t t nghi p v i ch các b ng c p kĩ thu t là 5 ph n trăm. và 41 ph n trăm ài Loan. ba th s x y ra: “S vi c làm trong n n kinh t Hoa Kì c n n ào t o khoa h c và kĩ thu t s tăng lên. 1. Phân tích các b ng c p khoa h c. nó nói thêm r ng n u các xu hư ng ư c nh n di n trong Indicators 2004 ti p t c không ư c ngăn ch n. C m i hai năm U ban Khoa h c Qu c gia (NSB) giám sát vi c thu th p m t t p r t r ng các d li u xu hư ng v khoa h c và công ngh Hoa Kì. t l c a nh ng ngư i l y b ng c nhân v khoa h c và kĩ thu t Hoa Kì v n kho ng 31 ph n trăm.” Shirley Ann Jackson lưu ý. trong khi ba th p niên trư c chúng ta x p th ba. Nó nói r ng trong s 2.000 ư c c p Châu ÂU. Chu n b Indicators 2004.” Báo cáo NSB th y là s nh ng ngư i Mĩ gi a mư i tám n hai mươi tư tu i có b ng khoa h c ã r t xu ng hàng th b y th gi i. và 400. và s s n có c a nh ng ngư i t các nư c khác ư c ào t o v khoa h c và kĩ thu t s gi m i. Các b ng khoa h c và kĩ thu t hi n nay i di n cho 60 ph n trăm c a t t c các b ng c nhân nh n ư c Trung Qu c.

Trư c 11-9-2001.” áng ti c. i di n cho hi p h i kĩ thu t chuyên nghi p qu c gia Mĩ.” NSB nói. so sánh. “S vi c làm òi h i kĩ năng khoa h c và kĩ thu t trong l c lư ng lao ng Mĩ.” Các sinh viên gia nh p l c lư ng lao ng khoa h c kĩ thu t v i b ng cao c p năm 2004 ã quy t nh h c các cua toán c n thi t cho phép con ư ng s nghi p này khi h trư ng trung h c. [Nhưng] cho dù hôm nay có hành ng thay i các xu hư ng này. “tăng g n 5 ph n trăm m t năm. thì s o chi u v n xa 10 n 20 năm n a. NSB nói. tu i trung bình c a l c lư ng lao ng khoa h c kĩ thu t ang tăng lên. “Thí d .” Các ch s NSB năm 2002 cho th y r ng s b ng ti n sĩ khoa h c và kĩ thu t ư c c p Hoa Kì gi m t 29. ph n còn l i c a l c lư ng lao ng tăng ch hơn 1 ph n trăm. Các h c sinh ưa ra cùng các quy t nh trư ng trung h c hôm nay s chưa hoàn t t vi c ào t o cao c p cho vi c làm khoa h c kĩ thu t cho n 2018 hay 2020. NSB lưu ý. Văn phòng Th ng kê Lao ng (BLS) d oán r ng t c tăng vi c làm khoa h c kĩ thu t s cao hơn t c tăng c a t t c các vi c làm ba l n. và con cái h l i không ch n s nghi p khoa h c và kĩ thu t v i cùng s lư ng như cha m chúng. t l ph n trăm ph n ch n ngh toán và khoa h c máy tính ã gi m 4 i m ph n trăm gi a 1993 và 1999. “N u không hành ng bây gi thay i các xu hư ng này. chúng ta có th n 2020 và th y r ng kh năng ph c h i c a các t ch c nghiên c u và giáo d c Mĩ b t n h i và tính vư t tr i c a chúng ã b m t cho các khu v c c a th gi i.” báo cáo c a NSB nói.000 năm 1998 xu ng 27. theo m t báo cáo 2004 c a Trilogy Publications. NSB thu t l i.” u ban khoa h c nói.000 năm . “S chu n b c a l c lư ng lao ng khoa h c và kĩ thu t là m t vũ ài s ng còn i v i tính c nh tranh qu c gia.258 TH GI I LÀ PH NG trăm Nga và 46 ph n trăm Trung Qu c. S thi u h t này không th x y ra vào lúc t i t nh t – úng khi th gi i tr nên ph ng. Hoa Kì ã luôn luôn ph thu c vào óc sáng t o c a nhân dân mình c nh tranh trên thương trư ng th gi i. “Nhi u trong s nh ng ngư i ã tham gia vào l c lư ng lao ng khoa h c kĩ thu t m r ng ra các năm 1960 và 1970 (th h baby boom [cơn s t con sau Th chi n II]) d ki n s ngh hưu trong hai mươi năm t i. t mư i b n năm trư c.

‘v quê tôi c m th y tho i mái hơn. m t nhóm g m 40 qu c gia có n n kinh t th trư ng . Bây gi h nói. b i vì s ông nh ng ngư i nư c ngoài t t nghi p v khoa h c kĩ thu t ã nh p cư vào Hoa Kì. “T các năm 1980 các nư c khác ã tăng u tư vào giáo d c khoa h c và kĩ thu t và l c lư ng lao ng khoa h c kĩ thu t v i t c cao hơn Hoa Kì ã u tư. Nhưng bây gi có t t c các th ó. Gi a 1993 và 1997. NSB nói r ng nh ng ngư i sinh ra ngoài nư c Mĩ chi m n 14 ph n trăm c a t t c các vi c làm khoa h c kĩ thu t năm 1990. Gi a 1990 và 2000. t l nh ng ngư i sinh nư c ngoài có b ng th c sĩ tăng t 19 lên 29 ph n trăm.” Như nghiên c u c a NSB lưu ý. b i vì không có phòng thí nghi m nào mà v và không có Internet k t n i. “Khi th gi i còn tròn. T ng s sinh viên i h c cao ng kĩ thu t Mĩ gi m kho ng 12 ph n trăm gi a gi a các năm 1980 và 1998. và t l ngư i sinh nư c ngoài có b ng ti n sĩ trong l c lư ng lao ng khoa h c kĩ thu t tăng t 24 ph n trăm lên 38 ph n trăm. B ng cách thu hút các nhà khoa h c và các kĩ sư sinh ra và ư c ào t o các nư c khác. Goodman nói. s làm ph ng và n i dây th gi i ã làm cho d hơn nhi u i v i nh ng ngư i nư c ngoài i m i mà không ph i di cư. di n t. Như Allan E. Goodman. h ã không th v quê. T l c a các sinh viên sinh nư c ngoài trong lĩnh v c khoa h c kĩ thu t và ngư i lao ng trong nh khoa h c kĩ thu t ti p t c tăng u n các năm 1990. ch t ch Vi n Giáo d c Qu c t . Tôi s ng quê tho i mái hơn New York City và tôi có th làm công vi c lí thú. như th sao l i không v ?” Xu hư ng này b t u ngay trư c nh ng r c r i v visa do 11/9 gây ra. Nhưng bây gi . “L i ch t xám b t u chuy n thành ch y máu ch t xám vào kho ng năm 2000. t l c a nh ng ngư i sinh nư c ngoài có b ng c nhân trong s vi c làm khoa h c kĩ thu t ã tăng t 11 lên 17 ph n trăm. NSB nói. nên h quay v .CU C KH NG HO NG TH M L NG 259 1999. Tuy nhiên. Bây gi h có th làm công vi c c th gi i cho các công ti c th gi i v i ng lương r t t t mà không ph i ra kh i nhà. chúng ta ã duy trì s tăng trư ng c a l c lư ng lao ng khoa h c kĩ thu t mà không có s tăng lên tương x ng v h tr các chi phí dài h n c a vi c ào t o và thu hút các công dân Mĩ b n x vào các lĩnh v c này. l c lư ng lao ng khoa h c kĩ thu t c a Mĩ tăng v i t c hơn nhi u t c mà Mĩ ào t o ra. các nư c OECD [T ch c H p tác và Phát tri n Kinh t .

Không ng c nhiên nhà báo chuyên v giáo d c c a New York Times Sam Dillon tư ng thu t ngày 21-12-2004. ã có r t nhi u thi t h i. cao h c và sau ti n sĩ. hơn hai l n t c tăng 11 ph n trăm v vi c làm nghiên c u Hoa Kì. ã gi m l n u tiên trong ba th p niên theo m t thông báo i u tra dân s hàng năm vào mùa thu này. uy tín cao. do c các h n ch an ninh tăng lên l n gi m s ơn xin. mà nhi u CEO Mĩ n i ti ng ch nói thì th m v i tôi. trong các chương trình i h c. S sinh viên cao h c nư c ngoài ư c nh n th c t gi m 6 ph n trăm. b n k t thúc b ng các công nhân ư c tr ít hơn nhưng ư c thúc y nhi u hơn. T t c s sinh viên nư c ngoài ư c nh n. và r ng B An ninh N i a ã th tăng t c và ơn gi n hoá các th t c visa c a nó cho các sinh viên và nhà khoa h c nư c ngoài. và tình hình cho các sinh viên hay nhà khoa h c nư c ngoài mu n làm vi c b t c lĩnh v c nào ư c coi là có dính n an ninh qu c gia ang tr thành m t v n th c s . nó nói. M t ph n c a i u ó là có th hi u ư c. và ưa nó sang n . trong khi nhi u nư c châu Âu công b s sinh viên Trung Qu c nh p h c tăng lên. “Bí m t B .260 TH GI I LÀ PH NG phát tri n cao] ã tăng s vi c làm nghiên c u khoa h c kĩ thu t 23 ph n trăm. r ng “các ơn xin nư c ngoài vào các trư ng cao h c [sau i h c] ã gi m 28 ph n trăm năm nay. s sinh viên vào h c i h c ã tăng lên Anh. Trong khi ó. Khi b n l y m t vi c làm lương th p. c và các nư c khác … Các ơn xin c a ngư i Trung Qu c vào các trư ng cao h c Mĩ ã gi m 45 ph n trăm năm nay. B Ngo i giao Hoa Kì ã c p visa cho các sinh viên năm 2001 ít hơn năm 2000 là 20 ph n trăm. h nh n ư c 100 ph n trăm tăng năng su t. Trong khi năm 2004 các hi u trư ng i h c b o tôi r ng tình hình ã t t hơn. như m t nhân viên call center. nơi nó tr thành m t vi c làm lương cao.” BÍ M T NH KHÓ CH U # 2: L H NG HOÀI BÃO í m t nh khó ch u th hai. và còn gi m n a trong các năm ti p theo. uy tín th p Mĩ. visa cho các sinh viên và nh ng ngư i lao ng khoa h c kĩ thu t ã ư c c p ch m hơn k t 11/9. h không ch ti t ki m 75 ph n trăm v lương. là như th này: Khi h chuy n vi c làm ra nư c ngoài.” Ngoài ra.

. ang cho phép h b t u l y các vi c làm thi t k h th ng ư c tr lương cao mà trư c kia ã là lãnh a riêng c a nh ng ngư i lao ng Mĩ. Tên c a anh ta là Mike Arguello. anh ta mu n nói chuy n v vài c t báo mà tôi ã vi t t ó.” Nhưng các công ngh . tôi h i anh ta cho danh thi p. “mà là [s tăng] ch t lư ng và năng su t là kh ng l . và các nhân viên Bangalore không l y sáu tu n ngh phép. tôi ch xem xét thuê hai ngư i. anh g i cho tôi e-mail này: Tôi d y m t i h c a phương. thi u các kh năng gi i v n và nhi t tình h c t p. Chúng tôi trò chuy n vui v . Anh cũng d y khoa h c máy tính. Như anh bi t rõ. Khi tôi h i anh Mĩ chúng ta c n làm gì l y l i th m nh c a chúng ta. N u gi như anh theo tôi trong các cu c g p hàng ngày thì s r t hi n nhiên là khá nhi u th i gian c a tôi ư c dùng làm vi c v i nh ng ngư i n . “Khi b n nghĩ ch v lương. Nhưng s là sai i cho r ng các nhà phát tri n chóp bu n là gi i hơn các ng nghi p Mĩ c a h . như Linux. ông nói. Th t n n lòng th y o c làm vi c t i t c a nhi u sinh viên c a tôi. t i m t sân bay tôi ư c m t thanh niên tìm g p. Nh ng ngư i n mà tôi làm vi c v i là tinh hoa c a v g t. H ư c ào t o các trư ng tương ương v i MIT t i n và h r t ông. Nó ã cung c p cho h các phương ti n di chuy n lên trong chu i th c ăn công ngh . L i th c a h là s ngư i mà h có th quăng vào m t v n .” ông nói thêm. và chúng tôi gi quan h b n bè e-mail. H u h t các nhà qu n lí có l v n có n tư ng r ng t t c cái nh ng ngư i n làm là phát tri n ph n m m c p th p – “l p ráp ph n m m. “b n v n còn gi ư c ph m giá c a mình. Anh làm vi c thi t k các h th ng IT c p cao và không c m th y b c nh tranh nư c ngoài e do . và anh ta là m t nhà ki n trúc h th ng IT s ng San Antonio.” Ngoài s gi m b t lương.CU C KH NG HO NG TH M L NG 261 nh khó ch u không ch là [outsourcing] r hơn và hi u qu . l i th l n nh t c a n hơn ngư i Trung Qu c và Nga là h nói ti ng Anh. nhưng khi s th c là h làm vi c gi i hơn thì th t kh ng khi p. m t ngư i n Bangalore ư c ào t o l i s làm công vi c c a hai hay ba ngư i Châu Âu.” M t th i gian ng n sau khi t n v . S còn l i thi u sáng t o. Trong s các sinh viên mà tôi ã d y hơn sáu h c kì.” CEO Mĩ c a m t công ti a qu c gia có tr s London b o tôi.

Tôi g i i u này là “v n th n tư ng Mĩ”. b n s th y các h th ng ph n m m l n s không có ai bi t cái gì ang x y ra. tính sáng t o. H c rút năng lư ng. rõ ràng và ơn gi n. ài . N n kinh t t o ra các vi c làm c c p cao l n c p th p.262 TH GI I LÀ PH NG t h ngang hàng v i nh ng ngư i lao ng n i a. Tôi ch hi v ng ngày nào ó tôi không ph i ưa ra s khám phá thô n v y. ki n trúc m ng và ki n trúc h th ng. Nhìn t vi n c nh công ngh . kinh t gia trư ng c a Vi n Nghiên c u Nomura. th gi i là ph ng và tr nên ph ng hơn (n u i u ó là có th ). nhưng ch còn là v n th i gian. Giáo d c th p có nghĩa là các vi c làm có lương th p.t c là. nhưng vi c làm c p cao ngày càng ngoài t m v i c a nhi u ngư i. Nhi u ngư i Mĩ không th tin r ng h không tư cách cho các vi c làm có lương cao.h càng kh m khá hơn trong m t th gi i ph ng. Nh ng ngư i n r t thông minh và t s tương tác c a h v i các nhà ki n trúc h th ng h ang h c nhanh chóng ơn gi n t t c các mi ng c a câu IT kh p v i nhau th nào… Gi như Qu c h i thông qua quy ch ngăn dòng ch y lao ng n . nó có càng ít tài nguyên t nhiên. h nhìn ông hoàn toàn hoài nghi. và trong lĩnh v c này h th t ghê g m. và y là nơi ngày càng nhi u ngư i Mĩ th y mình trong ó. ó là năng l c trí óc ch i l i năng l c trí óc. N u b n có bao gi th y ph n ng c a nh ng ngư i tranh lu n khi Simon Cowell b o h r ng h không có tài năng gì. Tôi ã ki m nghi m trên Richard “h s ph ng” c a tôi: khái ni m r ng nư c c a ai ó càng ph ng. không ph i nhà kinh t . Nư c lí tư ng trong m t th gi i ph ng là nư c không có tài nguyên thiên nhiên nào. b i vì các nư c không có tài nguyên thiên nhiên thư ng ph i ào sâu vào chính mình. nh ng ngư i có th không ý th c y v s r i ro c a h … Tôi là m t chuyên gia v các h th ng thông tin. áng ti c là nhi u v trí qu n lí v IT l i do các nhà qu n lí không bi t kĩ thu t n m. Koo. nhưng tôi bi t công vi c có lương cao c n m t ngư i có th t o ra cái gì ó có giá tr cao. Ch có hai lĩnh v c mà tôi chưa th y lao ng n là. tinh th n doanh nghi p. và trí thông minh t chính nhân dân h nh ng ngư i àn ông và àn bà – hơn là khoan m t gi ng d u. Vào mùa ông 2004 Tokyo tôi có u ng trà v i Richard C.

dư i nhan “Europe’s Capitalism Curtain.V. b t ài Loan và m Nh t B n.” Vài tu n sau tôi ăn sáng Washington v i P. Chúng ta không có tài nguyên.B c màn Tư b n Ch nghĩa c a Châu Âu”. Hàn Qu c. tuy v y. “Chúng ta ch ng bao gi có th s ng như nh ng ngư i Mĩ và Canada. Thành công c a H ng Kông. Khi n chuy n th gi i ph ng. “Tôi sinh ra Nh t B n và i h c trư ng ti u h c Nh t và sau ó sang Mĩ. nói. và tài năng c a chính nhân dân h . Toyota và Volvo.” ông ti p t c. B n ch c n h c hành chăm ch và thăng ti n. Nh ng ngư i di cư luôn luôn ói. không ai có th l y m t c a b n. bên kia. Kannan. Pearlstein l p lu n. u tiên.CU C KH NG HO NG TH M L NG 263 Loan là m t hòn o s i á c n c i trên bi n y bão t . Chúng ta ph i h c c n cù. Các th y giáo tôi b o tôi t tương i s m. khát v ng. Nh t B n. là s s hãi. làm vi c siêng năng. Ba Lan (23-7-2004). Simens.” M t th i gian ng n sau ó tôi c m t c t c a Steven Pearlstein.và ngày nay nó có d tr tài chính l n th ba th gi i. Bây gi ti p sau là công vi c thi t k và kĩ thu t nh m khai thác s t p . ngh t th vì các quy ch c a chính ph và m t c m giác th i hoàng kim ã qua. T Wroclaw.không ch các t m nhãn uy tín như Bombardier. s bi quan. mà c m ng lư i c a các nhà cung c p ch c h n theo sau h . và duyên h i Trung Qu c u có th ư c truy nguyên v m t s ph ng tương t . quy n t do và tri n v ng cho m t cu c s ng t t p hơn. nhà bình lu n/phóng viên c a Washington Post. Whirlpool. và Tây Âu mu n m t cách vô v ng r ng nó ã ra i. và c g ng xu t kh u. h u như không có tài nguyên t nhiên nào. P. anh ch có m t câu h i: “Mĩ ã s n sàng? Không … Các anh hơi to i nguy n và ch m. Trong khu v c này.không gì c ngoài năng l c. Pearlstein vi t: “M t b c màn buông ngang Châu Âu. m t bên là hi v ng. Có m t ng n ng Trung Qu c r ng b t c th gì b n trong u b n và trong lòng b n. “Tôi là m t ngư i Mĩ g c ài Loan. CEO c a 24/7 Customer. “Th i này. và nh ng ngư i i vào lĩnh v c v i [ba s h i t ] th c s th y ói.và h không có m t k ho ch d phòng. i u ó trong DNA. “Năng l c và c m giác trách nghi m h u như có th s mó ư c ây… Ti n và các công ti trút vào như nư c.” B c màn m i này. h u h t vi c làm m i là lo i n a-lành ngh . phân ranh gi i ông Âu i theo ch nghĩa tư b n. chính ông [Âu] ch c là th ng th . V. s l c quan.” Koo b o tôi.

‘Nh ng ngư i quê nhà. ch không ph i n h c v t. cho dù nó có nghĩa là outsourcing các ph n s n xu t hay làm vi c cu i tu n hay thay i k ho ch ngh phép.m t n n giáo d c nh n m nh n tính sáng t o. H không nh n ra i u này x y ra nhanh th nào…’ Không ph i ư c mơ giàu có là cái làm nh ng ngư i dân Wroclaw ph n ch n nhi u b ng quy t tâm làm vi c c n cù. Nó cũng là thái c a nh ng ngư i lao ng t hào và s n sàng làm cái c n thi t thành công.” Khi tôi h i Bill Gates v cái ư c cho là ưu th giáo d c Mĩ. B n c n ph i hi u các th sáng ch vư t xa chúng. th trư ng Wroclaw nói. là sai l m m t cách áng bu n. nh ng ngư i nghĩ r ng các h th ng h c v t hơn c a Trung Qu c và Nh t B n không th t o ra các nhà i m i nh ng ngư i có th c nh tranh v i nh ng ngư i Mĩ. và Ba Lan không ch y ua v i chúng ta n áy. H ch y ua v i chúng ta n nh. gi i thích vì sao h là m t thách th c như v y i v i ‘xã h i thư nhàn” bên kia b c màn. th m chí h không mu n là chúng ta.264 TH GI I LÀ PH NG trung l n nh t c a các sinh viên i h c ông Âu… Bí quy t không ch là lương th p. Gates nói. hi sinh cái ph i hi sinh và thay i cái c n thay i thu h p kho ng cách v i Phương Tây.nh ng vi c h u như ch c ch n gây ra hàng tháng căng th ng và i u ình Tây Âu. h không có b t c ý tư ng nào v h ph i thay i nhi u th nào n u h mu n duy trì cái h có. “Tôi chưa bao gi g p các gã không bi t làm phép nhân th nào l i có th t o ra ph n m m … Ai có các trò chơi video sáng t o nh t trên th gi i? Ngư i Nh t! Tôi chưa bao gi g p nh ng ngư i ‘h c v t’ này… M t s trong nh ng nhà phát tri n ph n m m gi i nh t là nh ng ngư i Nh t. Rafal Dukiewicz. . Chính s t hào và quy t tâm ó. H không mu n làm vi c cho chúng ta. Theo cách nhìn c a ông. h p tác xã công nghi p Tây Ban Nha kh ng l ].” Ngư i ta không th nh n m nh : Các thanh niên Trung Qu c. H mu n th ng tr chúng tatheo nghĩa r ng h mu n t o ra các công ti c a tương lai mà ngư i dân kh p th gi i s ngư ng m và la hét òi ư c làm vi c cho [các công ti ó].ông hoàn toàn bác b . nói.’ Joe Ugarte [m t ngư i x Basque ng u ho t ng s n xu t gia d ng c a Mondragon. “M i hi m nguy i v i h là kh ng l . n .

theo Intel H i ch Intel thu hút kho ng sáu mươi lăm ngàn tr em Mĩ. Anh nói r ng Gates ư c bi t n m i nơi ông i Trung Qu c. Nh ng ngư i Microsoft ã có m t châm ngôn v trung tâm nghiên c u c a h B c Kinh.CU C KH NG HO NG TH M L NG 265 H tuy t nhiên không h tho mãn v i nơi h ã n cho t i nay. BÍ M T NH KHÓ CH U # 3: L H NG GIÁO D C t c i u này giúp gi i thích bí m t nh khó ch u th ba: R t nhi u vi c làm b t u i ra nư c ngoài ngày nay là vi c làm nghiên c u c p r t cao.” Năng l c trí óc có th áp ng cho trung tâm nghiên c u c a Microsoft B c Kinh là m t trong m t tri u r i. mà. b i vì không ch tài năng nư c ngoài là r hơn nhi u. Trung Qu c n u b n là m t trong m t tri u – thì có 1. s c nh tranh vì các v trí cao nh t là d t n. Trung Qu c. sáng l p viên c a Yahoo! Trung Qu c ngày nay. Năm 2004. ch t ch Intel Trung T . Cũng th v i Jery Yang. mà r t nhi u trong s ó ư c ào t o như nh ng ngư i lao ng Mĩ. là m t trong nh ng nơi ư c tìm ki m nh t làm vi c kh p Trung Qu c. “Hãy nh . Cá h i toán/khoa h c bơi ngư c dòng Trung Qu c và khi n mình ư c nh n vào m t trư ng hàng u Trung Qu c hay ư c m t công ti nư c ngoài thuê là m t con cá thông minh. Tôi ã trò chuy n v i m t ngư i Mĩ g c Hoa ngư i làm vi c cho Microsoft và ã h t ng Bill Gates trong các cu c vi ng thăm Trung Qu c. Bill Gates là Britney Spears. Hãy xem H i ch Khoa h c và Kĩ thu t Qu c t Intel toàn th gi i hàng năm. Kho ng b n mươi nư c tham gia b ng gi i thi u tài năng qua các h i ch a phương liên k t. nơi có 1.3 t dân và các i h c v a m i b t u phá v i ngũ hàng u.300 ngư i khác h t như b n. Thanh niên ó leo lên nóc nhà và mua vé ư c mua i bán l i [vé phe] ch ư c nghe ông nói. Britney Spears là Britney Spears – và ó là v n c a chúng ta. i v i các nhà khoa h c và kĩ sư.ho c th m chí hơn th . Mĩ ngày nay. Th Trung Qu c thì sao? Tôi h i Wee Theng Tan.

ph thu c vào ch t lư ng công vi c c a h . “Ông ti n hàng tuy n nhân viên th nào?” Li nói nhóm c a ông i n các i h c kh p Trung Qu c và ơn gi n qu n lí các tr c nghi m toán. h s ho c ư c cho m t h p ng dài h n ho c ư c Microsoft Research Asia c p m t b ng sau ti n sĩ. “Chúng tôi có sáu tri u tr em tranh ua. “và r i chúng tôi thuê 20. Trong s hai mươi ngư i chúng tôi thuê ban u. bang Washington. chúng tôi làm kho ng 2. ã tr thành nhánh nghiên c u hi u qu nh t trong h th ng Microsoft “v m t ch t lư ng c a các ý tư ng mà h ưa ra. Li nói.” Kai-Fu Li là ngư i i u hành Microsoft ngư i ư c Gates ch nh m trung tâm nghiên c u Microsoft B c Kinh. Bill Gates b o tôi r ng trong vòng ch vài năm t khi nó m c a năm 1998. Trong H i ch Khoa h c Intel năm 2004. Năm ti p theo.” Tan nói. và B c Kinh. và l p trình cho các sinh viên m c ti n sĩ hay các nhà khoa h c. Sau ó. Vào lúc ó chúng tôi ã ư c bi t n như a i m s m t làm vi c.000. ho t ng như m t h th ng cung c p l a ch n tr em cho h i ch Intel toàn c u. IQ. Nó làm cho mê m n s ng s . Redmond. Trung Qu c mang v ba mươi lăm gi i. như trung tâm B c Kinh ư c bi t n. T 2. Microsoft Research Asia. tr s c a nó.000 sát h ch t kh p nơi. “chúng tôi d ng ti n hành tr c nghi m. Nh ng ngư i a tr ư c ch n tham gia h i ch [Intel] qu c t ư c mi n ngay kh i thi tuy n vào i h c” và v cơ b n ư c ch n b t c i h c hàng u nào Trung Qu c. Microsoft có ba trung tâm nghiên c u trên th gi i: Cambridge. h l a ra nhóm còn 400 v i nhi u tr c nghi m hơn. hơn b t c nư c nào khác Châu Á. “Trong năm u tiên. “H u như m i t nh ơn l có các h c sinh tham gia m t trong các h i ch liên k t này. tuy không ph i t t c tranh ua vì các m c hàng u… [Nhưng] anh bi t h coi vi c ó nghiêm túc th nào. Trung Qu c. Chính ph Trung Qu c cho phép Microsoft quy n c p b ng sau ti n sĩ. anh hi u úng i u ó. ông b o tôi. k c m t trong ba gi i cao nh t. sau ó là 150. Câu h i u tiên c a tôi cho ông là. g n b n ngàn ngư i ư c tr c nghi m. trong m t cu c vi ng thăm B c Kinh. mư i hai s ng sót s c t b t. nư c Anh.266 TH GI I LÀ PH NG Qu c.” H có h p ng hai năm và ư c b o r ng vào cu i hai năm. nơi t t c nh ng ngư i tinh nhanh v máy tính và toán mu n làm vi c… Chúng tôi ã bi t t t c sinh viên và các . có m t h i ch khoa h c qu c gia liên k t. Ph i.

ngư i ã làm vi c cho các hãng công ngh cao Mĩ trư c khi vào Microsoft. v i tư cách th c t p sinh. và có th có m t bài báo ư c ăng.CU C KH NG HO NG TH M L NG 267 giáo sư. Li nói. b i vì ư c mơ c a h là ư c vào Microsoft. “Bây gi chúng tôi có hai trăm ngư i xu t s c hơn t o d ng [tài s n trí trí tu ] và các patent. làm m t d án nh như vi c làm ph vì lương giáo sư là kinh kh ng. và vào tám gi sáng nó y ngư i.” anh nói.” anh nói thêm.” Ngư i dân Trung Qu c.” Li. “H ã th y b m h tr i qua Cách m ng Văn hoá. H ơn gi n không th tin. Bây gi chúng tôi có các giáo sư hàng u các trư ng hàng u ti n c các sinh viên hàng u c a h . “N u b n n vào hai gi sáng nó y ngư i. Cái t t nh t h ã có th làm là tr thành m t giáo sư. ng th i có m t ph c c m t tôn và m t ph c c m t ti.” Li nói v nhóm Microsoft Research Asia. Hai trăm ngư i này không thay th nh ng ngư i Redmon. “ y là n n văn hoá ã xây d ng V n lí Trư ng thành. h có th nh n ư c m t thư gi i thi u t t nói r ng y là ch t lư ng MIT. Các giáo sư g i các sinh viên gi i nh t c a h n ó. H làm vi c c nh ng ngày l .” Microsoft Research Asia ã có m t danh ti ng kh p th gi i r i v t o ra các bài báo m i nh t cho các t p chí và h i ngh khoa h c quan tr ng nh t. H ti n hành nghiên c u m i trong nh ng lĩnh v c có th áp d ng ư c kh p th gi i.” Ngày nay Microsoft có hơn hai trăm nhà nghiên c u phòng thí nghi m Trung Qu c c a nó và kho ng b n trăm sinh viên nh ng ngư i lui t i tham gia vào các d án và tr thành d tr tuy n d ng cho Microsoft. thì ó là s tín nhi m c a h [b lung lay]. H t nguy n làm mư i lăm n mư i tám gi m t ngày và vào làm cu i tu n. “H coi vi c này như cơ h i thu nh p có m t l n trong i. “b i vì nó là m t n n văn hoá hi n dâng và theo hư ng d n. R t nhi u sinh viên mu n sang Standford hay MIT. bi t r ng n u nh ng ngư i này không làm ư c. Microsoft là m t công ti Mĩ m nh hơn có th thu hút t t c tài năng này. H có ngư i qu n lí hành chính – chúng tôi thuê ngư i làm công vi c ít ngư i ưa. Bây gi h có a i m này nơi t t c cái h làm là nghiên c u. nói r ng cho n khi kh i ng Microsoft Research Asia. anh ã chưa bao gi th y m t phòng thí nghi m v i nhi t tình c a m t công ti kh i nghi p. Li gi i thích. nhưng h mu n trư c h t dùng hai năm Microsoft. nó giúp gi i thích vì . v i các máy tính tuy t v i và r t nhi u tài nguyên.

Theo sau quy t nh c a chính quy n Bush và Qu c h i C ng hoà c t tài tr c a Qu Khoa h c Qu c gia năm 2005. Văn phòng Khoa h c c a B Năng lư ng.268 TH GI I LÀ PH NG sao h ch y ua v i Mĩ n nh. và ch tác bán d n. ã ưa ra tuyên b sau: “Trong khi tôi hi u s c n thi t ưa ra các l a ch n khó khăn i m t v i ràng bu c ngân sách. th c s chúng ta l i c t kho n tài tr ó. công ngh nano. genomics. nó ã thành công trong quá kh nhưng hi n nay t t h u xa và ph i u i k p l i.” anh nói. “N u phòng thí nghi m c a chúng tôi có th làm t t như phòng thí nghi m Redmon.1 tri u nhân viên và có doanh thu hàng năm trên th gi i là 232 t $. ngh sĩ C ng hoà Vern Ehlers bang Missouri. v t lí h c. tài tr liên bang cho nghiên c u v các khoa h c v t lí và toán và kĩ thu t.ã t o ra b n ngàn công ti spin-off [ph ] thuê 1. và vi c làm c a tương lai òi h i m t cam k t i v i tài tr nghiên c u cơ b n ngày nay. Có m t quan i m sâu s c và ư c chia s r ng rãi r ng Trung Qu c ã vĩ i m t th i. “Vai trò lãnh o công ngh c a Hoa Kì. áng ti c. nghiên c u nói. nhóm c nhi m th y. Nhưng ti p t c ti n lên. không ph i n áy. th c t ã gi m 37 ph n trăm gi a 1970 và 2004. như m t ph n c a GDP. Chúng ta ã c t NSF b t ch p s th c r ng b n d lu t này tăng chi tiêu cho năm tài chính 2005. tôi không th y s khôn ngoan trong vi c t tài tr khoa h c sau các ưu tiên khác. nghiên c u cơ b n ư c th c hi n các i h c d n u c a Hoa Kì – nghiên c u v hoá h c.” Lo i lãnh o ư c truy n c m h ng ó trong giáo d c khoa h c và kĩ thu t bây gi hoàn toàn thi u v ng Hoa Kì. ph i có m t s gia tăng 10 n 12 ph n trăm m i năm cho năm n b y năm ti p theo v ngân sách c a các cơ quan tài tr ch ch t: Vi n Qu c gia v Khoa h c và Công ngh [National Institute for Science and Technology]. s i m i. Qu Khoa h c Qu c gia [NSF]. T i th i i m khi chúng ta c n tăng g p ôi các kho n u tư c a chúng ta vào nghiên c u cơ b n kh c ph c các l h ng hoài bão và giáo d c. “Như th có m t khát v ng yêu nư c. m t liên minh công nghi p-hàn lâm. Ch t ch Intel Craig Barett nói. và các tài kho n nghiên c u c a B Qu c phòng.” Theo m t nghiên c u năm 2004 c a Task Force on the Future of American Innovation [L c lư ng c nhi m v Tương lai c a i m i Mĩ]. i u ó có th th c s làm say mê. như th rõ . m t ti ng nói b lu m trên chính trư ng.

và tôi c lo ng i l n ng c nhiên r ng chúng ta có th ưa ra quy t nh này vào lúc khi các qu c gia khác ti p t c vư t tr i hơn các sinh viên c a chúng ta v toán và khoa h c và tăng tài tr nghiên c u cơ b n c a h m t cách nh t quán. Chúng ta không th hi v ng u tranh v i m t vi c làm cho c nh tranh qu c t mà không có m t l c lư ng lao ng ư c ào t o t t và có giáo d c. Physical Review. San Fransisco Chronicle.” Không. Greeberg. Nhưng không ch là chúng ta không theo k p s tăng l m phát. t Chronicle nói. ph n c a Hoa Kì v patent ã gi m t 60 xu ng 52 ph n trăm k t 1980.” Greenberg cũng trích s di n gi i c a nh ng k v n ng hành lang khoa h c v s li u th ng kê. h (v n) hét toáng lên: ‘Chúng tôi c n nhi u ti n hơn’. Trích d n Greenberg. c a ài Loan t 0 ph n trăm lên 3 ph n trăm. Ngư c l i. M t bài báo ngày 10-5-2004. T 1980 n 2003. Tho t u. ngư i lí l r ng “bên trong Vành ai khoa h c (v n ng hành lang) ã luôn tham lam vô . c u biên t p tin báo Science và tác gi c a cu n Science. nghe có v s ng s t là Trung Qu c ã tăng g p b n t c công b khoa h c c a nó gi a 1986 . chúng ta không th . Theo U ban Khoa h c Qu c gia. t l ph n trăm c a các bài báo khoa h c do ngư i Mĩ vi t ã gi m 10 ph n trăm k t 1992. và các k t qu b t u xu t hi n. Và bây gi chúng ta b t u th y m t s tràn dâng v các patent ư c c p cho các nư c Á Châu. ã trích Daniel S. Ti n và Chính tr ]. ph n c a Nh t B n trong th gi i patent công nghi p tăng t 12 ph n trăm lên 21 ph n trăm. N u anh tăng g p ôi ngân sách HIH (Vi n S c kho Qu c gia) trong 5 năm (như ã x y ra m i ây). ã gi m t 61 ph n trăm xu ng 29 ph n trăm k t 1983. B t c phân tích trung th c nào v v n này ph i nh n ra có m t s k hoài nghi nh ng ngư i nghĩ r ng b u tr i không s p và các nhà khoa h c và công nghi p công ngh có th th i ph ng m t s d li u này. ch ki m nhi u tài tr hơn.CU C KH NG HO NG TH M L NG 269 ràng chúng ta có th tìm kh năng tăng nghiên c u cơ b n trong khi v n duy trì ràng bu c tài chính. “ t các xu hư ng xu t b n vào b i c nh… quan tr ng nhìn không ch vào các [bách] phân v [percentile] toàn b mà cũng nhìn vào s th c t c a các bài báo ư c ăng. mà th c s chúng ta c t ph n mà nghiên c u cơ b n nh n ư c trong toàn b ngân sách. Quy t nh này cho th y s coi thư ng nguy hi m i v i tương lai c a qu c gia chúng ta. Money and Politics [Khoa h c. T l các bài báo Mĩ ăng trên t p chí v t lí hàng u.

như th cô có t Education Week [Tu n Giáo d c]. “Nghiên c u do Qu Tài tr Qu c gia cho Chính sách Mĩ [National Foundation for American Policy] ti n hành cho th y r ng 60 ph n trăm h c sinh khoa h c hàng u và 65 ph n trăm h c sinh toán hàng u c a qu c gia là con c a nh ng ngư i nh p cư m i ây. ó là vì sao tôi ng h cách ti p c n c a Shirley Ann Jackson: B u tr i không s p hôm nay. Nói cách khác. toán h c. (năm 1999) ã công b s bài báo ch b ng m t ph n mư i b n s bài báo khoa h c c a Hoa Kì. “Con em Nh ng ngư i Nh p cư Chi m các Th h ng u c a các Cu c Thi Toán. Các nhà ho ch nh chính sách Hoa . ư c các nhà giáo kh p nư c Mĩ c.911 lên 11. Khoa h c. S giúp không ph i d c ư ng.675 bài. “Nhi u b c cha m nh p cư cũng khuy n khích con cái h theo u i toán h c và các m i quan tâm khoa h c. m t qu c gia có dân s g n b n l n Hoa Kì. Khi so sánh. và i V t lí c a Mĩ. H th ng giáo d c Mĩ t nhà tr n l p mư i hai ơn gi n không kích thích tr em mu n i vào khoa h c. V tôi d y c l p m t trong m t trư ng công a phương.526 trong s 528. theo m t phân tích v nh ng ngư i ư c gi i trong ba cu c thi trung h c…Tìm ki m Nhân tài Khoa h c c a Intel. và m i d u hi u cho th y chúng ta không thay i. c bi t trong các trư ng công c a chúng ta.” Tác gi c a nghiên c u quy thành công c a h c sinh nh p cư “m t ph n cho s nh n m nh c a b m chúng r ng h cai qu n th i gian h c m t cách khôn ngoan.270 TH GI I LÀ PH NG và 1999. nhưng nó có th trong mư i lăm hay hai mươi năm n u chúng ta không thay i phương cách c a chúng ta.” Trong khi tôi nghĩ m t li u lư ng nghi ng luôn luôn h p l . tin nh ng kĩ năng ó s d n n các cơ h i ngh nghi p m nh hơn và cách li chúng kh i s thiên v và thi u m i quan h nơi làm vi c… M t t l l n c a các h c sinh ư c i u tra có b m n Mĩ v i visa H-1B. dành cho nh ng ngư i lao ng chuyên nghi p.” Education Week nói.643 bài. Nhưng có v là cái gì ó ít ng c nhiên hơn n u ta nh n ra r ng s bài báo Trung Qu c th c s ư c ăng tăng t 2.” Nó ti p t c. tôi cũng nghĩ nh ng ngư i hoài nghi s khôn ngoan chú ý nhi u hơn n s làm ph ng th gi i và m t s xu hư ng này có th thay i nhanh n th nào. và kĩ thu t.163. Trung Qu c. g n m t ph n ba c a t t c các bài báo khoa h c ã ư c nh ng ngư i Mĩ công b . i thi Olympic Toán Qu c t c a Mĩ. M t hôm cô ch ra m t bài (28-7-2004) có nhan .

mư i tám tu i. ánh giá h c sinh sau l p b n và l p tám. bi n nó thành nghiên c u qu c t l n nh t và toàn di n nh t v giáo d c ã t ng ư c ti n hành. hay c t các kho n u tư c a chúng ta vào khoa h c v t lí tính b ng ng dollar th c t . b m em ã chuy n t Romania sang Mĩ năm năm trư c. Tuy v y. Các k t qu 2004 (cho các tr c nghi m làm năm 2003) cho th y h c sinh Mĩ ch có c i thi n không áng k trên 2. ch ng c i thi n cũng không gi m v khoa h c hay toán t 1995. C th y. . Hãng AP tư ng thu t (4-12-2004) r ng các h c sinh l p tám ã c i thi n i m v khoa h c và toán k t 1995. t ư c qua c i thi n các trư ng trung h c và i h c. i m tăng c a các h c sinh l p tám Mĩ v khoa h c là s c i thi n năm 1999. ch không ph i các năm m i ây. Munteanu b t u h c trư ng Mĩ l p b y. vào chung k t cu c thi Intel 2004. Hoa Kì v n tr i hơn v d y khoa h c và kĩ thu t m c cao h c. nhưng s c i thi n toán c a chúng ch y u là gi a 1995 và 1999. nghiên c u m i nh t dính n kho ng n a tri u h c sinh t b n mươi m t nư c và dùng ba mươi lăm ngôn ng .CU C KH NG HO NG TH M L NG 271 Kì nh ng ngư i ng h các chính sách h n ch quá áng nh p cư làm v y có th mang ti ng là c t m t s truy n u u kĩ năng công ngh và khoa h c. “Các gi toán và khoa h c [có cùng n i dung] tôi ã h c Romania … khi tôi l p b n. mà nó th y nh so v i trư ng Romania c a nó. giám c i u hành c a qu tài tr . và c trong nghiên c u i h c. Hi n nay. K t qu là. Nhưng khi ngư i Trung Qu c có ư c ngu n cung c p nhi u hơn. Bài báo trích Andrei Munteanu. chúng ta không có cái khoá trên h t ng cơ s . tin áng lo ng i. “Các nư c Á Châu d n nh p trong * ư ng máy o tim (hay não) không náo ng thành n m ngang.” nó nói.” ch t ch Intel Barett nói. ch ng t r ng l c lư ng lao ng Mĩ v khoa h c là y u hơn c a các nư c ngang hàng. và nó y Hoa Kì lên h ng cao hơn so v i các nư c khác. khi tr c nghi m l n u ư c ưa ra.” tác gi c a nghiên c u. “h s t cùng m c như chúng ta sau m t th p niên. chúng ta không có cái khoá trên các ý tư ng m i. ch cái ch t.” C m i b n năm Hoa Kì tham gia vào Các Xu hư ng Qu c t trong H c Toán và Khoa h c. là i m c a các h c sinh l p b n Mĩ trì tr . chúng b tu t trong x p h ng qu c t khi các nư c khác có s tăng lên. Stuart Anderson. và chúng ta ho c yên l ng [flatlining]*. nói.000 k t qu . “Chúng ta không c p b ng t t nghi p s lư ng l n.

Như th tr em càng trư ng lâu . “Như m t thí d . chúng ta lo i gi a v l p tám.” bà ti p t c. nhưng chúng ta ph i có hai nguyên li u –cát. và tài năng. t Chương trình ánh giá H c sinh Qu c t . T i m t th i i m b n năm v trư c t t c sinh viên cao h c v toán h c là t C ng Hoà Nhân dân Trung Hoa [Trung Hoa C ng s n]. Không ng c nhiên là không có công ti l n nào mà tôi ã ph ng v n cho cu n sách này l i không u tư áng k vào nghiên c u và phát tri n nư c ngoài. Tr khi con em chúng ta l n lên và bi t ngôn ng ph quát ó. “Chúng i u khi n công ngh và m c s ng c a chúng ta. “Hơn 60 ph n trăm sinh viên cao h c c a chúng ta v khoa h c là các sinh viên nư c ngoài. cơ quan qu n lí nghiên c u. mà chúng ta có ngu n cung. và l p mư i hai chúng ta l n v n g n áy trong các tr c nghi m qu c t v toán.” M t ph huynh Johns Hopkins ã vi t cho Brody phàn nàn r ng con trai ông ta không th hi u giáo viên toán c a nó b i vì gi ng Trung Hoa n ng và ti ng Anh t i c a anh ta. và ch y u t Châu Á. chúng s không có kh năng c nh tranh. Chúng ta không trong ngh kinh doanh ch tác nơi nào khác. Không ng c nhiên là hi u trư ng i h c Johns Hopkins Bill Brody làm tôi chú ý. Ch 7 ph n trăm Hoa Kì t. y là m t công ti thành l p ây.” “Khoa h c và toán là ngôn ng v n năng c a công ngh . (Silicon làm ra t cát. T vư n tr n l p mư i hai chúng ta ã khá m c l p b n. “Chúng ta nhìn vào s th c r ng trong các môn quan tr ng i v i công nghi p c a chúng ta. Tôi ch phát hi n ra vi c y b i vì chúng tôi thư ng dùng h [như các ph gi ng] và m t s không nói gi i ti ng Anh. Nó “theo u óc. s sinh viên Mĩ t t nghi p m c th c sĩ và ti n sĩ ã gi m v con s tuy t i và tương i so v i các nư c khác. 44 ph n trăm h c sinh l p tám Singapore ư c i m m c cao nh t v toán. bà là giám c s v công ti c a Intel giám sát các n l c c a công ti c i thi n giáo d c khoa h c. nói v i AP.” Ina Mullis.” Tracy Koon nói. ng giám c c a Trung Tâm Nghiên c u Qu c t trư ng Boston College.” Các k t qu t các tr c nghi m giáo d c qu c t khác cũng ư c ưa ra tháng 12-2004.272 TH GI I LÀ PH NG khoa h c tiên ti n và toán. Nó cho th y các h c sinh Mĩ mư i lăm tu i dư i trung bình qu c t khi áp d ng các kĩ năng toán vào công vi c i s ng th c t . Nó không “theo ti n”. cái chúng ta không [có]. cũng như 38 ph n trăm ài Loan.) “Chúng ta nhìn vào hai th .

nh ng ngư i không có kh năng làm cho tr con có th ti p c n ư c và n m ư c i u này. Anh bi t cách ngôn c v hu n luy n viên bóng á d y khoa h c. các trư ng công ư c năm mươi chính ph bang khác nhau cai qu n. chúng tr nên càng ng c hơn… Anh có các th y giáo t t tr con i [như t t èn] b i vì h không ư c ào t o. R i. mà là quy t nh i v i các ngành công nghi p c a chúng ta. Koon nói. Vì th Intel ã lobby INS cho m t s gia tăng s các kĩ sư c p cao nư c ngoài ư c phép vào Mĩ v i visa làm vi c t m th i. Mĩ. v i cơn s t dot-com. Ngư i ta có th cũng hi v ng . th t s không.” Koon nói. Trong khi Intel có tài tr nghiên c u m c i h c. Và chúng ta bù vào các thi u sót c a chúng ta vư n tr nl p mư i hai b ng có kh năng ki m t t c các sinh viên gi i này t nư c ngoài. và d n d n chúng ta s không có nh ng l a ch n tuy n vòng u n a. nó ngày càng lo v h th ng cung c p ngu n cho các i h c ó và th trư ng lao ng.CU C KH NG HO NG TH M L NG 273 hơn. N u Intel sang n hay Trung Qu c hay Jordan và ưa ra m t chương trình giáo d c giáo viên làm cho khoa h c lí thú hơn. nó có th i vào các trư ng kh p t nư c cùng m t lúc.” M t trong các v n nh m c u ch a tình hình.” Có v là các thanh niên mu n tr thành lu t sư ã b t u l n át nh ng ngư i mu n là kĩ sư và nhà khoa h c các năm 1970 và u các năm 1980. là s th c r ng giáo d c Mĩ là tương i phi t p trung và manh mún. nh ng ngư i mu n vào trư ng kinh doanh và có ư c b ng MBA l n át các sinh viên kĩ thu t và lu t sư trong các năm 1990. “Chúng ta ã th y b t c s thay i nào ây? Không.m c th c sĩ và ti n sĩ v photonics và kĩ thu t quang h c và c u trúc máy tính quy mô r t l n. Nhưng bây gi ngày càng ít ngư i n và ngày càng ít ngư i l i… Chúng ta không có quy n Tr i-cho nào có kh năng thuê t t c nh ng ngư i này. “Khi chúng tôi ngó t i nh ng lo i ngư i mà chúng tôi c thuê ây. ph i có th xanh ư c k p vào b ng c a h . Nh ng ngư i t t nghi p các lĩnh v c r t kĩ thu t này.cái chúng tôi th y là khi b n i lên phía trên chu i dinh dư ng t c nhân n th c sĩ n ti n sĩ. vi c s có l i cho s phát tri n s n ph m c a riêng nó. s nh ng ngư i t t nghi p t các i h c hàng u trong các lĩnh v c ó ngày càng là nh ng ngư i sinh ra nư c ngoài. Th ph i làm gì? Nhi u năm [Mĩ] có th tính n s th c r ng chúng ta v n có h th ng giáo d c b c cao t t nh t th gi i.

và i u ó ơn gi n ang không x y ra. nơi th duy nh t có v ho t ng là s giáo d c toán và khoa h c trư ng phái cũ. thì chúng ta có m t kh ng ho ng nho nh th m l ng trong tay chúng ta.cát và trí óc. các công ti c n năng l c trí óc không ch t t i các lĩnh v c m i mà còn y chúng xa hơn n a. Khác i. nhưng .274 TH GI I LÀ PH NG r ng thương trư ng s c p n s thi u h t các kĩ sư và các nhà khoa h c b ng thay i nh ng khuy n khích.n u nó mu n ch ng th k hai mươi m t theo cách nó ã ch ng th k hai mươi.” Koon nói. Ngư i ta không nh n m nh s th c r ng trong th gi i ph ng lĩnh v c tri th c ư c y ra xa hơn và xa hơn n a. Chúng tôi v a b t u m t ho t ng hoàn toàn kĩ thu t Nga. “M t là s th c r ng chúng ta ã th t s t ng t óng ư ng ng c a nh ng ngư i r t thông minh n Hoa Kì. “và ngay bây gi các b óc là v n … Chúng ta s c n m t h th ng nh p cư m nh hơn và ng h hơn n u chúng ta mu n thuê nh ng ngư i mu n l i ây. bà l p l i. nói. “Có hai th làm tôi lo l ng ngay bây gi . M t ph n th t s áng k c a nh ng ngư i hàng u ã t t nghi p t các i h c c a chúng ta [v khoa h c và kĩ thu t] ã không sinh ra ây. thì chúng tôi s i n ch h . Chúng ta nói v kĩ thu t chuyên sâu c p cao.” Richard A. ã v . Vì th . nó t t c ph i ư c IQ d n d t. Các l a ch n kh dĩ khác là gì? Tôi không nói v các l p trình viên d li u hay [nh ng ngư i v i] b ng c nhân v khoa h c máy tính. nơi các kĩ sư ư c ào t o tuy t v i – và nói v không s d ng h t nhân công! Chúng tôi tăng thêm s c m nh cho vi c ó. Hãy nh . các chip c a Intel ư c làm b ng ch hai th .hay lí tư ng là làm c hai. Rashid. ó là nơi s th y các tân dư c và các s n ph m ph n m m và ph n c ng t phá. Vì sao anh l i không?” i m t chút: Ch ng ph i chúng ta ã th ng Chi n tranh L nh? N u m t trong nh ng công ti công ngh ng u c a Mĩ c m th y bu c ph i tho mãn các nhu c u kĩ thu t c a nó b ng i sang Liên Xô trư c ây. Và Mĩ ho c b n thân nó c n ph i ào t o năng l c trí óc ó ho c nh p kh u nó t âu ó khác. “Intel ph i i n nơi có IQ. Nh m t o ra các quy trình b o v t nư c kh i nh ng ngư i không mong mu n. N u b n tin r ng chúng ta có các i h c và nh ng cơ h i nghiên c u l n nh t. [chính ph ] ã làm t t hơn nhi u m t công vi c là không cho nh ng ngư i áng mong m i vào. nhanh hơn và nhanh hơn n a. giám c nghiên c u c a Microsoft.

b i vì. Nhưng b n nói v i tr em t vư n tr n l p mươi hai v thay i th gi i và chúng không nhìn vào khoa h c máy tính như m t ngh . H ph i ư c giáo d c qua m t quá trình dài. và tr thành các giáo sư. m t ngh s là m t th vĩ i. Rashid nói. Ngư i ta nói v i các thi u n các l p dư i r ng y th c s là m t l i s ng t i t . Các nhà khoa h c và kĩ sư không m c trên cây.CU C KH NG HO NG TH M L NG 275 ã l i ây và t o ra các doanh nghi p. Nó là m t quá trình ư ng ng.” Th hai. là các u máy cho s tăng trư ng kinh t c a chúng ta. không-có-ch n-ngang. nh ng ngư i hi u các v n này gi i nh t và sát nh t i v i h . Kĩ thu t và khoa h c là cái ã d n n bi t bao nhiêu c i thi n trong i s ng chúng ta. s t h p c a hai th ó có th s t chúng ta vào m t v th r t khó khăn mư i hay mư i lăm năm k t nay. Chúng ta mu n nh ng ngư i này. b n s th y mình không có nh ng con ngư i và năng l c trong các lĩnh v c này nơi b n c n h . b n mu n có ư c càng nhi u ngư i thông minh càng t t. chúng ta không có sinh viên qua các h th ng c a chúng ta nh ng ngư i mu n tr thành các nhà khoa h c máy tính và kĩ sư. và tr nên t i hơn. i u gây kinh ng c là bây gi khó khi n ph n a vào khoa h c máy tính. “Chúng ta ã làm m t vi c r t t i v truy n t cho tr con giá tr c a khoa h c và công ngh như m t l a ch n ngh nghi p s bi n th gi i thành m t nơi t t p hơn. K t qu là. b t u t khi ngư i thanh niên hay thanh n ó u tiên b nghi n khoa h c và toán trư ng ti u h c. thưa các quý bà quý ông. ây th c s là khoa h c tên l a. chúng ta ngay l p t c ph i b t tay vào m t chương trình c p t c t t-c -m i-ngư i-lên-tàu. và n u chúng ta c t dòng ch y t nư c ngoài. S th c r ng chúng ta không làm th chính là cu c kh ng ho ng th m l ng c a chúng ta. Trong m t th gi i nơi IQ là m t trong nh ng hàng hoá quan tr ng nh t.” T Richard Rashid c a Microsoft Tây B c n Tracy Koon c a Intel Thung lũng Silicon n Shirley Ann Jackson Renssler bên B ông. h có cùng thông i p: B i vì c n mư i lăm năm t o ra m t nhà khoa h c hay kĩ sư cao c p. không-cóngân-sách-quá-l n cho giáo d c khoa h c và kĩ thu t. song mư i lăm hay hai mươi năm k t bây gi . Nó không tác ng ngay t c thì. .

và t t hơn chúng ta nên lùi V . “ ây không ph i là m t th nghi m”. Nh ng ngư i ã n m nh t này tìm ki m xây d ng nhi u hơn ch m t nư c m i. con ngư i ó ã bi n nh ng kì công chói l i c a thiên tài c a ông thành s làm phong phú y c a cu c s ng c a ông. 1964 i tư cách là m t ngư i trư ng thành trong th i Chi n tranh L nh. tôi s luôn nh lái xe trên ư ng cao t c và nghe radio. Nh ng cơ h i và thách th c dài h n mà s làm ph ng th gi i t ra trư c nư c Mĩ là sâu s c. th t áng kinh ng c khi chúng ta hành ng ít n th nào tăng cư ng kh năng c nh tranh v n có c a mình.“Xã h i Vĩ i” di n văn. Cho nên t th i i m này hãy b t u công vi c c a chúng ta sao cho trong tương lai con ngư i s nhìn l i và nói: khi y. Nhưng chúng ta c n ý chí c a các b n. “Chúng ta trong m t th gi i có m t h th ng hi n nay cho phép s h i t gi a nhi u t ngư i. chính xác là cái tôi mu n nói ây: ây không ph i là m t th nghi m. và sau ó là ba mươi giây còi báo ng chói tai. Th t may. khi ti ng nh c v t t t và trên làn sóng xu t hi n m t phát thanh viên có gi ng nói nghiêm kh c và nói: “ ây là m t th nghi m h th ng truy n báo ng kh n c p”. nhi t tâm c a các b n. . kh năng c a chúng ta vư t qua b ng làm vi c theo cách chúng ta ã làm . tuy v y. n u chúng ta mu n xây d ng lo i xã h i ó. H ã tìm m t th gi i m i. v giám c hedge-fund [qu t b o hi m] ngư i Mĩ g c n. n trư ng các b n hôm nay nói r ng các b n có th bi n t m nhìn c a h thành s th c c a chúng ta. Do v y. Cho nên tôi n ây. Johnson. sau m t con ư ng dài và m t m i. nói.” Dinakar Singh.t c là không luôn luôn gi gìn bí quy t sauce [nư c s t] c a chúng ta và làm giàu thêm nó. ó. “ i v i m t qu c gia giàu có như chúng ta.TÁM ây Không ph i là m t Th nghi m Chúng ta có s c m nh t o hình n n văn minh mà chúng ta mu n. chúng ta ã không bao gi ph i tr i qua dù m t giây trong chi n tranh l nh khi phát thanh viên thông báo. Lyndon B.s không còn n a. lao ng c a các b n.

và chúng ta s p làm gì v i nó? N u th i i m này có b t c s tương t nào trong l ch s Mĩ. và các nh ch s giúp m i công dân Mĩ tr nên có th dùng ư c hơn trong m t th i i khi không ai có th ư c m b o công ăn vi c làm su t i.ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 277 l i hình dung ra nó có nghĩa gì. n và Nam Tri u Tiên. tuy v y. Th gi i ph ng. thách th c chính i v i Mĩ ngày nay n t s th c là t t c các b c tư ng ã b h . Hi m ho qu c gia d truy n t hơn nhi u hi m ho cá nhân. Thách th c chính trong th gi i ó ã là t các nư c th c hành ch nghĩa C ng s n c c oan. bây gi là con voi trong phòng. các m ng lư i an sinh. úng. Thách th c chính i v i nư c Mĩ ngày nay là t các nư c th c hành ch nghĩa Tư b n c c oan. m c tiêu chính trong th i kỳ này là xây d ng nh ng cá nhân hùng m nh. và câu h i là. khoa h c và kĩ thu t siêng năng hơn nh m t các biên gi i tri th c m i mà th gi i ph ng ang m ra và y ra nhanh chóng. kho ng 1957. c th là Nga. m nh m và t p trung như áp ng ã ương u v i ch nghĩa c ng s n. là. có nhi u s khác nhau gi a th i kì ó và th i kì c a riêng chúng ta. Trung Qu c và B c Tri u Tiên. Khi n ngư i Mĩ t p h p xung quanh ch nghĩa ph ng nhân ái là khó hơn nhi u khi n h t p h p l i quanh ch nghĩa ch ng c ng. Cái th i này có chung v i th i Chi n tranh L nh. Nó òi h i m t v t ng th ng có th hi u tri u qu c gia tr nên thông minh hơn và h c toán. Singh lí l . khi Liên Xô vư t qua Mĩ trong cu c ua không gian b ng vi c phóng thành công v tinh Spunik. M c tiêu chính trong th i kỳ trư c là xây d ng m t qu c gia hùng m nh.” 277 . S là m t s trùng h p thú v n u như t t c m i th ã t ng úng trư c ây bây gi v n úng. ó chính là nh i m c a chi n tranh l nh. Thách th c ch y u khi ó n t nh ng nư c mu n xây các b c tư ng ngăn. Tôi g i phiên b n riêng c a tôi v cách ti p c n này là ch nghĩa ph ng nhân ái. Nó òi h i phiên b n c a Biên gi i M i và Xã h i Vĩ i c a riêng chúng ta ư c thích ng v i th i i ph ng. và các nư c khác hi n nay có th c nh tranh v i chúng ta m t cách tr c ti p hơn nhi u. ương u v i các thách th c c a s làm ph ng òi h i m t s áp l i toàn di n. nhưng có hơi nhi u th b n th c s ph i làm khác i… C n ph i có m t cu c th o lu n qu c gia sâu s c hơn r t nhi u”. Và nó òi h i m t Xã h i Vĩ i giao phó cho chính ph chúng ta xây d ng h t ng cơ s . Nó s p làm gì v i chúng ta. c th là Trung Qu c.

không có ư ng dây tr giúp nào ta có th g i. Chúng ta nư c Mĩ có t t c các công c kinh t và giáo d c cơ b n làm vi c ó. Ho t ng kinh t . Vì th . Nó ơn gi n nói: “Xin chào. không có e do tên l a t n . như ư c bi t. Chúng ta ph i ào sâu vào chính mình. Không. Song. Rajiv. chúng ta có kh ng ho ng th m l ng. và t t c các chính tr gia c a chúng ta ã ph i t p trung và nghiêm túc v s p t các ngu n l c và các chương trình giáo d c m b o r ng ngư i Mĩ có th theo k p Liên Xô. Nhưng ôi khi tôi mu n gi như ho t ng kinh t gi ng chi n tranh hơn. thư ng dùng n i Kremlin v i Nhà Tr ng. không gi ng chi n tranh. như tôi ã l p lu n Chương 6. gi ng nói ó trên ư ng dây tr giúp ch là l i n du dương và thân thi n che l p b t c c m giác e do hay thách th c nào. ôi. như tôi ã lí l Chương 7. Chúng ta t t c u s hãi. chúng ta ã không chăm sóc các công c ó như chúng ta ph i. b n không th . Tôi có th giúp b n?” Không. th c s . l i nói ó không h có chút e do nào c a Nikita Khrushchev p giày lên bàn t i Liên H p Qu c. chúng ta th c s th y ngư i Soviet phô trương các tên l a c a h trên Qu ng trư ng . u kia ư ng dây tr giúp ch là m t gi ng nói nh nhàng và s n lòng giúp s p x p hoá ơn thanh toán AOL c a b n hay h p tác v i b n v m t m u ph n m m m i. Cho r ng vì n n kinh t Mĩ ã ch ng th gi i hơn m t th k .278 TH GI I LÀ PH NG Michael Mandelbaum chuyên gia chính sách i ngo i c a i h c Johns Hopkins lưu ý. Khi n ph n ng v i các thách th c c a th gi i ph ng. Trong khi u bên kia ư ng dây nóng ã có th là Leonid Breznhev v i các l i e d a chi n tranh h t nhân. Nhưng ngày nay. Chúng ta s ph i b t u làm r t nhi u th khác i. Không. Khi n xã h i chúng ta có t c cho m t th gi i ph ng s c c kì khó nh c. nó s và ph i theo cách ó là o tư ng ngày nay cũng nguy hi m như o tư ng năm 1950 r ng Mĩ luôn ch ng v khoa h c và công ngh . và không h có chút h m hè sát khí c a các tên b t lương trong băng T Nga v i tình yêu. b i vì ho t ng kinh t có th luôn là m t trò chơi th ng-th ng. Nhưng vi c này s không d . “ ư ng dây nóng”. S c n lo i t p trung và ý . tôi là Rajiv. t u này c a t nư c n u kia. Không có Boris hay Natasha nào nói “Chúng tao s chôn chúng mày” v i d ng Nga c s t. n i m i ngư i Mĩ v i các trung tâm tr giúp Bangalore. Trong Chi n tranh L nh. ư c thay th b ng “ ư ng dây tr giúp”.

ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 279 chí qu c gia mà T ng th ng J. Nó có nghĩa là m t m c hi n dâng. v nh ng kĩ năng ngh nghi p m i trong m t giai o n b n năm. m t ư ng l i s kéo dài nhi u năm và kéo theo các chi phí r t n ng… Quy t nh này òi h i m t cam k t qu c gia l n v nhân l c khoa h c và kĩ thu t. nhưng s làm ph ng th gi i s có 279 . cái ph i b . “Nhưng s th t c a v n là chúng ta ã chưa bao gi ưa ra các quy t nh qu c gia hay s p t các ngu n l c cho s lãnh o như v y. nh ng cái ã không luôn tiêu bi u cho các n l c nghiên c u và phát tri n c a chúng ta. ít hơn hai tháng trư c di n văn c a Kennedy. và kh năng c a s i hư ng c a chúng t các ho t ng quan tr ng khác mơi chúng ã tr i ra m ng manh r i. “Hãy làm th t rõ là. F. và nơi nào tăng cư ng s t p trung c a chúng ta.chúng ã không ư c s d ng hoàn toàn. cái c n ch p nh n. ó là cái chương này nói v . Kennedy ã kêu g i bài di n văn n i ti ng 25-5-1961 v i Qu c h i v “các nhu c u qu c gia c p bách.” Khi ó. tôi yêu c u Qu c h i và t nư c ch p nh n m t cam k t kiên quy t i v i m t ư ng l i hành ng m i. Kennedy ã bi t là trong khi Mĩ ã có các tài s n con ngư i và th ch kh ng l . nư c Mĩ ang t nh l i t hai cú s c v Sputnik và vi c Liên Xô phóng tàu vũ tr v i m t nhà du hành vũ tr .” T ng th ng Kennedy nói.nh m thay th các kĩ năng b t ng hoá và thay i công nghi p làm cho l i th i b ng các kĩ năng m i mà các quy trình m i òi h i.” Và sau ó trình bày toàn b chương trình c a ông ưa ngư i lên m t trăng trong vòng mư i năm. “Tôi tin chúng ta có m i ngu n l c và tài năng c n thi t. hay cai qu n các ngu n l c và th i gian c a chúng ta m b o s th c hi n chúng. Chúng ta ã chưa bao gi nh rõ các m c tiêu dài h n v i m t l ch trình th i gian kh n c p. T ng th ng Kennedy nói thêm. t ch c và k lu t.” Amen. Kennedy ã ưa ra m t l i tuyên b tr nh tr ng có s c ng hư ng gây s ng s t ngày nay: “vì th tôi chuy n cho Qu c h i m t chương trình Phát tri n và ào t o Ngu n Nhân l c. Chúng ta ph i s p x p l i cái c n gi . nơi nào c n tăng g p ôi n l c c a chúng ta. c bi t trong các lĩnh v c nơi chúng ta ã th y th t nghi p kinh niên như h u qu c a các nhân t công ngh . ào t o hay ào t o l i hàng trăm ngàn ngư i lao ng. cái c n thích nghi. Chúng ta cũng ph i làm các th theo cách khác. ây ch là m t tr c giác. Yuri Gagarin. trang thi t b và phương ti n.hơn Liên Xô nhi u.” Trong di n văn ó.

à m t ngư i Mĩ. ch nghĩa tích c c xã h i. rèn luy n cơ b p. tôi t p trung nh t vào nư c mình. Như nhà tư b n m o hi m John Doerr m t l n làm tôi chú ý. và h hi u ngay cái gì ang x y ra. m t s s ưa ra câu tr l i t do truy n th ng. K y u s r t l i sau xa hơn nhanh hơn. Xã h i ã phát tri n s b xã h i chưa phát tri n thách th c sâu r ng hơn nhi u. Cái m i s b bi n thành cũ mau hơn. che ch . Tôi ưa ra ch nghĩa ph ng nhân ái. bang. Cho dù nư c b n có m t chi n lư c toàn di n i phó v i ch nghĩa ph ng. “B n nói v i gi i lãnh o Trung Qu c. và nuôi d y con cái.280 TH GI I LÀ PH NG tính tàn phá to l n v i các các xã h i truy n th ng và phát tri n. và n nh kinh t s không là m t c i m c a th gi i ph ng. m t h n h p chính sách ư c xây d ng quanh năm lo i hành ng l n cho th i i ph ng: s lãnh o. S LÃNH O L ông vi c c a chính tr gia Mĩ. h s ng trong th gi i nào và h c n làm gì n u h mu n phát t bên trong nó. b i vì s n nh chính tr d a r t nhi u vào s n nh kinh t . Tôi lo. ph i là giúp giáo d c và gi i thích cho ngư i dân. Làm sao chúng ta b t tay t i a hoá các l i ích và cơ h i c a th gi i ph ng. và h toàn là các kĩ sư. hay qu c gia. Tính t t c l i và b n có th th y r ng nh ng s phá v s n nhanh hơn và kh c nghi t hơn. và cung c p s b o v cho nh ng ngư i có khó khăn v i quá . tuy v y. mà không vi n d n n ch nghĩa b o h hay ch nghĩa tư b n b tr n? M t s s ưa ra các câu tr l i b o th truy n th ng. b n ã ư c c nh báo. Hãy nghĩ v Microsoft c hình dung ra làm sao i phó v i i quân toàn c u c a nh ng ngư i vi t ph n m m mi n phí! Chúng ta bư c vào m t th i kì sáng t o hu di t d a vào các steroid. ây không ph i là m t th nghi m. ph n l n. Chúng ta có m t v n ngày nay. nó s là m t thách th c có m t chi u kích hoàn toàn m i. Gi i lãnh o Mĩ thì C . [Xã h i] truy n th ng s c m th y l c hi n i hoá sâu r ng hơn nhi u. Nhưng n u b n không h có m t chi n lư c nào… . là r t nhi u chính tr gia Mĩ có v không bi t gì v th gi i ph ng. b t lu n m c a phương.

ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 281 không. t t c h u là nhà khoa h c hay kĩ sư. Chúng ta có quá nhi u chính tr gia Mĩ ngày nay nh ng ngư i có v làm i u ngư c l i. IBM tr nên ng o m n.khuy n khích h i tin r ng các vi c làm nh t nh là “các vi c làm Mĩ” và có th ư c b o v kh i c nh tranh nư c ngoài. “Ngư i Trung Qu c ã h r i ro xu ng. giáo d c. Thí d . B n có th th o lu n b ng s v i h . Và cái h c n nh t gi i thích cho ngư i Mĩ là khá gi ng như cái Lou Gerstner ã gi i thích cho l c lư ng lao ng IBM khi ông nh m ch c ch t ch năm 1993. th quái nào nó l i có th quy t nh c t tài tr c a Qu Khoa h c Qu c gia hơn 100 tri u $? Chúng ta c n các chính tr gia nh ng ngư i có kh năng và s n sàng c gi i thích l n truy n c m h ng.” Bill Gates nói thêm.’ B n g p m t b máy quan liêu thông minh. Nó ã nghĩ nó không ph i [nghe].” Tôi không nói ph i òi t t c các chính tr gia có b ng kĩ thu t. có kh năng giáo d c các c tri v chúng và kích ng m t s áp l i.b n không bao gi th o lu n ‘cho tôi m t câu nói ùa làm [các i th chính tr c a tôi] b i r i. M t b n tôi ã làm vi c IBM khi ó b o tôi r ng khi anh công ti năm u và tham d m t cua n i b . công vi c n ng nh c xu ng. Nó ã xây d ng toàn b c quy n kinh tiêu [franchise] c a nó kh p nơi giúp các khách hàng gi i quy t các v n . khi công ti thua l hàng t dollar. giáo viên IBM c a anh khoe r ng 281 . IBM i m t v i m t kinh nghi m g n ch t do nó ã không thích nghi và tư b n hoá trên th trư ng tính toán kinh doanh mà nó ã t o ra. và khi b n g p các chính tr gia Trung Qu c. vì h toàn là lu t sư. nó ng ng t o giá tr có ý nghĩa cho các khách hàng c a nó. trong t t c các l a ch n chính sách mà Qu c h i do phe C ng hoà d n u có th ã ưa ra l p ngân sách năm tài chính 2005. H có v ch u khó th c s làm cho các c tri c a h ngu n. nhưng có ích n u h có s hi u bi t cơ b n v các l c làm ph ng th gi i. hay vì Mĩ ã luôn th ng tr v m t kinh t trong su t cu c i chúng ta nó luôn s . và ó ã là toàn b s c m nh c a công vi c kinh doanh c a nó. Khó có m t chi n lư c qu c gia Mĩ i phó v i ch nghĩa ph ng n u ngư i dân th m chí không nh n ra r ng có m t l h ng giáo d c ang n i lên và r ng có m t l h ng hoài bão ang n i lên và r ng chúng ta trong m t kh ng ho ng th m l ng. Lúc ó. hay r ng lòng tr c n ph i ư c làm ngang b ng v i ch nghĩa b o h . Và khi IBM ng ng l ng nghe các khách hàng. Nhưng sau m t th i gian nó ng ng l ng nghe khách hàng.

ông ti p t c nh n m nh v n trao quy n cá nhân. Attal nói. gã chóp bu. Lúc ó là gi a các năm 1990. tuy v y. không ph i trách nhi m cá nhân. Khi Lou Gerstner n. [quan ni m v ] vi c làm su t i ngày xưa ch là trách nhi m công ti. ây là m t cú s c cho nh ng ngư i IBM. Ch ng c n nói.282 TH GI I LÀ PH NG IBM là m t công ti vĩ i n m c. IBM th y r ng nó không th ti p t c phát t v i m t s th a m a nh ng ngư i trung bình làm vi c cho m t công ti ã ng ng là m t ngư i chăm chú l ng nghe. vi c ó tr thành m t trách nhi m chung.” Không th b qua s tương t v i Mĩ nói chung vào u th k hai mươi m t. Tôi ng u vi c bán hàng cho IBM Pháp khi ó.” Gerstner nói v i các sinh viên Trư ng Kinh doanh Hardvard.” Khi Gerstner b t u thay i khung m u [paradigm] IBM. nó có th làm “nh ng th l thư ng v i ch nh ng ngư i trung bình. Công ti s cho b n khung kh nhưng b n ph i t o l p chính mình. Tôi b o nhân viên c a tôi là. b n ph i m b o r ng b n có th l i có th dùng ư c. m t kĩ sư ph n m m Pháp ngư i ã làm vi c cho IBM khi ó. Alex Attal. Công ti s b n ti p c n n tri th c. Nhưng m t khi chúng ta chuy n sang mô hình kh năng có th ư c dùng. nó khó nhìn vào gương và b o chính mình: nó trong m t kh ng ho ng không r t yên tĩnh và t t hơn h t là b t u làm m t l ch s m i hay tr thành l ch s . m t trong nh ng vi c u tiên ông làm là thay th khái ni m vi c làm su t i b ng khái ni m có th ư c thuê su t i. trong m t bài nói chuy n 9-12-2002. “C i bi n m t doanh nghi p b t u v i m t c m giác kh ng ho ng hay c p bách. k i u.” Khi th gi i b t u ph ng ra. Ông b o IBM là x u xa và r ng m t chi n lư c ch y u xoay quanh vi c thi t k và bán các máy tính – hơn là các d ch v và chi n lư c l y ra nhi u nh t t các máy tính ó cho m i khách hàng – là không có nghĩa. “Ông hi u . “Không t ch c nào s tr i qua thay i căn b n tr phi nó tin là nó g p r c r i sâu s c và c n làm cái gì ó khác s ng sót. Gerstner ã quy t nh ông s là cái gương ó. ã mô t s thay i theo cách này: “Thay cho IBM m b o cho b n r ng b n s ư c dùng. nhưng b n ph i t n d ng nó… B n ph i t o l p các kĩ năng b i vì chính b n s i ch i v i r t nhi u ngư i khác. Song khi m t công ti là nhà tiên phong. T t c là v thích nghi. M t b n tôi. châu báu.

hay có th thích nghi.vi c òi h i m t cú y quy mô l n v khoa h c và kĩ thu t. Chúng ta mu n Mĩ là IBM ư c tái sinh. T ng th ng Kennedy hi u r ng c nh tranh v i Liên Xô không ph i là cu c ch y ua vũ tr mà là ch y ua khoa h c. Ph i. Các chính tr gia có th làm cho chúng ta s hãi hơn và do ó là ngư i làm b t l c [disabler]. bu c Iran. Cái chính ph có th và ph i m b o cho nhân dân là cơ h i làm cho h có th dùng ư c hơn. cũng th Mĩ. Các chính tr gia không ch c n gi i thích th gi i ph ng cho nhân dân. úng có m t án ang thét vang. Kh ư c xã h i ó ã b xé to c v i s làm ph ng th gi i. Joe trung bình ph i tr thành Joe c bi t.là b ng cách ưa ra m t t m nhìn ưa ngư i lên m t trăng. kiêu căng. ho c h có th truy n c m h ng cho chúng ta và do ó là nh ng ngư i làm cho có th [enabler]. Th c ra. Chúng ta không mu n Mĩ tr thành cái mà IBM ã tr thành i v i công nghi p máy tính trong các năm 1980: nh ng ngư i m ra lĩnh v c và sau ó tr nên quá r t rè. ch không ph i b n tên l a vào Moscow. N u T ng th ng Bush tìm m t án di s n tương t . Th nhưng cách ông ch n kích ng ngư i Mĩ v hi sinh và b t tay vào làm cái c n th ng Chi n tranh L nh . N u T ng th ng Bush bi n c l p v năng lư ng làm cú sút m t trăng c a ông. C n s c tư ng tư ng nào ó. h c n truy n c m h ng cho h có th i phó v i thách th c c a nó.” Như IBM. mà th c ch t là m t cu c ch y ua giáo d c. và t m thư ng chơi ti p trên ó. chúng ta ph i c p n s s hãi c a nhân dân.nh ng ngày ó ã qua r i.m t sáng ki n khoa h c qu c gia có th là cú sút m t trăng c a th h chúng ta: m t chương trình c p t c cho năng lư ng thay th và b o t n làm cho nư c Mĩ c l p v năng lư ng trong mư i năm. Công vi c c a chính ph và doanh nghi p là không i m b o cho b t c ai m t vi c làm su t i. và Saudi Arabia vào con ư ng c i cách – mà h s ch ng bao gi làm v i 50$ m t thùng d u. v i m t cú t kích hu di t ông có th làm c n ngu n thu c a ch nghĩa kh ng b .ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 283 r ng m t công ti phi thư ng ch có th ư c xây d ng trên m t kh i lư ng t i h n c a nh ng ngư i phi thư ng. nhưng chúng ta cũng ph i nuôi dư ng trí tư ng tư ng c a h . Có nhi u i v i s lãnh o chính tr hơn là m t s c nh tranh v ai có th ưa ra các m ng lư i an sinh r ng rãi nh t. Venezuela. không d khi n ngư i dân thi t tha v i th gi i ph ng.làm 283 . chuyên d ng. Nga.

và công vi c c a chính ph và các công ti là giúp ngư i lao ng luy n cơ b p c n thi t làm vi c ó.284 TH GI I LÀ PH NG m nh ng dollar. và an toàn kinh t c a chính mình. Vi c làm su t i ph thu c vào b o qu n r t nhi u m .” Tôi b n tư ng nh t quán r ng các c t báo c a tôi. có v dư ng như là tôi s lên m t trăng trư c khi T ng th ng Bush i xu ng ư ng này. Nhưng chúng tôi có th m b o r ng chính ph và các công ti s t p trung cho b n các công c khi n b n có th ư c dùng su t i hơn. áng ti c cho nư c Mĩ. Ông cũng có th t o ra m t nam châm th c truy n c m cho nh ng ngư i tr tu i óng góp cho c chi n tranh ch ng kh ng b l n tương lai c a nư c Mĩ b ng l i tr thành các nhà khoa h c.” Toàn b tâm trí c a m t th gi i ph ng là n p nghĩ trong ó cá nhân ngư i lao ng s ngày càng ch u trách nhi m hơn v cai qu n s nghi p. “Chúng tôi không th m b o cho b n b t c vi c làm su t i nào. CƠ B P ì vi c làm su t i là m t d ng m mà m t th gi i ph ng ơn gi n không th duy trì lâu hơn ư c n a. Bush là c Nixon v i Trung Qu c l n JFK i v i m t trăng b ng m t nư c i. “ ây là m t tình th th ng-th ng-th ng-th ng-th ng. các c t ã nh n ư c ph n h i tích c c hơn h n qua nhi u năm. Kêu g i m i năng l c và kĩ năng c a chúng ta t o ra m t nhiên li u th k hai mươi m t là cơ h i c a George W. Vì sao hai th V . Kh năng có th dùng ư c su t i òi h i thay m ó b ng cơ b p. ch nghĩa ph ng nhân ái c tìm t p trung năng l c c a nó vào vi c làm th nào chính ph và doanh nghi p có th nâng cao kh năng có th dùng ư c su t i c a m i ngư i lao ng. và các công ti và nh ng ngư i lao ng. và c i thi n a v c a chính ông Châu Âu b ng làm cái gì ó to l n gi m s nóng lên toàn c u. Kh ư c xã h i t ra ti n b ph i c có hi u l c gi a chính ph và nh ng ngư i lao ng.” Michael Mandelbaum nói. c bi t t thanh niên. ã là các c t báo thúc gi c t ng th ng hi u tri u qu c gia cho nhi m v này. kĩ sư. “ ây không ch là th ng-th ng. r i ro. là m t kh ư c trong ó chính ph và các công ti nói. “Cơ b p” nh ng ngư i lao ng c n nh t là các kho n phúc l i có th mang i và các cơ h i cho vi c h c su t i. và nhà toán h c.

ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 285 ó? B i vì chúng là các tài s n quan tr ng nh t khi n công nhân di ng và thích nghi. L c lư ng lao ng càng c m th y di ng . Tài s n ó s tr nên th m chí m t l i th hơn trong th gi i ph ng. ph thu c vào lo i phúc l i mà nhà s d ng lao ng c th ki n ngh . ph quát. nhưng chúng ph c t p và nhi u ngư i lao ng không t n d ng chúng vì i u ó. theo ư ng l i do Progressive Policy Institute [PPI . ngư i lao ng có th mang toàn b danh m c u tư v i mình và không ph i ho c rút ti n ra hay nó dư i cái ô c a ngư i s d ng lao ng trư c. Song n u có khi nào ph i i vi c làm. ti n thư ng. và Medicaid.v m t chăm sóc y t . s ng viên ngư i lao ng l p các chương trình ti t ki m thu tr sau 401(k). Căn c vào th c t ó. và c vi c t o l n hu vi c làm u tăng t c. ngày càng quan tr ng cho xã h i. T o ra khung kh pháp lí cho tính có th mang theo c a lương hưu và chăm sóc s c kho . m c có th . B n không mu n ngư i dân c m th y h ph i l i m t công ti mãi mãi ơn gi n gi tr c p và phúc l i y t c a h . i u kho n chuy n kho n có t n t i ngày nay. Ngày nay x p x 50 ph n trăm ngư i Mĩ không có sơ hưu trí d a vào vi c làm nào.nó s càng s n sàng và có kh năng nh y vào các ngành m i và vi c làm c s c m i do th gi i ph ng sinh ra và chuy n t các công ti h p h i sang các công ti phát t. Như kinh t gia i h c Hardvard Robert Lawrence lưu ý. Ngư i may có m t sơ không th d dàng mang nó v i mình t vi c làm này sang vi c làm khác. Lawrence lí l . ơn gi n. mà b n có th m v i vi c làm u tiên c a b n. Cái c n là m t sơ hưu trí có th mang theo.s giúp ngư i dân tăng cơ b p như v y. hay c phi u. có th gi i thoát m l n l n c a mư i sáu s l a ch n thu n p sau khác nhau ư c chính ph ngh bây gi và h p nh t t t c chúng vào m t phương ti n duy nh t. 285 . và kh năng h c su t i. M i ngư i lao ng và nhà s d ng lao ng c a mình có th óng góp b ng ti n m t. làm cho phúc l i và giáo d c. phúc l i tr c p.Vi n Chính sách Ti n b ] xu t. tài s n l n nh t duy nh t mà n n kinh t Mĩ có luôn ã là tính linh ho t và tính di ng c a l c lư ng lao ng và lu t lao ng c a nó. Các tài s n này có th ư c tích l i mi n thu trong b t c các l a ch n ti t ki m hay danh m c u tư nào mà ngư i lao ng ch n. Medicare. khác Tr c p Xã h i. Sơ ph quát này.thêm vào Tr c p Xã h i. chia s l i nhu n.hai thành t then ch t c a kh năng có th ư c dùng – càng linh ho t càng t t.

ch t ch PPI. Hơn n a.286 TH GI I LÀ PH NG Sơ hưu chung ph quát s làm cho vi c chuy n kho n ơn gi n. C n cho nh ng ngư i lao ng m i b n .” Marshall lí l . chia s bên t o tư b n c a th gi i ph ng. có th mang theo. Nhưng m t khi ngư i lao ng chuy n sang vi c làm khác. trong m t th gi i ph ng nơi m i công nhân s im t v i c nh tranh hà kh c hơn. và v i m i di chuy n. và ph quát này. “Chúng ta mu n m t công chúng th y mình v i tư cách nh ng ngư i trong cu c. m i ngư i càng có nhi u cơ h i t o c a c i qua năng l c c a các th trư ng và lãi kép. d dàng. theo cách s h u nhà ã th c hi n i u ó trong th k hai mươi. Thêm vào chương trình hưu ơn gi n.” Marshall nói. các kho n phúc l i ư c g i vào cùng tài kho n ph quát ó. như th nhà giam lương hưu t nó s không bao gi gi ai ó kh i di chuy n t vi c làm này sang vi c làm kia. như m t khuy n khích thu hút ngư i làm. các kho n u tư trong sơ 401(k) cá bi t ó s ơn gi n t ng vào tài kho n hưu ph quát c a anh hay cô ta. và mong i. Cũng là cách khác ti p sinh l c cho nó. anh hay cô ta s càng có kh năng t l c. nh ng ngư i có m t mi ng trong chi c bánh. bên c nh s h u nhà. là t o ra nhi u cách hơn ngư i lao ng là ch s h u các tài s n tài chính. không ch c nh tranh trên th trư ng lao ng toàn c u. ó là nơi chính sách công ph i t p trung vàoch c ch n là nhân dân có các tài s n t o c a c i khi h bư c vào th k hai mươi m t. “ ư c u tư sâu hơn vào h th ng ch nghĩa tư b n dân ch và các chính sách c a chúng ta gi nó năng ng. M t ph n vi c khi n nh ng ngư i lao ng di ng hơn. M i nhà s d ng lao ng v n có th ưa ra sơ phúc l i 401(k) c th c a riêng mình. có th b t u m t 401(k) m i. V i m i vi c làm m i. Nó là m t cách khác. làm cơ s cho tính chính áng c a ch nghĩa tư b n dân ch . “Chúng ta t t c ph i là các ch nhân cũng như nh ng ngư i ăn lương. vì nh ng ngư i lao ng cũng là các ông ch thì là nh ng ngư i có năng su t hơn trong công vi c. Will Marshall. s m hơn và ph t các công ti không cho. không ch lao ng c a chính h . nh ng ngư i là nh ng ngư i trong cu c. xu t quy ch có th làm cho d dàng hơn nhi u và có kh năng hơn cho nh ng ngư i lao ng nh n quy n ch n c phi u trong các công ti h làm vi c.” Vì sao? B i vì có m t kh i ngày càng tăng các tài li u khoa h c nói. Quy ch như v y s cho khuy n khích thu i v i các công ti cho ngư i lao ng nhi u quy n ch n hơn.

thay vào ó hãy t p trung m r ng gi i ch s h u tư b n. M i ngư i. Nh ng ngư i lao ng có th ch n bao ph cao. Nhưng các nhà s d ng lao ng s không ch u trách nhi m àm phán các sơ v i các công ti b o hi m. có th bao hàm m t ph n hay toàn b phí b o hi m và nhân viên [tr ] ph n còn l i. như th vì sao không chào nó cho công chúng r ng rãi? Nh ng ngư i lao ng nghèo và có thu nh p th p không s c tham gia m t sơ s nh n m t ít tr c p chính ph làm v y. i u ti t. Các qu này ra các quy t c và t o ra m t thương trư ng trong ó các công ti b o hi m có th chào m t th c ơn các quy n ch n. Ý tư ng là thi t l p các qu mua t p th t ng bang m t. V m t chăm sóc s c kho . L i l n n a. ph i ư c b o hi m. và công vi c c a các nhà s d ng lao ng là t o thu n l i cho nhân viên c a h 287 . Các qu bang hay liên bang s làm vi c ó. Ph thu c vào ngư i s d ng lao ng. và tr c p trong ó chính ph ra các quy t c chính sao cho không có vi c hái-anh ào c a nh ng ngư i lao ng giàu có hay s tuỳ ti n t ch i i u tr . như nh ng ngư i b o th có v r t thư ng th . theo cách các nhân viên Qu c h i và liên bang hi n nay b o hi m mình. mà tôi s không ào b i r t chi ti t. M i nhà s d ng lao ng khi ó s ch u trách nhi m v chào th c ơn v các quy n ch n này cho m i nhân viên m i. tôi thích lo i chương trình chăm sóc s c kho có th mang theo do PPI xu t.ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 287 nh chúng ta có th và làm cho h có ư c quy n ch n c phi u d như các nhà tài phi t. hay th p. trung bình. Theo cách này ngư i lao ng s hoàn toàn di ng và có th l y b o hi m y t c a mình b t c âu h i. c t y u là chúng ta phát tri n m t sơ cho b o hi m y t có th mang theo làm gi m gánh n ng nào ó lên các nhà s d ng lao ng cung c p và qu n lí ph m vi b o hi m. Song ý tư ng chính là l p m t th trư ng b o hi m tư nhân do chính ph giám sát. Lo i sơ này ho t ng gi ng m t bùa h m ng cho các thành viên Qu c h i. vì vi c ó b n thân nó s là m t cu n sách. hay nơi có b o hi m s c kho qu c gia. nơi h có ít nh hư ng cá nhân. hay không t n t i. B n thân chăm sóc s c kho ư c qu n lí tư nhân. tuy v y. Thay cho ch t p trung b o v nh ng ngư i có v n hi n t i. H u như m i doanh nhân mà tôi nói chuy n v i cho cu n sách này u vi n d n n các chi phí chăm sóc s c kho r t cao và không ki m soát ư c Mĩ như m t lí do di chuy n các nhà máy ra nư c ngoài n các nư c nơi phúc l i là h n ch hơn.

chính ph có m t vai trò quy t nh khác. chúng ta c n các gi i pháp c ng tác hơn . tuy v y. Làm ru ng tr thành m t ho t ng c n nhi u tri th c hơn v i các máy kéo do các v tinh GPS hư ng d n ch c ch n r ng các hàng ư c gieo th ng th n. S c l c ã là m t d ch v th c mà r t nhi u ngư i ã có th bán trang tr i hay trong xư ng. V quá . nhưng tôi nghĩ c m h ng cơ b n ng sau chúng là hoàn toàn úng: Trong m t th gi i ph ng. lao ng. s c l c con ngư i ã th c s quan tr ng.” Tuy v y. khi chúng ta y các biên gi i tri th c con ngư i ra. S hi n i hoá ó. Nhưng có m t ph n thư ng tăng lên cho nh n d ng và gi i quy t các v n ph c t p. Xã h i nói chung nhìn vào quá này t nông nghi p truy n th ng sang công nghi p hoá và nói. V i vi c sáng ch ra ng cơ i n và u máy hơi nư c. nơi s an toàn c a ngư i lao ng không còn có th ư c b o m b i các công ti Fortune 500 v i các sơ hưu trí và s c kho t trên xu ng. M i th k . Ngư i ta có th phê phán l t v t v chi ti t c a b t c trong các xu t này. Không còn m y ph n thư ng cho s c l c n a. tuy v y. giúp h tr m t ph n hay toàn b phí b o hi m. và doanh nghi p – các gi i pháp s khuy n khích nh ng ngư i lao ng t l c nhưng không ch h t xoay x l y. xem ppionline.gi a chính ph . ngay c trang tr i.288 TH GI I LÀ PH NG tham gia vào m t trong các qu bang này và. Trong th i i ti n công nghi p. hi n vi c b i b cơ b p c a kh năng có th ư c dùng. c ng v i phân hoá h c. c ng v i nhi u ngư i hơn làm vi c các nhà máy. “Th t tuy t! Chúng ta s có nhi u th c ph m hơn và th c ph m t t hơn v i giá h hơn. s c l c cơ th tr nên ít quan tr ng hơn. công vi c m i m c tr nên ph c t p hơn. M t ph n nh có th lái m t xe t i to. nh ng ngư i s d ng lao ng có th ti p t c chào các sơ chăm sóc s c kho như m t khuy n khích. lí tư ng ra. (V chi ti t. nhưng b n thân h không ch u trách nhi m v chăm sóc s c kho .org). và các công nhân s có quy n ch n theo ho c sơ do ngư i s d ng lao ng chào hay th c ơn các quy n ch n s n có qua các qu mua [purchasing pool] c a bang. nh ng K . ã làm cho r t nhi u ngư i không có vi c làm v i lương trư c kia h ã ki m ư c trong nông nghi p. òi h i nhi u nh n d ng và gi i quy t v n hơn.

Khi xã h i Mĩ ã t o ra nhi u hơn nh ng ngư i có kĩ năng cao hơn b ng bi n trung h c thành b t bu c. t b o dư ng ư ng sá n s a ch a nhà n Starbuck. co l i. là bi n giáo d c b c ba. B ng làm co l i qu nh ng 289 . ph c t p hơn.” B ng cách nào ó chúng ta ã i qua quá này t m t xã h i d a vào nông nghi p m t trăm năm trư c sang m t xã h i d a vào công nghi p – và v n k t thúc v i m t m c s ng cao hơn cho tuy t i a s ngư i Mĩ. c công ngh và thương m i làm cho cái bánh l n hơn. “và cái thi u lúc này là m t s c tư ng tư ng chính tr v làm th nào chúng ta làm cái gì ó th t úng to l n và th t úng quan tr ng cho quá vào th k hai mươi m t như chúng ta ã làm cho th k mư i chín và hai mươi. chúng ta ã ưa thêm. Chúng ta ph i ng ng s di chuy n này sang công nghi p hoá. Chúng ta ã làm vi c ó th nào? “Chúng ta ã nói m i ngư i s ph i có giáo d c trung h c.” Romer lưu ý. trên nh phong trào trung h c. Lu t Lính Mĩ [GI Bill] và h th ng i h c hi n i.” kinh t gia i h c Stanford Paul Romer nói. thì chính ph tr c p cho ít nh t hai năm. “ ây là tai ho . Giáo d c b c ba càng c t y u hơn khi th gi i tr nên ph ng hơn. “ y ã là các ý tư ng l n. nhanh hơn nhi u so v i trong quá t n n kinh t nông nghi p sang công nghi p. Romer nói thêm. M t là t o ra nhi u ngư i hơn v i các kĩ năng òi công vi c có giá tr gia tăng cao hơn trong các niche m i. nó trao quy n cho nhi u ngư i hơn ki m ư c m t mi ng to hơn c a chi c bánh kinh t l n hơn.ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 289 nông dân b cơ b p bó bu c và gia ình c a h nói. vì công ngh s khu y tung các vi c làm cũ và sinh ra các vi c làm m i. Làm sao tôi có m t vi c làm trong n n kinh t công nghi p v i ch cơ b p và trình l p sáu? Tôi s không có kh năng ăn b t c th c ph m t t hơn. Và hai là. Giáo d c nhi u ngư i hơn m c th ba có hai tác ng. hay m t trư ng kĩ thu t. song chúng cũng chuy n ph n c a chi c bánh ó r i xa lao ng kĩ năng th p sang lao ng kĩ năng cao. r hơn. m t cao ng khu v c. Khi th k ó di n ti n.” Như các s gia kinh t ã cho th y trong lo i nghiên c u (xem thí d công trình c a các kinh t gia Harvard Claudia Goldin và Larry Katz). làm cho qu ngư i có kh năng làm công vi c kĩ năng th p. ph c t p hơn. và d i dào nào ư c làm ra t các trang tr i. b t lu n m t i h c nhà nư c.” Thách th c hi n nhiên. “ ó là t t c cái phong trào trư ng trung h c d nh ph n u th k hai mươi. n u không là b t bu c.

T m nhìn c a tôi là ưa m i àn ông hay àn bà Mĩ vào khuôn viên m t trư ng i h c.òi h i m t s nh y v t hoàn toàn m i lên phía trư c. vì có s n ít ngư i làm các vi c ó hơn. hãy l y CapitalOne. chúng ta giúp n nh lương c a h (v i i u ki n ki m soát nh p cư). h ng ngư i s d ng lao ng có m t óng góp cơ b n làm cho vi c h c su t i và c vũ kh năng có th dùng ư c. Bây gi chúng ta th y m t s tăng lên c a kho ng cách ó trong hai mươi hay ba mươi năm v a qua. “Th c ra. JFK ã mu n ưa ngư i lên m t trăng. Chúng ta ph i tăng tr c p chính ph làm cho có th cho ngày càng nhi u tr em vào h c các trư ng cao ng khu v c và ngày càng nhi u ngư i lao ng có kĩ năng th p ư c ào t o l i. Không tình c là các th ng nư c có th òi 75$ m t gi các khu ô th l n hay khó tìm ư c các qu n gia hay u b p t t. Nhưng chuy n t là m t nhân viên i n tho i sau khi công vi c ư c outsource sang n . và tr em có thu nh p th p s ch ng bao gi có m t cơ h i. Kh năng c a nư c Mĩ t gi a th k mư i chín n n a th k hai mươi ào t o ngư i dân. và làm cho công vi c kĩ năng th p khan hi m ki m ư c ng lương t t là cách chúng ta ã t o ra m t giai c p trung lưu mà không có m t kho ng cách thu nh p quá khác nhau. chúng ta ã thu h p kho ng cách thu nh p. vi c m r ng tính s n có c a các trư ng kĩ thu t và cao ng khu v c cũng th . ngư c v i vi c làm ư c m b o. b n c n m t m c kĩ năng th m chí cao hơn làm các công vi c m i. M i ngư i ph i có m t cơ h i ư c ào t o sau trư ng trung h c. h n ch nh p cư. Thí d . b t u outsourcing các ph n vi c c a N .” Romer lưu ý. Trong khi m r ng các i h c nghiên c u phía cao c p c a ph là quan tr ng. Chuy n t là m t nông dân thành m t nhân viên tr c i n tho i nói ti ng Anh thích h p và có th l ch s là m t chuy n.” V i m i ti n b v công ngh và s tăng lên v ph c t p c a các d ch v .290 TH GI I LÀ PH NG ngư i lao ng kĩ năng th p. công ti th tín d ng toàn c u. thành ngư i có kh năng cài t hay s a ch a các h th ng thư tho i – hay vi t ph n m m c a chúng. “t cu i th k mư i chín n gi a th k hai mươi. i u ó nói cho chúng ta là b n ph i ch y nhanh hơn l i cùng a v . Khác i thì tr em [c a các gia ình] có thu nh p cao s có các kĩ năng ó và mi ng c a chúng.

“Thay vào ó. nh ng ngư i b outsourcing nh hư ng nh t. công ti tư v n công ngh . C nh tranh trong th trư ng các d ch v tài chính toàn c u. CapitalOne b t u. R i nó m m t chương trình ào t o chéo các l p trình viên máy tính. v m i th t cho vay mua ôtô n qu n lí r i ro. h c n xây d ng m t nhóm nh ng ngư i a tài nh ng ngư i l p m t danh m c phong phú v tri th c và năng l c kích thích [nhi u] m c tiêu kinh doanh. cho phép h áp ng hay hành ng khá nhanh nhưng không có ư c hay 291 .ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 291 ho t ng h u trư ng c a nó cho Wipro và Infosys n trong vài năm v a qua. Nh ng ngư i a năng [generalist] có ph m vi r ng và kĩ năng không sâu. Nó làm rõ r ng không có nơi trú an toàn n a nơi vi c làm su t i là có th . ngoài c l i ích riêng c a nó và c m th y có nghĩa v i v i các nhân viên nó sa th i. Công ti l y m t l p trình viên chuyên v máy tính l n và d y anh hay cô ta làm m t l p trình viên h th ng phân tán n a. vì h có th làm nhi u vi c. b ng th giáo d c nh ng ngư i lao ng c a nó qua các h i th o v tình hình c nh tranh khó khăn c a công ti. mô t xu hư ng trong gi i công ngh thông tin xa kh i chuyên môn hoá và t i g n các nhân viên có th thích nghi và a tài hơn.com trích d n.bên trong hay bên ngoài CapitalOne. Xây d ng tính a tài c a nhân viên và tìm các nhân viên ngư i ã là hay s n sàng tr thành ngư i a tài “s là kh u l nh m i cho l p k ho ch ngh nghi p. Cái CapitalOne ã làm.” theo m t nghiên c u c a Gartner do Techrepublic. ã là th làm cho ngày càng nhi u nhân viên c a nó thành a tài. T “ngư i a tàiversatilist” ư c t o ra b i Gartner Inc.” nghiên c u c a Gartner nói. CapitalOne ti n hành ào t o chéo tương t v phía kinh doanh c a nó. vì h ã ư c ào t o chéo và vì th có th dùng ư c hơn.” Nghiên c u c a Gartner lưu ý r ng “các chuyên gia nói chung có các kĩ năng sâu và ph m vi h p. công ti c m th y nó ph i l i d ng m i cơ h i ti t ki m chi phí mà các i th c nh tranh c a nó có. K t qu là. Và nh ng ngư i ư c ào t o chéo nhưng ư c gi l i thì a tài hơn và vì th có giá tr hơn cho CapitalOne. các nhân viên cu i cùng ph i ra i vì outsourcing trong m t v th t t hơn nhi u ki m vi c làm m i. cho h s tinh thông ư c các ng nghi p công nh n nhưng hi m khi có giá tr bên ngoài lĩnh v c tr c ti p c a h .. “Các doanh nghi p t p trung vào riêng năng l c kĩ thu t s th t b i liên k t thành tích c a l c lư ng lao ng v i giá tr kinh doanh. tuy v y.

ưa ra m t lo t cơ h i h c t p trong công ti càng r ng càng t t. Hàn Qu c.” TechRepublic trích Joe Santana. và nhà khoa h c n . xây d ng các m i quan h . H u h t các kĩ sư. H có nh hư ng gia ình. các công ti ph i ư c ng viên. Nh ng ‘con dao nhíp” ó là nh ng ngư i a tài. và B An ninh N i a.qua ho c thăng ti n ngh nghi p hay ào t o. và chúng ta không th FBI. Trong khi chúng ta c n tăng g p ôi các n l c b i b cơ b p c a m i cá nhân ngư i Mĩ. Th c ơn v các chương trình ào t o công nhân d a trên Internet ngày nay là to l n. h càng m r ng cơ s kĩ năng c a l c lư ng lao ng c a riêng h và càng hoàn thành nghĩa v o c i v i ngư i lao ng mà công vi c c a h ư c outsource th y r ng khi ra i h có th dùng ư c hơn khi h n. giám c ào t o Siemens Business Services: “V i m t ngân sách ph ng hay th m chí nh hơn và ít ngư i hơn. ngư c l i. nó ph i là th này: B n cho tôi lao ng c a b n. có h c. cũng không cho Sergey Brin ti p theo . và m ương các vai trò m i. các nhà qu n lí c n rút ư c nhi u nh t t nh ng ngư i h có… H không còn có th nhìn ngư i như các công c c bi t n a. và h u h t s ch p l y cơ h i tr thành ngư i Mĩ. chúng ta cũng ph i ti p t c nh p kh u cơ b p t nư c ngoài. Iran. nhà v t lí. Nh t.tr nên có th dùng ư c hơn.t các chương trình h c l y b ng tr c tuy n n ào t o hư ng d n n i b cho các chuyên môn khác nhau. CIA. v i tr c p chính ph hay khuy n khích thu . và Israel nh ng ngư i n làm vi c hay h c Hoa Kì tr thành các công dân tuy t v i. trong s s t s ng c a h không cho m t Mohammed Atta n a vào. áp d ng sâu kĩ năng cho m t ph m vi ngày càng r ng c a các tình hu ng và kinh nghi m. N u có m t kh ư c xã h i m i ng m gi a ngư i s d ng lao ng và các nhân viên ngày nay. Và ngư i c a h ph i ít gi ng các công c c bi t hơn và gi ng các dao nhíp [c a Quân i Thu Sĩ] hơn. H chính xác là lo i ngư i mà t nư c này c n. mà chi phí i v i công ti ưa ra các l a ch n giáo d c này là r t th p. chăm ch . tôi s cho b n m i cơ h i. và tôi s m b o r ng ch ng nào b n còn làm ây. có ư c các năng l c m i.” Ngoài l i ích riêng c a h bi n nhân viên c a h thành ngư i a tài ra. Công ti cung c p càng nhi u cơ h i h c su t i. Arab. Không ch là có th c ơn kh ng l . a tài hơn. Nga. Trung Qu c.292 TH GI I LÀ PH NG ch ng t ư c s tin c y c a các i tác hay khách hàng c a h . Nh ng ngư i a tài.

m t kinh t gia ih c California. nó s luôn k t thúc v i m t ưu th th c cho nư c Mĩ. hai ph n ba công nhân m t vi c làm các ngành ch tác b c nh tranh nư c ngoài làm t n thương ã ki m ư c ít hơn vi c làm ti p theo. Lo i m t t th c s c n thêm vào m t th gi i ph ng là b o hi m lương. hi u trư ng Johns Hopkins. Như b t c ai lo cho s c kho c a mình u bi t. Bill Brody. Theo m t nghiên c u c a Lori Kletzer. N u th gi i ph ng là v k t n i t t c các qu tri th c l i v i nhau. Ta c n gi nó. ngư i sinh ra Nga. M t h th ng phúc l i không c vũ nhân dân làm vi c chăm ch là m x u. Tôi không quan tâm n u ó là th n tho i Hy L p hay toán h c. chúng ta mu n qu tri th c c a mình l n nh t.ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 293 vào. vì th b t c th gì có th làm Mĩ có ư c các tinh hoa hàng u ó thì chúng ta ph i làm. và th m chí thêm vào. An sinh Xã h i là m t t. tôi thích h là các công dân Mĩ giúp tr các phúc l i hưu trí c a tôi. Như m t nhà ki n trúc máy tính b n tôi nói. “Chúng ta trong m t cu c tìm ki m tài năng toàn c u. nói. b i vì m t trong s h s là Babe Ruth. v n c n duy trì m t ít m . N u chúng ta có th g n l y ph n t t nh t c a các l a ch n u quân trí tu t u t kh p th gi i. “N u m t ngày nào ó m t ngư i sinh nư c ngoài s l y m t vi c làm c a tôi. trong các năm 1980 và 1990. M t m t vi c làm vì b t c lí do gì là m t t n thương. i u ó cũng úng v i m i nư c trong th gi i ph ng.song m i ngư i u c n m t ít m .nhưng c bi t i v i các công nhân già hơn nh ng ngư i ít có 293 T . m t ng sáng l p c a Google.” Tôi ưa m t chính sách nh p cư c p visa làm vi c 5 năm cho b t c sinh viên nư c ngoài nào hoàn thành b ng ti n sĩ m t i h c Mĩ ư c th a nh n v b t c tài nào. có “m t t” và “m x u”. và vì sao chúng ta l i anh hay cô ta i nơi khác? M T T Nh ng cái m áng Gi l i rong khi nhi u m ng lư i an sinh công ti và chính ph cũ s m t i dư i c nh tranh toàn c u trong th gi i ph ng. Santa Cruz. M t ph n tư s công nhân m t vi c làm và ư c s d ng l i th y thu nh p c a h s t 30 ph n trăm hay hơn.i v i ngư i lao ng và gia ình h .

B n ư c tr ph n l n vì các kĩ năng chung c a b n. Nó có ư c nh hư ng chính tr hơn n a t U ban Thâm h t Thương m i Hoa Kì c a hai ng năm 2001. trong m t th i kì nh s n. và cái chúng ta suy nghĩ v là m t cơ ch theo ó nh ng ngư i th ng có th bù cho k thua.k c các nguyên nhân c a hay ph i làm gì v i thâm h t thương m i. có tư cách cho b o hi m lương.” Lawrence nói. là m i ngư i lao ng có “các kĩ năng chung và các kĩ năng c thù” mà h ư c tr . Ý tư ng b o hi m lương này ư c Robert Lawrence và Robert E. Litan c a Brooking Institution Harvard xu t l n u năm 1986 m t cu n sách có tên Saving Free Trade [C u Thương m i T do]. nh ng ngư i lao ng ki m n bù cho m t vi c . Chương trình b o hi m th t nghi p chu n do nhà nư c v n hành làm nh b t s au kh này m t chút i v i nh ng ngư i lao ng.ngoài s sáng su t c a b o hi m lương. giáo d c trung h c c a b n hay b ng cao ng c a b n. trong khi b n có m t vi c làm m i và h c các kĩ năng c thù m i. nhưng nó không gi i quy t m i lo l ng l n hơn c a h v gi m lương trong m t vi c làm m i và s b t l c tr b o hi m y t khi h th t nghi p và tìm ki m [vi c m i]. Ông ch m i ch c s không bù m y cho b n vì các kĩ năng c thù c a b n. b i vì hi u bi t c a b n như m t ngư i v n hành máy công c hay m t k toán viên nói chung có l ít có giá tr cho ngư i ch . hay b n có th có b ng trung h c và kh năng v n hành máy ti n. Ý tư ng phai nh t m t th i gian trư c khi nó l i b t u b t l a v i m t phân tích c p nh t năm 2001 c a Kletzer và Litan. C hai kĩ năng ã ư c ph n ánh trong lương c a b n. Cách nghĩ v vi c này. “Thương m i t o ra nh ng ngư i th ng và k thua. và c bi t các k thua nh ng ngư i ã hư ng lương cao trong m t vi c làm cá bi t và t nhiên th y vi c làm m i c a mình có lương th p hơn nhi u. B o hi m lương s bù các kĩ năng c thù cũ cho b n. Nhưng gi s m t ngày nào ó vi c làm máy ti n c a b n chuy n sang Trung Qu c hay công vi c k toán cơ s c a b n ư c outsource sang n và b n ph i ra i và ki m vi c làm m i. ông gi i thích. U ban này ã không th th ng nh t v b t c gì . và khi b n thay i vi c làm b n mau chóng phát hi n ra cái nào là cái nào.294 TH GI I LÀ PH NG kh năng hơn thích nghi v i các kĩ thu t s n xu t m i hay thi u giáo d c chuy n lên các vi c làm d ch v có kĩ năng hơn. Như th b n có th có m t b ng cao ng và ki m toán viên có công ch ng [CPA].

Litan ư c lư ng r ng m t t l th t nghi p 5 ph n trăm. nhưng n u nó ho t ng như d ki n. trong khi các công nhân th t nghi p có th hư ng thêm 52 tu n b o hi m th t nghi p n u h theo m t chương trình tái ào t o ư c chu n y. Và th ba. ào t o t i ch luôn là cách t t nh t h c các kĩ năng m ithay cho ph i ăng kí vào chương trình ào t o chung nào ó c a chính ph . Nh ng ngư i lao ng tho mãn ba i u ki n ó s ư c chi tr trong hai năm.ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 295 s ph i tho mãn ba tiêu chu n. mà thư ng ch bù kho ng 50 ph n trăm lương trư c ó c a h u h t ngư i lao ng. hay óng c a nhà máy. B o hi m lương i v i tôi có v là ý tư ng t t hơn nhi u vi c d a ch vào b o hi m th t nghi p truy n th ng do nhà nư c cung c p. và không giúp nh ng ngư i lao ng b m t thu nh p sau khi h ã có vi c làm m i.000 $ m t năm). xu t Kletzer-Litan có r t nhi u ý nghĩa i v i tôi như phúc l i thích h p làm m cho ngư i lao ng trong m t th gi i ph ng. Th hai. vi c làm h m t ph i là do d ng di d i nào ó – offshoring. Hơn n a. nó 295 . m t chương trình như v y s rõ ràng có chi phí th p. Hơn n a. nhi u công nhân th t nghi p không có ti n t n d ng s m b o này. Cũng th . mà không có h a h n gì cho m t vi c làm. Th nh t. Vì t t c các lí do này. như Kletzer và Litan lưu ý. h ã gi vi c làm này ít nh t hai năm. bù cho m t n a kho n s t thu nh p t vi c làm trư c (không quá 10. Chương trình này s không thay th b o hi m th t nghi p c i n do nhà nư c v n hành i v i nh ng ngư i lao ng ch n nó. ư c gi i h n cho sáu tháng. ngư i lao ng không có m b o nào r ng khi h h c xong h s có vi c làm. b o hi m lương s không ư c tr cho n khi ngư i lao ng tìm ư c vi c làm m i. Kletzer và Litan cũng ki n ngh chính ph tr n a phí b o hi m s c kho cho t t c nh ng ngư i lao ng “b di chuy n” trong sáu tháng. thu h p. là r t nh so v i tác ng tích c c nó có th có v i ngư i lao ng. outsourcing. b o hi m lương và tr c p chăm sóc s c kho hi n nay s t n kho ng 8 t $ m t năm. và qua ào t o ó trong khi v n th t nhi p. tuy t t c ngư i lao ng b sa th i bây gi có quy n mua b o hi m s c kho không ư c tr c p t ngư i s d ng lao ng trư c n u b o hi m ý t ư c chào khi h ã làm vi c. vi c này s cho m t khuy n khích m nh ki m vi c nhanh và tăng cơ h i h s ư c ào t o l i t i ch .

sau khi ã dàn x p quá c a Mexico vào NAFTA. và ban qu n lí và các công oàn hàng không t t c àm phán b n tháng và ban qu n lí nói.b n không ch tàn nh n. Như Joshua S. hay các rào c n? Hãy tôi di n t th ng th ng như tôi có th : N u b n không là ngư i theo ch nghĩa ph ng nhân ái .’ Và sau các cu c àm phán au n các nghi p oàn ng ý. v i t t c căng th ng t lên xã h i Mexic. nói cho tôi. nhưng s ngh ngơi có v ch ng bao gi x y ra. Tôi ơn gi n ph i cư i. b i vì b n bi t r ng trong vài tháng ban qu n lí s tr l i úng v y… Không có k t thúc. H tr i qua s ki n [kinh kh ng] như 11/9. Không ai ph i h i tôi c t ngân sách c a tôi m i năm. “S r t khó ch n. s k t thúc b ng h th p m c s ng c a m i ngư i. Hãy ngó nh ng ngư i làm hàng không. nhưng h s làm vi c ó m t cách thô b o mà. ngư i ta mong b n mang l i nhi u thu nh p hơn m i năm. B n ch ng bao gi có m t kì ngh ngơi.” N u các xã h i không có kh năng qu n lí nh ng căng th ng do s làm ph ng này gây ra. T t c chúng ta ch bi t r ng m i năm chúng ta s ư c mong i làm nhi u hơn v i ít hơn. và các l c lư ng chính tr s toan cài l i m t s ma sát và các rào c n b o h mà các l c làm ph ng ã lo i b . N u b n là m t ngư i t o thu nh p. nhưng có th ng ng nó m t lúc. C u t ng th ng Mexico Ernesto Zedillo r t nh y c m v i v n này. Vì sao ph i t bi. và ph n ng d d i ó có th tr nên tàn b o n u chúng ta b b t c lo i suy thoái kéo dài nào. M t s ngư i có th h i. ‘N u các nghi p oàn không c t 2 t $ lương và phúc l i thì h s ph i óng c a hãng hàng không. và n u b n là m t ngư i ti t ki m chi phí. Nói v quá trình làm ph ng. Levin. b n là m t ngư i ngu. t ng giám c công ngh c a E☼Trade. Có th b n không th d ng nó hoàn toàn. Và có s khác bi t li u b n n ó . ông b o tôi. b n ư c mong ti t ki m nhi u hơn m i năm. B n chu c l y s ph n ng chính tr d d i c a nh ng ngư i có th và s b quá trình làm ph ng này khu y tung lên.296 TH GI I LÀ PH NG th c s có th làm gi m chi phí c a các chương trình như v y b ng ưa ngư i dân i làm tr l i nhanh hơn. “ B n bi t ôi khi b n tr i qua m t tr i nghi m au lòng th nào và b n c n m t s ngh ngơi.n u b n ch là ngư i theo ch nghĩa ph ng th trư ng t do vô . ma sát. dư i danh nghĩa b o v k y u. nhưng b n có th làm ch m nó. nhân ái? T i sao l i gi m . Quá sang m t th gi i ph ng s làm nhi u ngư i căng th ng. s có m t ph n ng d d i.

Cách duy nh t là m t ngư i theo ch nghĩa ph ng là tr thành ngư i theo ch nghĩa ph ng nhân ái. ư c ưa ra trong năm mươi năm qua. gi a. CH NGHĨA TÍCH C C XÃ H I t lĩnh v c m i s c n s p x p l i là m i quan h gi a các công ti toàn c u và lương tâm o c c a chính h . không gì có tác ng m nh hơn các nông dân. Như th canh tác và ánh cá ra sao và âu là r t quan quan tr ng i v i chúng ta có b o t n môi trư ng s ng t nhiên và các loài không. Ch nghĩa ph ng nhân ái theo u i nhi u l m thúc y lo i c ng tác này. v i các chu i cung toàn c u dài. M t vài ngư i có th cư i ý ni m r ng m t công ti toàn c u th m chí có lương tâm o c.” Hãy luôn nh .chăm sóc t t cho nh ng k thua và b b l i sau. hai hay ba th h . vì m t lí do ơn gi n: Trong th gi i ph ng. không ch t o giá tr mà c truy n t các giá tr .nh ng ngư i có th ư c l i r t nhi u t nhi u thương m i hơn và toàn c u hoá.s k t thúc v i nh ng mi ng v n. Conservation 297 M . Không ph i là h có ý nh làm h i. ã ưa th gi i n nơi nó là chính lúc này. nhi u trong s chúng có tr s Mĩ. Các nhà ho t ng xã h i và môi trư ng và các công ti ti n b bây gi có th c ng tác theo các cách có th làm cho c các công ti sinh l i hơn l n trái t ph ng có th s ng ư c hơn. Zedillo nói. hay có bao gi ư c trông i phát tri n m t lương tâm o c. “ ã có m t lo t các quy t nh chính tr c th . các công ti này s có nhi u quy n l c.ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 297 trong hai mươi lăm năm hay năm mươi năm. V i tư cách y.” ông nói. “Vì th . có các quy t nh chính tr có th làm r i tung toàn b quá trình n a. hơn b t c các t ch c xuyên qu c gia nào trên hành tinh. Nhưng m t s có và các công ti khác s ph i phát tri n lương tâm. N u b n nghĩ v các l c ang ng u nghi n a d ng sinh h c kh p hành tinh. Hãy tôi minh ho ý ni m này b ng vài thí d . hãy b phi u gi ng m t ngư i Dân ch . ng sau t t c công ngh này là m t h t ng cơ s chính tr cho phép nó di n ra. nó chính là b n ch t c a cái h làm.” Như châm ngôn nói: N u b n mu n s ng như m t ngư i C ng hoà. cán cân quy n l c gi a các công ti toàn c u và các c ng ng riêng trong ó chúng ho t ng ngày càng nghiêng v phía các công ti.

Nhưng n u ho t ng. và rác th i. nó có th có m t tác ng kh ng l lên môi trư ng. dưa góp. vì khi b n ưa m t u th toàn c u l n n.” Conservation International ang th y nh ng c i thi n r i v b o t n nư c. gi a các nhà cung c p c a McDonald’s. gi i thích. McDonald’s sau ó g p các nhà cung c p ch ch t c a nó và ra. rau di p. ho t ng cho các nhà s n xu t. ‘ ây là các th mà các nhà cung c p th c ph m có th làm gi m tác ng môi trư ng v i ít hay không thêm chi phí’. năng lư ng. m t trong các NGO [t ch c phi chính ph ] l n nh t trên th gi i. v i h và CI. D ng c ng tác này không th và không bao gi ư c là m t d ng thay th cho các quy t c và giám sát c a chính ph . li u vi c này th c s có tác ng tích c c n môi trư ng không. cá. v i s thu th p d li u toàn di n. và t t cho a d ng sinh h c. bánh mì. McDonald’s và Conservation International ã l p m t h p doanh dùng chu i cung toàn c u c a McDonald’s. B n ph i c ng tác v i nh ng ngư i chơi.” Prickett nói.. nh ng ngư i không ư c i u ph i theo b t c cách nào tr b i th trư ng. và m t trong s h là McDonald’s. b n có th b t u thu hút ư c nhi u hơn r t nhi u nh ng ngư i ra quy t nh … Không có quy n l c chính ph toàn c u nào b o v a d ng sinh h c. nó có th là m t phương ti n th c s khi n các quy t c c a chính ph ư c th c .” Glenn Prickett.m t con v t kh ng l hút bò. Nó cũng là m t ngư i tin l n vào th . khi có th . nh ng ngư i có th t o ra m t s khác bi t. c ng tác v i các công ti l n. nh ng ngư i có th t quy n l c mua c a h ng sau m t t p các t p quán thân thi n v i môi trư ng theo cách t t cho h . l n. và s ph i ánh giá trong m t giai o n nhi u năm. “Chúng tôi và McDonald’s xem xét m t t p các v n môi trư ng và nói.t o ra không ch giá tr mà c các giá tr khác nhau v môi trư ng. và khoai tây t kh p b n phương trên th gi i . Năm 2002. gà.298 TH GI I LÀ PH NG International [CI-B o t n Qu c t ]. phó ch t ch c p cao c a Conservation International. cũng như các bư c c vũ vi c qu n lí ngh cá t t hơn. cà chua. “Cho nên cái chúng tôi tìm là các i tác. B ng cách ó. m t t p các hư ng d n mà McDonald’s g i là “cung c p th c ph m có trách nhi m xã h i.” “ i v i nh ng nhà ho t ng b o t n. thách th c là làm th nào b n có th ưa bàn tay mình n hàng trăm tri u quy t nh và nh ng ngư i ra quy t nh dính dáng n nông nghi p và ngư nghi p. có s m ng chính là b o t n a d ng sinh h c. Nhưng v n còn s m.

gây ô nhi m. Sanmina-SCI. Các nhà ho t ng môi trư ng. Flextronics. tham ô và t ng ti n. lao ng tr em.’ nhưng chúng tôi hi u r ng có hi u qu nó ph i là m t s c ng tác v i nh ng ngư i nông dân và các nhà ho t ng môi trư ng n u mu n nó có b t c tác ng nào. các quy t c i u ch nh s d ng nư c th i. thư ng b qua s th c r ng các quy t c m nh ư c áp t ngư c v i ý mu n c a nông dân k t thúc là ư c th c thi kém. b i vì ch i h làm các vi c úng vì các lí do úng có th có nghĩa là ch muôn i. Ph i.hay không h ư c th c thi. “Bây gi . và các quy ch v báo cáo các t n thương ngh nghi p. tôi mu n th y nhãn c a m i m t hàng i n t nói rõ li u chu i cung s n xu t ra nó có tuân th các tiêu chu n do liên minh m i HP-Dell-IBM ưa ra hay không. nh ng ngư i ưa quy ch chính ph i v i các n l c c ng tác hơn này. Dell. Cái nh ng c ng tác này làm là b t u “phá s p các b c tư ng gi a các nhóm l i ích khác nhau. các ch t nguy hi m.” Prickett nói. ra các quy t c cho chu i cung c a nó g m các ch tr i cà phê. 299 . bao g m Celestica. chúng ta có m t th c th tư nhân nói.” Prickett nói. g c . v i tư cách m t ngư i theo ch nghĩa ph ng nhân ái. và v i Office Depot. Quy t c ng x m i c a Ngành i n t bao g m c m út lót. và vi ph m quy n s h u trí tu . Theo cùng l i này. Conservation International ã i n nh ng c ng tác tương t v i Starbuck. Tháng 10-2004. Chính ph ra các quy t c ph n l n có l i cho doanh nghi p. Nhi u nhà ch tác i n t l n ph c v các chu i cung IBM. và Solectron. Trong vi c này McDonald’s ư c gì? Nó là m t cơ h i to l n c i thi n nhãn toàn c u b ng hành ng như m t công dân toàn c u t t. Bình thư ng b n có các nhà ho t ng môi trư ng m t bên và các nông dân bên kia và m i bên c khi n chính ph ưa ra các quy nh theo cách có l i cho mình. v i chu i cung c a nó g m các nhà cung c p s n ph m gi y. ây là m t cơ h i kinh doanh cho McDonald’s. Jabil. và HP ã c ng tác th o ra quy t c. ba ngư i kh ng l này ã chung s c trong m t n l c c ng tác v i các thành viên ch ch t c a các chu i cung máy tính và máy in c a h xư ng m t quy t c th ng nh t v các t p quán ch tác có trách nhi m xã h i kh p th gi i. ‘Chúng tôi mu n dùng chu i cung toàn c u c a mình làm vi c t t nào ó.ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 299 thi. ôi khi cách t t nh t làm thay i th gi i là b ng khi n nh ng ngư i chơi l n làm nh ng vi c úng vì các lí do sai. thay vào ó.

làm cho các công ti toàn c u b n tâm n vi c tuân th . “và các khách hàng Châu Âu d n ư ng v chăm sóc. tuy có s m n d o trong nh th i gian và làm th nào h t s tuân theo. nh ng ngư i ngày càng có nh hư ng khi ni m tin vào các công ti suy gi m. có th ưa ra các kì v ng s tác ng n các t p quán môi trư ng và các t p quán quy n con ngư i trong các th trư ng ang n i lên’. ‘Các c u có quy n l c ây. thí d .” Các ti ng nói ó là úng. H bi t nó là quan tr ng v dài h n. Tuy nhiên. tr nên rõ ràng là chúng ta ph i có trách nhi m nào ó v h làm công vi c ó ra sao. u tiên và trên h t. ông Nam Á. như th b n có s c òn b y và v th t ra các tiêu chu n và [vì th ] b n có trách nhi m ưa ra các tiêu chu n. Các c u là các công ti toàn c u. Mexico. nhưng áp l c t o vi c làm và bên trong gi i h n ngân sách là át h n và vì th áp l c hư ng v cách khác . nói.không ch giá tr . “Khi chúng ta b t u tính n các nhà cung c p [h i ngo i] khác ti n hành h u h t vi c ch tác c a chúng ta. k c các nhà máy Trung Qu c. “ngư i ta th c s mu n kinh doanh v i b n. “Khi b n có s dollar mua s m mà HP và McDonald’s có. “Chúng tôi hoàn toàn s n sàng và ã ch m d t các m i quan h v i các nhà cung c p chúng tôi th y là không áp ng l p i l p l i nhi u l n. l n n a. v n còn ph i xem các công ti s c nh giác úng th nào v i các nhà cung c p c a h .300 TH GI I LÀ PH NG T t c các nhà cung c p [c a] HP. HP ã ánh giá hơn 150 trong 350 nhà cung c p c a nó. Nó ã l p m t ban ch o v i IBM và Dell hình dung chính xác làm sao h có th xem xét t p th s tuân th và tr ng ph t nh ng ngư i vi ph m liên t c. h có th dùng Internet tăng nh hư ng. và ông Âu.” Dunn nói. S tuân th là quan tr ng nh t. Và các nhóm nhân quy n và các NGO. v cơ b n nói. s ư c yêu c u tuân th quy t c. b i vì ôi khi các chính ph a phương th c s mu n c i thi n các tiêu chu n môi trư ng c a h .” Vai trò c a các công ti toàn c u v t ra các tiêu chu n trong các th trư ng ang n i lên là quan tr ng g p ôi. “Các khách hàng quan tâm. K t 10-2004. n u h mu n. ó là cái nhi u khách hàng c a HP mu n. và hơn n a.có th là m t làn sóng c a tương lai.” Debra Dunn. phó ch t ch cao c p v s v công ti và tư cách công dân toàn c u c a HP.” Dunn nói. vi c dùng các chu i cung này t o giá tr .” n phát ngôn viên c a HP Monica Sarkar nói. và như th .

ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 301 là át h n. Trong Xe Lexus và Cây Ô liu tôi ã g i d ng t o giá tr này là “globalution. Cho dù là áp l c cao. Marc Gunther. “Th c ra. là m t trong vài ngư i vi t v kinh doanh ã nh n ra làm th nào ho t ng chính tr ti n b có th nh hư ng n các công ti toàn c u. b n. HP có m t l c òn b y kh ng l trên các nhà cung c p Trung Qu c c a nó.lo i có th làm ra hay làm v m t công ti. nó có nghĩa là m t kh i lư ng u u giao d ch áng k . Dunn nói. b i vì h bi t r ng n u h t ư c các tiêu chu n c a HP h có th dùng tác d ng òn b y ó có ư c công vi c t Dell hay Sony. Nh ng ngư i ng h ch nghĩa ph ng nhân ái c n giáo d c ngư i tiêu dùng v s th c là các quy t nh mua c a h và quy n l c mua là có tính chính tr . Nhưng bây gi s b t cân b ng v quy n l c là h t s c l n. không th c ti n nói r ng Wal-Mart hay HP có th làm b t c gì h mu n ch ng nào m t chính ph c a bang hay c a nư c ó không ch n h l i.” Gunther vi t 301 . v i tư cách ngư i tiêu dùng.” Dunn lưu ý r ng m t nư c như Trung Qu c có s c nh tranh mãnh li t gi a các công ti a phương tr thành m t ph n c a chu i cung c a HP hay Dell hay Wal-Mart. m t ngư i vi t cao niên cho t p chí Fortune và tác gi c a cu n Faith and Fortune: The Quiet Revolution to Reform American Business [Ni m tin và s May m n: Cách m ng th m l ng C i cách vi c Kinh doanh Mĩ]. “Chúng ta quen nói r ng ch ng nào chúng ta tuân theo lu t a phương. ó là m t vũ tr khá r ng. Các nư c như Trung Qu c. Dunn lưu ý. gây áp l c t o ra các giá tr và tiêu chu n m i trong nư c mà h là quá y u áp t lên chính mình và b máy quan liêu c a chính h .” hay cách m ng t bên kia. L c òn b y HP l i trên bàn s là trái o c căn c vào quy n l c cao c a nó… Chúng tôi có năng l c truy n s cai qu n toàn c u cho vũ tr c a các nhà cung c p và nhân viên và khách hàng c a chúng tôi. thư ng th c s mu n m t l c lư ng bên ngoài. M i d p. ra m t quy t nh. B n ang b phi u v các rào c n và ma sát mà b n mu n duy trì hay lo i b . như th nhi u ngư i hơn trong s h có th b phi u theo cách úng và ng h lo i ng x công ti toàn c u úng. Nh ng ngư i ti n b c n làm cho ngư i tiêu dùng có thông tin này d hơn. và h th c s r tc im có các tiêu chu n nhà máy c a h ư c nâng lên. K t qu là. như m t liên minh doanh nghi p toàn c u. b n ang ng h m t t p giá tr tr n v n. ó là t t c cái chúng ta ư c mong i làm.

“M t ph n b i vì các câu chuy n bê b i là lí thú hơn. Nh ng ngư i theo ch nghĩa ph ng nhân ái tin r ng ây không ph i là th i gian ng i khoanh tay. mà không ph i ch n n ch nghĩa b o h c i n. Ít trong s chúng ta i làm hàng ngày nâng cao giá tr c ông.và b i vì các phóng viên có khuynh hư ng g t b bài nói v trách nhi m xã h i c a công ti ch ơn thu n như các quan h v i công chúng. “Ngay c khi nư c Mĩ ư c cho là tr nên b o th v các v n xã h i. Ch y u là b i vì nh ng thay i v t p quán công ti ã tăng thêm d n. ‘b n ph i là m t công ti t t. thích nói.” Gunther nói.’ Như Immelt g i ý. doanh nghi p l n di chuy n theo hư ng khác. c bi t mu n làm vi c cho các công ti v i m t s m ng vư t quá l i nhu n. Nhưng i m cơ b n là m t s ngày càng tăng các công ti ã i n tin r ng các giá tr o c. ư c nh nghĩa r ng hay theo nghĩa en.” Tóm l i. ‘N u b n mu n là m t công ti vĩ i ngày nay. th ơ v i cái úng và cái sai v ng x công ti.i l i-công ti. Nghĩ nó nghe có v như m t s ngh ch h p? Nghĩ l i i. “có y r y k vô l i ó. “Ch nghĩa tư b n nhân ái. CEO c a GE.” . Nh ng ngư i tr hơn.” S nghiêng ti n b này c a doanh nghi p l n ã không t o ra nhi u chú ý c a báo chí. Gunther lưu ý. Và m t s nhà i u hành nói v các v n xã h i có th ch là l i nói ãi bôi.’ Khi tôi h i ông vì sao GE ã b t u nói công khai hơn v tư cách công dân c a công ti. ông nói: ‘Lí do vì sao ngư i ta n làm vi c cho GE là h mu n là cái gì ó l n hơn b n thân h . Và ó là m t nghiên c u tình hu ng mà t ó m i ngư i có th h c. Thay vào ó chúng ta ph i nghĩ v làm th nào s c ng tác gi a nh ng ngư i tiêu dùng và các công ti có th cung c p m t lư ng b o h to l n ch ng l i các c tính x u nh t c a s làm ph ng th gi i.’ Jeff Immelt. thúc y l n nh t c a c i cách công ti là mong mu n c a các công ti thu hút nh ng ngư i tìm ý nghĩa cũng như ti n t công vi c c a h .302 TH GI I LÀ PH NG trong m t ti u lu n trên The Washington Post (14-11-2004). bây gi chúng ta trong m t quá kh ng l khi các công ti i n hi u không ch quy n l c c a h trong m t th gi i ph ng mà c các trách nhi m c a h n a. Nhưng các t ng giám c c a các hãng ư c theo dõi sát như General Electric không h a h n tr thành các công dân toàn c u t t hơn tr phi h nh theo su t. ngư i tiêu dùng. có th giúp thúc y các giá tr c ông. nghĩ ch v m t t -h u.

con cái chúng ta s b m t cú s c kh ng l và tàn phá v m t xã h i t th gi i ph ng. len m áp sao cho không th gì x u ho c gây th t v ng hay căng th ng x y ra v i chúng trư ng h c. n t các trư ng công. t t TV.” Baltimore nói. chúng ta c n m t th h m i c a các b c cha m s n sàng th c hi n tình thương yêu c ng r n: ã n lúc khi b n ph i b Game Boys. ơn gi n là m t căn b nh ung thư ang l n lên trên xã h i Mĩ.như th có th làm ư c. và b o con b n ng i xu ng làm vi c. m t trong các i h c khoa h c t t nh t th gi i. Giúp các cá nhân thích nghi v i m t th gi i ph ng không ch là công vi c c a các chính ph và các công ti. hi u trư ng ư c gi i Nobel c a Caltech. b iPod i. David Baltimore. b n là c bi t và có quy n [ ư c]. nhưng không . Nó cũng là công vi c c a các b c cha m . c m giác r ng con cái chúng ta ph i ư c nuông chi u qu n trong bông. Và n u chúng ta không b t u o ngư c nó. Trong khi m t cách ti p c n khác b i các chính tr gia là c n.ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 303 NUÔI D Y CON CÁI hông th o lu n nào v ch nghĩa ph ng nhân ái s là y mà không th o lu n c s c n thi t v c i thi n vi c nuôi d y con cái. Nói ơn gi n. Giáo d c công t o ra các sinh viên xu t s c này. bi t c n có gì khi n con b n s n sàng c nh tranh ch i l i tinh hoa c a v g t toàn c u. Ông b o tôi r ng ông b n tư ng b i s th c r ng h u như t t c sinh viên vào ư c Caltech. c m giác r ng s ban thư ng ch m là m t s tr ng ph t t i hơn m t cái phát vào ít. và chúng l n lên trong các gia ình c vũ chúng làm vi c chăm ch và hoãn m t chút ph n thư ng cho tương lai và hi u r ng chúng c n rèn dũa các kĩ năng c a chúng óng m t vai trò quan tr ng trên th gi i. c m giác r ng vì m t th i chúng ta ã ch ng thương m i và a chính tr toàn c u.và bóng r Olympic – chúng ta s luôn ch ng . H cũng c n ph i bi t con cái h l n lên trong th gi i nào và chúng c n cái gì phát t. “Tôi xem xét nh ng a tr n Caltech. không ph i t các trư ng tư mà ôi khi nuôi dư ng c m giác r ng chính b i vì b n ó. C m giác v quy n [ ư c hư ng]. Cha m chúng ã nuôi dư ng chúng m b o r ng 303 K . b i vì nh ng a tr này t tc u n t các trư ng công mà ngư i ta g i là không thành công. “Tôi cho các b c cha m công tr ng to l n vì vi c này.

và m t ph n l n cán b gi ng d y hi n t i là ngư i sinh nư c ngoài. Tôi thách anh tìm th y m t a mư i m t tu i Mĩ mu n tr thành m t kĩ sư hôm nay.” Nh c n nh ng ngư i Mĩ g c Phi nh ng ngư i phí ph m các cơ h i c a mình cho m t cu c s ng t t hơn. Có l c n có m t kh ng ho ng [ bu c chúng ta ch nh l i tiêu i m]. “Nhi u v n [có th ư c gi i b ng] nuôi d y con cái [khéo] hơn là có th ư c gi i b ng bi n pháp i u ti t hay tài tr . “B n mày ph i thôi ánh v b i vì b n mày không th tìm ư c m t vi c làm.” Rõ ràng. Cosby nói v i Liên minh C u v ng. Tôi nghĩ chúng ta c n m t cu c cách m ng t nư c này khi n chuy n nuôi d y con cái xung quanh giáo d c. Cosby ã tuyên b r i. các b c cha m sinh nư c ngoài có v làm vi c này t t hơn. “M i ngư i u bi t là quan tr ng nói ti ng Anh tr b n ngu n này. b i vì b n mày ã không mu n có giáo d c và bây gi b n mày [có] ng . “Kho ng m t ph n ba sinh viên c a chúng tôi có xu t thân Á châu hay là nh ng ngư i nh p cư m i ây. “Trong sinh h c. “tôi ã bi t r ng tôi s là m t kĩ sư. m c sau ti n sĩ. ph n l n các bài báo nghiên c u c p n khoa h c sinh h c m i nh t có ít nh t m t cái tên Trung Qu c trên chúng.” Judy nói thêm. M i ngư i mu n tài tr nhi u hơn cho vi c này vi c n . M t th i gian.” ông nói. Ngư i ta ph i ki m l y nó. di n viên hài [g c Phi] Bill Cosby ã l i d ng s hi n di n t i h i ngh hàng năm c a Liên minh C u v ng/PUSH c a Jesse Jackson & Qu Giáo d c Tư cách Công dân trách m ng nh ng ngư i Mĩ g c Phi vì không d y con cái h ng pháp úng và vì nh ng a tr da en không c g ng t h c nhi u hơn.” Baltimore nói. nhưng nơi b t u là v i các b c cha m . M t a s áng k các sinh viên n Caltech trong các môn kĩ thu t là ngư i sinh nư c ngoài. Khát v ng n t cha m . “Khi tôi mư i m t tu i. Không ng c nhiên r ng các h i ngh khoa h c l n ngày nay.” Bill nói.” Tháng 7-2004.304 TH GI I LÀ PH NG chúng th c hi n ti m năng c a chúng. Tôi ã ng i v i h m t bu i chi u và nói chuy n v v n này. Chúng ta ã h m c hoài bão. Các b n tôi Judy Estrin và Bill Carrico ã kh i ng nhi u công ti m ng Thung lũng Silicon. Judy ã là t ng giám c công ngh cho Cisco. a v c a các sinh viên Trung Qu c là áp o. Mày không th là m t bác sĩ v i lo i c t ph t ra t m m mày.

Tôi s . mà tôi g i ý r ng chúng ta làm nhi u hơn y thanh niên c a chúng ta vư t quá vùng an nhàn c a chúng. B n mày ph i nghĩ nhi u hơn v chính mình khi còn trung h c.” úng v y. là cô giáo d y vi t báo c a tôi. nhưng b i vì chúng tôi thích nghe bà di n thuy t. giàu và nghèo. ngoài gia ình tôi. S th c là. làm th nào x s m t cách chuyên nghi p. và Á châu. Nh ng ngư i mù ch không th làm vi c ó. Giáo d c. Nh ng ngư i Mĩ là nh ng ngư i ngày càng c n làm ph ng sân chơi. Tôi ơn gi n nói thêm: Kh ng ho ng ây r i. Steinberg. Ch ng ai trong chúng tôi ã có th di n t nó m t cách rõ ràng khi ó. ư c bà rèn luy n. ph i là v nhi u hơn ch các kĩ năng nh n th c. Cosby ã nói cái gì ó quan tr ng cho nh ng ngư i Mĩ da en và da tr ng. và s n sàng ch u au n ng n h n vì l i ích dài hơn. mà cha m chúng có cách ti p c n xây d ng tính cách c a Hattie nhi u hơn b m Mĩ r t nhi u.ÂY KHÔNG PH I LÀ M T TH NGHI M 305 lương t i thi u. Nó ch di n ra trong chuy n ng ch m. b t lu n t cha m hay nhà trư ng. lí l r ng. làm các th úng. Tôi không g i ý r ng chúng ta quân s hoá giáo d c.” Khi các nh n xét c a Cosby b r t nhi u phê phán. tuy v y. không ph i b ng c m th y h i ti c cho b n thân chúng ta. mà b ng nâng chúng ta lên. Bà là thái c c hoàn toàn trái ngư c c a “lãnh m. có l s c n m t kh ng ho ng. r ng các th s ph i tr nên t i t hơn trư c khi chúng tr nên t t hơn. Bà là m t ph n m ch l c và nguyên t c tu i b p bênh. hãy chi n u cho cu c u tranh úng. “Bill nói. nh hư ng quan tr ng nh t trong i tôi.” nhưng chúng tôi la cà l p h c c a bà như nó là m t c a hàng m ch nha và bà là Wolfman Jack. khi chúng mày có m t cơ h i. Hãy làm ph ng sân chơi.không ơn gi n làm th nào vi t m t tin chính hay chép l i chính xác m t trích d n mà. Nó cũng ph i bao g m c s xây d ng tính cách. các b c cha m và các trư ng và văn hoá có th và có nhào n n. c Cha Jackson ã b o v ông. n . Tôi ng i d y th ng ch nghĩ ng i v bà! Con em chúng ta s ngày càng c nh tranh u i u v i tr con Trung Qu c.không ph i kéo nh ng ngư i khác xu ng. Ngư i say rư u không th làm vi c ó. ư c bà d y d . Như Judy Estrin nói. Hattie M. quan tr ng hơn. Nhưng khi n làm vi c ó th nào. nh hư ng con ngư i. S làm ph ng th gi i ang ti n lên 305 . Bà g n sáu mươi tu i khi bà là cô giáo c a tôi và c v n báo trư ng trung h c vào cu i các năm 1960.

và chi n tranh ngăn c n hay s ki n kh ng b tai ho nào ó.306 TH GI I LÀ PH NG phía trư c mau l . nhưng n u chúng ta hoang phí các thành t ó. “M t cu c kh ng ho ng mà b phí nó là i u th t kinh kh ng. n u nhi u ngư i Mĩ hơn không ư c trao quy n và ư c giáo d c tham gia vào m t th gi i nơi t t c các trung tâm tri th c ư c k t n i. ây là m t kh ng ho ng. ch ng gì s ch n ư c nó. Tôi nh c l i: ây không ph i là m t cu c th nghi m. Nhưng cái có th x y ra là m t s s t gi m v m c s ng c a chúng ta.” . chúng ta s ình tr . Chúng ta có t t c các thành t bên trong xã h i Mĩ cho các cá nhân Mĩ phát t trong th gi i này. và như Paul Romer ã c nh báo r t sáng su t.

Các Nư c ang Phát tri n và Th gi i Ph ng .

.

L i c a Tiên tri Muhammad rong khi vi t cu n sách này. càng ngày tôi càng hay h i nh ng ngư i tôi g p kh p m i nơi trên th gi i h âu khi l n u tiên phát hi n th gi i này ph ng. mà là chúng ta ang ph i i m t v i th c t .CHÍN cM ng Trinh Guadalupe Không ph i chúng ta ngày càng tr nên Anglo-Saxon hơn. m t t Mexico. tôi có ư c hai câu tr l i. Ngân hàng Trung ương Mexico. ư c nh p kh u vào Mexico t Trung Qu c. M t trong s h nói nh n ra mình ang s ng trong m t th gi i m i khi c tin trên báo chí Mexico và m ng Internet nói r ng m t s tư ng v thánh b o tr c a Mexico. Khi b n là t nư c Mexico và v n ư c ti ng là nư c có giá nhân công r mà m t s ngư i dân c a b n nh p tư ng v thánh b o tr c a b n t Trung Qu c. ch nh t báo c Frankfurter Allgemeine Zeitung. Guillermo Ortiz. B n cũng g p ph i m t v n . r hơn b n có th làm. . cm ng trinh Guadalupe. bình lu n cho t New York Times v vi c nhân công ngư i c c n ư c trang b thêm công c và làm vi c nhi u hơn Tìm ki m ki n th c dù có ph i n t n Trung Hoa.Frank Schirrmacher. Mùa xuân 2004 tôi Mexico City. Trong vòng hai tu n. ăn trưa v i vài ng nghi p nhà báo Mexico và t câu h i ó cho h . có th là thông qua các c ng bi n California. tôi h i v th ng c. . b i Trung Qu c có th làm ra chúng và chuy n chúng qua Thái Bình Dương n ây. r ng li u ông có T . thì b n ang s ng trong m t th gi i ph ng. m t t Ai C p.

r i sau ó m t luôn.” Vài ngày sau khi t Mexico tr v . m t phóng viên kinh t lâu năm Cairo. d ng c th thao. nơi qu n áo và chơi s n xu t t i Trung Qu c ã xu t hi n trên các qu y hàng kh p m i nơi. Dĩ nhiên tôi h i ch âu khi l n u tiên ch phát hi n th gi i này ph ng. ph tùng xe hơi hay t l nh. may m c. và bây gi chúng tôi mu n tr thành sói. M i u ti n thu ư c c a chúng tôi trên th ph n ó gi m xu ng. “Chúng tôi b t u nhìn vào s li u năm 2001 – ó là năm u tiên trong vòng hai th p niên xu t kh u [c a Mexico] vào Mĩ gi m sút. chơi. Trung Qu c ã l n m nh và ã thay th Mexico trong các lĩnh v c như linh ki n máy tính.” Trung Qu c qu là m t nơi có giá nhân công r . ngay c khi Mexico n m ngay sát chúng ta. Tr con vung v y èn l ng và hát. Nhưng i u còn nghiêm tr ng hơn v i Mexico là Trung Qu c ang ánh b i m t s công ti Mexico ngay t i Mexico. Chúng tôi nói v i nhau r ng ây có m t thay i th t s … Và nguyên nhân là Trung Qu c. Ch tr l i là m i vài tu n trư c. Lamees El-Hadidy. mà h c sinh Ai C p theo truy n th ng thư ng c m trong kì l Ramadan. n m c ngay c khi hi p nh NAFTA dành l i th l n cho Mexico trong quan h v i Mĩ. chi phí chuy n hàng cao như ôtô. thi t b i n. (Canada v n ng v trí th nh t). Ông như ng m t b o tôi r ng ã b y lâu nay ông c m nh n ư c s c nh tranh – trong ó Mexico ánh m t khá nhi u l i th a lí t nhiên trong quan h v i th trư ng Mĩ – ch c n thông qua nh ng con s trên màn hình máy tính c a ông. “ ó là m t cú s c th t s . Không có gì ng c nhiên khi m t nhà báo Mexico k cho tôi nghe ngày anh ph ng v n m t quan ch c ngân hàng trung ương Trung Qu c. câu tr l i c a v quan ch c v m i quan h gi a Trung Qu c và Mĩ ã làm anh kinh ng c th t s : “Tho t tiên chúng tôi s sói. m t truy n th ng lâu i hàng th k . r i chúng tôi mu n nh y v i sói. Ch vi t m t k ch b n cho ài truy n hình CNBC Arabiya Television v nh ng chi c èn l ng s c s tên là fawanis t n n bên trong. trong tháng Ramadan linh thiêng c a ngư i H i giáo. tôi ăn sáng Washington cùng m t ngư i b n n t Ai C p. Cho dù Mexico v n có ư c v th y s c m nh trong xu t kh u các m t hàng l n.310 TH GI I LÀ PH NG quan tâm n chuy n này không. còn ngư i l n cho . t th i Fatimid Ai C p. năm 2003 Trung Qu c v n thay th ư c Mexico tr thành nư c xu t kh u l n th hai vào Mĩ. và giày tennis.” Ortiz nói.

ánh giá cao s an toàn c a èn l ng Trung Qu c so v i èn truy n th ng Ai C p. Dù v y. ó là khi nh ng chi c èn l ng Ramadan b ng nh a s n xu t Trung Qu c.CM NG TRINH GUADALUPE 311 chúng k o ho c quà. Nhưng các m u mã c a Trung Qu c ã chi m ưu th . èn Trung Qu c làm b ng nh a g n èn nh p nháy và g n microchip chơi nh ng b n nh c truy n th ng c a kì l Ramadan Ai C p. tràn ng p th trư ng. th m chí có c bài hát c a chương trình phim ho t hình Ramadan n i ti ng. ư c c trưng b i m t lo t các xư ng s n xu t chuyên môn hóa cho nhi u bư c khác nhau c a quá trình s n xu t.” Lamees nói r ng khi ch h i ngư i Ai C p. r t nhi u bà m . Bakkar. Lamees nói. Th làm kính. nhân công r các vùng ngo i ô c xưa c a Cairo v n s n xu t nh ng chi c èn l ng ó – cho n vài năm trư c ây. Theo s tháng Mư i hai năm 2001 c a t Business Monthly. ‘Hàng nh p kh u ã làm s t gi m nghiêm tr ng doanh s bán ra c a èn fawanis truy n th ng. H nói r ng v i công ngh cao hơn h n c a mình. nhưng [nh ng chi c èn l ng c a Trung Qu c] mang tính sáng t o cao hơn và tiên ti n hơn èn l ng Ai C p.’ Nh ng ngư i hi u bi t v ngành s n xu t [fawanis] c a Ai C p tin là Trung Qu c ã chi m ưu th hơn nhi u so v i Ai C p. i u này cho phép gi ư c giá th p. gi ng như Mĩ vào l Halloween. Ngành công nghi p [fawanis] truy n th ng c a Ai C p. “Anh có bi t chúng ư c làm âu không?”. và thư ng xuyên s d ng n n th p. các xư ng th công nh . th v . gi ng như Lamees. theo l i [m t] nhà nh p kh u n i ti ng. th hàn và th th công u có vai trò c a mình. tôi không nghĩ là gi ây có n 5% ư c s n xu t Ai C p. do Phòng Thương m i Hoa kì Ai C p xu t b n. ư c làm b ng kim lo i có c nh s c và th y tinh. làm tê li t các xư ng s n xu t c a Ai C p. Hàng th k nay. các nhà nh p kh u Trung Qu c “không ch u á v i nhau mà còn u l i ngành công nghi p Ai C p có n b y trăm năm tu i. Taha Zayat. “Chúng ã t n công vào truy n th ng c a chúng tôi – theo m t cách th c i m i – và chúng tôi không th làm gì ư c… Nh ng chi c èn l ng ó thoát thai t truy n th ng c a chúng tôi. tâm h n c a chúng tôi. ‘Trên t ng s èn fawanis có trên th trư ng. t t c tr l i là không. ‘V n s .’ ông nói. ngư c l i. Trung Qu c có th s n xu t s lư ng l n. Sau ó h l t chi c èn lên và phát hi n chúng n t Trung Qu c. ư c g n èn ch y b ng pin bên trong thay cho n n.

Ông b t nó lên. Ibrahim El Esway. Zayat nói. và ti ng b n nh c ‘M t th gi i nh bé’ vang lên. “ t nư c c a tôi có th ti n n âu P . ‘ ây là m u u tiên mà chúng tôi nh p. “Trong ám ông Muski. u con sư t ánh lên màu xanh. kênh ào Suez. ph i th y ư c rõ ràng và chính xác mình ang âu trong m i quan h v i các nư c khác và trong m i quan h v i mư i l c làm ph ng. cũng như ngư i dân và lãnh o c a nó. m t trong nh ng nhà nh p kh u l n èn fawanis Trung Qu c. i u u tiên mà h c n làm là th c hi n m t ki u t xem xét m t cách th ng th n h t s c. nhưng thay vào ó nó l i ph i u hàng m t Trung Qu c vô th n trong vi c s n xu t m t trong nh ng th v t văn hóa ư c ưa thích nh t trong th gi i H i giáo Ai C p. Chương này s t tr ng tâm vào các ki u chi n lư c mà các nư c ang phát tri n c n s d ng ki n t o môi trư ng thích h p các công ti và nhà kh i nghi p c a mình l n m nh ư c trong m t th gi i ph ng. c bi t là ngư i Mĩ. dù cho nhi u i u mà tôi s p nói cũng có th áp d ng cho nhi u nư c phát tri n. Khi các nư c ang phát tri n b t u nghĩ n s thách th c c a tính ph ng. ngư i này nhanh chóng m m t cái hòm ph y b i và lôi ra m t chi c èn fawanis b ng nh a có hình gi ng như cái u c a Simba. gi ng như Trung Qu c. [El Esway] v y tay cho m t nhân viên c a mình. c n ph i th ng th n v i b n thân mình. nhưng trong tương lai tôi nghĩ èn do Ai C p s n xu t s bi n m t hoàn toàn’.” T XEM XÉT h n v a r i c a cu n sách xem xét các cá nhân. Ai C p có th và c n tr thành ài Loan c a a Trung H i.’ ông nói. nghĩ gì khi ph i i m t v i thách th c do quá trình ph ng hóa th gi i gây ra. Nó ph i t v n.’” Hãy th nghĩ tình hình ó iên r n m c nào: Ai C p có r t nhi u nhân công giá r . năm 1994. M t t nư c. ‘Chúng không có cơ may nào c nh tranh v i èn Trung Qu c.312 TH GI I LÀ PH NG luôn có èn fawanis vào d p l Ramadan. cho phép t The Business Monthly i thăm nhà kho c a mình thành ph Muski. Ai C p l i n m ngay c nh châu Âu. nhân v t c a phim ho t hình The Lion King. Ai C p: trong năm 2004 ông ã nh p t Trung Qu c v mư i sáu m u èn Ramadan khác nhau.

Và hoàn toàn gi ng như bu i h p A. Trong s mư i l c làm ph ng. nó cũng có th s n xu t ư c hàng ch t lư ng cao giá t. và nó có th thích ng và l i d ng ư c n âu m i n n t ng m i cho h p tác và c nh tranh?” úng như v quan ch c ngân hàng Trung Qu c ã nói v i b n ng nghi p Mexico c a tôi. Tôi ã không s ng x ng áng v i ti m năng c a mình.). và d n d n. ngày nay không t nư c nào có th làm khác vi c t xem xét chính mình m t cách th ng th n h t s c. Phát tri n là m t ti n trình h u ý. mà i u ó ph i b t u b ng s t xem xét. B n c n m t quy t nh tích c c có ư c nh ng bư c i úng n.C. Trung Qu c có th s n xu t hàng giá r ch t lư ng cao t t hơn b t kì t nư c nào khác.CM NG TRINH GUADALUPE 313 ho c b b xa n âu do th gi i là ph ng. quay tr l i ư c h ph i h c cách nhìn xem h th t s là ai. các nư c cũng ph i ng lên trong bu i h p u tiên mà nói. mà c bi t là sau khi tư ng Berlin s p . Nh ng nư c b rơi kh i toa tàu phát tri n cũng hơi gi ng nh ng ngư i say.” Ho c “Tên tôi là Argentina và tôi kém c i. Trung Qu c là sói. u tiên mà b n tham d .” M i nư c u c n “kh năng t xem xét mình.).C.A.” vì “không t nư c nào phát tri n ư c mà không ph i qua ch p X-quang bi t mình ang âu và gi i h n c a mình là gì. và v i r t nhi u nư c phát tri n. th c hi n ư c i u ó.” như th D. b n ph i ng lên mà nói. ng trư c Trung Qu c và chín l c làm ph ng còn l i ang ngày càng l n m nh. “Tên tôi là Thomas Friedman và tôi là m t ngư i nghi n rư u. TÔI CÓ TH BÁN BUÔN CHO B N rong nh ng năm cu i th p niên 1970. tôi tin cái mà th gi i c n ngày nay là m t câu l c b ư c t ch c theo mô hình Nghi n rư u Vô danh [Alcoholics Anonymous] (A.A. m t trong s các nhà thương thuy t Mexico t i NAFTA. s gia nh p c a Trung Qu c vào th trư ng th gi i là s gia nh p quan tr ng nh t i v i các nư c ang phát tri n. Nó có th ư c g i là Các nư c ang phát tri n Vô danh [Developing Countries Anonymous] (D. nhi u nư c b t u theo u i phát tri n theo m t cách th c m i thông qua m t ti n trình mà tôi g i là bán T . “Tên tôi là Syria và tôi kém phát tri n.A.” theo l i Luis de la Calle.A.

Nh ng nhóm nh các nhà c i cách ó thư ng d a vào òn b y c a các h th ng chính tr c oán tháo g cho các l c th trư ng b nhà nư c thao túng t i các xã h i c a h . t ng là t ng th ng Mexico t 1994 n 2000. lo i b tr c p. i u mà t t c các nhà lãnh o ó v p ph i là th c t không th ch i cãi r ng các th trư ng c nh tranh là phương th c b n v ng duy nh t ưa m t qu c gia kh i nghèo ói. khi th gi i chuy n t c trung bình xu ng c nh . kém h p d n v i các nhà u tư nư c ngoài. mèo tr ng. th c hi n nh ng bư c i u tiên m c a n n kinh t n theo hư ng chú tr ng ngo i thương. Brazil. ông ã ng d a lưng vào i n Kremlin và cùng v i m t vài ng minh trong gi i lãnh o Soviet.314 TH GI I LÀ PH NG buôn c i t . và n . hi m khi th t s h i ý ki n ngư i dân. mà c a th c t kinh t n khi ó xơ c ng. Nga.” và m c a n n kinh t Trung Qu c. th trư ng t do – d a trên tư nhân hóa các công ti nhà nư c.” Năm 1991. ho c khi ông bãi nhi m nh ng ngư i t câu h i v s chuy n i c a Trung Qu c t ch nghĩa c ng s n sang th trư ng t do b ng cách nói r ng i u quan tr ng là vi c làm và thu nh p. ó không ph i là k t qu c a m t cu c tranh lu n và trao i quy mô toàn qu c. và áp d ng các i u lu t lao ng m m d o hơn – i t trên xu ng. Ernesto Zedillo. Manmohan Singh. “Giàu là vinh quang. u tư nư c ngoài tr c ti p. trư c ó là b trư ng tài chính. i u ch nh ng ti n. gi m b t hàng rào thu quan b o h . mèo nào cũng ư c mi n là b t ư c chu t. m t l n nh n xét v i tôi r ng t t c các quy t nh m c a n n kinh t Mexico ư c ba ngư i ưa ra. khi b trư ng tài chính n .0. Mexico. B n nghĩ ng Ti u Bình h i ý ki n bao nhiêu ngư i trư c khi tuyên b . Cũng tương t trư ng h p Margaret Thatcher khi bà ti n hành cu c h p c a th m ình công năm 1984 và ép bu c c i t o bán buôn lên n n kinh t Anh ang suy s p. u tư và c nh tranh. ch không ph i ý th c h ? ng v t b ý th c h C ng s n hàng th p k v i duy nh t m t câu: “Mèo en. H y t nư c c a mình theo các chi n lư c nh hư ng xu t kh u. m t k nguyên c i cách v kinh t vĩ mô di n r ng. bãi b qu n lí các th trư ng tài chính. là m t k nguyên bán buôn c i t . b i chúng là th m . Khi Mikhail Gorbachev b t u nhúng tay vào perestroika. n n i g n như không có ngo i t . K nguyên Toàn c u hóa 2. Nh ng c i t bán buôn ó ư c b t u b ng m t s ít nhà lãnh o c a các nư c như Trung Qu c.

n 2001.v… – thì b n ã có m t chi n lư c phát tri n thành công. công ngh và kĩ năng m i d dàng n t nư c c a b n và các công ti tư nhân. có ư c ng l c c nh tranh và s m m d o làm theo các ý tư ng ó và bi n chúng thành vi c làm và s n ph m. C n n m t ti n trình c i cách sâu s c hơn – m t ti n trình mà tôi s g i là c i t bán l . Growth. và Bangladesh. ã có 227 tri u ngư i s ng dư i 1$ m t ngày năm 1990. 313 tri u năm 2001. . cho phép các hãng outsource b t c công vi c nào m i nơi. Ngân hàng Th gi i báo cáo r ng năm 1990 ã có kho ng 300 tri u ngư i Trung Qu c s ng cùng c c.CM NG TRINH GUADALUPE 315 b o duy nh t các ý tư ng. Châu Phi h -Sahara. Pakistan. và th m chí chính ph . m t s nư c nghĩ r ng n u có mư i l i răn c i t bán buôn úng – b n tư nhân hóa các ngành do nhà nư c s h u.trư c h t n . V n v i m i nư c tham gia toàn c u hóa n m ch nghĩ r ng có th d ng c i t bán buôn. và s có 340 tri u ngư i năm 2015. Nhưng vì th gi i ã b t u nh i và ph ng hơn – cho phép Trung Qu c c nh tranh m i nơi. Như David Dollar và Art Kray k t lu n trong cu n sách Trade. v i ít hơn 1$ m t ngày. cho phép n xu t kh u ch t xám i m i nơi. Trong các năm 1990. Ngư c l i. và cho phép các cá nhân c nh tranh toàn c u như chưa t ng có trư c ây – c i t bán buôn không còn gi các nư c trên con ư ng tăng trư ng b n v ng n a. Nam Á. phi i u ti t các ngành công ích. và n 2015.con s ngư i s ng dư i 1$ m t ngày là t 462 tri u năm 1990 xu ng còn 431 tri u vào năm 2001 và xu ng 216 tri u năm 2015. m i lo i s n ph m. n u v n gi ư c xu hư ng hi n t i. gi m thu quan và khuy n khích các ngành xu t kh u. có 212 tri u ngư i Trung Qu c s ng cùng c c. s ch còn 16 tri u ngư i s ng dư i m c 1$ m t ngày. v i m i ngư i. ó là vì sao các nư c không tham gia toàn c u hóa. còn các nư c ã chuy n t mô hình xã h i ch nghĩa hơn sang mô hình toàn c u hóa l i th y GDP trên u ngư i c a mình tăng trong các năm 1990. nơi toàn c u hoá ti n tri n ch m. tăng trư ng kinh t và thương m i v n là chương trình ch ng ói nghèo t t nh t trên th gi i. t ch i th c hi n b t kì i m i bán buôn nào – thí d B c Tri u Tiên – th c s th y tăng trư ng GDP trên u ngư i c a mình s t trong các năm 1990. v. and Poverty c a h .

Qatar và Morocco. Jordan. trên các ư ng ph n . khu ph c a các h p êm. không có gà. Ngư c l i. Châu Mĩ Latin s tr thành khu ph vui nh n. và m i ngư i ng êm cho n x trưa. Nhi u ngư i ph Ar p che rèm nhà mình kín mít. nhưng ư ng ph u có v a hè c n th n. m i ngư i u làm vi c và ti t ki m ti n có th i sang “phía úng c a ư ng. ây không ai ng . không ai s a ch a èn ư ng. gi ng như g i ưu tú c a khu Latin.” Trên các ư ng ph Trung Qu c. “C m vào. Ph Ar p s tr thành m t l i i t i tăm mà ít ngư i bên ngoài dám d n thân vào. nhưng gi a các câu l c b b n không nhìn th y nhi u c a hàng m c a. Các i gia ó g n như không bao gi tái u tư l i nhu n c a mình vào ây. xen k v i các trư ng d b SAT Stanley Kaplan và trư ng d y ngh . không có lu t l . Mĩ s tr thành m t c ng ng óng.” n . B n c n có gi y phép m m t gian bán nư c chanh trên ph n . m i ngư i u s ng trong nh ng gia ình nhi u th h . Dĩ nhiên ó là khu v c tiêu khi n gi t gi i gian. ph sá y v t bánh xe. nhưng ng sau nhà hàng rào l i có m t l nh ngư i Mexico và nh ng ngư i nh p cư chăm ch khác chui vào giúp cho c ng ng óng ho t ng ư c.316 TH GI I LÀ PH NG TÔI CH CÓ TH BÁN L CHO B N i u gì s x y ra n u th gi i gi ng như nh ng vùng lân c n c a m t thành ph ? Th gi i s như th nào? Tôi có th mô t như th này: Tây Âu s tr thành m t tr i dư ng lão. hi m khi tái u tư ti n c a mình vào ây. v i dân s già nua ư c các cô h lí Th Nhĩ Kì chăm sóc. và trư c c a treo bi n. nơi ngày làm vi c ch b t u vào lúc mư i gi t i. Bahrain. y các c a hàng nh và xư ng m t phòng. Các doanh nghi p m i duy nh t là nh ng tr m bán xăng mà ch . Trung Qu c và ông Á s tr thành “phía kia c a ư ng. phòng chó d . t t c các èn ư ng u sáng. nhưng c nh sát thì vô cùng c ng nh c v lu t l . c a ch p h xu ng. tr vài ph vùng ven như Dubai. tr trên ph c a ngư i Chilê.” Khu c a h là m t khu ch ông úc. có máy ki m soát t ng t trư c c a ra vào và nhi u ngư i ng i sân trư c c a nhà phàn nàn v s lư i bi ng c a nh ng ngư i khác. mà g i ngân hàng thành ph . Th t may m n vì có th út lót cho c nh sát a phương. và các nhà kh i nghi p thành công u có máy phát i n riêng v n hành nhà máy c a mình và i n tho i di .

các th ch lu t pháp. Ai C p m b o cho m i sinh viên t t nghi p i h c m t vi c làm m i năm. “N u v n ch là s vi c làm. Nhi u y u t then ch t c a c i t bán l ư c nghiên c u c a Công ti Tài chính Qu c t (IFC) c a Ngân hàng Th gi i và nhóm phân tích kinh t c a nó. cu c s ng sa sút. ng u là nhà kinh t Michael Klein xác nh rõ. m công ti. các công ti nhà nư c có th h p thu t t c nh ng ngư i c n vi c làm. C i t bán l là gì? Nói ơn gi n nh t. Ý tư ng c a c i t bán l là cho phép s lư ng l n nh t ngư i dân c a b n có ư c cái khung pháp lu t và th ch t t nh t trong ó sáng ch .” Klein và Bita Hadjimichaeal vi t trong Nghiên c u c a h cho Ngân hàng Th gi i. nó cao hơn m c a t nư c b n cho ngo i thương. và cũng không có nh ng phương pháp khác mà ngư i ta v n thư ng cho là thu c tiên cho tăng trư ng. nh ng tòa nhà m i duy nh t là các b nh vi n. ó là c i t bán buôn.” Các công ti nhà nư c và các hãng tư nhân ư c nhà nư c bao c p thư ng không có tăng năng su t b n v ng. Private Sector in Development. i m chính ây là m i vùng trên th gi i u có m t m nh m t y u. gi i pháp s d . Th t áng bu n. B n h c ư c gì t công trình c a h ? b t u. V n th t s không ch là vi c làm. h vi t thêm. châu Phi là ph n c a thành ph nơi buôn bán b phong t a. . giáo d c. “Ch ng h n. mà là vi c làm ngày càng sinh l i cho phép tăng các tiêu chu n s ng. và t t c u c n c i t bán l m c nào ó. C i t bán l ã th c hi n xong c i t bán buôn.CM NG TRINH GUADALUPE 317 ng i m i nh t g i i nơi khác vì i n tho i a phương không ho t ng. b n không làm cho nư c b n thoát kh i nghèo ói b ng m b o cho m i ngư i dân m t vi c làm. Và ngay c u tư m c l n vào giáo d c cũng không m b o ư c i u ó. C n ph i quan tâm n b n khía c nh then ch t c a xã h i b n – h t ng cơ s . và văn hóa (cách th c chung mà t nư c và các nhà lãnh o c a b n quan h v i th gi i) – và nâng c p m i khía c nh ó lo i b càng nhi u i m ma sát càng t t. u tư và t o ra các thay i chính sách kinh t vĩ mô t gi nh b n t trên nh. song v n sa l y trong nghèo ói v i m t n n kinh t tăng trư ng ch m su t năm mươi năm. và tr thành các i tác h p d n cho t t c nh ng ai mu n c ng tác t kh p nơi trên th gi i. Ch thu hút ư c thêm nhi u hơn u tư nư c ngoài vào trong nư c cũng không th làm ư c i u ó m t cách t ng.

3) th c thi h p ng. g i v n. và có m t k ho ch kinh doanh y h a h n. và t s v n t i thi u (g p ba l n thu nh p bình quân qu c gia tính theo u ngư i) vào ngân hàng. ã nh p máy móc. và tr thành nhà kh i nghi p. H thoát ư c kh i nghèo ói khi h cũng t o ra ư c m t môi trư ng bên dư i khi n cho ngư i dân c a h r t d dàng m công ti. Sau ó anh ăng b cáo thành l p công báo. Teuku ch ng minh r ng anh là m t ngư i dân cư trú ó và chưa bao gi có ti n án ti n s .318 TH GI I LÀ PH NG “Tăng năng su t và. do ó. 2) thuê và sa th i nhân công. IFC nh n m nh thêm i m này v i m t nghiên c u toàn di n hơn 130 nư c. các nư c th c hi n ư c nh ng i u này tương i ơn gi n và không có ma sát là các nư c ã th c hi n c i t bán l . và các nư c không làm thì v n ng nguyên m c c i t bán buôn và không ch c s phát t m t th gi i ph ng. “Quan tr ng hơn nhi u là vi c s d ng t t ngu n l c. Anh có nhi u khách x p hàng ch .” Klein và Hadjimichael nói.” Nói cách khác. m t nhà kh i nghi p Jakarta. IFC ưa ra năm câu h i n n t ng v kinh doanh m i nư c ó. các câu h i v vi c d dàng hay khó khăn 1) m m t công ti m i theo lu t. h s làm n t nh ng vi c còn l i. ăng kí xin gi y phép kinh doanh. t c là c i t bán buôn. Anh l y các m u ăng kí chu n B Tư pháp. và cung c p cho h công c h p tác. 4) có ư c tín d ng. ăng kí B . i n và công ch ng chúng. L n u anh i m t v i chính quy n khi ăng kí doanh nghi p c a mình. quy nh a phương và phí c p phép. và 5) óng c a m t công ti vì phá s n ho c th t b i. tr l phí. trình bày l i i u này theo h th ng thu t ng c a tôi. ngư i ã ch ng minh t i Peru và các qu c gia ang phát tri n r ng n u b n thay i môi trư ng lu t pháp và kinh doanh cho ngư i nghèo. Các tiêu chí c a IFC l y c m h ng t tác ph m xu t s c và mang tính sáng t o c a Hernando de Soto. cách thoát kh i nghèo ói không ch ơn gi n là ném thêm ngu n l c vào ó. Doing Business in 2004 c g ng gi i thích t ng i m b ng vài ví d sinh ng: “Teuku. Anh nh n ư c mã s thu . ư c g i là Doing Business in 2004. các nư c thoát ư c kh i nghèo ói không ch khi h qu n lí ư c các chính sách thu và ti n t m t cách h p lí t trên. mu n m m t công ti d t may. và khi h bu c ư c ngư i dân c a mình chí ít là ph i ch u m t s c nh tranh nào ó t xa – b i vì các công ti và t nư c bi t cách c nh tranh lúc nào cũng i m i nhi u hơn và nhanh hơn.

và ph i tr b i thư ng năm tháng ti n lương. ăng kí m công ti xây d ng trong vòng 19 ngày. và th m chí ch cho phép t i a m t năm. châu Phi và Ar p. Kinh doanh phát t và Ina mu n thuê m t ngư i cho hai năm. và Liên Xô trư c ây. và s thu . i m t v i th t c phá s n lê thê 10 năm. Ina c n thông báo cho và ư cs ng ý c a công oàn. m t nhà kh i nghi p tr Ethiopia.CM NG TRINH GUADALUPE 319 Tư pháp. không th t o ra l i nhu n và ph i b kinh doanh. kí h p ng và vay ti n xong. Teuku có th b t u công vi c m t cách h p pháp. Nhưng m t trong s các khách hàng c a anh t ch i không tr ti n s thi t b ã ư c giao t ba tháng trư c. m t nhà kh i nghi p khác. “Timnit. lu t pháp h n ch ngân hàng c a cô coi ó như kho n th ch p. Ali quy t nh ch làm ăn v i nh ng khách hàng mà anh bi t rõ. M t trăm sáu mươi tám ngày sau khi b t u quá trình ó. Trong th i gian ó. Cùng th i gian ó. Ph i tr i qua 27 bư c th t c và hơn 550 ngày v tranh ch p m i ư c tòa gi i quy t xong. và gây ra nhi u nh m l n t n th t l n. Sau v ó. Ina ph i thôi không nh n m t ng viên có tay ngh mà cô mu n thuê gi l i tay nhân viên t i kia. Ngân hàng bi t nó không th òi ư c s n n u Timnit không tr . ch ng l i gì cho công nhân. m t thương gia Các Ti u Vương qu c Ar p Th ng nh t. Món vay b t ch i. Công ti không l n m nh thêm ư c. b i vì ã có quá ít c i t .” N u b n mu n bi t t i sao hai th p k c i t kinh t vĩ mô bán buôn trên nh ã không làm gi m ư c s lan tràn c a nghèo ói và t o ra s vi c làm m i các nư c quan tr ng c a Mĩ Latin. vì tòa án kém hi u qu và lu t pháp cho các ch n ít quy n l c. Avik. m t trong các nhân công c a cô thư ng xuyên b làm v s m. ngân hàng. có th thuê và sa th i nhân công m t cách d dàng. “ Panama. thuê ngư i làm. “Ali. mu n m r ng công ti tư v n làm ăn thành công c a cô b ng ti n vay. thay th anh ta. và òi h i nhi u lí l pháp lí và s d ng lu t sư. các khách hàng c a anh ã kí h p ng v i hãng khác. Dù cho công ti c a cô có tài s n ph i thu áng k . Avik tr n. không lí do. và i 90 ngày trư c khi ơn b o hi m xã h i. G n như toàn b các th t c ư c th c hi n thông qua văn b n. m t doanh nhân n . Song lu t lao ng ch cho phép thuê theo th i h n i v i các công vi c c thù. Song cô không có b ng ch ng l ch s tín d ng t t vì không có h sơ thông tin tín d ng. “ ăng kí kinh doanh. Ina.

m t ch n không có các quy n như v y. nhưng Guatemala m t g n 1500 ngày. Anh. M t ít hơn 1% giá tr tài s n gi i quy t n không tr ư c Ph n Lan. nhưng c n 203 ngày Haiti và 215 ngày C ng hòa Dân ch Congo. nhưng t n hơn năm l n thu nh p bình quân u ngư i Campuchia và hơn mư i ba l n Sierra Leone. Macedonia. Oman và Tunisia. Serbia và Montenegro. và t o ra c a c i). C ng hòa Dominic. lu t lao ng El Salvador ch cho phép h p ng nh kì v i các công vi c c thù. Theo báo cáo c a IFC. nhưng hơn mư i năm Brazil và n . nhưng cao hơn 100% Burkina Faso. d hi u ch nh công ti v i hoàn c nh và cơ h i th trư ng thay i. Nauy và Mĩ. Các văn phòng tín d ng có l ch s tín d ng c a h u h t ngư i trư ng thành New Zealand. H ng Kông. Nhưng các phòng ăng kí tín d ng Cameroon. và d óng c a m t công ti b phá s n. “Không có chi phí ti n t m m t công ti m i an M ch. Ngư c l i.320 TH GI I LÀ PH NG bán l . Pakistan.” . n u b n mu n t o ra các vi c làm có năng su t cao (lo i d n n nâng cao m c s ng). Indonesia… và Philippines. Canada và Anh. Nauy và Singapore – và g n m t n a giá tr tài s n Chad. “M t hai ngày m m t công ti Úc. Nigeria và Serbia và Montenegro ch có l ch s tín d ng c a ít hơn 1% ngư i trư ng thành. b n c n có m t môi trư ng pháp lí cho phép d m doanh nghi p. M t ít hơn sáu tháng ti n hành phá s n công ti Ireland và Nh t. Singapore. Ghana. Venezuela. và ch cho phép t i a m t năm… M t h p ng thương m i ơn gi n ư c th c thi trong 7 ngày Tunisia và 39 ngày Hà Lan. Colombia.” báo cáo c a IFC cho bi t. và Sierra Leone. và n u b n mu n thúc y tăng trư ng c a các công ti m i (lo i i m i. c nh tranh. Hà Lan. lu t th ch p và phá s n dành cho ch n quy n l c l n thu n n u con n không tr ư c. Chi phí th c thi h p ng th p hơn 1% lư ng ti n tranh ch p Áo. không quy nh th i gian t i a c a h p ng. v n có th ư c gi i phóng cho vi c s d ng có hi u qu hơn. Thái Lan và hơn ba mươi n n kinh t khác không òi h i công ti m i ph i có v n t i thi u. Syria yêu c u v n tương ương v i năm mươi sáu l n thu nh p bình quân u ngư i… Các công ti C ng hòa Czech và an M ch có th thuê nhân công làm bán th i gian ho c th i h n c nh cho b t kì công vi c nào. Ngư c l i. C ng hòa Congo. Panama. Mexico.

ã xem l i nó hai l nr i cho th trư ng lao ng m m d o hơn. Nh ng ngư i giàu và có quan h t t ch c n b ti n mua ho c ch y ch t lách qua các quy nh n ng n .” Ba. c ng. Ngày nay nhi u nư c v n còn gi h th ng vi n thông n m trong tay các công ti c quy n nhà .2 tri u h gia ình chi m t thành th . Theo sáng ki n c a Soto. nghiên c u c a IFC khuyên. m r ng s d ng m ng Internet thi hành các quy nh. vì gi ây chúng có th i h c. nhưng nên ít hơn m c thư ng th y ngày nay ph n l n các nư c.” Ngoài các tiêu chí c a IFC. “Bi n c i cách thành m t quá trình liên t c… Các nư c th c hi n t t m t cách nh t quán các ch s c a Doing Business làm ư c như v y vì có c i cách liên t c. gi m b tm c can thi p c a tòa án vào các v n kinh doanh. lu t l quá hà kh c cũng có kh năng làm h i n h u h t nh ng ngư i mà nh ra nó ph i b o v . “Ch ng có lí do gì Angola có m t trong nh ng b lu t lao ng hà kh c nh t n u B ào Nha. “Quy nh t t không ph i là không có quy nh. rõ ràng c i t bán l còn ph i m r ng các cơ h i ngư i dân có ư c m t n n giáo d c các c p và u tư vào cơ s h t ng – ư ng.” K t lu n cung c p cái mà tôi g i là danh sách năm bư c cho c i t bán l . và sân bay – mà không có chúng thì không c i t bán l nào có th c t cánh và không th h p tác v i ngư i khác.CM NG TRINH GUADALUPE 321 Như báo cáo c a IFC ã nêu. và quy nh quá nhi u ch m c a cho các quan ch c th i nát òi ti n út lót. “M c t i ưu c a quy nh không ph i là m c không. vi n thông. M ng Internet khi n vi c thi hành ó tr nên nhanh hơn. ph n g p khó khăn c bi t trong vi c tìm vi c làm. T i các nư c có th trư ng lao ng ư c i u ti t ch t ch . B n. và ít d n t i tham nhũng. chính ph Peru trong th p k v a qua ã giao ch ng thư quy n s h u cho 1. Và cu i cùng. nhưng ch c ch n không kém ph n quan tr ng. ngu n c a b lu t mà Angola áp d ng. c bi t là các nư c nghèo. M t. nghiên c u c a IFC vi t. nơi khó có th thuê và sa th i ngư i làm. “Nh ng ngư i ư c hư ng l i nhi u nh t là con cái h . b i vì c nh tranh vì khách hàng và nhân công có th là ngu n áp l c t t nh t cho các t p quán t t nh t. “Quy n s h u an toàn ã cho phép các b c b m r i nhà i tìm vi c làm thay vì lì ó lo b o v tài s n”. ơn gi n và b b t các quy nh n u có th trong các th trư ng c nh tranh.” nghiên c u c a IFC k t lu n. Hai. chú tr ng tăng cư ng quy n s h u.” nghiên c u c a IFC cho bi t. minh b ch hơn.

“c nh tranh v i chúng ta [là] các hàng xóm li n k chúng ta. trình giáo d c cao. n . Ngày nay s th o lu n ã m r ng.” Ngư i tài gi i nh t trong m t th gi i ph ng s ki m ư c nhi u ti n hơn. Th n u b n n Ai C p. ông u t h i mình câu h i sau: “Nư c này mang m t m nh v n có nào vào cu c chơi? n . B n s r t nhanh bi t mình ng th h ng nào trong m t th gi i ph ng… Gi ây b n ph i c nh tranh v i t t c nh ng ngư i khác. và s n có c a các ti n ích –các th i lo i th . làm cho truy c p Internet t c cao và truy c p không dây ho c quá t ho c quá ch m.t c là. v n t i.322 TH GI I LÀ PH NG nư c. (Qu th c. khi b n nghĩ n t m t nhà máy s n xu t âu. Craig Barrett. chính ph c ã ph n i m t s i u khám phá ra trong ó. ông nói thêm. và Trung Qu c. Nga – cơ s h t ng t i. nói v i tôi. “và n u b n không c g ng. i u áng chú ý là nhi u ngư i nghĩ các tiêu chu n c a IFC ch liên quan n Argentina và Peru. thì c i t bán l trong năm khu v c khác s là không dù c n thi t. Ngày nay c nh tranh v i chúng ta là m t ngư i Nh t. s có ngư i khác th ch b n – và ngư i ó s không ph i là gã bên kia ư ng. B t kì âu cũng có th tr thành m t ph n c a chu i cung c a tôi – Brazil. Trung Qu c có m i th m t chút. nơi nào các ngu n l c trí tu và các ngu n l c khác có hi u qu nh t tương i v i giá thành? Hi n nay b n có quy n t do ưa ra l a ch n ó… Hi n nay b n có th b t kì âu.” Luis de la Calle nói. Nhi u ngư i trong chúng ta ang t h n ch ph m vi c a mình vào m t vài nư c vì m t lí do h t s c ơn gi n: M t s có th k t h p s s n có v tài năng và m t th trư ng . nghiên c u và phát tri n âu.) “Khi b n và tôi sinh ra. nhưng cơ s h t ng và giáo d c thì sao? Philippines hay Malaysia có t l . Nga. b n có nhi u ngư i thông minh. và như th không còn là b n t nhà máy c a mình âu mà là b n s t các ngu n l c kĩ thu t. Ukraina. Vi t Nam. Không có c i t bán l trong lĩnh v c vi n thông.” Nhưng v i m i nư c mà Intel d nh n.” N u b n không ng ý. ch t ch hãng Intel. Pháp ho c Trung Qu c. ch c n h i nh ng ngư i có vai trò quan tr ng. Barrett nói thêm. “Tr r t ít ngo i l . kh năng c nh t [nư c ó ph i cung c p] là gì? Giá nhân công c c r . C ng hòa Czech. b n s nghĩ n giá nhân công. tình hình cũng tương t v i i n tho i ư ng dài và ra nư c ngoài. nhưng th c ra m t s nư c x p h ng kém hơn là các nơi như c và Ý. Trung Qu c có cơ s h t ng t t hơn Nga và n .

và nh ng th t b i th ch . c u B trư ng Kinh t Venezuela và hi n là ch bút t p chí Foreign Policy. ch c n nhìn quanh th gi i nh n ra là không ph i nư c nào cũng thành công. Moisés Naím.” Nhưng khi mà ti n cư c trong c i t bán l ngày nay cao hơn bao gi h t. môi trư ng cho sáng t o và s h tr c a chính ph có tính c nh tranh nh t. và các nư c bi t i u ó. nói thêm. ó có th là ho c không ph i là nh ng nư c d n u Cách m ng Công nghi p. b n ph i có ư c s lư ng l n hơn ngư i tham gia. Khi n n . ‘Các b n không có cơ s h t ng. v i các nhà lãnh o có kh năng huy ng b máy quan liêu và công chúng ng h các c i cách nh au n hơn. có th ư c th c thi b i m t nhúm ngư i dùng m nh l nh hành chính ho c ơn gi n c tài. còn nư c khác l i b v p? . Không gi ng c i t bán buôn. chúng tôi tr l i. òi h i nhi u hơn ó. V y vì sao m t nư c vư t qua ư c mô t c n tr c i t bán l này. i u này là không th tránh kh i. B n ph i t o s ng thu n r ng l n hơn y các cu c c i cách trong b i c nh dân ch . “Giai o n ti p theo khó hơn r t nhi u. khi n cho tính logic n i t i và s nh t quán kĩ thu t c a các chính sách c i cách tr nên d b t n thương hơn i v i nh hư ng c a các th a hi p.” Naím nói. “chúng tôi ã th c hi n các giai o n u c a c i cách cơ c u t trên xu ng. nh n xét. Mexico. nhưng có nhi u ngư i ư c giáo d c. ư c h i v m nhà máy. B n ph i có cái gì ó d a vào. “Vi c làm s d n n các nơi có l c lư ng lao ng ư c giáo d c t t nh t v i m t cơ s h t ng.” Guillermo Ortiz nói. H không có cơ s h t ng. B n ph i làm t dư i lên. “Vư t qua hay ph t l b máy quan liêu khăng khăng c th – m t s xa x mà các nhóm chính ph thư ng xuyên ư c hư ng sau khi ã tung ra nh ng c i cách ban u – khó hơn nhi u giai o n này. Và theo nh nghĩa nh ng ngư i ó s có tiêu chu n s ng cao nh t.” John Chambers. M i ngày m t i n n b n l n’. c i t bán l òi h i cơ s r ng hơn nhi u c a s óng góp c a công c ng và ngh vi n n u mu n th ng các gi i c quy n kinh t và chính tr . CEO c a Cisco Systems. hãng dùng m t chu i cung toàn c u xây d ng các b nh tuy n v n hành Internet và lúc nào cũng b nài n u tư vào nư c này hay nư c khác.CM NG TRINH GUADALUPE 323 ngư i bi t ch cao – b n ph i thuê ngư i t t nghi p i h c vào làm dây chuy n s n xu t c a b n.” Và khi i u ó x y ra. mâu thu n chính tr .

trung th c. tài nguyên thiên nhiên và a lí u có vai trò trong vi c gi i thích t i sao m t s nư c có kh năng ti n n công nghi p hóa còn các nư c khác thì không. Nh ng khác bi t gi a hai th s ư c khuy ch i lên. có hai khía c nh c a văn hóa mà tôi th y là c bi t có liên quan n th gi i ph ng. ti t ki m. Tôi mu n nói ý th c oàn k t dân t c và s chú tr ng vào phát tri n t n m c nào. Nhưng tôi th y s nh n m nh c a ông vào cao v n văn hóa là thú v . Quy thành tích kinh t c a m t nư c cho riêng văn hóa là n c cư i. vì m t lí do ơn gi n: Vì th gi i ã ph ng. nhân t then ch t th c s là tài năng văn hóa c a m t nư c. và ngày càng nhi u công c c ng tác ư c phân ph i và v t d ng hóa. Ch này gây r t nhi u tranh cãi và ư c coi là không úng n v chính tr nêu ra. và s chú tr ng nhanh chóng ch p nh n các công c này và áp d ng chúng và các n n văn hóa không mu n làm v y s là quan tr ng hơn. Ngư i ta có th ng ý ho c không v i cách Landes dung hoà gi a các thói quen văn hóa này ho c các nhân t khác nh hư ng n thành tích kinh t . lòng tin c a xã h i v i ngư i nư c ngoài trong vi c c ng tác n M . Cho nên thư ng là không ai mu n nói n i u ó c . kho ng cách gi a các n n văn hóa có ý chí.324 TH GI I LÀ PH NG VĂN HOÁ LÀ QUAN TR NG: GLOCALIZATION t câu tr l i là văn hóa. c bi t là m c mà nư c ó ti p thu ư c các giá tr c a lao ng chăm ch . Ông lí lu n r ng dù cho t t c các y u t khí h u. cũng như m c nó m i v i thay i. là văn hóa c a b n hư ng n i th nào. Trong các chuy n i c a tôi. M t là văn hóa c a b n hư ng ngo i th nào: Nó m nm c nào cho các tác ng và ý tư ng ngoài? Nó “glocalize” khéo n âu? Th hai. nhưng phân tích thành tích kinh t c a m t nư c mà không tính n văn hóa cũng n c cư i ngang v y. hay di s n l ch s . M t trong nh ng cu n sách quan tr ng nh t vi t v ch này là The Wealth and Poverty of Nations c a nhà kinh t David Landes. tuy ó là i u nhi u nhà kinh t và khoa h c chính tr mu n làm. và bình ng cho ph n . kiên trì và nh n n i. công ngh . mơ h hơn. Nhưng tôi s p s a nói n nó. cách th c. cũng như cách ông bác b các lí lu n cho r ng s trì tr kéo dài c a m t s nư c ch ơn gi n là vì ch thu c a c a phương Tây. a lí.

và chúng ta v n s ng trong các i gia ình ràng bu c ch t ch . văn hóa Mĩ. Bà tôi h c n l p hai. hay là h bàng quan v i ng bào nghèo khó c a mình và quan tâm hơn n vi c u tư ra nư c ngoài? B n càng có m t n n văn hóa glocalize m t cách t nhiên – nghĩa là n n văn hóa c a b n càng h p th ư c các tư tư ng nư c ngoài và các t p quán t t nh t r i hòa tr n v i các truy n th ng c a mình – b n càng có thêm l i th trong m t th gi i ph ng. Ch tôi có b ng th c sĩ kinh t h c. Nh ng ngư i ch trương cô l p v văn hóa g p ph i b t l i th t s . B n làm vi c v i m i ngư i d a trên cơ s tài năng – ch không ph i dòng gi ng hay ch ng t c – và m t cách tinh t i u ó s làm thay i cách nhìn c a b n v i con ngư i nói chung. Chúng tôi ã làm t tc lưu gi kí c. dù cho có r t nhi u . CEO c a MphasiS. Hãy nghĩ v i u ó. ó là s glocalize khéo nh t. “vì b n s có xu hư ng tôn tr ng ngư i khác vì tài năng và kh năng c a h . chúng ta gi l i cái t t p nh t và b nh ng cái khác – nhưng chúng ta v n ăn cari. Kh năng glocalize t nhiên t ng là m t trong nh ng th m nh c a văn hóa n . n u b n trong th gi i d a trên tài năng và thành tích này hơn là trong m t th gi i d a vào xu t thân. Rao nói thêm. Khi b n chat v i m t nhà phát tri n khác m t nơi khác trên th gi i. ngư i Anh i. văn hóa Nh t. ngư i ng u hi p h i thương m i công ngh cao n . ngư i Mogul i. và sau này. S cô l p là m t i u nguy hi m. ngư i Anh n. M tôi không h c i h c. nói.” Tính m r t quan tr ng. nhi u nư c trong s ó không glocalize t t. hãy nghĩ v kho ng th i gian khi hoàng Trung Qu c u i i s Anh qu c i. b n không bi t màu da c a anh ta hay cô ta là gì. “C tôi mù ch .CM NG TRINH GUADALUPE 325 m c nào. ph n chúng ta v n m c sari. văn hóa Trung Qu c. và gi i tinh hoa c a t nư c có m i liên h v i ám ông và s n sàng u tư trong nư c n m c nào.” Jerry Rao. con gái tôi h c i h c Chicago. “Các n n văn hóa m và s n sàng thay i có m t l i th to l n trong th gi i này. nhưng cũng ph i có m du nh p và áp d ng nh ng cái n t nơi khác. Quy t nh ó gây au kh cho ai? Ngư i Trung Qu c. nhưng chúng tôi cũng luôn s n sàng thay i… B n ph i có m t văn hóa m nh.” i u này giúp gi i thích vì sao r t nhi u nư c H i giáo ã v t l n khi th gi i tr nên ph ng. Ch ng h n ngư i n có quan i m là ngư i Mogul t i. Vì các lí do văn hóa và l ch s ph c t p.

c bi t là xu hư ng v n coi ph n là m t ngu n g c nguy hi m hay c h i ph i b cách li kh i môi trư ng công c ng và t ch i không cho tham gia các ho t ng kinh t . b n ph i có kh năng tin tư ng nhi u hơn vào ngư i l . Song t t c các nư c này u có xu hư ng tr thành các qu c gia H i giáo th t c. thiên hư ng ó có th th y các c p khác nhau trên kh p th gi i.” Và phương châm c a nh ng ngư i theo toàn c u hóa. và c n t ư c. Landes cũng lí l . c n ti n lên. m t th gi i nơi l i th l n nh t duy nh t mà m t văn hóa có th có là năng l c nuôi dư ng kh năng thích nghi và làm theo.326 TH GI I LÀ PH NG ngo i l – Th Nhĩ Kì. là gì? “Tôi. xây d ng các chu i cung c ng tác. anh trai tôi và anh h tôi ch ng l i ngư i ngoài. sáu ngư i Bangalore. David Landes lí l . t c di n gi i l i các nguyên lí c a o H i theo ánh sáng c a hoàn c nh hi n t i. Lebanon. b n ngư i mà chúng tôi g p qua Internet t o thành m t chu i cung toàn c u duy nh t. Dubai. ba ngư i t c. và cho h quy n l c i v i ch em gái c a h và các thành viên n khác trong xã h i. t t nhiên không ch gi i h n th gi i Ar p Trung ông. b n ngư i Úc.” Trong th gi i ph ng. và Malaysia. ngay c các xã h i ư c coi là xã h i công nghi p tiên ti n. ông lưu ý. Indonesia. ó là “thanh l c” Ar p Saudi kh i toàn b ngư i nư c ngoài và các nh hư ng ngo i qu c. anh trai tôi và anh h tôi. M t h th ng ưu tiên àn ông k t khi sinh. Hãy nghĩ n toàn b n p nghĩ c a ch nghĩa bin Laden. phân công lao ng ch c ch n ang tr nên ngày càng ph c t p hơn. i u ó chính xác là cái i l p c a s glocalize và c ng tác. S kháng c c a th gi i Ar p-H i giáo i v i glocalization là cái gì ó mà gi ây m t s nhà bình lu n Ar p t do ang chú tâm . Ki u phân bi t i x ó. ch vì h là àn ông. N u b n mu n có phân công lao ng ph c t p hi n i. hai ngư i B c Kinh. là x u i v i àn ông. Th c ra. Khi m t n n văn hóa tin như v y. Trong th gi i Ar p-H i giáo. Phương châm c a ngư i theo thuy t b l c là gì? “Tôi và anh trai tôi ch ng l i anh h c a tôi. tôi. r t nhi u ngư i tương tác v i nhi u ngư i khác mà h không quen bi t và có th ch ng bao gi g p nhau. Bahrain. th gi i H i giáo ngày nay b th ng tr b i m t t ng l p giáo sĩ hoàn toàn nghiêm c m ijtihad. ba ngư i b n t th i thơ u. m t s thái văn hóa theo nhi u cách ã tr thành rào c n v i phát tri n. Nó t o trong h m t ý th c v s ư c quy n và làm h i n cái c n hoàn thi n. nó s m t ph n l n năng su t ti m năng c a xã h i.

Chúng ta có ti p tay t o ra các con quái v t ó không? H th ng giáo d c c a chúng ta. M i l n như th tôi l i hi v ng và c u nguy n là nó k t thúc r i. dù ó là ngư i phương Tây – nh ng ngư i. Xem th bài báo ngày 5 tháng Năm năm 2004 trong t nh t báo Saudi b ng ti ng Anh.” Qusti vi t. ưa ra khi xác nh ngu n g c c a các hành ng kh ng b . Và th c t r ng k t l p b n n l p mư i hai chúng ta không d y con cái mình r ng có các n n văn minh khác trên th gi i và chúng ta thu c v m t c ng ng toàn c u. m t trong nh ng ph m ch t l n nh t mà m t nư c hay m t c ng ng có th có ư c là m t văn hóa khoan dung.CM NG TRINH GUADALUPE 327 vào. “M t gi i thích t i sao t t c nh ng i u ó x y ra ư c t ng biên t p t Al-Riyadh. và lòng tin là n n t ng c a i m i và tinh th n kinh doanh. thì vi c m t nhóm ngư i khác v i cùng ý th c h ó xu t hi n ch còn là chuy n th i gian. Trong con m t công chúng h bi n m t trong các năm 1980 và 1990 nhưng ã l i n i lên v i ý th c h mang tính tàn phá c a mình. Arab News c a nhà báo Saudi t do Raid Qusti. ph i b u i kh i bán o Ar p – hay tín H i giáo không i theo con ư ng c a h . là chuy n khác nhau. B n thân văn hóa Saudi và th c t r ng ph n l n chúng ta không ch p nh n các phong cách s ng khác và áp t phong cách s ng c a chúng ta lên ngư i khác. mà ch nh n m nh nh c i nh c l i các vương qu c H i giáo. H có m t ý th c h t cáo ngư i khác là không trung thành và t cho phép mình quy n gi t h . Ông nói r ng nh ng k th c hi n các cu c t n công này chia s ý th c h c a phong trào Juhaiman t ng chi m Nhà th l n H i giáo trong các năm 1970. Hãy tăng m c lòng tin trong b t kì nhóm. theo h . nhưng có v như là ngày càng ch t i t thêm. Khi khoan dung là m t tiêu chu n. th c t ó cũng áng ph i xem xét l i. không h nh n m nh s khoan dung v i các ni m tin khác – k c v i nh ng ngư i theo các trư ng phái tư tư ng H i giáo khác – là m t i u c n ư c xem xét l i t nh n áy. Câu h i Al-Sudairi ã quên không t ra là: Ngư i Saudi chúng ta ph i làm gì bây gi ? N u chúng ta là m t qu c gia t ch i nhìn vào các nguyên nhân c i ngu n. t t c m i ngư i s b ng n – b i vì khoan dung sinh ra lòng tin. như chúng ta t ng làm trong hai th p k v a qua. công ti . Turki Al-Sudairi.” Không th ơn gi n mà quên r ng khi bư c vào các ho t ng kinh t . có tít là “M t bao lâu trư c khi có bư c i u tiên?” “Các v kh ng b Ar p Saudi ít nhi u ã tr thành tin t c hàng ngày.

Nhưng trong hình th c hi n i. theo cách th c l lùng c a riêng nó. n n t ng gia ình v ng ch c và ham mu n h c hành có th ưa nh ng ngư i b m t toàn b tài s n c a mình i xa n âu. Th xem trư ng h p c ng ng ngư i n Uganda. H là m t ví d n i b t v lao ng chăm ch . Và ó là nư c Ar p u tiên vùng V nh Ar p cho phép ph n ng c và b u c trong b u c ngh vi n. Văn hóa không ư c ghi s n vào ADN c a chúng ta. thông qua ti n hóa con ngư i. Hi n nay trong nhóm này ã có nhi u tri u phú hơn b t kì c ng ng m i nh p cư vào Anh nào. thư ng s n sàng phát tri n các thói quen c i m v i các tư tư ng m i. ó là nư c Ar p u tiên h t d u. hay i m i. trong quá nhi u trư ng h p o H i ã b b t gi và b di n gi i b i các nhà lãnh o tinh th n không ch u thu nh p m t văn hóa khoan dung. Dù v y. văn hóa cũng có th thay i. lãnh o. Nó là s n ph m c a hoàn c nh – a lí. nh ng ngư i b c tài kh ng khi p Idi Amin u i i r i ư c nh n vào xã h i Anh khoan dung. Khi nh ng cái ó thay i. nhìn l i quá kh . nh t nh các i u t t p s n. Trung Qu c . B n ch t c a o Hindu là khoan dung và. “ n là m t ví d khác. và. dành ch cho cái có th g i là s không can thi p mang tính toàn tr . Các nư c không có tài nguyên thiên nhiên. Nh t B n và c i t nh ng xã h i quân s hóa cao n các xã h i dân ch r t hòa bình và v ng ch c trong vòng năm mươi năm qua. tho i mái… Khi t h . thay i.” o H i. Johnson vi t. tin m ng là không ch văn hóa có vai trò quan tr ng. vì ó là cách duy nh t giúp h có th s ng sót và ti n lên. Trung Qu c trong Cách m ng Văn hóa gi ng như m t qu c gia g n ch t v i m t văn hóa iên r v ý th c h . và kinh nghi m l ch s – c a b t kì xã h i nào. mà văn hóa còn có th thay i.328 TH GI I LÀ PH NG hay xã h i nào. “Trung Qu c kh i u s c t cánh thương m i và công nghi p th n kì c a mình ch khi hình th c b t khoan dung c ng s n ghê t m c a Mao Tr ch ông ư c xóa b . i u ó ch c h n là ã óng góp vào vi c kéo lùi tăng trư ng kinh t nhi u vùng t H i giáo.” s gia Anh Paul Johnson vi t ngày 21-62004 trong m t ti u lu n trên t p chí Forbes. n ây chúng ta l i quay tr l i h s ph ng. cũng t ng phát t khi xây d ng m t văn hóa khoan dung. trình giáo d c. ngư i n (gi ng ngư i Trung Qu c) luôn phát t v i tư cách m t c ng ng. Bahrain là m t trong các nư c Ar p u tiên phát hi n ra d u m . như vùng ngư i Moor c a Tây Ban Nha.

Tây Ban Nha H i giáo t ng là m t xã h i thương m i và buôn bán nơi ngư i dân ph i tìm cách s ng nh vào s khôn ngoan c a mình và do ó h c ư c cách s ng yên n v i ngư i khác. n m c tôi b t u t h i .” anh nh l i. Tôi b o Singh. ch không trong gen. anh quay v New Delhi. Có r t nhi u tòa nhà m i. văn hóa là quan tr ng. Ar p Saudi H i giáo ngày nay là m t trong nh ng xã h i kém khoan dung nh t. Sao th ư c? Vì không b o m ư c i n cho thang máy nên Delhi không có nhi u nhà cao t ng. m t nhà qu n lí qu u tư t b o hi m. “Tôi t ng sáu m t khách s n New Delhi. Ar p Saudi ngày nay ch có th ki m ư c ti n qua bán d u m . tôi không còn nh n ra thành ph n a. anh nói v i tôi v th i i m khi anh nh n ra t i sao kinh t n v n chưa c t cánh ư c m c c n thi t – dĩ nhiên là ngoài lĩnh v c công ngh cao. Dinakar Singh.” Không có nhà u tư nh y c m nào mu n xây m t tòa nhà cao t ng nơi i n có th b c t b t kì lúc nào và b n s ph i leo b hai mươi t ng gác. Trung Qu c. và khi tr l i vào năm 2004. du l ch. d ch v và máy tính c a vùng V nh. Ngay c nh Ar p Saudi là Dubai. Vì l ó. thay i và thích nghi. cũng như các nhà lãnh o a phương. và khi các b i c nh ó. câu chuy n này nh c tôi nh l i m t chuy n i v a qua n i Liên. Khi tôi g p anh vài tháng sau ó. Dubai là m t trong nh ng nơi khoan dung nh t. Tôi ã i Liên năm 1998.CM NG TRINH GUADALUPE 329 ngày nay ng nghĩa v i ch nghĩa th c d ng. nhưng văn hoá làm t trong b i c nh. văn hóa cũng có th thay i và thích nghi. Gi ng nhi u ngư i Mĩ g c n khác. m t thành ph -qu c gia Ar p t ng s d ng ng ôla d u m c a mình xây d ng trung tâm thương m i. có tính ch t th gi i nh t v i nhi u quán sushi và sân golf hơn nhà th H i giáo – và khách du l ch th m chí không c n n visa. k c các tòa tháp b ng kính và thép hi n i. thư ng xuyên v n thăm nhà. NH NG I U VÔ HÌNH C h so sánh các ư ng chân tr i b n ã có th nói r t nhi u i u. K t qu là ô th ng n ngang hơn và s d ng không gian không hi u qu . “và khi nhìn ra ngoài c a s tôi có th nhìn xa nhi u d m. Tây Ban Nha H i giáo là m t trong nh ng xã h i khoan dung nh t trong l ch s th gi i. Mùa ông năm 2004.

Tuy v y. Cairo. Trung Qu c. M i l n tr l i Cairo. Cái gì gi i thích các khác bi t này? Chúng ta bi t công th c cơ b n cho thành công kinh t – c i t bán buôn. Trư c khi n i Liên tôi ghé thăm Mexico City. cơ s h t ng t t và kh năng glocalize khéo. Tôi n h c Cairo hè năm 1974. Tuy v y. chúng v n là các tòa nhà l n nh t ó. i u chúng ta không bi t. nhưng không nhi u như tôi trông ch sau m t th p k NAFTA. n u b n không quay l i m t thành ph trong m t năm. Ba mươi năm sau.330 TH GI I LÀ PH NG li u th t s mình ã n ây năm 1998 hay không. bên trong các tòa nhà tôi th y các b n Mexico c a tôi có v hơi bu n. c ng qu n tr . tôi bi t chính xác mình âu. nơi tôi chưa quay l i sau 5 năm. M t s nư c (như Hàn Qu c và ài Loan) có v có kh năng t p trung các ngu n l c c a mình ưu tiên cho phát tri n kinh t . Cairo Tower và tòa nhà c a TV Ai C p. mà n u bi t tôi s óng chai em bán. có v như b n ã chưa bao gi n ó. thì h l i v p ph i Trung Qu c. T i sao ư ng chân tr i c a m t nư c l i thay i sau m t êm. ư ng chân tr i dư ng như mãi mãi như nhau. còn c a nư c khác l i không thay i gì sau m t n a th k ? Câu tr l i duy nh t mà tôi có th tìm ra là cái gì ó không th nh nghĩa ư c: tôi g i nó là các i u vô hình. k theo là c i t bán l . Ba tòa nhà l n nh t thành ph khi ó là Nile Hilton. ư ng chân tr i c a Cairo g n như không h thay i. ngay khi ngư i Mexico nghĩ là mình ã i ư c hư ng i mãi mãi. nh m t chi n d ch c a th trư ng v i toàn thành ph . V y là Delhi. và các nư c khác (như Ai C p và Syria) b r i trí b i ý th c h và h n thù . H b o tôi r ng Mexico ã ánh m t l i s ng c a mình – nó ã không phát tri n theo úng cách. Trư c h t chúng là hai ph m ch t: kh năng và s s n sàng c a m t xã h i cùng hành ng và hi sinh t t c cho phát tri n kinh t và s hi n di n trong xã h i c a các nhà lãnh o có t m nhìn nh n ra c n làm cái gì v m t phát tri n và s n sàng dùng quy n l c thúc y thay i hơn là làm giàu cho b n thân và duy trì nguyên tr ng. nư c i con ư ng khác và i nhanh hơn r t nhi u. giáo d c. là câu tr l i cho câu h i t i sao m t nư c l i có th th c hi n ư c t t c các i u này theo cách v ng ch c còn nư c khác thì không. Tôi th y thành ph s ch hơn nhi u so v i tôi còn nh . R i tôi k thêm m t chuy n n a. Và Mexico City. Cũng có vài tòa nhà m i xây. năm 2004. và s t tin c a ngư i dân ang m t d n i. b n có th nhìn mãi mãi.

chúng th c s quan tr ng. l i tr nên xa hàng ngàn d m. a lí. vi c có th làm nó tr t bánh b t kì lúc nào. Cách t t nh t tôi bi t minh h a i u này là so sánh Mexico và Trung Qu c. T i sao n có các nhà lãnh o xây d ng ư c các vi n công ngh và Pakistan ã có các nhà lãnh o không làm ư c th . anh ta ch c ch n t cư c vào Mexico. là dù Trung Qu c cách xa Mĩ hàng ngàn d m. Và m t s nư c ơn gi n có t ng l p ưu tú v l i. Trái l i. cho dù dư ng như Mexico xu t phát v i nhi u l i th t nhiên hơn khi th gi i b t u ph ng d n.CM NG TRINH GUADALUPE 331 a phương. Mexcico. Hơn th n a. Mexico có nhi u nhà kh i nghi p có tính Trung Qu c như ngư i Trung Qu c có máu kinh doanh nh t. Nó n m li n k v i n n kinh t l n nh t. Trên gi y. Và có c m giác chung. Trung Qu c v n còn ph i tr i qua m t chuy n i chính tr kh ng l . Và nó l i có tài nguyên thiên nhiên là d u m . ngay sát Mĩ. Nó ã kí m t hi p ư c t do thương m i v i Mĩ và Canada vào các năm 1990 và tư th bàn p sang Mĩ Latin c a hai n n kinh t kh ng l kia. T i sao? . và v i di s n n n n t năm mươi năm c a ch nghĩa C ng s n. nhân công th o vi c nh t t p trung các vùng duyên h i. Và có nhi u nông dân Trung Qu c không tiên ti n hay t s n lư ng cao như nông dân Mexico. là m t s n ph m c a l ch s . nó ngày càng g n Mĩ hơn v m t kinh t . M t s nư c có các nhà lãnh o dùng nhi m kì c a mình c thúc y hi n i hóa hơn là làm giàu cho b n thân. khi b n c ng t t c nh ng cái ó vào. Mexico dư ng như n m v trí hoàn h o phát t m t th gi i ph ng. còn Mexico. dùng th i gian ương ch c c a mình nh i y túi và sau ó u tư vào b t ng s n Th y Sĩ. N u không ph i v y Mexico không th xu t kh u v i giá tr 138 t ôla vào Mĩ năm 2003. và văn hóa mà tôi ch có th tóm g n như m t trong các i u vô hình kia. Nhưng t trên bàn cân. Nhưng ngay c khi các th vô hình y không d o m. Trung Qu c cách ó hàng nghìn d m. chi m n hơn m t ph n ba thu nh p c a chính ph . khi có th i gian. Trung Qu c ã tr thành th ch không ph i Mexico. n u b n ch n tên hai nư c này và ưa cho ai ó h sơ c a h . ch u gánh n ng c a quá ông dân s . ngay c gi a nh ng ngư i Mexico. Tôi không h g ch b Mexico. hùng m nh nh t th gi i. ít tài nguyên thiên nhiên. Th mà Trung Qu c ã th ch Mexico tr thành nư c xu t kh u l n th hai vào Mĩ. có th s tr thành con rùa ch m nhưng ch c i v i con th Trung Qu c. Mư i năm trư c.

nó ph i tr i qua quá trình dân ch xây d ng th ch ch m hơn. Truy n th ng Nho giáo c t nh c các quan ch c nh n th c ư c vai trò c a mình là thúc y và b o v các quy n l i c a nhà nư c v n còn s ng ng m nh m Trung Qu c. Nơi chúng tôi có th c nh tranh. “Chúng tôi b k t gi a n và Trung Qu c”.” Không nghi ng gì Trung Qu c ư c hư ng l i m c nào ó t vi c nó v n có m t h th ng c oán có th è b p các gi i c l i và các t p quán c xưa. “Trung Qu c có truy n th ng coi tr ng tài năng [meritocracy] – truy n th ng cũng có Hàn Qu c và Nh t B n. nói v i tôi năm 2004. vi t. chúng tôi l i b ngư i n ánh b ng các back office và call center c a h . có các c l i m nh trong nguyên tr ng và có s c m nh . “T t c các nư c này u có m t ý th c cơ b n v ‘tính nhà nư c’ nơi [các công b c] ư c trông ch bi t cách nhìn xa trông r ng vì l i ích c a nhà nư c” và ư c h th ng tư ng thư ng vì làm như v y. Như th úng khi Mexico c n d n toàn b ý chí và ngu n l c c a mình cho c i t bán l m c vi mô. Mexico vào các năm 1990 chuy n t m t nhà nư c c ng v cơ b n c oán sang m t n n dân ch a ng. Trung Qu c có th là m t nhà nư c c oán. Jorge Castaneda. Nhưng ngày nay Trung Qu c cũng có nh ng cái vô hình t t hơn – m t kh năng t p h p và t p trung các ngu n l c a phương cho c i t bán l . trong khu v c d ch v . cho dù là xây d ng m t con ư ng m i hay gia nh p WTO.332 TH GI I LÀ PH NG y là câu h i mà b n thân ngư i Mexico t ra. tác gi c a cu n sách kinh i n The End of History and the Last Man.” Francis Fukuyama. dù là các nghi p oàn hay b n u s . và nó cũng có m t tinh th n c ng ng nh t nh. Các nhóm l i ích ó. Ngư c l i. ngư i Mexico s nói v i b n r ng h ang nghe th y “ti ng gào kh ng l ” ba chi u ó. tuy chính danh hơn. Gi i lãnh o B c Kinh có th ra l nh nhi u c i cách t trên xu ng. Nói cách khác. “R t khó cho chúng tôi c nh tranh v i ngư i Trung Qu c. hơn là nh ng ngư i ti n nhi m c a mình có th th c hi n i u ó b ng s c l nh. c u b trư ng ngo i giao Mexico. nhưng tuy th nó l i có nh ng th ch nhà nư c m nh và m t b máy quan liêu có kh năng c t nh c nhi u ngư i trên cơ s tài năng lên các v trí then ch t có quy n quy t nh. tr các ngành giá tr gia tăng cao. m i t ng th ng Mexico mu n thay i ph i t p h p nhi u nhóm l i ích hơn r t nhi u – như chăn lũ mèo – ti n hành m t c i cách. Khi b n n Mexico City nh ng ngày này.

T ng th ng Zedillo nói. c i cách thu thu c i thi n tình hình thu thu m m. có m t l ch s dài ch ơn thu n là công c u cho ng c m quy n ho c các quy n l i a phương. Còn Mexico vi c xây trư ng h c bi n i u ó thành s th t ơn gi n chưa ư c làm. Mexico. Chính ph c a T ng th ng Vicente Fox ã nh ra năm khu v c v c i t bán l khi n n n kinh t Mexico có năng su t và linh ho t hơn: c i cách th trư ng lao ng khi n vi c thuê và sa th i nhân công ơn gi n. H n t cách ó mư i hai múi gi . Ch nhìn vào Mexico và Trung Qu c s r t d k t lu n. và m c mà m i ngư i giáo d c và hư ng d n dân chúng Mexico cho nhi m v ó. và c i cách năng lư ng m c a các th trư ng năng lư ng và i n l c cho các nhà u tư nư c ngoài. dân ch có th là m t tr ng i cho c i t bán l . c i cách b u c và hi n pháp h p lí hóa n n chính tr . B n ph i i lâu th y sinh viên Mexico áp o trong chương trình cao h c khoa h c hay toán h c m t trư ng i h c Mĩ. Có m t “ t gãy”. Và h th ng nhà nư c Mexico. C n và Trung Qu c u có m t truy n th ng lâu i là cha m nói v i con cái mình r ng i u t t p nh t mà chúng có th làm trong i là tr thành kĩ sư ho c bác sĩ. Có nhi u n n dân ch may m n có các nhà lãnh o có kh năng bán hàng và khi n ngư i dân c a mình chú tr ng vào c i t bán l – Margaret Thatcher Anh ch ng h n – và có các n n dân ch buông trôi trong th i gian dài mà không ch u h u qu – thí . ch không ph i quy n l i qu c gia. thoát kh i s trói bu c kì qu c là ph i nh p kh u m t s gas t nhiên và d u l a t Mĩ. Mexico sát n n kinh t l n nh t. Song ph n l n các ý tư ng ó ã b ngh vi n Mexico ch n ng. c i cách tư pháp các tòa án Mexico b t tham nhũng và b t th t thư ng hơn. trong h th ng chính tr Mexico. Nhưng Mexico không h th c hi n chương trình c p t c d y ti ng Anh ho c u tư c p h c b ng g i nhi u sinh viên Mexico hơn n Mĩ h c.CM NG TRINH GUADALUPE 333 bóp ngh t các c i cách. nh hơn nhưng li n k . nói ti ng Anh. các th thách c a toàn c u hóa. cũng gi ng c a r t nhi u nư c Mĩ Latin láng gi ng. theo cách mà sinh viên Trung Qu c và n v n ang áp o. m t nư c s n xu t d u m quan tr ng. Hi n nay n và Trung Qu c u có hơn năm mươi nghìn sinh viên h c t p Mĩ. Tôi nghĩ k t lu n như th là quá s m. M t th vô hình khác là n n văn hóa c a b n quý tr ng giáo d c n âu. Mexico. ch có kho ng mư i nghìn.

” Trung Qu c ti n lên m i tháng. như th chúng tôi v n s ng các năm 1960. Chúng tôi không có s c c nh tranh vì chúng tôi không có cơ s h t ng.” Zedillo nói. Nhi u ngư i ư c hư ng ti n chi tiêu c a chính ph l i không óng thu . s d ng keo dán Mexico. c Mexico và Trung Qu c u có th ph n tăng lên trong t ng xu t kh u toàn th gi i v nhi u lĩnh v c gi ng nhau vào các năm bùng n kinh t 1990 – t ph tùng ôtô. Nh ng th ư c coi là hi n nhiên m i nơi v n b ưa ra th o lu n ây. Zedillo nói. th m chí vư t qua.334 TH GI I LÀ PH NG d c hi n i. “Ba mươi năm trư c Mĩ Latin vư t trên t t c .” Không ph i là Mexico ã th t b i v hi n i hóa các ngành xu t kh u c a mình. Mexico và châu Mĩ Latin nói chung có “ti m năng tuy t v i”. Các h th ng chính tr c a chúng tôi không có kh năng x lí. T ng th ng Zedillo nói.” G n ây m t t báo Mexico ăng m t câu chuy n v hãng giày Converse làm giày tennis Trung Qu c. “Toàn b bài báo là v chuy n t i sao chúng ta l i cung c p keo dán cho h . Cho n bây gi b n không th nói m t cách th ng th n là có m t n n kinh t th trư ng Mĩ Latin. Có các chính th c oán th c s t p trung – Trung Qu c hi n i – và có các nơi khác ch trôi d t vu vơ. c bi t là trong vi c ào t o nhân công lành ngh . “khi mà thái úng n nh ra ph i là chúng ta có th bán bao nhiêu keo dán n a cho h ? Chúng tôi v n còn ph i phá b m t s rào c n ý th c. ch ra trong m t ti u lu n ăng trên t The International Economy (mùa xuân năm 2003). b n c n ngư i dân óng thu . Chúng tôi v n còn bàn cãi v ti n s . Rosen. “còn chúng tôi m t hàng năm tr i quy t nh các c i cách sơ ng mà nhu c u là c c kì kh n thi t i v i m i ngư i. Nó ã m t sân vào tay Trung Qu c ch y u vì Trung Qu c ã thay i còn nhanh hơn và ph m vi r ng hơn. Daniel H. i n t cho n chơi và s n ph m th thao – . nhưng trong vòng hai mươi lăm năm qua v cơ b n chúng tôi ã ình tr và các nư c khác ã ti n g n. M t nhà tư v n kinh doanh. K t khi kí k t NAFTA n gi có bao nhiêu ư ng cao t c m i ư c xây d ng n i Mexico v i Mĩ? [H u như không có cái nào]. du nh p và th c hi n các tư tư ng [c i t bán l ]. Cách duy nh t mà chính ph có ư c là b t ngư i dân óng thu cao hơn. [nhưng] khi ó ch nghĩa dân túy s phát tri n và gi t ch t nó. không mu n th c s t p h p ngư i dân c a mình vì các nhà lãnh o ít chính danh n s gây ra b t c au n nào – Zimbabwe.

Mexico và các nư c có thu nh p trung bình nên chú tr ng t o ra các vi c làm có giá tr gia tăng cao hơn. ó là vì Trung Qu c có l i th trong giáo d c. Ch khi các công ti có năng xu t cao v i các ho t ng có giá tr gia tăng cao thay th các công ti năng su t kém hơn thì các nư c có thu nh p trung bình m i có th ti p t c ư c l trình phát tri n c a mình. l i là: “Thay vì c t o ra các vi c làm b m t vì Trung Qu c. các nư c ó nên nh n m t th c t c a i s ng kinh t : không nơi nào có th mãi mãi là nhà s n xu t giá r c a th gi i – ngay c Trung Qu c cũng s m t danh hi u này m t ngày nào ó. M t b y mươi tư ngày ăng kí m t tài s n Mexico. trung bình m t năm mươi tám ngày m m t công ti Mexico. nơi th c hi n r t úng cách và có ư c l i th ngay sát Mĩ. i u này giúp gi i thích vì sao t 1996 n 2002. “Vì th Trung Qu c s ăn b a trưa c a Mexico. ngu n.CM NG TRINH GUADALUPE 335 nhưng th ph n c a Trung Qu c tăng nhanh hơn. tư nhân hóa.” Rosen k t lu n. Theo báo cáo Doing Business in 2005. nhưng chính ph Mexico chưa bao gi có m t chi n lư c nh m hoà các o ó vào ph n còn l i c a t nư c. g p ôi m c Trung Qu c. Và i u ó không ch vì nhân công r . Thay cho c b o v các vi c làm dây chuy n lương th p. Mexico m t 270. nhưng ch m t mư i hai ngày Mĩ. Thu thu nh p doanh nghi p Mexico là 34%. khi Trung Qu c gia nh p WTO và b t u có l i th trong quá trình ph ng hóa th gi i. và ưa công ngh m i vào. Báo cáo “Ngoài lao ng r ” c a McKinsey Quarterly cho bi t k t năm 2000. cơ s h t ng. so v i tám ngày Singapore và chín ngày Th Nhĩ Kì. ó là c i t bán l . “nhưng i u ó do s b t l c c a Mexico l i d ng các thành công và ti n hành i m i di n r ng hơn là vi c Trung Qu c có nhân công giá r .” Nói cách khác. i u này không ch vì cái Trung Qu c làm là úng mà vì cái Mexico làm là sai. qu n lí ch t lư ng. b Trung Qu c chen l n. th h ng c a Mexico trong Báo cáo v s c c nh tranh toàn c u ã r t trong khi th h ng c a Trung Qu c l i tăng lên. và hàng trăm nhà máy ph i óng c a. Rosen nói. qu n lí c p trung. i u mà Mexico ã thành công là t o ra ư c các hòn o c nh tranh t t. i u không h n là làm xói mòn kh năng c nh tranh c a nó v i các c i cách vi mô. Nhưng l i khuyên chính mà báo cáo ưa ra cho Mexico và các nư c có thu nh p h ng trung bình.” . ch ng h n như Monterrey.000 nhân công trong các dây chuy n s n xu t.

336 TH GI I LÀ PH NG Nói ng n g n. Nhưng chi n th ng trong ki u ch y ua n nh cao ó c n n tiêu i m và ý chí vô hình. Và Mexico không ph i là nư c duy nh t. “Thi u t tin s ưa m t t nư c n ch ng i nh m nháp quá kh c a mình. ch t ch Trung tâm Nghiên c u Phát tri n c a Mexico.” Th gi i càng ph ng thì i u ó càng x y ra nhanh hơn. “Thi u t tin [ Mexico] có nghĩa là m i ngư i nư c này u nghĩ Mĩ s bi n Mexico thành nh ng ngư i lao công. Luis Rubio. “b n càng t tin thì các huy n tho i và m c c m c a b n càng gi m xu ng. Trung Qu c không ch mu n giàu. th c hi n ư c i u ó. Trung Qu c mu n tr thành GM và ánh b t GM kh i th trư ng. [Nhưng] NAFTA ư c [các nhà ki n t o ra nó] coi là m t k t qu hơn là m t s b t u. vì nhi u lí do h u hình và vô hình. Trung Qu c còn mu n hùng m nh. B t kì ai nghi ng i u ó ph i dành th i gian v i các thanh niên Trung Qu c.” T lâu Will Rogers t ng nói: “Ngay c khi b n trên con ư ng úng n.” ó là vì sao NAFTA quan tr ng n v y cho s t tin c a Mexico. cách duy nh t cho Mexico ph n vinh là m t chi n lư c c i t bán l có kh năng ánh b i Trung Qu c trên nh. B n không th duy trì các tiêu chu n s ng tăng lên trong m t th gi i ang ph ng khi b n ương u v i các i th c nh tranh không ch có các n n t ng úng n mà còn có nh ng i u vô hình t t n a. nó ã ch ng i ó và quá trình c i t bán l b ng ng. Mexico càng ng i ó lâu thì nó càng b vư t qua nhi u hơn. vì chính ph ã ng ng không c i cách n a. Trung Qu c không ch mu n h c cách làm ra các ôtô GM. Mexico t ng i úng ư ng giai o n c i t bán buôn. . “Th t không may. nhưng sau ó. b i vì Trung Qu c không chú tr ng ánh b i Mexico b ng ánh b i Mĩ. nói. Nó ư c coi là k t thúc c a m t ti n trình c i cách chính tr và kinh t . “Mexico không có m t chi n lư c ti n lên phía trư c.” Tuy v y. b n s b vư t qua n u b n ch ng i ó. r t nhi u s t tin ó ã b m t i trong các năm g n ây. “ i u NAFTA làm là khi n Mexico nghĩ v phía trư c và hư ng ra thay cho nghĩ hư ng vào và lùi.” Rubio nói thêm. M t trong nh ng i u l n lao c a Mexico trong các năm u th p k 1990 là ngư i Mexico th y mình có th làm ư c.” ông nói thêm. ch không ph i áy.

Các Công ti và Th gi i Ph ng .

.

tôi thư ng nghe ư c t nhi u lãnh o công ti khác nhau cùng m t c m t .-kinh-doanh-thànhcông. nhưng không ai mu n thay i c . Th y d y kinh t h c c a tôi.MƯ I Các công ti i phó ra sao T l n x n. gi a khó khăn có cơ h i. hãy tìm ra hòa âm. hãy tìm ra tính ơn gi n. Tôi không ph i là m t ngư i vi t v kinh doanh và ây không ph i là m t cu n sách d y cách làm-th -nào. “Ch trong vài năm v a qua…” M i l n g p tôi các nhà kh i nghi p và nhà i m i t nhi u lo i công ti l n nh khác nhau u b o tôi r ng “ch trong vài năm v a qua” h ã có kh năng làm nh ng th trư c ó h không th mơ là có th làm. Paul Rome. Các công ti cũng c n các chi n lư c i phó s làm ph ng th gi i. ho c bu c ph i làm nh ng i u trư c ó chưa bao gi h nghĩ là c n thi t. i u mà tôi h c ư c khi nghiên c u vi t cu n K . . c bi t là khi sân chơi chuy n d ch kh ng khi p k t năm 2000. “Ai cũng mu n tăng trư ng kinh t .” Th t không may. t t hơn h t là b n h c cách thay i và t làm cho b n thân mình thích ng v i i u ó. N u b n mu n phát tri n và ph n vinh trong m t th gi i ph ng. h t như các cá nhân. M i ngư i ã hình dung ra m t chi n lư c cho công ti c a mình phát t ho c chí ít t n t i ư c trong môi trư ng m i này. t t c h u s d ng c m t ó.Albert Einstein hi ti n hành các cu c ph ng v n cho cu n sách này. C m t ó là. Th t l . T âm thanh ngh ch tai. Tôi tin ch c r ng các doanh nhân và CEO ó u ang áp l i ba s h i t . D u v y. r t thích câu châm ngôn. b n không th có m t cái n u không có cái kia. c như h ã nói chuy n trư c v i nhau v y.

ng c xây tư ng ngăn. chuyên v phát tri n các qu ng cáo cho TV và làm nh thương m i cho các catalog bán l . Chương này là m t n l c nh m nêu b t m t vài quy t c và chi n lư c c a h : Quy t c #1: Khi th gi i tr nên ph ng – và b n c m th y mình b ph ng – hãy v i l y cái x ng và ào sâu vào bên trong chính mình. Anh th y rõ ràng là mình ang ph i ti n hành c nh tranh và ch u áp l c theo cách th c anh chưa t ng g p ph i trư c ây. Greer luôn ph i h i h làm vi c. và nh hư ng sâu s c n công vi c kinh doanh c a anh. Chuy n i n g i ý cho tôi r ng th gi i là ph ng. Jill và Ken Greer. “Bây gi chúng tôi ph i c nh tranh v i nh ng ngư i hành ngh t do! Trư c ây chưa bao . H ã l p ra m t công ti thành công Minneapolis. khi c p các nhà th u như th h là m t àn châu ch u b t th n sà vào công vi c c a anh. ng n ng u t t c nh ng gì chúng th y. M t sáng chúng tôi i d o r t lâu vùng nông thôn Virginia. v i hơn b n mươi nhân viên. u tháng Tư năm 2004. nhưng trong nhi u năm Ken luôn tìm ư c cách ki m s ng khá. studio riêng c a h . V i tư cách là m t hãng c v a. Greer & Associates.340 TH GI I LÀ PH NG sách này là các công ti ngày nay ã phát tri n t t ư c là các công ti hi u ba s h i t t t nh t và ã phát tri n ư c các chi n lư c c a riêng mình có th i u v i nó – trái v i c cư ng l i nó.” Greer nói. và nó ã di n ra quá nhanh. chúng tôi nh n ra là c hai u ang nói v cùng v n : Th gi i ã tr nên ph ng. Kho ng hai mươi nhăm năm trư c Jill và Ken (tôi ã nói v ngư i em Bill c a h trên) l p công ti truy n thông a phương ti n c a mình. cùng s lư ng nh khách hàng n nh a phương và trên c nư c. Tôi có th nói là Ken nghĩ r t nhi u v công ti c a mình. “Nh ng ngư i hành ngh t do. Tôi h c ư c bài h c áng giá này t các b n t t nh t c a tôi Minnesota. Sau m t lúc. Ken và Jill n Washington m t kì ngh cu i tu n m ng sinh nh t th năm mươi c a v tôi. và anh nói v i tôi v công vi c kinh doanh c a anh ra sao. nhưng ch khi tr v nhà và nói chuy n v i các b n Minnesota tôi m i nh n ra nó ph ng n th nào. n m c anh v n còn v t l n v i vi c làm th nào i u ch nh cho úng. g m các ngh sĩ h a và thi t k Web. Tôi nói v i anh v cu n sách tôi ang vi t.

Tháng v a qua chúng tôi m t ba công vi c cho nh ng ngư i hành ngh t do. nh ng ngư i [nh s d ng công ngh và ph n m m hi n có] v lí thuy t có th làm cùng vi c mà m t ngư i ng i văn phòng chúng tôi có th làm.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 341 gi chúng tôi c nh tranh v i nh ng ngư i hành ngh t do. “Hai mươi năm trư c. và v a ra kh i nghi p riêng. và m t nhà thi t k tr con v i m t chi c máy tính và làm vi c t ng h m c a mình?. và công ti chúng tôi thuê m t nhà thi t k tr con và b t c u ta ng i trư c màn hình máy tính. trung bình. cách kinh doanh là Greer & Associates nh n t hàng. Su t hai mươi lăm năm. có kh năng nh n các lo i vi c làm nh . John cũng r t tư cách. T t c khách hàng c a chúng tôi u nói cùng th v i chúng tôi: ‘Hãng ông th t tư cách.” Ngày nay tình hình khác h n. Chúng tôi thư ng làm các th gi ng nhau b ng nh ng cách hơi khác nhau. M t khi nh ch p xong. “Chúng tôi có th giao ph n kĩ thu t cho các chuyên gia khác có công ngh . ào t o và chuyên . “C nh tranh v i chúng tôi không ch còn là các hãng mà chúng tôi v n quen c nh tranh. xem li u c m giác sáng t o c a mình có úng hay không. ã t ng làm cho các công ti t t và có kinh nghi m. anh nói.” Greer gi i thích. N u nh c n s a. Greer g i phim n m t phòng r a nh tráng và tách màu.. Khách hàng nói v i Greer chính xác ki u nh mà nó mu n và “tin” nhóm c a Greer làm ra nh t t. r i sau ó ch p b ng phim th t. Gi ây chúng tôi ph i i phó v i các hãng kh ng l . âu là khác bi t v k t qu . còn gi ây chúng tôi l i thua m t ngư i khác!” T i sao thay i này l i di n ra nhanh như v y? Tôi h i. và l n. và m i hãng ã có kh năng tìm ư c m t c chiêu ki m s ng. và c v i nh ng ngư i hành ngh m t mình làm vi c t nhà. M t m ng kinh doanh l n c a h là nhi p nh – ch p c s n ph m và m u cho catalog. chúng tôi ã quy t nh không x lí phim chúng tôi ch p. Greer gi i thích.. gi a công ti kh ng l thuê m t nhà thi t k tr con và b t c u ta ng i trư c màn hình máy tính. Gi ng m i nhi p nh gia thương m i. Công ngh và ph n m m trao quy n n m c làm cho t t c chúng tôi gi ng h t nhau. Trư c ây chúng tôi thư ng c nh tranh v i các hãng có quy mô và năng l c tương ương. Greer s d ng m t máy nh Polaroid ch p m t t m nh m u hay s n ph m. nó s ư c g i cho m t phòng nh khác chuyên v s a nh. John l i r hơn. t quan i m khách hàng c a chúng tôi.’ Chúng tôi thư ng c m th y khó ch u khi thua m t hãng khác.

b n cũng l p m i th vào gi ng h t như th . Chúng tôi coi nó như m t máy ‘Polaroid i n t . mà bi t ư c chính xác ph i ch nh và b t úng hình nh ra sao. cũng ch nh t c và m ng kính. Và h t ng tin vào chúng tôi làm vi c ó. ó là m t th i i m quy t nh. máy nh ch p phim truy n th ng. Khi y ó là m t k ho ch t t. mà . nhưng không còn có th n a r i. Nhưng nó dùng cùng ng kính. tr bên trong có m t máy tính i kèm v i m t màn hình nh ng sau cho phép nhìn th y b c nh mà chúng tôi ang ch p. n u không nói là cao hơn. Trong ba năm v a qua. ó là chi c máy nh s chuyên nghi p u tiên ho t ng gi ng h t m t chi c máy nh ch p phim. sáng t o. “Toàn b s rung c m và kích thích c a nhi p nh v n còn ó – ngo i tr phim thì mi n phí. và qui trình analog ã tr thành s . B i vì ó là máy nh s . M i ngư i u ph i d a vào lòng tin. tho t tiên nó là s g i phóng n khó tin. di ng. b n không c n mua phim và chúng tôi không còn ph i n phòng r a nh phóng và i n khi xong.342 TH GI I LÀ PH NG môn chính xác – và mu n ki m ti n theo cách ó.” Greer nói. “Sau khi có ư c chi c máy nh s này. “Chúng tôi phát hi n là gi ây chúng tôi không ch có trách nhi m ch p b c nh và xác nh cách th hi n ngh thu t mong mu n. và cá nhân. có cùng công thái h c.’ Chúng tôi ã quen thuê m t chuyên gia ch o ngh thu t. nhưng chúng tôi không bao gi có th th c s bi t cho n khi nó ư c r a. Khách hàng tr chúng tôi phí chuyên gia b i vì h c m th y c n m t chuyên gia không ch có th b m m t cái nút. Chúng tôi mu n ki m ti n b ng ch p nh. “Nó có tên là Canon D1. Nhưng r i Ken và nhóm c a anh phát hi n ra là công ngh mang tính gi i phóng m i này cũng có th nô l hóa h . N u chúng tôi hi n trư ng và ch p cái gì ó. và hi n nay có th là m t k ho ch t t. và gi ng hoàn toàn v i máy nh ch p phim c a chúng tôi.” Greer nói. ngư i trông coi m i th mb o chúng tôi ch p úng ư c hình nh mình th t o ra.” Kho ng m t năm nay có c m giác này v trao quy n. máy nh s dành cho nhi p nh gia chuyên nghi p ã t n m t trình kĩ thu t hoàn toàn m i khi n cho chúng tr nên ngang b ng. o. chúng tôi có th bi t ngay mình ch p có t t không. ó là s ban thư ng l p t c. và ki m soát.” T i sao? Th gi i ã tr nên ph ng. “Vì th chúng tôi ã th nhi u lo i máy nh khác nhau và ch n lo i máy tiên ti n hi n hành gi ng nh t v i máy nh phim [analog] c a chúng tôi. t do.

v i m t ph n m m và ph n c ng nh kì di u. M t khi công ngh cho phép làm i u ó.” anh nói. M i ch c năng ó trư c ây ư c giao cho m t công ti riêng bi t. khách hàng c a Greer òi h i nó. studio nh. chúng tôi ph i tr thành m t phòng r a nh và tách màu. tôi l i ư c yêu c u t kê bàn và r a bát n a. mà là th trư ng c nh tranh và công ngh bu c chúng tôi ph i làm th . “Chúng tôi quen nh m t d ch v bên ngoài s a l i nh – b m t hay các v t – nhưng bây gi chúng tôi ph i t mình tút l i nh. “M i th ư c coi là d hơn. th c hi n m i lo i ch c năng m i.” Greer nói. nhưng thay vì ăn ăn nhanh.” Greer nói là m i m t c a công ti anh ã tr i qua m t s ph ng hóa tương t . vì h có máy in màu. trang trí. Chúng tôi ph i tr thành phòng r a nh. “Gi ây tôi c m th y như là mình ang i n quán McDonald’s.’” Sao l i th ? Vì máy nh s cho Greer kh năng t i các hình nh s ó vào m t PC hay m t laptop. Và r i h cũng nói vì gi ây t t c ã là s r i. anh nên ghép thêm nó vào các d ch v mà hãng c a anh cung c p. b c c và làm cho ngư i ng i trư c máy nh c m th y tho i mái. ‘Chúng tôi s không tr anh thêm ti n cho cái ó’. Trong vòng hai mươi năm chúng tôi ch làm vi c v i ngh thu t nhi p nh – màu s c. S n xu t phim gi ã ư c s hoá.” Greer nói. ngay c trư c khi h nhìn th y nó.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 343 ph i dính líu n công ngh nh. và m i th khác n a. ‘Chúng ta là m t phòng r a nh. s n xu t âm thanh. Gi ây chúng tôi ph i h c cách gi i c v các vi c khác n a. nên th trư ng và công ngh bu c h ph i tr thành ngư i biên t p nh. Toàn b chu i cung tr nên ph ng và co vào m t cái h p n m trên m t bàn c a ai ó. v i tư cách các nhà sáng t o hình nh. M t sáng chúng tôi th c d y và nói.” Anh nói ti p: “Như th là các nhà s n xu t công ngh c u k t v i khách hàng c a chúng tôi và nghĩ ra th công vi c oái oăm b t . Chúng tôi gi i công vi c này. H trông i chúng tôi b [m t ]. k các nhà s n xu t ĩa DVD c a riêng mình. hình nh. Không ph i vì chúng tôi quy t nh v y. i u gi ng h t cũng x y n v i m ng ho c a công vi c c a h : Greer & Associates tr thành ngư i s p ch . th m chí có khi còn ph i in. “V y là ngoài vi c ph i tr thành nhi p nh gia. và t t c n m dư i s ki m soát c a anh r i. anh ph i ki m soát nó. b ng công ngh s . h nói anh nên ki m soát. “Khách hàng nói. Vì Greer có th ki m soát hình nh xa hơn trong chu i cung.

“Cái bây gi chúng tôi bán. b n tr thành m t th hàng. và khi u ngh thu t. ngư i suy nghĩ sáng t o nh t. s hóa. chúng tôi bán cá tính. b n năng sáng t o. Khi m i th như nhau và cung d i dào.” Ngày trư c. “B n ph i chào m t cái gì ó hoàn toàn khác thư ng. B n có th r t gi i. Greer áp l i ư c quá trình hàng hóa hóa b ng ch n chi n lư c t n t i duy nh t có th ho t ng: m t cái x ng.’ Vì v y d ch v òi h i thì tăng áng k còn phí b n có th òi thì v n nguyên ho c gi m sút.344 TH GI I LÀ PH NG chúng tôi ph i làm.” Greer nói. và cá nhân. Th t may.” Greer nói. vì b n không bao gi nghĩ mình ph i c nh tranh v i th gi i. Ngày nay ai cũng có th th y i u b t kì ngư i nào khác ang làm. và theo sau ba s h i t . cho nên b n ph i là chính ngư i gi i nh t. và ai cũng có cùng các công c . Tôi bi t khách hàng ngày nay và khách hàng trong tương lai c a chúng tôi s ch n v i chúng tôi và g n k t v i chúng tôi vì nh ng cái ó… Vì th chúng tôi ã thuê nhi u ngư i suy nghĩ và outsource nhi u ph n công ngh hơn. N u chúng tôi kiên quy t nói b n ph i tr ti n cho m i d ch v ó. Khi ngày càng nhi u quá trình analog tr thành s .” Vanilla không còn là th ư c bày lên bàn n a. càng nhi u vi c và ch c năng ư c chu n hóa. và khi n cho c d thao tác l n s n có cho nhi u ngư i chơi hơn. Anh và các liên danh ào sâu vào bên trong b n thân mình tìm ra năng l c c t lõi th c s c a công ti. và y tr thành ngu n năng l c chính thúc y vi c kinh doanh c a h lên trong th gi i ph ng. o . ‘Tôi s làm t t c vi c ó. Và khi i u ó x y ra. s có ai ó ng ngay sau chúng tôi nói. nó ang di n ra ngày càng nhanh hơn kh p m i ngành. nhưng b n không c n ph i là ngư i gi i nh t th gi i. Greer nói. Nhưng ch trong vòng vài năm chúng ta ã i t ch c nh tranh v i các hãng cùng ph sang c nh tranh v i các hãng kh p a c u. Năng l c c t lõi và tiêu i m bây gi là t t c nh ng gì không th ư c s hóa. “là s th u hi u chi n lư c. B n là vanilla. còn gi ây thì úng th . nhi u công ti “n p ng sau công ngh . “B n c n có kh . Ba năm trư c không th hình dung ư c r ng Greer & Associates có th b m t m t h p ng v tay m t công ti Anh. ã có m t chân tr i ó và không ai có th nhìn quá ư ng chân tr i y. Chúng tôi bán các gi i pháp y c m h ng và sáng t o. khách hàng có quá nhi u l a ch n và không có cơ s nào ưa ra ch n l a úng. không ph i m t b c tư ng.” Nó ư c g i là hàng hóa hóa [commoditization]. Greer nói. di ng.

Không lâu sau khi t t nghi p i h c George Washington Washington D. Và chìa khóa cho vi c là bé mà hành ng l n là nhanh chóng chi m lĩnh l i th c a m i công c c ng tác m i vươn xa hơn.. chi n tranh Iran-Iraq. “Khách hàng có th nói. ho c Cherry (Jerry) Garcia. khi ó chưa có m t Trung ông và ngh làm chi nhánh a phương cho h . ‘Này. Ali. gia nh Ghandour chuy n sang Jordan vào các năm 1960. r ng hơn. Fadi Ghandour. nơi cha anh. nay thu c s h u c a bưu i n c. “Chúng tôi nói v i h . công ti n i a trư ng thành u tiên làm d ch v giao bưu ki n th gi i Ar p.” Greer nói. và sâu hơn.C. chúng tôi không c nh tranh v i các ông th trư ng nhà c a các ông. và là công ti Ar p u tiên và duy nh t ư c niêm y t trên Nasdaq. Cùng th i gian ó. ch có m t hãng giao nh n bưu ki n ho t ng th gi i Ar p: DHL. Ghandour v nư c và th y vi c kinh doanh c chiêu mà anh nghĩ mình có th phát tri n: Anh và m t ngư i b n g i ư c m t s v n và năm 1982 h m m t d ng mini Federal Express cho vùng Trung ông chuy n bưu ki n. Như th Ghandour luôn có máu kinh doanh hàng không trong gen mình.” Quy t c #2: Và bé s hành ng l n… M t cách mà các công ti bé có th phát t trong th gi i ph ng là h c cách hành ng th c s l n. l p hãng Royal Jordanian Airlines. nhưng chúng tôi hi u th trư ng Trung ông. và v Mĩ xâm chi m Iraq. ho c Chunky Monkey” – ba trong s các nhãn l lùng c a hãng kem Ben & Jerry các th r t không vanilla. Ý tư ng c a Ghandour là ti p c n các hãng Mĩ. ng sáng l p và CEO c a Aramex. vì nghĩ r ng m t công ti Ar p bi t rõ vùng t hơn và có th bi t trư c tránh nh ng khúc m c như v ngư i Israel xâm chi m Lebanon. “Chúng tôi s là nhánh . “Trư c ây v n là b n có kh năng làm gì. ‘Ông làm ư c cái này không? Ông làm ư c cái kia không?’ Bây gi v n ch y u n m khi u sáng t o và cá tính mà b n có th mang l i [cho ơn t hàng]… t t c là v trí tư ng tư ng. nên t i sao không ưa bưu ki n c a các ông cho chúng tôi giao ây?” Ghandour nói. như Federal Express và Airborne Express.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 345 năng làm ư c Chocolate Chip Cookie Dough. Xu t x t Libanon. Tôi nghĩ không có cách nào t t minh h a quy t c này hơn là k v m t ngư i b n khác.

và Aramex có th th ng tr th trư ng giao nh n bưu ki n th gi i Ar p. Aramex ti p t c tăng thành công ti g n 200 tri u ôla m t năm. như DHL?” Airborne Express ch p nh n. Airborne không có s ti n mà Federal Express t ng u tư ti n hành các ho t ng c a mình m i vùng trên th gi i. Khi các nhân viên Jordan c a Ghandour ã th o h th ng ó. kéo kho ng b n mươi công ti giao nh n khu v c. i u r t hi m th y th gi i Ar p. T i sao l i tu t vào tay i th c nh tranh toàn c u c a các ông. Aramex s d ng d ch v h u trư ng Airborne theo dõi và l n v t bưu ki n. là cái gì ó mà không ai trong s h có th s c xây d ng khi ó – m t s hi n di n a lí toàn c u và m t h th ng theo dõi và l n v t bưu ki n ư c tin h c hóa c nh tranh v i FedEx ho c DHL. Ghandour quy t nh niêm y t công ti c a anh Broadway. t Ai C p. i n các nơi như Th y i n và Vi n ông d y các phương pháp theo dõi và l n v t c a Airborne. làm l ch m i quan . Jordan. Ghandour n i vào h th ng c a Airborne b ng thuê m t ư ng truy n d li u n i t Amman n máy ch l n c a Airborne i b n doanh t i Seattle. Cái các i tác c a Airborne có ư c. Pakistan và Iran – t o ra m ng lư i khu v c c a riêng mình. S dàn x p ho t ng t t cho m i ngư i. th c ra.346 TH GI I LÀ PH NG giao nh n Trung ông cho các ông. và Ghandour s d ng i u ó xây d ng hãng c a mình. Airborne ã mua 9% Aramex th t ch t m i quan h . t t n m c năm 1997. V i công ti t tr s Amman. Airborne “ h th ng theo dõi và l n v t bưu ki n tr c tuy n c a mình s n có cho t t c các i tác c a mình. như Aramex. Aramex. Th Nhĩ Kì n Ar p Saudi và sau ó là m i ng ư ng n n . Vì cơn s t dot-com. Cu i cùng. Vì v y nh ng ngư i Jordan này. theo dõi và l n v t bưu ki n ra sao. T u cu i xa Trung ông. Airborne thuê h i kh p th gi i l p t h th ng và hu n luy n các i tác liên minh khác. Vi c kinh doanh c a nó d a vào và v i khu v c tư nhân. nên ã có m t ngôn ng th ng nh t và m t b tiêu chu n ch t lư ng cho m i thành viên trong liên minh Airborne giao nh n. là hãng ch p nh n s m nh t h th ng Airborne. ư c bi t n như [s ch ng khoán] Nasdaq.” Ghandour gi i thích. nên nó t o ra m t liên minh. r i sau ó mua l i ho c liên doanh v i các hãng giao nh n nh . v i ba nghìn hai trăm nhân công – mà không có b t c h p ng l n nào c a chính ph . t t c u nói ư c ti ng Anh. vào m t m ng lư i o toàn c u.

Anh ch t nh n ra là mình không ch có th làm ư c các vi c m i. Ghandour không bi t là nư c i này trùng v i quá trình làm ph ng th gi i. H n g p l i. “Vào phút Airborne thông báo mình ã b mua và gi i tán liên minh. ã mua l i công ti t các c ông vào u năm 2002.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 347 tâm kh i các công ti ki u b ng g ch và v a như Aramex.” Ghandour th c t ã b o h r ng con chu t có th thay th con voi. Công ti tương i nh c a anh không ch cung c p cùng h tr h u trư ng t Amman mà Airborne ã cung c p v i máy ch l n c a nó t Seattle. và r i s phá s n dot-com ã o ván Nasdaq. anh có th thuê các chuyên gia Jordan qu n lí t t c nhu c u h u trư ng [back-office] c a liên minh v i ph n nh chi phí mà h ph i tr cho các công ti châu Âu và Mĩ làm vi c ó. L n u tiên anh c m th y th gi i tr nên ph ng vào năm 2003. Ghandour. và tôi h a v i m i ngư i ó r ng h th ng c a chúng tôi s xong và ho t ng ư c trư c khi Airborne t t h th ng c a h . ti n lên và thay th nó. Airborne thông báo là t tháng Giêng năm 2004 h th ng theo dõi và l n v t c a nó s không còn dành cho các i tác liên minh trư c ây n a. “tôi m i t t c các i tác chính c a nhóm n London h p. Các i tác c c a tôi là m t công ti 1. anh ã b o các i tác tương lai c a mình. gi ây anh tu i trung tu n b n mươi và v n y nhi t huy t. “Tôi không ph i là công ti l n nh t trong nhóm. gã bé con.” Làm sao anh có th i nhanh th ? Nh ba s h i t . nó cho phép Ghandour. Nghĩ r ng th trư ng ã không ánh giá úng giá tr c a nó.” Nhưng Ghandour cũng có m t xu t: “Tôi b o h r ng Aramex ã phát tri n ph n m m Jordan thay th h th ng theo dõi và l n v t c a Airborne. khi Airborne b DHL mua.” Ghandour nói. tr nên ph ng hơn. Chúc may m n trên h th ng riêng c a b n. gã to l n. mà còn có th tìm ư c các i tác toàn c u khác l p vào ch tr ng trong liên minh do s ra i c a Airborne l i. cùng v i m t hãng u tư tư nhân Dubai. và i u u tiên chúng tôi làm là thành l p m t liên minh m i. nhưng h không ph n ng ư c nhanh v y. Trong khi s làm ph ng th gi i ã cho phép Airborne. làm vi c này.” Ghandour nói. c phi u c a Aramex ã chưa bao gi th c s c t cánh ư c. . mà còn ph i làm các vi c m i mà trư c ây anh chưa bao gi nghĩ n.2 t ôla. “nhưng tôi n m quy n lãnh o.

) Các i tác thích i u ó. b n . nơi Lawrence [c a phim Lawrence of Arabia] ã t ng lang thang. “M u ch t v i chúng tôi. H th y t t c các công c c ng tác mà h c n hành ng l n ã s n có cho h như cho các nhân viên Airborne Seattle. g n k Microsoft và Bill Gates. thay th cho Airborne. máy r t t p trung và khó thích nghi v i c u trúc Web m i. V n ch là có năng l c và trí tư ng tư ng ch n các công c này và khéo ưa chúng vào dùng. Ghandour nói. là anh không h b c t vào h th ng “di s n” nào mà anh ph i thích ng. M t lí do n a khi n Ghandour có th thay th Airborne nhanh n v y.” anh nói. anh gi i thích. b n không th c nh tranh v i các gã l n.” Ghandour nói. vì n u không tr c tuy n. (M t ph n l p trình ư c th c hi n t i Aramex và m t ph n ư c thuê ngoài làm. chúng tôi ã t o ra m t h th ng theo dõi. theo dõi và l n v t th c th i. m i nhân viên m i công ti liên minh có th truy c p vào h th ng theo dõi và l n v t c a Aramex qua các u cu i PC thông minh ho c các thi t b c m tay. Vài tháng sau khi ưa ra xu t London. dùng Internet và m ng không dây.” Qu n lí h u trư ng cho t t c các i tác liên minh qua Internet th c ra hi u qu hơn r t nhi u vi c c m m i ngư i vào máy l n c a Airborne t n Seattle. m t th h tr kĩ sư ph n m m và công nghi p Jordan v a n tu i và bư c vào sân chơi ph ng.348 TH GI I LÀ PH NG u tiên. Outsourcing có nghĩa là Aramex cũng có th khai thác các b óc gi i nh t. hãng n m ngay c nh ư ng cao t c. các quy t c c a trò chơi ang thay i. i v i tôi như m t gã bé. “Tôi có th lên th ng Internet và dùng các công ngh m i nh t. ó là lí tư ng… Tôi bi t th gi i là ph ng. V i Web. và như th Liên minh Phân ph i Toàn c u ra i – v i Aramex cung c p d ch v h u trư ng t Amman. “là ti p thu công ngh và ngay l p t c thay th công ngh Airborne. Ghandour ưa t t c các i tác ti m năng n Amman gi i thi u h th ng mà Aramex ang phát tri n và g p m t s chuyên gia ph n m m và kĩ sư công nghi p Jordan c a anh. V i tư cách m t CEO t t c nh ng cái tôi thuy t gi ng cho nhân viên c a chúng tôi là. chúng ta có th c nh tranh. l n v t và qu n lí giao hàng d a trên Web. và v i ph n nh chi phí… V m t chi phí. V i các kĩ sư ph n m m c a mình. “Web cho phép tôi hành ng l n và tái t o các công ngh s mà các gã l n ã u tư hàng tri u ôla. chúng ta có th có s n ph m c s c [niche].

“Chúng tôi ti t ki m ư c r t nhi u ti n… V i h th ng d a trên Web t t c cái b n c n là m t trình duy t web và m t m t kh u vào ư c m ng Aramex. nhân viên giao hàng ch quét th tín d ng c a khách hàng và in ra m t hóa ơn. và ph m i vùng a lí trên th gi i.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 349 không c n là m t tay kh ng l . “Như th bây gi chúng tôi qu n lí h th ng toàn c u này.” Ghandour gi i thích. b n có th tìm ư c m t niche. chat tr c tuy n. Ngay t máy tính c a anh tôi có th truy nh p m ng . vì các th ch khu v c tư nhân Ar p có xu hư ng r t gi ng các chính ph – h t s c tôn ti và gia trư ng. nhưng nó không t ch i vi c s d ng l a th i qua các rào ch n quân s giao các bưu ki n vùng B Tây khi các cu c ng gi a Israel và Palestine ã óng các ư ng i. v i b n mươi i tác liên minh. và tr thành thành viên c a h th ng chuy n hàng o toàn c u m i. Aramex không c n g i kĩ sư c a mình i ào t o cho b t c i tác liên minh nào. Gi ng UPS. Không có nhi u hơn hai hay ba c p ngăn cách tôi và m i ngư i trong công ti. M i lao ng tri th c t ch c này u có m t chi c máy tính v i e-mail và truy c p Internet. và công ngh s cho phép chúng ta c nh tranh v i các gã l n. Aramex nhanh chóng chuy n sang insourcing. ó không ph i là cách Aramex ho t ng. “ i u này không truy n th ng. các công ti i n tho i di ng s d ng nhân viên giao hàng c a Aramex nhân danh h thu ti n i n tho i. và t nhiên b n bên trong m t h th ng qu n lí giao hàng toàn c u. (Aramex có th là m t công ti công ngh cao. Và vì Aramex có kh năng ch y h th ng c a mình d a trên n n Internet. M i công ti i tác có th t xây d ng cơ s khách hàng c a mình trên Internet qua h th ng Aramex.” Ghandour nói. Aramex ã ch y và s n sàng cho chuy n giao. Các ngân hàng Ar p và nư c ngoài Trung ông thuê Aramex giao th tín d ng c a h . g m c tho i trên Internet (VoIP). vi c l p t h th ng m i di n ra theo ki u o.” Aramex ào t o nhi u nhân viên cho các công ti liên minh khác cách s d ng h th ng c a nó b ng cách s d ng nhi u kênh tr c tuy n khác nhau.) “Chúng tôi là m t t ch c r t ph ng. và các công c ào t o o khác s n có trong m ng n i b c a Aramex – khi n cho vi c ào t o tr nên r n khó tin.” Khi tháng Giêng 2004 n và Airborne b t u t t h th ng c a mình. t mình theo dõi và l n v t. v i ph n m m ch y u ư c các nhà l p trình Jordan giá r thi t k .

ngư i sáng l p và ch t ch hãng Starbucks. H làm ư c i u ó b ng cách bi n vi c kinh doanh c a mình càng gi ng m t buffet càng t t.” Starbucks ch h p tác v i h . theo ý thích riêng c a mình. “tôi ã là l n a phương. i u ó là không th và t n kém vô cùng. Starbucks h c ư c i u ó t khách hàng c a mình. outsourcing. theo nh p riêng c a mình. cho n khi nh ng ngư i qu n lí c a hàng b t u b oanh t c b i các yêu c u t phía khách hàng. Hay. Howard Schultz. Các công ti này t o ra m t n n t ng cho phép t ng khách hàng t ph c v theo cách c a mình. nói r ng Starbucks ư c tính có th t o ra mư i chín nghìn bi n th cà phê d a trên các th c ơn có m i c a hàng Starbucks. và ngày nay 8% u ng c a Starbucks bán ra có s a u nành trong. i u Starbucks làm là bi n khách hàng c a mình thành nh ng ngư i sáng ch u ng và cho phép h t thi t k u ng c a mình theo úng s thích. Nói cách khác.” Tóm l i. H ang th c s bi n khách hàng c a mình thành nhân viên và ng th i b t h ph i tr ti n cho công ti vì thú vui ó! . Fadi Ghandour ã t n d ng l i th c a nhi u hình th c c ng tác m i – xâu chu i cung. và t t c các steroid – làm hãng bé 200 tri u ôla m i năm c a mình r t l n. khi làm v y.350 TH GI I LÀ PH NG n i b c a tôi và bi t chính xác i u gì ang x y ra trong t ch c mà không c n nh ng ngư i phó c a tôi ph i báo cáo. và bé t m qu c t . h hành ng th t s bé. “nhưng khách hàng thì có. Các công ti l n thông minh nh t hi u rõ ràng r ng ba s h i t cho phép h h p tác v i khách hàng theo cách hoàn toàn m i – và. Cách th c mà các công ti l n hành ng bé không ph i là hư ng n cá nhân m i khách hàng và c tìm cách ph c v riêng khách hàng ó. như anh di n t v i m t n cư i.và tôi ã o ngư c i u ó.” Quy t c #3: Và l n s hành ng bé… M t cách mà các công ti l n có th phát t th gi i ph ng là h c cách làm th c s bé b ng cho phép các khách hàng c a mình hành ng th t s l n. theo th i gian riêng c a mình. “Chúng tôi chưa t ng nghĩ n các lo i pha ch khác v i s a u nành. n m c ban ngày h ph i ch y n các c a hàng trên ph mua t ng thùng s a u nành. Schultz nói v i tôi. insourcing. Starbucks chưa bao gi nghĩ n chuy n bán s a u nành.” Schultz nói.

h nói cho b n. Trong ngành d ch v tài chính. Nhưng cùng lúc. “Trong khi chúng tôi ang ng .” Caplan nói. hãng môi gi i. Caplan. m tôi tìm cách dùng e-mail và k t n i v i lũ tr . Khách hàng ph n ng v i các công ti l n này v i các c m xúc t th ơ n ghê t m. và h càng thích nghi các thói quen mua hàng c a . Nó làm ư c th . Th r i th gi i tr nên ph ng và Internet t i.” Caplan nói. CEO c a E☼Trade. Internet ã t o ra “m t n n t ng phân ph i hoàn toàn m i các công ti có th v i t i khách hàng c a mình theo m t cách hoàn toàn m i và cho phép khách hàng v i t i công ti c a b n theo m t cách hoàn toàn m i. M tôi lu n ra lên tr c tuy n và ki m tra các b ng cân i E☼Trade c a bà th nào. tôi không th t s có l a ch n nào khác. và công ti b o hi m l n. Nhưng n u không thích cách ngân hàng c a tôi i x v i tôi. “M t s ngư i nghĩ là Internet s cách m ng hóa m i th trên th gi i. cũng là m t ngư i b n và hàng xóm. khi th c ra công ti ang t o ra m t buffet s h t ph c v mình. ó là s cư ng i u. Các công ti l n có kh năng thích nghi công ngh và các quy trình kinh doanh c a mình trao quy n cho khách hàng t nh hư ng này có th hành ng r t bé qua vi c cho phép khách hàng c a mình hành ng th c s l n. V l ch s . nh n ư c ra sao. M y a con tôi nh n tin t c thì cho t t c b n bè chúng. và d ch v mà mình mu n. Mitchell H. H có th làm cho khách hàng c m th y m i s n ph m ho c d ch v u ư c may o riêng cho các nhu c u và mong mu n c bi t c a mình. b n nh n ư c gì. b n nh n ư c âu và khi nào. ngân hàng tr c tuy n và môi gi i ch ng khoán.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 351 M t trong các công ti l n h c ư c cách hành ng bé theo cách ó là E☼Trade. th c t ã tan tành. và giá b n ph i tr cho d ch v ó. Ch c h n. nh nh n ra r ng sau m i s huyên náo xung quanh cơn s t và phá s n dot-com. có cái gì ó quan tr ng ang di n ra. gi i thích. i u ó t o nên m t thay i sâu s c v cách ti p c n. âm th m hơn nhi u. ã d n t i các ánh giá và trông i iên r . các d ch v tài chính b chi ph i b i các ngân hàng. không có gi i h n nào – nó s ch a b nh c m l nh thông thư ng.” Các công ti chăm chú ã hi u là h ang ch ng ki n s ra i c a lo i “khách hàng t nh hư ng. kinh nghi m. Khách hàng b t u c m th y mình có th ki m soát ư c nhi u hơn.” b i vì Internet và t t c các công c khác c a th gi i ph ng ã t o ra m t phương ti n cho m i khách hàng t ch nh chính xác giá c .

“Khi h t i ch chúng tôi h mu n t t c m i th ư c tích h p v i nhau. giá c phi u c a công ti riêng c a ông cũng s t giá thê th m trong cơn bão th trư ng ó. m i vi c ã i khác. i u ó có nghĩa là quan ni m công ti không ph i như m t t p h p các d ch v tài chính riêng l – m t ngân hàng.352 TH GI I LÀ PH NG h v i Internet. Gi ây. t ch các công ti n m quy n ki m soát hành vi khách hàng n ch khách hàng ki m soát hành vi c a công ti.” Nh ng nơi m t th i các công ti d ch v tài chính hành ng l n. Các quy t c giao k t thay i. khách hàng b t u ư c n m mùi quy n l c. “Ch c ch n các c ph n Internet n khi bong bóng v . Caplan nói. mà là toàn b kinh nghi m h mu n. và h n m c tín d ng [c a b n] là bao nhiêu – và b n có kh năng tho i mái chuy n d ch ba cái ó t i a hóa l i ích c a ti n c a b n. các công ti – t bán sách n d ch v tài chính – càng ph i thích nghi và cho h các công c ki m soát t t hơn.” Caplan nói. không cung c p cho khách hàng nh ng gì h mu n. và b n s th y tài kho n ngân hàng c a b n và các kho n tr ư c lên l ch cho các món vay c a b n – kho n treo là bao nhiêu. “là các công ti hi u ư c lo i khách hàng t nh hư ng. b n th y tài kho n môi gi i c a b n trên m t trang màn hình và cho vay trên m t trang khác.” N u b n t i E☼Trade ba hay b n năm trư c. “Khách hàng t nh hư ng mu n mua tài chính m t c a. và n u b n không áp ng ư c. và b n s ch t. Mitchell Kaplan t n t i b ng l y m t công ti l n và khi n nó hành ng r t bé sao cho khách hàng c a ông có th hành ng r t l n. thì s có ngư i khác. và khi mà h ã ư c bi t i u ó. cho vay và môi gi i – và hoà h p chúng v i nhau theo cách không ch ưa ra giá. k c s c mua c a b n. “nhưng bên dư i. “Các công ti th nh vư ng ngày nay.” Trong khi Fadi Ghandour i phó v i ba s h i t b ng l y m t công ti bé và nghĩ ra m t chi n lư c khi n nó hành ng r t l n. Dù v y.” Caplan l p lu n. chúng tôi m i có công ngh th t s tích h p ư c ba lo i hình kinh doanh c a mình – ngân hàng. “Trên m t trang bây gi b n có th th y chính xác th c th i tài kho n môi gi i c a mình ang âu. m t hãng môi gi i. m t công vi c cho vay – mà như m t kinh nghi m tài chính t ng h p có th ph c v các khách hàng tài chính t nh hư ng nh t. không ch d ch v . v i s ki m soát c a h . . ch m i g n ây. gi ây h bu c ph i hành ng bé và cho phép khách hàng hành ng l n.” V i E☼Trade.” Caplan nói. s dư kho n th ch p nhà c a b n là bao nhiêu.

Trong th gi i ph ng. vì m t lí do r t ơn gi n: Các l p t o giá tr ti p theo – b t lu n v công ngh . hơn là trên radio. và s qu n lí s càng là v kh năng làm ch vi c ó. Vì th c ng tác là r t quan tr ng. “Do ó. “ i u chúng ta ang th y trong r t nhi u lĩnh v c khác nhau. có b t kì t phá có giá tr nào. công vi c kinh doanh ngày càng ư c th c hi n nhi u hơn thông qua c ng tác bên trong và gi a các công ti. marketing. S làm ph ng th gi i càng k t n i m i ngu n ki n th c v i nhau.” Trong h u h t các trư ng h p. H cu i cùng phát hi n ra là khi k t h p nh c úng v i trò chơi úng h s không ch bán ư c r t nhi u b n trò chơi ó. Hay l y m t ví d s ng ng hơn: trò chơi video.” Cawley nói. b n ph i có kh năng ph i h p ngày càng nhi u hơn các chuyên môn ngày càng t vi ó. s càng di n ra nhi u quá trình chuyên môn hóa và càng có nhi u chuyên gia. quá trình chuyên môn hóa c a công ti hay phòng c a b n s ch có th áp d ng cho m t m ng r t nh c a b t kì ngành kinh doanh ho c thách th c xã h i có ý nghĩa nào. mà còn có th l y nh c ó bán trên CD ho c cho t i xu ng [t Internet] n a. “là các l p ti p theo c a i m i dính n s tương tác c a nhi u chuyên ngành r t tiên ti n. Nh ng ngư i làm trò chơi t lâu ph i t mua nh c c bi t i cùng các trò chơi. nói.” Joel Cawley. Như th b n có th th y là m t công ti dư c ph m ã sáng ch ra m t ng lư i [stent] m i cho phép d n m t lo i thu c hoàn toàn m i mà m t công ti y sinh làm ra. khi ó t phá th t s – khi l i nhu n ư c t o ra cho c hai – là s c ng tác c a h khi n các t phá thu c t m t hãng h p v i h th ng d n thu c t phá t hãng kia. và m t s nh c sĩ ã quy t nh r ng s có nhi u cơ h i cho nh c c a mình ư c nghe hơn b ng lăng xê nó v i m t trò chơi kĩ thu t s m i. . lãnh o ơn v l p k ho ch chi n lư c c a IBM. Chính vì v y m t s công ti trò chơi l n m i ây ã m b ph n âm nh c riêng. thì càng nhi u i m i s x y ra t vi c t p h p chúng vào các t h p khác nhau.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 353 Quy t c #4: Các công ti t t nh t là nh ng ngư i c ng tác t t nh t. y sinh hay s n xu t – ang tr nên ph c t p n m c không m t hãng hay phòng ơn l nào có kh năng làm ch nó m t mình. S i m i công ngh tiên ti n trong t t c các lĩnh v c ngày càng ư c chuyên môn hóa cao.

” Ngày nay kh năng l n nh t c a Rolls-Royce là làm turbin khí cho máy bay dân s và quân s . và s n xu t. ‘Chúng ta không th ch là m t công ti Anh. còn ngày nay 40% n m ngoài Vương qu c Anh. tr i r ng t Trung Qu c n Singapore. Mĩ chúng tôi là m t công ti Mĩ. nhưng ch có hai mươi m t nghìn Anh. M t n a doanh thu c a Rolls-Royce hi n nay n t các ho t ng kinh doanh bên ngoài Anh. nhân viên. và mu n làm ư c như v y chúng tôi ph i nh n ra là khách hàng l n nh t c a m i th chúng tôi có th làm ư c là Mĩ. 60% vi c kinh doanh c a chúng tôi là v qu c phòng [ c bi t là ng cơ ph n l c] và khách hàng ch y u c a chúng tôi là chính ph c a N hoàng. “Anh là m t th trư ng bé tí.” ngay l p t c trong u b n s có hình nh v m t chi c ôtô l p b ng tay bóng b y. d ch v .” Rose nói. c. v i m t ngư i tài x m c ng ph c ng i gh lái xe và ng sau là m t c p ăn m c th t p trên ư ng i Ascot ho c Wimbledon. Rolls-Royce. n u tôi b o b n r ng Rolls-Royce th m chí không còn s n xu t ôtô n a (vi c kinh doanh ó ã b bán năm 1972 và thương hi u ư c c p cho BMW năm 1998). Khi b n nghe th y t “RollsRoyce. Singapore chúng tôi là m t công ti Singapore – b n ph i như v y g n v i khách hàng mà c v i các nhà cung c p. Vì v y chúng tôi tr thành m t công ti công ngh [chuyên v ] các h th ng l c. Ý. và chúng tôi ph i thành công trên các th trư ng phi qu c phòng. công ti Anh tinh túy t nh t.’” Sir John Rose. máy bay tr c thăng. giám c i u hành c a RollsRoyce PLC.354 TH GI I LÀ PH NG Có l cách t t nh t minh h a s thay i khung m u này và m t s công ti ã làm theo nó ra sao. và các c ng ng trong ó . khí và phát l c. úng không? Tuy v y. “Cách ây ã khá lâu chúng tôi nói. Nhưng chúng tôi c n tr thành m t tay chơi toàn c u. Tây Ban Nha. n . Gi ây Rolls-Royce có khách hàng 120 nư c và s d ng kho ng ba mươi nhăm nghìn ngư i. nói v i tôi trong m t cu c ph ng v n khi c hai chúng tôi cùng n Trung Qu c. “nhưng c chúng tôi là m t công ti c. và r ng năm 1990 toàn b nhân viên c a nó u Anh. và các ngành d u. r ng 50% thu nh p c a nó n t các d ch v . “ Anh chúng tôi ư c coi là m t công ti Anh. Cu i các năm 1980. ph n còn l i là b ph n c a m t m ng lư i toàn c u v nghiên c u. tàu th y. Nh t n Scandinavia thì sao? Không. ó không còn là Rolls-Royce c a cha b n n a. là nhìn vào m t nhà s n xu t h t s c truy n th ng: Rolls-Royce.

“M t trong các năng l c c t lõi v kinh doanh ngày nay là liên k t. turbin. Nó outsource và offshore kho ng 75% chi ti t máy c a mình cho chu i cung toàn c u c a nó. và khí ng h c t o ra chúng. và chúng tôi có kh năng thu th p và hi u các d li u t phía các khách hàng s d ng s n ph m c a chúng tôi.” M t th p k trư c. Rose nói.” Ngày nay Rolls-Royce s d ng nhân viên v i kho ng năm mươi qu c t ch. ông nói thêm. và b n c n có m t k t c u áp ng cho t t c chúng. Rolls-Royce còn áp d ng m t cách ti p c n [theo chi u] ngang hơn nhi u outsource các chi ti t không c t lõi cho các nhà cung c p b t c nơi nào trên th gi i. chúng tôi có kh năng tích h p thành t u khoa h c m i nh t vào vi c s n xu t các s n ph m này. và m t th trư ng v s n ph m.” Tóm l i. Ch tác có giá tr gia tăng r t cao là m t trong nh ng năng l c c t lõi c a chúng tôi. Rose gi i thích. liên k t v i các trư ng i h c và v i các thành viên khác trong ngành chúng tôi. “Chúng tôi làm 98% công vi c nghiên c u và công ngh Anh. B n ph i h c v cái h có th cung c p và cái b n có th làm m t cách h p lí… Có m t th trư ng v R&D và m t th trư ng v các nhà cung c p. v i m t h th ng làm ngu i r t ph c t p. “25% nh ng gì chúng tôi t tay làm là nh ng y u t t o ra khác bi t. Bây gi chúng tôi làm Mĩ. n . cho phép chúng tôi h tr s n ph m ó trong khi ư c dùng và liên t c t o thêm giá tr . Và có th thương m i hóa ư c lĩnh v c năng lư ng tiên phong ti p theo – pin nhiên li u – c n i u ó còn hơn n a. t m t h p kim thích h p.” Rose nói. “Chúng tôi liên k t v s n ph m và v cung c p d ch v . “ y là uôi nóng c a ng cơ. và chúng tôi s h u kênh phân ph i ưa các s n ph m này n th trư ng. c. máy nén. qu t và h p kim.” Nhưng ngoài các lĩnh v c c t lõi này. t o ra các t phá trong ngành phát l c ngày nay. t năm mươi nư c. công ti ph i hoà tr n s th u hi u c a nhi u chuyên gia t kh p nơi trên th gi i hơn r t nhi u. M t tr i có th l n trên qu c Anh. và tìm ki m IQ xa ngoài các o Anh.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 355 b n ho t ng. “Chúng tôi v n s h u các công ngh then ch t. còn hi n nay ch làm chưa n 40% Anh. và nó thư ng l n trên Rolls-Royce cũ.” Rose nói. nói kho ng năm mươi th ti ng. có kh năng nh n di n và xác nh s n ph m nào ư c khách hàng c a chúng tôi yêu c u. Scandinavia. M t cánh turbin ư c làm t m t ơn tinh th trong m t lò nung chân không. Nhưng nó không bao gi l n trên Rolls-Royce m i.

Chính vì v y mà trong th gi i ph ng. m t ph n ba Trung Qu c. và Ý. trong hai mươi năm n a. quan h v h tr khách hàng n và Philippines. “khi b n m m t công ti. có các công ti g m ba mươi ngư i b t u v i hai mươi ngư i Silicon Valley và mư i n … Và n u b n là m t công ti a s n ph m. Nh t.” Khi Rolls-Royce còn là m t công ti l y Anh làm trung tâm. b n t nh r ng trong vòng m t ho c hai ngày tôi s tr thành m t công ti a qu c gia. và chúng là làn sóng tương lai.” Rose nói. ch t ch Wipro.” y là nh ng cái có th ư c g i là các công ti a qu c gia siêu nh . nói.356 TH GI I LÀ PH NG . ‘ . Th còn tương lai h a h n gì? Cách ti p c n i v i thay i mà Rolls-Royce ã hoàn thi n áp ng v i s làm ph ng th gi i s tr thành chu n cho ngày càng nhi u công ti m i m . công vi c qu n lí u tiên c a b n khi ra kh i trư ng kinh doanh có th là trông coi các chuyên môn c a m t nhóm kĩ thu t viên v i m t ph n ba n . các công ti ngày càng mang tính toàn c u ngay t khi m i ra i. quan h v thi t k ài Loan. Singapore. b n s ph i t nh . Hi n t i chúng tôi thuê nhân viên t các trư ng i h c c a nhi u nư c hơn. i u ó c n m t lo i kĩ năng h t s c c bi t. Ngày nay. Các nhà tư b n m o hi m ngày nay mu n bi t ngay t ngày u tiên r ng công ti m i m c a b n s thu l i ư c gì t ba s h i t h p tác v i nh ng ngư i thông minh và hi u qu nh t mà b n có th tìm th y m i nơi trên th gi i. N u hôm nay b n n g p các hãng u tư v n m o hi m Silicon Valley và nói r ng b n mu n m m t công ti m i nhưng t ch i không outsource hay offshore gì h t. và có l v kĩ thu t Nga và Mĩ. m t ph n sáu Palo Alto và m t ph n sáu Boston. Tây Ban Nha.” Vivek Paul. có th b n s có m t s quan h s n xu t Malaysia và Trung Qu c. h s ch c a cho b n ra ngay l p t c. tôi hi v ng chúng ta s tr thành m t công ti a qu c gia. vì các th trư ng ngày càng m r ng ra kh p th gi i mà Rolls-Royce có th bán vào và có th thu hút tri th c t ó. ông nói thêm. và s có nhu c u nhi u trong th gi i ph ng.’ Ngày nay. nó ư c t ch c n ng theo chi u d c. “Nhưng chúng tôi ã ph i làm ph ng chính mình. “Ngày xưa. nh m tiên li u trư c m t h n h p kĩ năng và qu c t ch mà chúng tôi s mu n trong mư i ho c mư i lăm năm n a. . Ngày nay.

Ngoài ra. hay m i th m t chút. Vi c mà Tropiano và nhóm c a ch làm IBM v b n ch t là soi Xquang công ti c a b n. r i d ng nó lên m t màn hình l n b n có th nghiên c u m i chi ti t b xương công ti c a b n.” m t hôm tr s IBM Tropiano gi i thích cho tôi. . nh ng cái khác có th là các kĩ năng mà công ti chưa hoàn toàn ý th c ư c là c n có và nên ư c xây d ng. “như th cái chúng tôi làm là nh n di n và cô l p b n mươi hay năm mươi b ph n này. M i phòng.” M t hay hai cái có th là các năng l c c t lõi. khi cô hi n th m t b xương công ti lên màn hình c a cô. d t ng b ph n c a nó ra. r i sau ó ng i xu ng và h i [công ti]. ‘B n tiêu bao nhiêu cho m i b ph n? B n gi i nh t âu? Các b n khác bi t âu? Các b ph n hoàn toàn không khác bi t doanh nghi p b n là gì? B n nghĩ mình có năng l c âu song không ch c b n s có bao gi tr thành r t c ó vì b n ph i nhi u ti n hơn m c b n mu n?” Khi b n làm xong.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 357 Quy t c #5: Trong m t th gi i ph ng. m i ch c năng u ư c g ra và cho vào m t cái h p xem li u ó là m t kho n chi phí hay m t ngu n thu i v i công ti. các i m nóng khác trên t m X-quang có th là các b ph n nơi năm phòng khác bi t l p l i cùng các ch c năng hay d ch v mà nh ng ngư i ngoài công ti có th làm t t hơn. Tropiano nói. mà tôi có th g i là m t chuyên gia X-quang công ti. các công ti t t nh t m nh kho nh thư ng xuyên ch p X-quang ng c và sau ó bán k t qu cho các khách hàng c a mình Vì các công vi c kinh doanh c s c [niche] có th tr thành vi c kinh doanh hàng ch t m thư ng [vanilla] nhanh hơn bao gi h t trong m t th gi i ph ng. Soi X-quang vùng ng c nghĩa là gì? Hãy tôi gi i thi u Laurie Tropiano. “M t công ti i n hình có t b n mươi n năm mươi b ph n. nh n di n ra b n ho c năm “ i m nóng. các công ti t t nh t ngày nay th c s ph i thư ng xuyên soi X-quang vùng ng c – nh n di n và tăng cư ng các niche c a mình và outsource các th không t o ra khác bi t nhi u l m. và li u ó có ph i là m t năng l c c t lõi duy nh t c a công ti hay là m t ch c năng vanilla [t m thư ng] nào ó mà b t kì ai khác cũng có th làm ư c –có l r hơn và t t hơn. phó ch t ch IBM v các d ch v tư v n kinh doanh. v cơ b n b n ã có m t Xquang c a công ti.

” Tropiano nói.com (25-2-2004) trích d n m t tuyên b c a HP nói r ng hãng ã kí m t h p ng outsourcing mư i năm v i Ngân hàng n Mumbai. Theo h p ng. gi m chi phí giao d ch.” Sundaram nói. “ ây là l n u tiên HP chúng tôi ki m vi c outsourcing ho t ng ngân hàng c t lõi vùng Châu Á – Thái Bình Dương. nghi p v ngân hàng t xa [telebanking]. H p ng 150 tri u $ là h p ng l n nh t mà HP Services t ng kí ư c vùng Châu Á – Thái Bình Dương. i v i m t công ti trung bình. Tho thu n yêu c u HP l p t và qu n lí h th ng ngân hàng c t lõi [core banking] kh p 750 chi nhánh c a Ngân hàng n . và các máy ATM cho toàn b chu i ngân hàng. Nó nh n ra là c n ph i ch p nh n ho t ng ngân hàng trên cơ s Web. chu n hóa và nâng c p các h th ng máy tính c a mình. “và sau ó hãy sang các th b n có th outsource. và ph n còn l i b n có th ti p t c làm và c c i thi n hay b n có th thuê ngoài làm [outsource]. Các tư ng thu t khác gi i thích r ng Ngân hàng n ph i i m t v i c nh tranh ngày càng gia tăng t c các ngân hàng khu v c công. . theo l i Natarajan Sundaram. ngân hàng Internet. ‘Tôi th y các khu v c này ây s th c s nóng b ng và c t lõi’. “Vì th b n nhìn vào [X-quang] này và nói. Nhi u công ti a qu c gia c nh tranh giành h p ng.” Câu chuy n c a Computerworld. HP s ch u trách nhi m v công ngh x lí kho d li u [data warehousing] và t o hình-tài li u [documentimaging].358 TH GI I LÀ PH NG r hơn. Vì v y nó làm cái mà m i hãng a qu c gia khác u làm – nó mình làm m t X-quang vùng ng c và quy t nh outsource t t c các ch c năng mà nó nghĩ không ph i m t ph n năng l c c t lõi c a mình hay ơn gi n không có kĩ năng n i b làm v i trình cao nh t. k c IBM. b n làm ăn t t n u 25 ph n trăm là năng l c c t lõi và chi n lư c và th c s khác bi t. ph trách marketing cho HP Services n . và do ó nên ư c outsource – mi n là v n có ti t ki m m t khi ã tính h t các chi phí và nh ng gián o n c a outsourcing. L n u tiên tôi quan tâm n hi n tư ng này khi m t tin kinh doanh chính trên Internet p vào m t tôi: “HP b túi 150 tri u $ h p ng ngân hàng n . và nói chung tr nên thân thi n hơn v i khách hàng.và tư và các công ti a qu c gia. và gi i phóng v n và chú tâm n các d án mà m t ngày nào ó có th là m t ph n c a năng l c c t lõi c a b n.

i u ó úng là quá kì quái. HP luôn ón ti p khách hàng n thăm. Barcelona và Guadalajara – v i các tiêu chu n th ng nh t và ph n m m work flow c bi t cho phép các văn phòng HP t t c 178 nư c x lí t t c vi c l p hoá ơn qua ba trung tâm này. nh ng ngư i mà tôi g i khi máy in c a tôi b h ng. m t hôm HP nói.” tôi nói. tay d i m t.” . ph i. “Sao th ư c nh . t ng có tám mươi b y chu i cung khác nhau – m i chu i ư c qu n lí theo chi u d c và c l p. vì sao chúng ta l i không thương m i hóa cái này nh ?” Conway nói. trong ó các ch c năng như k toán. làm hóa ơn. bà gi i thích. khi Ngân hàng n quy t nh outsource x lí h u trư ng c a mình cho m t công ti máy tính Mĩ. ó. “Làm cách nào chúng tôi nghĩ mình có th ưa các kh năng n i t i c a mình ra và bi n chúng thành có l i cho ngư i khác?” bà tr l i m t cách hùng bi n. kinh doanh 178 nư c. Nó ã b ch t nh hoàn toàn. tôi quy t nh thăm tr s HP Palo Alto tìm hi u. trư c ây thư ng x lí các kho n ph i thu và ph i tr cho m i nư c riêng nư c ó. phó ch t ch HP ph trách các gi i pháp cho th trư ng m i n i. và nhân l c ư c x lí qua m t h th ng toàn công ti? HP ã l p t máy tính và các quy trình kinh doanh nào h p nh t t t c vi c này m t cách hi u qu ? HP. l i ki m ư c h p ng outsourcing qu n lí h u trư ng c a m t ngân hàng qu c doanh n có 750 chi nhánh? Làm th quái nào Hewlett-Packard bi t cách qu n lí h th ng h u trư ng c a m t ngân hàng n ?” Vì tò mò. “Này. “Cái ó ã tr thành h t nhân c a d ch v outsourcing quy trình kinh doanh c a chúng tôi… Chúng tôi ã làm X-quang vùng ng c cho riêng mình và phát hi n ra r ng chúng tôi có các tài s n mà nh ng ngư i khác quan tâm n. tôi g p Maureen Conway. “HP. Nhi u khách hàng ó i kh i nhưng v n tò mò làm sao mà công ti không l này ã t thích nghi v i th gi i ph ng. và t tr c ti p câu h i trên v i bà. M i ch vài năm g n ây. HP ã thi t l p ba trung tâm x lí giao d ch – Bangalore. khách hàng c a hãng có th n tr s xem các i m i mà HP ưa ra qu n lí chính h th ng thông tin c a mình. Ng n g n. Nhìn ph n ng c a khách hàng i v i ho t ng n i b c a riêng nó. H h i b ng cách nào mà HP. v i th b c các nhà qu n lí riêng c a mình và h tr h u trư ng – ã nén chúng l i ch vào năm chu i cung qu n lí vi c kinh doanh 50 t $.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 359 Th mà. và ó là m t công vi c kinh doanh.

” Conway nói. “H t nhân sáng t o là ây. Ch c ch n. s làm ph ng th gi i v a là căn b nh v a là cách i u tr cho Ngân hàng n . Và HP. ph n l n công vi c cho Ngân hàng n s ư c th c hi n b i nhân viên HP n ho c các nhân viên c a Ngân hàng n s th c s gia nh p HP. Seidman tình c nói m i ây anh v a kí m t h p ng outsourcing v i hãng tư v n n MindTree. Dov Seidman i u hành LRN. không ph i vì có nh ng ngư i thông minh hơn – mà là có môi trư ng. nó có th làm X-quang ng c và sau ó outsource cho HP toàn b nh ng th mà nó c m th y không còn ý nghĩa t làm n a. không ph i ti t ki m ti n. sau khi ã làm X-quang cho chính mình. Rõ ràng nó không th theo k p các i th c nh tranh trong m t môi trư ng ho t ng ngân hàng b ph ng c a n . H outsource i m i nhanh hơn và r hơn tr nên l n hơn. và thuê ư c chuyên gia nhi u hơn và a d ng hơn – ch không ph i ti t ki m ti n b ng sa th i nhi u ngư i hơn. Hi n tôi ang m thêm hơn ba mươi vi c làm. và o c cho nhân viên các công ti toàn c u và giúp các nhà i u hành và thành viên h i ng qu n tr qu n lí các trách nhi m qu n tr công ti. “T i sao anh c t chi phí?” tôi h i anh. Nhưng m t ph n l i nhu n s tìm ư c ư ng v v i tàu m Palo Alto. có t do tư duy. Ph n l n thu nh p ngày nay c a HP là t bên ngoài Mĩ. và. s ph c tùng.360 TH GI I LÀ PH NG Nói cách khác. “Năng l c mơ tư ng là ây. hơn là b t kì âu trên th gi i. Cái máy mơ tư ng v n ây. nơi s h tr toàn b ho t ng thông qua chu i cung tri th c toàn c u c a mình. cùng lúc. chi m ư c th ph n. không ph i co l i. m t công ti cung c p d ch v ào t o tr c tuy n v pháp lí. “Vào Web site c a chúng tôi i.” Seidman tr l i. y là các vi c làm tri th c. ã phát hi n r ng nó ang n m gi m t vi c kinh doanh tư v n hoàn toàn m i bên trong ng c mình. Chúng tôi ang m . Chúng tôi ăn trưa v i nhau mùa thu năm 2004. “Tôi outsource th ng. nh ng ngư i có th ráp các quy trình công vi c l y ư c các h p ng ó – như v n hành h th ng h u trư ng c a Ngân hàng n – v n còn Mĩ.” Quy t c #6: Các công ti gi i nh t outsource th ng. Nhưng các nhóm tri th c và n n t ng c t lõi c a HP.

báo cáo v b t c hành vi không bình thư ng nào. Trong khi th t tuy t là ông ào t o nhân viên c a h v i m t giáo trình tr c tuy n và khuyên các h i ng qu n tr v các v n o c v i m t giáo trình khác. n khi nào b n ư c phép nh n m t món quà.” Kinh nghi m c a Seidman là cái mà h u h t outsourcing th c s là. Khi các công ti kí h p ng v i LRN. nhân viên c a h ư c cung c p m t khóa ào t o tr c tuy n. Seidman nh n ra là khách hàng c a mình. Theo sau s s p c a Enron và các v bê b i qu n tr công ti khác. t phòng h p h i ng qu n tr n sàn nhà máy. Ông c n làm hai vi c cùng m t lúc: gi cho th ph n ngành ào t o tuân th tr c tuy n tăng lên. n cái gì t o thành m t món út lót c a m t quan ch c nư c ngoài. Công ti c a Seidman là ngư i i u t i m t trong nh ng ngành hoàn toàn m i ch xu t hi n th gi i ph ng – giúp các hãng a qu c gia nuôi dư ng m t văn hóa o c công ti quanh m t cơ s nhân viên tr i kh p th gi i. Khi toàn b v n qu n tr công ti b t u n i lên như n m vào u các năm 2000. có th c n n m t n n t ng ư c tích h p hơn. Chúng tôi thuê ngư i.các công ti outsource tìm ki m tài năng nh m phát tri n công vi c kinh doanh c a mình nhanh hơn. ho c tuân theo chính ph – và nơi h có th có cái nhìn t c thì vào công ti c a h ang ng âu. Cho dù LRN là m t công ti BE [trư c Enron] – ư c thành l p mư i năm trư c khi Enron phá s n – nhu c u i v i các d ch v c a nó trào lên trong th i i PE – h u Enron [Post-Enron]. g m c các bài ki m tra bao trùm m i th . không ơn gi n gi m chi phí và c t b t. Khi ph i i m t v i . duy trì danh ti ng khó khăn m i có ư c c a công ti. t quy t c ng x . và thi t k m t n n t ng tích h p hoàn toàn m i cho các công ti mà ông ã làm vi c v i r i. m t h th ng òi h i m t bư c nh y v t công ngh th t s . V y là Seidman ph i i m t v i m t thách th c kép. ông bi t là các nhà i u hành công ti mu n có m t giao di n m t c a trên cơ s Web nơi h có th gi i quy t toàn b v n qu n tr và o c i m t v i các t ch c c a h – cho dù ó là giáo d c nhân viên. r t gi ng E☼Trade. Tôi l y thêm ngư i và t o ra các quy trình m i. n b n nên nghĩ gì trư c khi n nút Send trên e-mail.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 361 r ng. nhi u công ti ã quan tâm n cái LRN rao bán – các chương trình tr c tuy n rèn kì v ng chung và s hi u bi t v trách nhi m pháp lí và o c.

qu n tr .362 TH GI I LÀ PH NG thách th c này ông bèn quy t nh tranh th MindTree. và tuân th c a h . Ông trình bày m i lí l kinh t . hãng tư v n n . “Này. Theo nghĩa ó. “Tôi c n ch cho công ti c a tôi cái nó c n làm th ng. mà là tài năng kĩ thu t ph n m m thư ng h ng.” Seidman nói. nh ng ngư i ang làm vi c v i các chương trình hi n t i c a tôi. Nghĩ r ng i u ó chưa x y ra hay s không x y ra là quá ngây thơ. ngư i khác s áp ng. t p trung vào t o ra bư c nh y v t chi n lư c ti p theo phát tri n kinh doanh c a chúng tôi. MindTree chào không ph i th cu i mùa v a r i. ch không ph i tăng cư ng i m i và y nhanh tăng trư ng. có các hãng ã và s outsource khá nhi u vi c làm ch ti t ki m ti n và phân phát nó cho các c ông hay ban qu n lí. ó là m t gi i pháp tr c tuy n v ng chãi hơn nhi u và hoàn toàn tr c tuy n cho t t c các v n o c. vi c ông ã b t u outsourcing th nào cũng quan tr ng ngang v i các k t qu cu i cùng c a m i quan h . mà tôi khó có th tìm th y nơi khác. các nhân viên cân nh c. Nhưng các hãng s d ng outsourcing trư c h t như m t công c c t chi phí. Các công ti t t nh t ang tìm cách t n d ng l c òn b y c a cái t t nh t n v i cái t t nh t B c Dakota và cái t t nh t Los Angeles. “khi các th ư c em bán.” ông nói. N u tôi không áp ng ư c nhu c u c a h . Thay cho thông báo quan h i tác v i MindTree như m t vi c ã r i. không ph i a s – và tôi không mu n s h u c phi u c a h . b n có xu hư ng mua nhi u hơn. Và cùng lúc. cho m t quan h outsource có th cung c p cho ông kho ng năm kĩ sư ph n m m ch t lư ng cao v i giá c a m t kĩ sư Mĩ. và nhóm còn l i. tôi ph i bư c m t bư c i kh ng l xu t v i khách hàng nh ng gì h òi h i sau ó. k c các nhà tư v n n c a chúng tôi. Liên k t v i MindTree cho phép tôi v cơ b n có ư c hai nhóm – m t nhóm [h u h t là ngư i Mĩ] chú tr ng vào b o v và m r ng công vi c kinh doanh c t lõi c a chúng tôi. t .” Vì o c là c t lõi c a doanh nghi p có tr s Los Angeles c a Seidman. Không nghi ng gì. ch là thi u s . Seidman ã ch o m t cu c h p t t c kho ng 170 nhân viên c a ông toà th chính bàn vi c outsourcing mà ông d nh. Tôi ph i tiêu r t nhi u ti n b o v và m r ng công vi c kinh doanh c t lõi c a tôi và ti p t c quan tâm n các khách hàng. và cho m i ngư i m t b c tranh v nh ng công vi c s c n trong tương lai và làm sao m i ngư i có th chu n b mình h p v i.

v i hi v ng nuôi h c i. y thư ng là m t ngư i có khát v ng cháy b ng mu n t o ra ư c m t nh hư ng xã h i tích c c lên th gi i. ph c t p hơn và toàn c u hơn… Chúng tôi trong m t không gian r t c nh tranh. Nh ng ngư i nh n nó và có kh năng thích ng v i nó ã b t u tung ra các d án h t s c sáng t o. mà là d y h cách câu cá. Hi n nay chúng tôi có hơn hai trăm khách hàng kh p th gi i. thăng ch c cho nhi u ngư i hơn. N u tôi có th phát tri n công ti theo cách mà tôi mu n. T thích h p th c s là “sourcing” [ki m ngu n]. [Quy t nh dùng outsourcing] này chính là t n công. nhưng tin r ng cách t t nh t làm i u ó. ch không ph i phòng th . Tôi ư c quen v i nhi u nhà kh i nghi p xã h i trong các năm g n ây. v i s m b o thành công l n hơn. và các công ti sourcing úng s k t thúc v i th ph n l n hơn và nhi u nhân viên hơn m i nơi – ch không nh hơn và ít hơn.” Seidman nói v quy t nh c a mình source các lĩnh v c tr ng y u c a phát tri n n n t ng m i c a ông cho MindTree.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 363 “outsoucing” nên cho v hưu. như câu châm ngôn ã nói. Tôi c g ng ghi ư c t s trư c khi b ghi bàn. “ y là v c tr nên l n hơn nhanh hơn. Nó cũng cho nh ng ngư i lí tư ng ch nghĩa. v i m t ng nghi p McKinsey. và cho phép nhân viên hi n t i c a chúng tôi nhi u cơ h i hơn và nhi u con ư ng s nghi p x ng áng hơn – b i vì l ch trình c a LRN s r ng hơn. M t trong nh ng ngư i ư c m n m nh t c a tôi là Jeremy Hockenstein. Ba s h i t và s làm ph ng th gi i là m t c a tr i cho i v i h . v làm sao bư c nh y ti p t n ít th i gian hơn. không ph i là ưa cho ngư i nghèo con cá và cho h ăn trong m t ngày. “Nó không ph i là làm t t.” Quy t c #7: Outsourcing không ch cho Benedict Arnolds. M t trong các nhân v t m i nh t n i lên trên vũ ài th gi i nh ng năm g n ây là nhà kh i nghi p xã h i [social entrepreneur]. anh hoàn toàn i hư ng . ó là cái mà th gi i ph ng v a cho phép v a òi h i. m t thanh niên tr lúc u theo con ư ng h c t p danh giá Harvard và ra làm cho hãng tư v n McKinsey. nhưng sau ó. tôi có kh năng thuê nhi u ngư i hơn t t c các văn phòng hi n nay. và h u h t k t h p m t b óc trư ng kinh doanh v i m t trái tim c a ngư i làm công tác xã h i.

Ch trong m t th gi i ph ng! Tháng Hai 2001. ho c may nh t có vi c làm h n ch . “Th là d án u tiên c a chúng tôi là giao cho ngư i Campuchia gõ các bài báo c a t Harvard . t nh t báo sinh viên trư ng Harvard. Chín công ti n óng s p c a.000 $ ti n túi c a h và 25. cho nh ng ngư i t t nghi p. v i k ho ch kh i ng m t ho t ng nh Phnom Penh nh p d li u – thuê ngư i a phương gõ vào máy tính các tài li u in mà các công ti Mĩ mu n d ng s hoá sao cho có th lưu tr trong các cơ s d li u và truy l c và tìm ki m trên máy tính. Jaeson Rosenfeld. Nư c i u tiên c a h là thuê hai nhà qu n lí ngư i Campuchia.” Hockenstein nói. Tài li u ư c quét Mĩ và chuy n file qua Internet.000 $ do m t qu Silicon Valley t ng. Campuchia h u Pol Pot. D án ư c tài tr b ng 25. Nhưng m t tâm h n Hindu r ng lư ng ã ch p nh n. sau m t chuy n i khác do h t tài tr . “T Crimson ang s hóa các s báo cũ ưa lên m ng. và vì chúng tôi t t nghi p Harvard h ã ném m t s công vi c theo cách c a chúng tôi. H m c a kinh doanh tháng B y 2001 và h p ng u tiên c a h là Harvard Crimson. n New Delhi và gõ c a các công ti nh p d li u n tìm xem hãng nào – ch m t hãng – có th nh n hai nhân viên Campuchia c a h vào th c t p. Hockenstein và vài ng nghi p t McKinsey quy t nh n Phnom Penh. Sau ó h thuê hai mươi nhân viên nh p d li u u tiên. C nh tranh th m chí giá r hơn n i lên t Campuchia là i u cu i cùng mà h mu n. và nhân viên c a Hockenstein ư c ào t o. Hockenstein và ng nghi p c a mình m công ti Digital Divide Data. Mùa hè năm ó. và mua hai mươi máy tính và m t ư ng Internet t n 100 $ m t tháng. nhi u trong s h là ngư i t n n chi n tranh Campuchia.” Hockenstein nói.364 TH GI I LÀ PH NG và quy t nh kh i ng m t hãng nh p d li u không vì l i nhu n. nh n outsource nh p d li u cho các công ti Mĩ m t trong nh ng môi trư ng kinh doanh ít thu n l i nh t trên th gi i. “Chúng tôi quy t nh mình có th t n d ng các quan h c a chúng tôi B c Mĩ l p h ngăn cách và t o ra các cơ h i mang l i thu nh p cho ngư i dân. n a cho ngh ngơi n a cho m t s m nh tìm s kh i nghi p xã h i nào ó. i tác c a Hockenstein t McKinsey. H ng c nhiên th y thành ph y quán cà phê Internet và trư ng d y ti ng Anh – nhưng không có vi c làm.

Digital Divide Data gi ây ã có 170 nhân viên ba văn phòng: Phnom Penh. c hai cùng gõ m t bài báo. tư ng thu t v các cu c ua c a lũ sinh viên Harvard-Yale. g p ôi m c thu nh p trung bình Campuchia. “Chúng tôi tuy n hai ngư i qu n lí u tiên Phnom Penh và g ih ih c n ư c ào t o v nh p d li u. nơi thu nh p bình quân u ngư i m i năm chưa n 400 $. B n năm sau khi b t u. khi m văn phòng Lào. Bây gi b n có th lên trang thecrimson. Battambang. Thêm vào ó. h ch c n bi t gõ các kí t ti ng Anh. Các công ti Mĩ làm vi c v i chúng tôi không ch ti t ki m ti n mà h có th u tư vào nơi khác. H th c s t o ra cu c s ng t t p hơn cho m t s công dân nghèo c a th gi i. nh ng ngư i mu n k t qu các cu c i u tra c a mình v s c kh e và gia ình ho c i u ki n lao ng ư c s hóa. “Chúng tôi ã th i tiên phong outsourcing có trách nhi m xã h i. và sau ó chúng tôi ch c n chuy n các hình nh s n Campuchia qua FTP [Giao th c truy n file]. m t trong nh ng ngu n thuê nh p d li u l n nh t là các t ch c phi chính ph . m i ngư i gõ máy tính ư c nh n m t kho n ti n óng h c phí n trư ng h c sau gi làm. ti p theo chương trình máy tính so sánh công vi c c a h có th ch c ch n là không còn l i nào.com t i nh ng bài báo này. sáu ngày m t tu n. thành ph l n th hai c a Campuchia. h ã gõ [các câu chuy n c a Crimson] v câu chuy n c a riêng h … Chúng tôi có th chuy n các s Crimson cũ. h làm vi c thành c p. khi chúng tôi nh n các năm 1969 n 1971. và ư c tr 75 $ m t tháng. và m t văn phòng m i Vientiane. qua m t công ti Oklahoma chuyên làm công vi c ó. ư c lưu gi d ng microfilm.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 365 Crimson ư c in t năm 1873 n năm 1899. “M c ích c a chúng tôi là phá v cái vòng lu n qu n trong ó [thanh niên] ph i b h c giúp gia ình. Hockenstein nói r ng m i ngư i gõ máy tính làm vi c sáu gi m t ngày. Ngoài Harvard Crimson. thành các hình nh s Mĩ. Sau ó. mà v i ph n l n có nghĩa là h c n t trung h c nhưng v i m t vài ngư i có nghĩa là h c i h c. Lào.” Nh ng ngư i gõ máy tính Campuchia không c n bi t ti ng Anh. khi s r i lo n Campuchia ang x y ra.” Hockenstein nói.” Hockenstein nói. và sau ó. chúng tôi thuê hai nhân viên ư c ngư i c a chúng tôi Phnom Penh ào t o. th c s . V y là l a nhân viên ngư i Campuchia u tiên . Cái cây ó ã tung h t gi ng c a mình i kh p nơi.

Hockenstein cho bi t không có công vi c ư c làm Campuchia nào ã n t Mĩ. “Tên ông là Sophary.” Như v y hi n nay Hockenstein và các i tác c a anh nh n các cu c i n tho i t nh ng ngư i Mông C . Vì th h t m công ti riêng làm i u ó – ngoài Campuchia. ó th t s là m t s c ng tác t o ra tương lai t t hơn cho c ngư i dư i t n cùng và ngư i trên nh. Chúng tôi khác nhau hoàn toàn. Gi a năm . th c hi n cơ s d li u cho các NGO mu n làm i u tra! Vì sao? B i vì khi làm vi c cho Digital Divide Data. Vì th nh ng ngư i Campuchia ó nh n ra có m t giá tr bư c trư c trong chu i cung và h có th ư c tr ti n cao hơn cho vi c ó – không ph i cho vi c gõ máy tính mà cho vi c thi t k các m u chu n cho các NGO thu th p d li u i u tra. h v n nh n các i u tra c n s hóa t các NGO. nh ng ngư i mu n cung c p d ch v IT cho th gi i và l y làm ng c nhiên làm th nào h ã có th b t u ư c. và cho n năm 1992 ông y s ng trong m t tr i t n n biên gi i Campuchia-Thái Lan. khi tìm ư c ngư i làm. Hockenstein nói. i u hành văn phòng c a Digital Divide Data. Iran. khi n cho các b n i u tra tr nên d hơn và r hơn s hóa. khi tôi còn s ng Harvard Square v i tư cách sinh viên.” Hi n nay h gi tin nh n t c thì cho nhau m i êm c ng tác v cung ng d ch v cho nh ng ngư i và các công ti kh p th gi i. T t c ch b t u vài năm trư c ây. nhưng vì các NGO không làm t trư c chu n hóa t t c d li u h thu th p. b t kì âu. Ki u c ng tác mà ngày nay là có th “cho phép chúng tôi tr thành các i tác và ngang hàng.” Hockenstein nói. i sánh và qu n lí. và. và Jordan.” Hockenstein nói. ông i b mư i ngày v làng.366 TH GI I LÀ PH NG c a Digital Divide Data r i công ti thành l p hãng riêng c a mình. “ i tác c a tôi là m t ngư i Campuchia. “Không ai trong s chúng tôi th ng tr ngư i kia. Sau hi p nh hòa bình c a Liên H p Qu c [ Campuchia]. Ki u công vi c nh p d li u ph thông ó ư c outsource sang n và Caribê trư c ây r t lâu. r t khó s hóa theo b t c cách hi u qu nào. Nó làm cho cu c s ng c a tôi có nhi u ý nghĩa hơn và t o ra các cơ h i c th cho nh ng ngư i s ng b ng m t hay hai ôla m t ngày… Chúng ta th y s t tr ng và s tin c y b ng n nh ng ngư i trư c ây chưa bao gi có th có m t l i lên vào n n kinh t toàn c u. Nhưng cách ây m t th p k thì không th ti n hành Campuchia ư c. và bây gi ông y s ng Phnom Penh. Pakistan.

” . m t khách hàng thuê Digital Divide Data s hóa m t cu n t i n Anh-Ar p. Chúng tôi chuy n ti n cho ông y thông qua Campuchia… Tôi m i ông y n d ám cư i c a tôi. Kho ng th i gian ó. và vì sao nó l i gây n tư ng n v y v th gi i ph ng. là cú móc c a Hockenstein: “Tôi v n chưa bao gi g p gã [Iran] y. “th là chúng tôi thi t l p quan h i tác trong m t d án chung v i ngư i khách hàng mu n s hóa cu n t i n Ar p ó. th ti ng ch s d ng m t s ch không ph i toàn b b ng ch cái Ar p.” Hockenstein nói.” Hockenstein nói.” i u mà tôi thích nh t trong câu chuy n. văn phòng c a Hockenstein cũng nh n ư c m t e-mail t nguy n g i i t m t công ti Iran ang ho t ng trong lĩnh v c nh p d li u. cho dù ngôn ng Iran là Farsi. nhưng ông y không th n ư c. Chúng tôi th c hi n toàn b v làm ăn thông qua Yahoo! Instant Message và e-mail. “H tìm th y chúng tôi qua tìm ki m trên Google khi tìm cách m r ng công vi c nh p d li u a phương c a h vư t quá biên gi i Iran. “H nói h có th làm.CÁC CÔNG TI I PHÓ RA SAO 367 2004. Hockenstein bèn h i nh ng ngư i Iran li u h có th làm m t quy n t i n Anh-Ar p không.

.

a Chính tr và Th gi i Ph ng .

.

ch ng h n m t nhà th ki n bang v quy n s d ng m t câu trích trong kinh thánh như bi u tư ng c m súng và m t nhà hàng s d ng hình nh m t ngư i ph n m c t p d eo m t súng máy. o lu t ó v n dành cho ch doanh nghi p quy n c m ngư i không ph i là nhân viên mang vũ khí n m t a i m kinh doanh. Lu t gi u và mang. T i câu l c b tennis Bloomington.Sir Winston Churchill rong m t chuy n v quê Minnesota mùa ông năm 2004. (Theo tin ưa quy nh này d n n m t s bi u tư ng r t sáng t o. Lu t nói r ng b t c doanh nghi p nào có quy n c m mang súng ng n ư c gi u cơ ngơi c a mình n u nó g n b ng c a ra vào ch rõ là ây c m súng. cô nh n ra hai d u hi u thư ng xuyên xu t hi n. chúng s không th ch c b n có vũ khí trên ngư i hay không. Dù v y. T . b i vì khi b n k cư p nh ch n b n. cái này ngay sau cái kia. Phá ho i có th là hành ng thi u suy nghĩ c a m t ngày. trong b a ăn Jill nói g n ây bang v a thông qua m t o lu t m i v súng. ư c thông qua ngày 28 tháng Năm 2003. nơi cô chơi tennis. Lu t ó có m c ích gi m b t các v t i ph m. xác l p r ng c nh sát trư ng các a phương ph i c p phép cho b t kì ai yêu c u – tr nh ng ngư i có ti n s ho c có b nh tâm th n – ư c mang súng ã gi u kín n ch làm (tr khi ch c a ngư i ó công khai c m quy n ó). . tôi ăn trưa v i hai ngư i b n Ken và Jill Greer quán bánh ng t Perkins.MƯ I M T Th gi i không ph ng C m súng và i n tho i di ng Xây d ng có th là công vi c ch m ch p và c n cù c a nhi u năm tr i. ch ng h n nhà ăn hay câu l c b s c kho .) Lí do khi n t t c nh ng v n ó n v i chúng tôi trong b a trưa là vì Jill nói r ng các câu l c b s c kho kh p thành ph .

tôi ư c giám c quan h công chúng c a công ti. m t b ng khác ghi: “C m i n tho i Di ng.” Hmmm. m u b ng câu. Brian. ‘Khi nào thì anh th y th gi i là ph ng?’ Anh y nói vi c ó v a m i x y ra trư ng.’ V b n ch t ông nói. Nên ông ch nhi m k lu t. “C m Súng.372 TH GI I LÀ PH NG thí d . khi t t c các bài thi ang ư c t p trung v phía u l p. sau ó cô g i cho tôi e-mail sau: “Tôi v a chat v i ch ng tôi v cu c g p c a ông v i Promod hôm trư c… Anh y là giáo viên l ch s m t trư ng trung h c San Mateo. mà…” Ng c nhiên. Lí do là vì m t s ngư i mang theo i n tho i di ng g n máy nh vào phòng thay qu n áo. Ti p theo h s nghĩ ra i u gì? Dù cái m i là gì i chăng n a.” Nhưng v i công ngh m i không ph i t t c m i vi c u tr nên t i t . tôi g i i n cho ch ng cô.” Và ngay g n ó. ‘C n th n. b i vì b n tr vư t quá xa chúng ta v m t công ngh m t r i’. lén lút ch p nh àn ông và àn bà tr n tru ng r i e-mail chúng i kh p th gi i. và anh k ti p câu chuy n: “Cu i gi thi. Brian nh n xét: “Tôi n m t bu i hòa nh c c a Jimmy . bu i h p thư ng kì c a trư ng. tôi nói. Katie Belding. khi anh i d cu c h p giáo viên. nhưng t i sao l i c m i n tho i di ng? Tôi ng ng n th t. C m súng và i n tho i di ng? C m súng thì tôi hi u. B n nó cũng có m t chi c i n tho i di ng g n máy nh s và kh năng g i ư c e-mail và rõ ràng có kh năng xem các câu h i trư c t ti p. có m t b ng thông báo ngay c a ra vào nói r ng. Khi ph ng v n Promod Haque t i Norwest Venture Partners Palo Alto. r i ngay l p t c g i cho ngư i b n cũng ang ph i làm cùng bài thi ó vào bu i sau. bao gi ngư i ta cũng s tìm ra cách s d ng và l m d ng nó. h c sinh ó r t nhanh và ranh mãnh rút i n tho i di ng ra và b ng cách nào ó ch p các câu h i trong bài thi. giúp . C u h c sinh b m t giáo viên khác b t khi ang rút i n tho i di ng ra gi a hai t. Mang i n tho i di ng vào trư ng là trái n i quy – m c dù chúng tôi u bi t b n tr v n mang vào – cho nên ngư i giáo viên t ch thu máy i n tho i và phát hi n th ng bé ã có nh bài thi trong ó. Tôi h i anh y. M t h c sinh b u i h c t m th i vì giúp m t h c sinh khác quay cóp trong m t bài ki m tra – chúng tôi không nói n ki u vi t câu tr l i dư i gi y ho c truy n tay nhau m t m nh gi y theo ki u truy n th ng. ‘Chúng ta l i có cái gì m i lo. bên ngoài phòng thay qu n áo. hãy m t.

thu t l i m t câu chuy n t t báo Ar p Al-Quds al-Arabi London v m t s ho ng lo n n ra Khartoum. Th nên n u b n tình c quay s máy 664-6464. sau m t tin n iên r lan kh p thành ph . thì ngư i ó có th m t nam tính c a mình. anh có th g i cho chúng tôi vài cái nh ư c không? S không ai tin chúng ta ng i g n nhau th này âu. Chúng tôi th t s không nghĩ s nh n ư c nh.TH GI I KHÔNG PH NG 373 Buffett h i u năm. “Cái gây n tư ng cho tôi v câu chuy n. Chúng tôi ng i hàng th hai và anh chàng ng i bên c nh giơ i n tho i lên. Th là khi bu i hòa nh c b t u m i ngư i u t nhiên rút i n tho i di ng ra ch p nh Jimmy Buffett. Tôi có m t b c treo ngay trên tư ng kia.’ Anh ta nói. tôi bèn nói v i anh ta. chúng h i t và làm ph ng th gi i. nhưng ngày hôm sau anh ta e-mail cho chúng tôi c m t ng. Các ng nghi p c a tôi văn phòng Times thông báo cho tôi r ng vào ngày ó các nhân viên ki m duy t c a chính ph Trung Qu c s ch n các tin nh n SMS trên i n tho i di ng v i b t kì d n chi u nào n qu ng trư ng Thiên An Môn hay th m chí các s 6 và 4. v y vì sao tôi l i nêu các chuy n này ra? B i vì su t t khi vi t v toàn c u hóa. “là m t chi ti t: s cu ng lo n lan truy n b i các i n tho i di ng và nh n tin văn t .’ và chúng tôi ưa cho anh ta m t danh thi p v i [ a ch ] email c a chúng tôi. Máy nh không ư c phép. ho c g i m t tin nh n trong ó b n h n g p ai vào lúc 6 gi chi u t ng 4. Cái gì s x y ra khi lo i tính cách nguyên thu cao c p v công ngh ó ti n quá nh n tin văn t ?” ây không ph i là m t chương v i n tho i di ng. thì có mư i l c làm ph ng này. nhưng i n tho i di ng thì ư c. vi t trên National Review ( 25-10-2004). n u nghe theo ông. tôi ã b các nhà phê bình thách th c theo m t ư ng l i cá bi t: “Li u trong lí lu n c a ông có ch a ng m t th quy t nh lu n công ngh không? Friedman. Hãy nghĩ v i u ó: B n có th có m t i n tho i di ng th mà v n tin cái b t tay c a m t ngư i nư c ngoài có th làm dương v t b n tan m t. 1989. cho r ng n u m t ngư i không theo o b t tay m t ngư i.” Steyn vi t. nghĩa là 4/6/89. ‘Này. di n ra ngày 4 tháng Sáu. Mark Steyn. các ki m duy t viên Trung Qu c ch n nó dùng công ngh gây nhi u. ‘Ch c ư c. Sudan. và con ngư i không th làm gì khác ngoài vi c cúi u trư c nó và tham .” Chuy n i B c Kinh mà tôi ã miêu t trên rơi vào úng d p k ni m mư i lăm năm v th m sát qu ng trư ng Thiên An Môn.

c nh tranh. t quay bài khi thi cho n g i i n cho bà ang vi n dư ng lão chúc sinh nh t l n th chín mươi t nh m t ng n núi New Zealand. ây ch là các công ngh .374 TH GI I LÀ PH NG gia cu c di u hành. S d ng chúng không làm b n tr nên hi n i. và c ng tác xa hơn và nhanh hơn. ho c ngân hàng. và quá trình toàn c u hóa s không khác. Khi không có chi n tranh làm th gi i b t n. t nư c. di ng. N u chúng ta t o ra các n n work flow cho phép các công ti ch nh b t c công vi c nào và source nó cho trung tâm tri th c b t kì âu trên th gi i có th th c hi n công vi c ó m t cách hi u qu hơn và v i giá th p hơn. công b ng. nh hơn. Và sau m t th i kì quá . và nâng m c s ng c a h lên. Tôi tin r ng các năng l c t o ra các ý nh. L ch s phát tri n kinh t d y i d y l i i u này: N u b n có th làm.. và nh ng l a ch n quy n l c. Chúng ta ch có th hi v ng là nhi u ngư i hơn nhi u nơi hơn s dùng chúng sáng t o. khách hàng toàn c u. hay nhân lo i. ho c hi u sách tr c tuy n. Nhưng dù tôi có là m t ngư i theo quy t nh lu n công ngh . và cá nhân có th và ph i làm phát t trong m t th gi i ph ng. c ng tác. ch không ph i ngư c . N u chúng ta t o ra các i n tho i di ng v i máy nh trong. có m t vũ tr hoàn toàn m i c a các th mà các công ti. khôn ngoan. t nư c mình. s . n u không các i th c nh tranh c a b n s làm – và như cu n sách này ã c gi i thích. và o hơn. nh hơn và cá nhân. thư ng xuyên n y sinh i v i m i h th ng. b i vì l ch s th gi i cho th y r ng các l a ch n v ý th c h . các công ti s th c hi n lo i outsoucing ó. nên hãy tôi tr l i tr c ti p: Tôi là m t ngư i theo quy t nh lu n công ngh ! Nh n t i như b bu c. Hoàn toàn không có m b o nào r ng m i ngư i s s d ng các công ngh m i này. và i th c nh tranh toàn c u. N u chúng ta t o ra m t m ng Internet nơi m i ngư i có th m c a hàng tr c tuy n và có ư c các nhà cung c p toàn c u. m i các công ngh này s tr nên r hơn. Nó ch giúp b n có kh năng liên l c. o c. thì b n ph i làm. Do ó. cho l i ích c a b n thân mình. hay t t hơn. thông minh. và t t c s n. ho c ba s h i t .” ây là câu h i xác áng. h s m c a hàng. tôi không ph i là ngư i theo quy t nh lu n l ch s . ai cũng s tr nên giàu có hơn và thông minh hơn. ngày càng nhi u ngư i s tìm ra càng nhi u cách dùng chúng. Nhưng ông sai r i. m i ngư i s dùng chúng cho m i th vi c.

TH GI I KHÔNG PH NG 375 l i. ây là i m trong cu n sách tôi bu c ph i thú nh n r ng: Tôi bi t là th gi i không ph ng. Nhưng tôi cũng ch c ch n ngang th r ng không ph i là không th tránh kh i v m t l ch s là ph n còn l i c a th gi i s tr nên ph ng. tôi không bi t s làm ph ng th gi i s d n n âu. nhưng t ng l p trung lưu là m t tr ng thái tinh th n. ó là vì sao ph n l n ngư i Mĩ luôn luôn t miêu t mình là “t ng l p trung lưu. và tôi ti p c n nó b ng cách th tr l i các câu h i sau: Các nhóm ngư i. ch không ph i nhân danh nó. và b ng cách nào chúng ta có th c ng tác t t hơn vư t qua chúng? QUÁ MY U t l n tôi nghe Jerry Yang. b n hi u úng tôi: tôi bi t là th gi i không ph ng. Hi n nay m t n a th gi i ang tham gia tr c ti p ho c gián ti p vào quá trình làm ph ng ho c c m th y các tác ng c a nó. ng sáng l p Yahoo!. ch không ph i m t tr ng thái thu nh p. n nh kh p th gi i là quy t nh i v i s n nh a chính tr . Song nó không nh t thi t ph i x y ra. S làm ph ng có th i sai ư ng ra sao là ch c a chương này. hay v n l n nh t nào c n tr quá trình ph ng hóa này.” Tôi nghĩ ây là s th u hi u r t h u ích. Dù v y. trích câu nói c a m t quan ch c c p cao chính ph Trung Qu c. Th c ra. và m t s trong s h có s ti p c n n các công c làm ph ng dùng chúng ch ng l i h th ng.” cho dù M . Tôi bi t. S t n t i c a các t ng l p trung lưu l n. tôi ch c ch n là t b y lâu nay th gi i ang co l i và ph ng ra. ng lo. ho c chính tr làm cho không ph ng. hay các ph n ã ph ng c a th gi i không b chi n tranh. Có hàng trăm tri u ngư i trên hành tinh này ã b quá trình làm ph ng b l i ng sau hay c m th y b ng p trư c nó. b n s có m t t ng l p trung lưu. l c lư ng. và ti n trình ư c y nhanh y k ch tính trong các năm v a qua. Di n t theo cách khác. kh ng ho ng kinh t . úng. “Nơi nào con ngư i có hi v ng. Tôi ã làm cho cu n sách này mang tít Th gi i ph ng m t cách phóng túng thu hút s chú ý vào s làm ph ng này và nh p tăng nhanh c a nó b i vì tôi nghĩ ó là xu hư ng quan tr ng duy nh t trên th gi i ngày nay.

mà b m u là các ti n dân s ng ngôi làng bên c nh. b m chúng làm ngh nh t rác. Nhóm u tiên. và khai thác á. các nư c này bây gi là t m cho hàng trăm tri u ngư i có hi v ng là t ng l p trung lưu. và nh ng ngư i th m chí không có i n và nư c s ch u n. là nh ng ngư i hàng ngày b HIV-AIDS.” Nó n m g n làng Baliganapalli. B n có th t ng l p trung lưu trong u mình dù cho b n ki m ư c 2 $ hay 200 $ m t ngày. “T ng l p trung lưu” là m t cách khác miêu t nh ng ngư i tin r ng h có l i thoát kh i nghèo nàn hay a v thu nh p th p hư ng t i m c s ng cao hơn và m t tương lai t t p hơn cho con cái h . Tin t t lành t n và Trung Qu c. là có hàng trăm tri u ngư i không có hi v ng và do ó không có cơ may vào t ng l p trung lưu. và b i li t hành h . nh ng ngư i ư c cho là ang hoàn t t s ph n c a mình và b b nơi h s ng. cách kho ng m t gi xe t các trung tâm công ngh cao b ng kính và thép c a n i ô Bangalore – m t trong nh ng trung tâm ó có tên là “Mi n t Vàng son. b c vác. nh ng ngư i quá m y u. và nhi u góc t i c a th gi i phát tri n. và các nư c c a ch Soviet trư c ây là.” Trên ư ng i n ó. thu c ng c p th p nh t. Tin bu n t châu Phi. s t rét. v i m t s căm gi n ít ki m ch trong gi ng nói. hi u trư ng ngôi trư ng. Theo nhi u cách. H không có hi v ng vì hai lí do: ho c h quá m y u. Lalita Law.376 TH GI I LÀ PH NG theo th ng kê thu nh p m t s ngư i trong s h không th ư c coi như v y. m t ngư i Thiên chúa giáo n nhi t tình và s c s o. hay “Thiên ư ng hòa bình. . lao. r ng trư ng có 160 tr em. “H s ng dư i m c nghèo kh . cũng như nông thôn n . Trung Qu c và Mĩ Latin. gi i thích cho tôi. hay các chính ph a phương quá th t thư ng i v i h tin h có m t l i v phía trư c. Nhi u trong nh ng ngư i này s ng g n th gi i ph ng n áng kinh hoàng. ư ng phân cách gi a nh ng ngư i trong th gi i ph ng và nh ng ngư i không trong ó là ư ng hi v ng này. “Nh ng a tr này. n u b n tin vào linh ng c a xã h i – r ng con cái b n có cơ h i s ng khá hơn b n – và lao ng chăm ch và chơi theo các quy t c c a xã h i s khi n b n n ư c nơi nào b n mu n. v i t t c các thi u sót và mâu thu n n i t i. t nh Tamil Nadu. Shanti Bhavan.” bà nói khi chúng tôi nh y tưng tưng trên chi c xe jeep trên con ư ng l i lõm d n n trư ng. Khi Bangalore tôi n thăm m t trư ng th c nghi m. các ti n nhân.

ph i b h c ho c vì ph i săn sóc b m m y u s p ch t. “Cái ‘ n Sáng ng i’ này [kh u hi u c a ng BJP c m quy n. các vùng b nhi m nh t c a nông thôn mi n Nam châu Phi. chúng không t m… Th m chí chúng không có m nh qu n áo t t . Khi l n u tiên chúng tôi nh n chúng v chúng ch y ra. Cái duy nh t t a sáng v i h là m t tr i. Chúng tôi ph i b t u b ng hoà nh p chúng vào xã h i. không th ch u n i và có quá nhi u ngư i ch t vì trúng nóng. Trung Qu c. Và ó là vì sao không ng c nhiên là tr em th gi i ang phát tri n – th gi i không ph ng – có nguy cơ ch t l n g p mư i l n vì các b nh có th phòng ch ng b ng vaccin hơn là tr con trong th gi i ph ng phát tri n. “Ông ph i n các làng thôn quê th y n sáng ng i th nào. c bi t là con gái. nhưng n u ông ch i ra ngoài Bangalore ông s th y m i th v n sáng ng i b bác b … [Trong các làng] n n nghi n rư u lan tràn. và nhìn vào m t tr con th y n sáng ng i hay không. n u chúng may m n s ng g n m t cái rãnh. nhưng 700 tri u ngư i còn b b l i ng sau. mà là chu t th t. ch t theo cách này.” bà nói thêm. nư c. m t ph n ba ph n có thai ư c nói là nhi m HIV. và Mĩ Latin.” “Con chu t” duy nh t mà nh ng a tr này t ng g p. mà nó thì nóng. nên h không th d y h c ư c. ông ph i út lót cho ngư i nh thu h n ta nh m c thu nhà chính xác cho ông. t t c nh ng gì h th y là u ám. [Tho t tiên] chúng tôi không cho chúng ng giư ng. Ông ph i út lót có i n. Ch riêng d ch AIDS là làm s p c m t xã h i: hi n nay nhi u giáo viên các nư c châu Phi này b nhi m AIDS. ho c vì b m côi do AIDS và không th tr ti n h c phí. t i tăm và tuy t v ng. các t ng l p trung lưu và cao ang c t cánh.” Tôi gõ iên r sau xe jeep trên chi c laptop c a mình theo k p l i c tho i cay c c a bà v cu c s ng làng. châu Phi. và tr nh . ái và a b t kì âu chúng mu n. bà nói thêm. úng. Chúng không bi t có nư c u ng s ch là gì. Và . vì v i chúng ó là m t cú s c văn hóa. n n gi t con gái sơ sinh và t i ph m tăng lên. không ph i con chu t bên c nh máy tính. Chúng quen u ng nư c rãnh b n. n t a sáng t t cho các t p chí bóng láng. H sinh ra tuân theo s m nh và ph i s ng theo cách này.TH GI I KHÔNG PH NG 377 Chúng tôi nh n các a tr này b n hay năm tu i. Có hàng nghìn làng như th nông thôn n . trong cu c b u c năm 2004] ch c t c nh ng ngư i như chúng tôi. Chúng chưa bao gi th y nhà v sinh.

b tư c m t cơ h i này. tăng trư ng và phát tri n kinh t . Vi n c nh v m t i d ch AIDS tràn lan n và Trung Qu c. ây là ch ông mu n nói nh t. Khi các xã h i b t u ph n vinh. . và b nh t t c nh tranh v i nhau xem cái nào có th tàn phá dân thư ng nhi u nh t. Chính s năng ng ó ang di n ra nhi u ph n ô th n và ô th Trung Qu c. v n r t th c. ch y u b i vì ch m t ph n năm s ngư i có nguy cơ nhi m HIV trên toàn th gi i có ư c các d ch v phòng ch ng. giáo d c t t hơn và các trư ng i h c. b b nh t t tàn phá. mà qu Bill and Melinda Gates Foundation 27 t ôla ã t p trung vào kh i dân cư kh ng l .378 TH GI I LÀ PH NG không có giáo d c. lo i ã làm suy y u toàn b vùng Nam châu Phi. các vùng nơi b o l c. r t nhi u ngư i s ng bên ngoài cái vòng này. và nói say mê nh t. Th gi i s ch hoàn toàn ph ng khi t t c nh ng ngư i này ư c ưa vào ó. và t c tăng dân s th p hơn. b n s có m t vòng thi n: H b t u s n xu t th c ph m ngư i dân có th r i kh i t ai. Không nghi ng gì là Trung Qu c và n kh m khá hơn vì chí ít có m t ph n dân s c a h trong th gi i ph ng. i u ó d n n i m i. Nhi u năm tôi ã phê phán m t s t p quán kinh doanh c a Microsoft. các th trư ng t do hơn. thanh niên không th h c ư c cách t b o v mình kh i HIV-AIDS hay các b nh khác. chưa nói n chuy n h c ư c các kĩ năng nâng cao cu c s ng cho phép ph n ki m soát t t hơn cơ th mình và b n tình. M t trong nh ng ngư i hi m hoi có ti n t o ra s khác bi t dám ng ra ương u là ch t ch hãng Microsoft Bill Gates. ít b nh t t hơn. B n không th y tăng trư ng kinh t m t nơi 50% ngư i dân b m c b nh s t rét ho c m t n a s tr con b suy dinh dư ng. và tôi không h h i ti c m t t nào tôi ã vi t v m t s chi n thu t ch ng c nh tranh c a nó. n i chi n. cho phép ngư i dân c nh tranh trên m t sân chơi b ng ph ng và thu hút hàng t ôla ti n u tư. C hai l n tôi nói chuy n v i Gates. Hàng ch c tri u ph n mu n và có th hư ng l i t ngu n k ho ch hóa gia ình không có ư c i u ó vì thi u tài tr a phương. Nhưng còn có nhi u. H s ng các làng hay vùng nông thôn nơi ch có b n t i ph m m i mu n u tư. ho c m t ph n ba s bà m s p ch t vì b nh AIDS. h t ng cơ s t t hơn. Nhưng cam k t cá nhân c a Gates dành ti n và ngh l c c p n th gi i không ph ng làm tôi r t c m kích. nhân công th a ư c ào t o và giáo d c b t u làm v công nghi p và d ch v .

m t b nh do kí sinh trùng mà mu i mang theo gây ra. Khi qu Gates Foundation t ng 50 tri u ôla ch ng b nh s t rét. ông nói thêm. 3 t con ngư i kia ã b m c vào m t cái b y. B n có th c u ư c m t m ng ngư i bên ngoài Mĩ v i ít hơn 100 ôla. Nhưng có bao nhiêu ngư i mu n th c hi n kho n u tư ó? “N u ch là v n th i gian. trư ng h c s d y h c sinh các bi n pháp phòng ng a.TH GI I KHÔNG PH NG 379 “Không ai tài tr các th cho 3 t ngư i kia c . “chúng ta chưa h cho nh ng ngư i này m t cơ h i [ i vào th gi i ph ng]. và v n s ư c lo i b . “Ai ó ánh giá chi phí c u m t m ng s ng Mĩ là 5 hay 6 tri u $ – xã h i chúng ta s n sàng tiêu ng n y. s c kh e t t hơn. a tr ư c k t n i vào Internet ngày nay. ó là k gi t nhi u bà m nh t trên th gi i vào th i i m hi n nay. Nhưng n u nó không có dinh . v n có hơn 1 tri u ngư i ch t vì b nh này m i năm trong th gi i không ph ng.” Gates nói ti p. “Nhưng câu tr l i hay ho này ho t ng ch khi nh ng ngư i g p v n cũng có m t chút ti n. “ngư i ta nói là chúng tôi v a ã nhân ôi s ti n [trên toàn th gi i] dành cho vi c ch ng s t rét… Khi nh ng ngư i có nhu c u l i không có ti n. và các công ti dư c ph m thương m i ã không u tư nhi u vào các lo i vaccin ch ng s t rét m i vì h nghĩ là không có th trư ng sinh l i cho h .” Tuy v y. c cho là hai mươi hay ba mươi năm n a nh ng ngư i kia s n ư c ây. các hãng dư c ph m s làm nh ng gì c n ưa thu c ra th trư ng. c a c i nhi u hơn… Tôi lo r ng s ch có m t n a th gi i tr nên ph ng và s v n mãi như th . ph n l n châu Phi. Gi như n u cu c kh ng ho ng này x y ra t i m t t nư c ph ng. Trong khi h u như bây gi không còn ai ch t vì s t rét trong th gi i ph ng. n u nó tò mò và có m t k t n i Internet. S ngư i ch t vì s t rét ã th c s tăng g p ôi trong hai mươi năm qua vì mu i ã nh n v i nhi u lo i thu c ch ng s t rét. và lúc ó s th t tuy t tuyên b r ng toàn b th gi i ã ph ng.” Th xem b nh s t rét. Gates lí lu n. và h s không bao gi l t vào ư c cái vòng thi n v giáo d c t t hơn. nhi u ch nghĩa tư b n hơn. nhi u pháp tr hơn. cũng [ ư c trao quy n] như tôi. Gates nh n xét. thì các nhóm bên ngoài và các qu t thi n ph i ưa h n i m nơi h th ng có th óng góp cho h . trong s ó kho ng b y trăm nghìn là tr em.” Gates nói. h th ng s ho t ng: Chính ph s làm nh ng gì c n thi t kh ng ch b nh.” Gates nói. “anh cũng bi t y. Nhưng s th c là. cho n gi .

i u ch th nào các vaccin không òi h i b o qu n l nh. qu Gates Foundation tung ra m t d án tên là Nh ng Thách th c L n v S c kh e Toàn c u. Cách duy nh t thoát ra là thông qua nh ng cách c ng tác m i gi a các ph n ph ng và không ph ng c a th gi i. nhưng chúng ta có th c s th y các i u ki n mà ngư i dân s ng không? Có ph i th gi i v n còn khá l n nên chúng ta không th y các i u ki n s ng th t c a ngư i dân. k c nh ng ngư i ư c gi i Nobel. Sau ó h ch n l c trong s chúng và tinh luy n chúng vào m t danh sách mư i b n Thách th c L n – các thách th c mà m t i m i công ngh có th lo i b m t rào c n cơ b n i v i vi c gi i quy t m t v n s c kh e quan tr ng th gi i ang phát tri n. Chúng g m như sau: Làm cách nào t o ra các vaccin m t li u hi u qu có th ư c dùng ngay sau khi sinh. úng. qu phương Tây giàu có. Mùa thu 2003.380 TH GI I LÀ PH NG dư ng. và châu Phi có th phát tri n thành các nư c Mĩ ho c Liên minh châu Âu nho nh v m t kinh t và cơ h i. m i các nhà khoa h c tr l i cho m t câu h i l n: âu là nh ng v n l n nh t mà. Cái mà tôi thích là cách ti p c n gi i quy t v n c a Gates Foundation. “Chúng tôi. n u nông thôn Trung Qu c. làm sao phát tri n h th ng d n vaccin không . Nhưng cơ may h bư c vào ư c cái vòng thi n như v y là r t nh n u không có m t s thúc y nhân o th t s c a các doanh nghi p.” Do ó Gates Foundation ăng qu ng cáo trên Web và các kênh truy n th ng hơn kh p th gi i phát tri n và ang phát tri n. tu i th th p. và b nh t t? Qu nh n ư c kho ng tám ngàn trang ý ki n t hàng trăm nhà khoa h c kh p th gi i. Năm 2003.” và sau ó ưa ra các hư ng d n và vi t vài t m séc. “Hãy c ng tác theo chi u ngang nh rõ c v n và gi i pháp – hãy t o ra giá tr theo cách ó – và sau ó [qu ] s u tư ti n vào các gi i pháp mà c hai chúng ta v ch ra. có th thay i m t cách y k ch tính nh t s ph n c a nhi u t ngư i b sa l y trong cái vòng lu n qu n c a tr sơ sinh ch t. qu công b mư i b n Thách th c L n này kh p th gi i. H không nói. s chuy n cho các b n gi i pháp. n u khoa h c quan tâm và gi i quy t ư c. c a a tr mà m ng s ng c a nó có th ư c c u v i 80 ôla?” Hãy d ng ây m t lúc và hình dung s có l i n th nào cho th gi i. và cho Mĩ. th gi i ã nh hơn. các nhà t thi n và chính ph c a th gi i ph ng dành nhi u ngu n l c hơn vào các v n c a h . nó s không bao gi chơi trò ó. H nói. n .

không ch có v n thi u thu c. “Chúng tôi c g ng làm ư c hai i u v i chương trình này. Chúng ta ã không nh n trách nhi m c a mình v i tư cách nh ng ngư i gi i quy t các v n c a toàn th gi i m t cách nghiêm túc như b n s c riêng c a chúng ta v i tư cách m t c ng ng qu c t . [ch ra] r ng có các v n to l n c n gi i quy t mà chúng ta.TH GI I KHÔNG PH NG 381 dùng kim [tiêm]. khêu g i. Nhưng không ph i v y. nay i u hành các chương trình s c kh e cho Gates Foundation. gi i thích. làm sao hi u kĩ hơn các ph n ng mi n d ch h c nào cung c p s mi n d ch b o v . làm sao t o ra m t d i y các ch t dinh dư ng d h p th m t cách t i ưu trong m t lo i th c v t chính duy nh t. “ u tiên là [ ưa ra] m t l i kêu g i o c cho s tư ng tư ng khoa h c. Chúng tôi mu n các Thách th c L n nói r ng nh ng cái này là nh ng th kích thích. làm sao phát tri n m t chi n lư c genetic hay hóa h c làm b t l c s lư ng loài côn trùng truy n b nh. qu nh n ư c m t nghìn sáu trăm xu t các cách gi i quy t các thách th c này t các nhà khoa h c b y mươi lăm nư c.” Rick Klausner. khoa h c nh t mà b t kì ai trên th gi i cũng có th làm ngay bây gi … Ý tư ng là th i bùng trí tư ng tư ng. i u th hai là th c s hư ng m t s ngu n l c c a qu xem li u chúng ta có làm ư c i u ó hay không. Trong vòng m t năm. làm sao ki m soát t t hơn các côn trùng mang các tác nhân gây b nh. B t kì ai t ng n châu Phi hay vùng nông thôn n u bi t các h th ng y t các vùng này thư ng b v hay ho t ng m c r t th p. và làm sao t o ra các phương pháp mi n d ch có th ch a ư c các b nh lây nhi m mãn tính. Vì v y Gates Foundation ang c kích thích vi c phát tri n thu c và h th ng chuy n giao gi s m t h th ng y t b v và do ó có th ư c dân thư ng t i hi n trư ng t qu n tr m t cách an toàn. Tôi mong i u ó úng. và gi ây qu ang tài tr cho các xu t t t nh t v i 250 tri u ôla. ã b qua. r t d nói r ng chúng ta ã có t t c các công c i m t v i nh ng thách th c ó và i u duy nh t còn thi u là ti n. cho dù chúng ta kiêu hãnh v chúng ta mang tính qu c t n th nào. Trong trư ng h p b nh s t rét ch ng h n.” Căn c vào nh ng ti n b phi thư ng v công ngh trong hai mươi năm qua. trư c là ngư i ng u Vi n Ung thư Qu c gia. ó có th là thách th c l n nh t: dùng các công c c a th gi i ph ng thi t k ra các công c ho t ng ư c m t th gi i . c ng ng khoa h c.

nơi chúng ta k t n i ư c m i ngu n tri th c v i nhau. Klausner nói thêm. Không nghi ng gì r ng ói nghèo làm cho s c kh e au y u. là không ph ng th t kh ng khi p và y au n. “H th ng y t quan tr ng nh t trên th gi i là bà m . Trong m t th gi i ph ng. Tr nên ph ng là t t nhưng y áp l c. và n lư t nó l i làm y u h và ngăn h n m l y cái thanh ngang u tiên c a chi c thang d n t i hi v ng trung lưu. Trong s ó có nh ng ngư i mà tôi g i là quá thi u quy n. hãy tư ng tư ng nh ng ngư i ó có th mang l i tri th c gì cho khoa h c và giáo d c. nhưng s c kh e au y u cũng nh t ngư i ta trong nghèo kh . D u lĩnh v c công ngh cao ph ng K . QUÁ THI U QUY N hông ch có th gi i ph ng và th gi i không ph ng. Không gi ng ngư i quá m y u. Trong m t th gi i ph ng. chúng ta ang m t ngu n kh ng l nh ng ngư i óng góp và c ng tác ti m năng tu t chìm dư i nh ng t sóng. ngư i quá thi u quy n là nh ng ngư i mà b n có th nói là ph ng m t n a. Có bi k ch cá nhân v i m t v i án t hình do b nh t t hay m t án chung thân do gia ình tan v và tri n v ng h n ch . H là nh ng ngư i kh e m nh s ng các nư c có các khu v c l n ã ph ng song không có các công c ho c kĩ năng ho c cơ s h t ng tham gia vào m t cách có ý nghĩa ho c b n v ng. Và còn có m t bi k ch cho th gi i b i vì s óng góp tuy t v i b m t mà t t c nh ng ngư i v n ngoài th gi i ph ng này có th t o ra. ngư i v n còn ph i ki m cơ may bư c vào th gi i ph ng. nhưng tr nên n a ph ng l i có m i lo âu c bi t riêng. Nhi u ngư i s ng vùng giáp ranh gi a hai bên.382 TH GI I LÀ PH NG không ph ng. H ch có thông tin bi t là th gi i xung quanh mình ang ph ng ra và h th t s không thu ư c b t c l i l c nào.” Klausner nói. “Làm th nào b n ưa ư c m i th vào tay ngư i m mà bà ta hi u và có th có s c [mua] và có th dùng?” Bi k ch c a t t c nh ng ngư i này th c s là m t bi k ch kép. nơi sáng t o có th n t kh p nơi. H là m t nhóm l n ngư i dân không b s làm ph ng th gi i bao vây hoàn toàn. hơn 50% th gi i chưa ph ng ó v n ti p t c v y – không c n bi t 50% còn l i tr nên ph ng ra sao. Cho n khi và tr khi chúng ta ương u ư c v i các thách th c ó.

[và] coi chính tr b n th u là cách duy nh t có ư c s linh ng. cái mà h nh n th y không ph i xà phòng hay d u g i mà là l i s ng c a nh ng ngư i dùng chúng – ki u xe g n máy h i. “Ng ng oàn tàu toàn c u hóa l i. g n ch t hơn v i ng c p/ ng c p dư i c a mình. Khi m t s trong hàng tri u ngư i n bên ngoài các c ng ng óng c a nhìn vào hi v ng tiêu tan.2% vi c làm n . “Ng ng oàn tàu toàn c u hóa l i. b n có t ng 2% vi c làm n . t trong lòng. và nhà c a c a h . c c oan hơn trong l i nghĩ c a h . qu n áo c a h . nhưng ai ó ph i giúp chúng tôi làm cái b c lên xu ng t t hơn m i ư c.” Các c tri nông thôn này – nông dân và ch trang tr i. “H th y m t th gi i mà h mu n vào. chính xác t i sao cái ó không n v i mình: vì các chính quy n a phương n ăn út lót quá nhi u. Cu c b u c này là v ghen t và gi n d . biên t p t YaleGlobal Online. gi i thích. ó là m t trư ng h p kinh i n v vi c cách m ng bùng n khi m i chuy n tr nên t t p hơn nhưng không nhanh cho nhi u ngư i. ng có o tư ng: Nó chi m 0. nông thôn Trung Qu c và nông thôn ông Âu. chúng tôi mu n xu ng. Nh ng ngư i n a ph ng là hàng trăm tri u ngư i. nh ng ngư i s ng g n th y ư c. c bi t nông thôn n . “M i khi m t ngư i trong làng xem TV c ng ng và th y m t qu ng cáo xà phòng hay d u g i u. n m c không th mang l i trư ng h c và cơ s h t ng mà ngư i nghèo c n có ư c ph n công b ng c a chi c bánh. qu n lí quá kém.TH GI I KHÔNG PH NG 383 c a n là h p d n và n i b t.” mà nói. cơ h i h c hành.” Nayan Chanda. nhưng b n thân h không th c s s ng trong ó. và ôi khi hư ng l i t th gi i ph ng. ch m ư c. khi ng c m quy n BJP b th t b i m t cách áng ng c nhiên – dù ã giúp n có ư c t l tăng trư ng cao – ch y u vì s b t mãn c a các c tri nông thôn n i v i nh p toàn c u hoá ch m ch p bên ngoài các thành ph kh ng l . m t ngư i g c n. t ám ông dân cư n – ch c n b m t ngày vào b t c thành ph l n g n nào th y các l i ích c a th gi i ph ng: ôtô.” Cùng lúc ó. “h tr thành sùng o hơn. s n sàng ch p gi t hơn là xây d ng. chúng tôi mu n lên. nhà c a. Nh ng c tri này không nói. C ng thêm nh ng ngư i n dính n ch tác cho xu t kh u. các nông dân n này hi u ư c. Chúng ta th y nhóm ngư i này có th l n th nào và gi n d ra sao trong các cu c b u c qu c gia n xuân năm 2004. vì s linh ng kinh .

ngư i u tiên năm 1991 ã m c a th trư ng n cho toàn c u hóa. nh ng cái s làm th gi i g gh . Phong trào dân túy toàn c u. cơ s h t ng. Nó c n m t chính sách ph u thu t thuỳ não. IMF. và giáo d c nh ng nơi như nông thôn n và Trung Qu c. cách th c làm i u ó không ph i là t các c a hàng McDonald’s và óng c a IMF và c d ng lên các rào c n b o h . nhưng cho n gi nó quá b xé l và quá h n n có th giúp ngư i nghèo m t cách có hi u qu theo cách có ý nghĩa và b n v ng. N u các nhà dân túy th c s mu n giúp dân nghèo nông thôn. C n ph i tái t p trung s c l c c a phong trào dân túy toàn c u vào làm sao c i thi n chính quy n a phương.384 t TH GI I LÀ PH NG ã b ngăn tr . n có th có i tiên phong công ngh cao thông minh nh t th gi i. n lư t. T kh i u. Ngư i nghèo trên th gi i không căm ghét ngư i giàu n m c như các ng cánh t th gi i phát tri n tư ng tư ng. Phong trào ch ng toàn c u hóa n i lên t h i ngh c a WTO Seattle năm 1999 và sau ó lan ra kh p th gi i trong các năm ti p theo. chú tr ng xu t kh u. thì nó s gi ng m t tên l a bay lên nhưng mau chóng rơi xu ng t vì thi u l c y b n v ng. Nh ng ngư i bên ngoài có th c ng tác th nào trong quá trình này? Tôi nghĩ. Cái h căm ghét là không có b t c l i nào tr nên giàu có và tham gia vào th gi i ph ng và vư t qua ư ng ngăn bư c vào gi i trung lưu mà Jerry Yang nói n. Nh ng cái ó không giúp m t chút nào cho ngư i nghèo nông thôn. u tiên và trên h t. h a s tăng r t nhi u u tư chính ph cho h t ng cơ s nông thôn và em l i nhi u c i t bán l hơn cho chính quy n nông thôn. c u b trư ng tài chính n . ít giáo d c. và các nư c công nghi p G-8. dân chúng ó có th nh n ư c các công c c ng tác và tham gia trong th gi i ph ng. cho nên ngay khi n m quy n ã b nhi m th tư ng không ph i là ai ó ch ng toàn c u hóa mà là Manmohan Singh. nhưng n u nó không tìm ư c cách ưa nh ng ngư i b t l c. Hãy d ng l i m t phút ây và ch ra phong trào ch ng toàn c u hóa ã m t ti p xúc v i khát v ng th c c a ngư i nghèo trên th gi i ra sao. ư c bi t n nhi u hơn như phong trào ch ng toàn c u hóa. và thua thi t ó i cùng. tàn t t. . h có th nh nghĩa l i ch nghĩa dân túy toàn c u. ng Qu c i n m ư c thông i p ó. thư ng t p h p t n công các cu c h p c a Ngân hàng Th gi i.” Vivek Paul c a hãng Wipro nói. thương m i và c i t bán buôn. Và Singh. có r t nhi u năng l c.

cho dù các tư tư ng này ã b v t b . L c lư ng th tư d n d t phong trào. và Trung Qu c. m c qu n áo hàng hi u. thì tôi cũng mu n có m t lá phi u trong quy n l c Mĩ. nhưng các chính sách kinh t b phá s n mà h ch trương ã bi n h . Nó g m nhi u ngư i ng h th ng phong trào ch ng toàn c u hóa t nhi u nư c. nh ng ngư i ã s ng lâu nh t dư i ch ó. s “ ng ch m” mà ngư i ta lo nh t là s c m nh kinh t và văn hóa c a Mĩ. S chênh l ch gi a quy n l c kinh t và chính tr c a Mĩ và c a t t c nh ng ngư i khác sau khi ch Soviet s p ã l n n m c Mĩ b t u – hay c m th y – ng ch m n cu c s ng c a t t c m i ngư i trên th gi i.) Các l c lư ng Cánh t Cũ này mu n gây ra m t cu c tranh lu n v chúng ta có toàn c u hóa hay không. và do ó òi h i . thành Liên minh Gi Ngư i Nghèo Nghèo mãi. vô chính ph . Trung Qu c. m t phong trào n i lên. nh cao c a s bùng n th trư ng ch ng khoán. hay ông Âu. mà Seattle v a ph n ánh v a giúp gây xúc tác. M t là cánh t do trung lưu trên c a Mĩ có m c c m t i l i vì s giàu có và quy n l c khó tin mà Mĩ tích lu ư c sau s s p c a tư ng Berlin và cơn s t dot-com. tr c ti p hay gián ti p. Khi m i ngư i trên th gi i b t u tr c c m i u này. coi như phá s n b i chính ngư i dân ch Soviet trư c ây. L c lư ng th ba là m t nhóm vô nh hình hơn. (Bây gi b n bi t là không có phong trào ch ng toàn c u hóa nào áng nói n Nga. b t u quan tâm n các xư ng m hôi [xí nghi p bóc l t nhân công tàn t ] như m t cách chu c t i c a chúng. b i vì h th y nó m t ki u ph n i ch ng l i t c mà th gi i cũ bi n m t và tr nên ph ng. ng l c th hai là s thúc y t p h u c a Cánh t Cũ – nh ng ngư i xã h i ch nghĩa. nơi ngư i ta nói. nhi u hơn b n thân chính ph c a h . chính vì th b n th y r t ít ngư i da màu trong các ám này.TH GI I KHÔNG PH NG 385 phong trào n i lên Seattle ch y u là m t hi n tư ng do phương Tây thúc y. là ch nghĩa bài Mĩ. “N u bây gi Mĩ ch m n cu c s ng c a tôi gián ti p hay tr c ti p nhi u hơn chính ph tôi. t bi t m nh châu Âu và th gi i H i giáo. Nó ư c thúc y b i năm l c hoàn toàn khác nhau. Chi n lư c c a h là l i d ng nh ng lo ng i tăng lên v toàn c u hóa ưa tr l i d ng nào ó c a ch nghĩa xã h i. và Trotskyt – liên minh v i các nghi p oàn ch trương b o h . theo cách nhìn c a tôi. r t nhi u sinh viên tr Mĩ ư c nuông chi u.” Vào th i Seattle. H òi ư c phát bi u nhân danh nh ng ngư i nghèo Th gi i Th ba.

i u ó còn tr nên n i b t hơn khi vào cu i tháng Chín 2001. khi m t ngư i ph n i toàn c u hóa b gi t khi t n công m t chi c xe jeep c a c nh sát Ý v i m t bình ch a cháy. ư c coi như m t con r ng to u ngu ng c. dư i th i T ng th ng Clinton. nhi u nhóm lao ng Mĩ không mu n g n v i phong trào có v b các ph n t ch ng Mĩ ti p qu n. và có tính xây d ng – t các nhà ho t ng môi trư ng. Tôi r t kính tr ng và c m tình nhóm cu i cùng này.386 TH GI I LÀ PH NG có m t phi u ã có xu hư ng t p trung xung quanh các nh ch t ra quy t c kinh t như WTO. dù có ch tâm hay không. thành con [quái v t] Godzilla v i m t cái vòng trên vai. b o l c Genoa. 11/9. các nhà lãnh o ch ng toàn c u hóa tìm cách tái di n Genoa trên các ư ng ph Washington. . có thi n ý. ám ã b t u bi n phong trào thành d d i hơn cu c h p thư ng nh G-8 t i Genoa tháng B y 2001. ch không ch còn là kinh t và văn hóa. Nư c Mĩ trong các năm 1990. Các nhóm toàn-c u-hóa-th -nào nghiêm túc hơn không mu n cùng [chi n] hào v i nh ng k vô chính ph khiêu khích m t s ng công khai v i c nh sát. ng ch m vào cu c s ng c a m i ngư i v m t quân s và an ninh. b t n t ngư i ta trong các lĩnh v c kinh t và văn hóa. ngư i dân trên th gi i b t u nói. Khi i u ó x y ra. và ngư i ta mu n có m t lá phi u trong cái chúng ta phì phò. và sau 11/9. Nhưng cu i cùng h ã b ám có-nên-toàn-c u-hóa-hay-không l n át. kh c ra l a và ngoáy uôi lo n lên. ph n i * Puff the Magic Dragon là tên bài hát do Lenny Lipton vi t l i. các nhà ho t ng thương m i cho n các NGO quan tâm n qu n tr – nh ng ngư i tr thành b ph n c a phong trào ch ng toàn c u hóa mang tính dân túy trong các năm 1990 v i hi v ng h có th xúc tác m t cu c th o lu n toàn c u v chúng ta toàn c u hóa th nào. Peter Yarrow ph nh c. l c lư ng th năm trong phong trào này là m t liên minh c a các nhóm h t s c nghiêm túc. R i ngày 11/9 n. S k t h p ba s h i t . ng n ngư i dân trên toàn th gi i v kinh t và văn hóa. và các bi n pháp an ninh ch t ch hơn ã làm gãy phong trào ch ng toàn c u hóa. r t n i ti ng Mĩ và mang l i cho h khá nhi u ti n. “Gi ây chúng tôi th c s mu n có m t lá phi u cho vi c Mĩ s d ng quy n l c c a nó th nào” – và theo nhi u cách toàn b tranh lu n v chi n tranh Iraq ã là m t cu c tranh lu n thay th v i u ó. Cu i cùng. Chúng ta là bài Phì phò Con R ng Th n kì*. ba tu n sau 11/9. Và Mĩ t bi n mình t Hà hơi con R ng Th n kì.

IMF và World Bank ã h y các cu c h p c a h .TH GI I KHÔNG PH NG 387 các cu c h p c a IMF và World Bank ó. chính vào lúc vai trò ó th m chí còn tr nên quan tr ng hơn khi th gi i ã ph ng hơn. “C [ ng] Qu c i và các ng minh cánh t c a nó s gây r i ro cho tương lai n n u rút ra k t lu n sai t cu c b u c [năm 2004] này. V trí t t nh t m t phong trào như th có th kh i ng là nông thôn n . sau 11/9. Ngày nay có m t vai trò th c t cho m t phong trào có th thúc y chương trình ngh s v chúng ta toàn c u hóa th nào – ch không ph i có nên toàn c u hóa hay không. vi t trên t The Hindu. nhân t ch ng Mĩ trong phong trào ch ng toàn c u hóa b t u có ư c m t ti ng nói và vai trò to hơn nhi u. “ ây không ph i là m t cu c n i lo n ch ng th trư ng. và nhi u ngư i ph n i Mĩ ã l ng i.” Pratap Bhanu Mehta. và khi nư c Mĩ dư i chính quy n Bush b t u s d ng s c m nh quân s ơn phương hơn. Yaron Ezrahi.” Có m t kho ng tr ng chính tr mênh mông ang i ư c l p y. Cùng lúc ó. không còn có th cho r ng hi n tư ng này tàn phá ngư i nghèo trên th gi i. v i ba s h i t ã khi n Trung Qu c. K t qu là b n thân phong trào v a tr nên ch ng Mĩ hơn v a không th và không s n sàng óng m t vai trò xây d ng nào trong vi c hình thành cu c tranh lu n toàn c u v chúng ta toàn c u hóa th nào. Hoàn toàn ngư c l i: hàng tri u ngư i Trung Qu c và n ã bư c vào t ng l p trung lưu c a th gi i nh s làm ph ng th gi i và toàn c u hóa. n và ông Âu tr thành nh ng ngư i hư ng l i l n nh t c a toàn c u hóa. h p v i ph m giá con ngư i hơn – là quá quan tr ng b b phí cho ch nghĩa bài Mĩ ngu n hay rơi vào tay c a ch nh ng k bài Mĩ. ã nh n xét r t khéo. Tuy nhiên. ây không ph i m t s b c b i ch ng các l i ích c a t do hóa. Như nhà lí lu n chính tr h c c a i h c Hebrew. Như th khi các l c lư ng toàn-c u-hóa-th -nào trôi d t i. và khi s dân Th gi i Th ba hư ng l i t toàn c u hóa b t u tăng lên. “Nhi m v quan tr ng v tranh th s c m nh c a nhân dân nh hư ng n ch nghĩa toàn c u – làm cho nó t bi. ó là s ph n i ch ng nhà nư c. ng u Trung tâm Nghiên c u Chính tr Delhi. Nh ng ngư i xu t hi n trên ư ng ph Washington ã bi n s ki n thành m t cu c tu n hành ch ng cu c xâm lăng Afghnistan s p t i c a Mĩ truy quét Osama bin Laden và al-Qaeda. mà là m t l i kêu g i nhà nư c d n nhà mình tr t t thông qua th m . công b ng.

m t nhà i u hành Citibank g c n. Chính xác b i vì nhà nư c n ã l a ch n chi n lư c toàn c u hóa năm 1991 và t b năm mươi năm theo ch nghĩa xã h i – ã ưa d tr ngo i t c a nó n g n b ng không – New Delhi năm 2004 ã có d tr 100 t $. an ninh riêng. và ĩa thu phát v tinh riêng c a mình. chính xác là lo i nhà dân túy ch nghĩa mà tôi nghĩ n. Ramesh Ramanathan. Các nhà dân túy quan tr ng. tr nên hi u qu và có ý nghĩa. và có ư c công lí t i thi u t h th ng pháp lí. là các NGO u tranh cho s qu n tr a phương t t hơn. hi u qu và có ý nghĩa nh t trên th gi i hi n nay không ph i là nh ng ngư i b ti n ra. Nh ng ngư i dân làng n trung bình không th như các công ti công ngh cao và ơn thu n né chính ph b ng cách [t ] cung c p i n riêng. dùng Internet và các công c hi n i khác c a th gi i ph ng ch ng tham nhũng. “ n . m m t công ti. cho dù h là ngư i chi m t.388 TH GI I LÀ PH NG chí nhi u c i cách hơn… Cu c n i lo n ch ng nh ng k c m quy n không ph i là cu c n i lo n c a ngư i nghèo ch ng ngư i giàu: ngư i bình thư ng ít có thiên hư ng t c t i thành công c a ngư i khác hơn m c các trí th c v n tư ng r t nhi u. Ch nghĩa dân túy hi n i. b n v ng. ã v n lãnh o m t NGO tên là Janaagraha. Chính thông qua chính quy n a phương mà ngư i dân nh p vào h th ng và hư ng ư c các l i ích c a th gi i ang ph ng. h th ng xe bus riêng. H c n nhà nư c vì i u ó. qu n lí y u kém.” Chính vì v y các l c lư ng quan tr ng nh t u tranh ch ng ói nghèo n ngày nay. sao cho ti n ã ư c ánh d u cho ngư i nghèo th c s n tay h và sao cho tinh th n kinh doanh t nhiên c a h có th ư c gi i phóng. Nhà nư c ph i tr nên t t hơn. cho nó ngu n l c giúp nhi u ngư i dân vào u trư ng ph ng. hơn là ch quan sát chúng. H là nh ng ngư i có m t chương trình thúc y c i t bán l c p a phương t i nư c mình – khi n cho ngư i bình thư ng ăng kí t c a mình d dàng hơn. nư c riêng. “khách hàng c a giáo d c công c ng ã g i i m t tín hi u v ch t lư ng giao d ch v : b t kì ai có . theo tôi.” ông nói. và công b ng cho nhi u ngư i hơn b ng c i thi n s qu n tr a phương c a h . Không th tính n th trư ng bù cho s th t b i c a nhà nư c v cung c p s qu n tr t t . chuyên c i thi n s qu n tr a phương. và tr n thu . úng hơn ó là m t bi u hi n c a s th c r ng c i cách c a nhà nư c ã chưa xa. ph i là v c i t bán l – làm cho toàn c u hóa kh thi. dù nh n âu.

Ngư i nghèo vùng nông thôn n . như c p nư c và v sinh. ngư i nghèo th c t còn không có ư c các d ch v cơ b n như gi i trung lưu và t ng l p giàu. Cũng th cho chăm sóc s c kho . thiêu xác. và Trung Qu c là m t th trư ng kh ng l . B n giúp h b ng ưa cho h các công c và th ch h t giúp mình. tính minh b ch. ư ng cao t c. HP b t u v i m t câu h i ơn gi n: Ngư i nghèo c n gì nh t mà . Nơi nào chính ph cung c p các d ch v này. gi y phép lái xe. Cái nó thi u là m t chương trình m ch l c giúp ngư i nghèo b ng c ng tác v i h theo cách có th th c s giúp ư c h . n u chúng tôi có m t h th ng y t công c ng v ng ch c. và r t ư c nhi u chú ý trên kênh CNN. và Trung Qu c. [Nhưng] th c ra. nhưng nó quan tr ng hơn r t nhi u.TH GI I KHÔNG PH NG 389 s c ch n [không tham gia] u làm v y. Hãy ch h i b t kì dân làng n nào thì bi t. giáo d c. Cũng v y i v i ư ng sá. phát hi n và u tranh ch ng tham nhũng và thúc y trách nhi m gi i trình. châu Phi. i u ó có th không h p d n b ng ph n i ch ng l i các nhà lãnh o th gi i trên ư ng ph Washington hay Genoa. HP không ph i là m t NGO. vào m b o r ng ngư i nghèo có ư c cơ s h t ng và ngân sách mà h có quy n ư c hư ng. Cho nên dù i u này nghe có v kì c c t tôi. và quy n s h u.v. m t s lĩnh này. M t trong các ví d thú v nh t mà tôi b t g p v hình th c c ng tác này là m t chương trình do Hewlett-Packard ti n hành. nó [ph i là] cho l i ích c a t t c các công dân. khai sinh khai t . v. Các nhóm ho t ng giúp gi m ói nghèo nhi u nh t là các nhóm làm vi c m c làng xã a phương các nơi như nông thôn n .” Kéo các NGO. B n không giúp ngư i nghèo c a th gi i b ng m c hóa trang ki u rùa và ném á vào c a s nhà hàng McDonald’s. Thách th c ây vì th là ti p c n ph quát. Chúng ta úng c n nó phát tri n lên. Phong trào này ã có r t nhi u năng l c và kh năng huy ng. nó hoàn toàn nh t quán v i toàn b cu n sách này: i u th gi i không c n hi n này là phong trào ch ng toàn c u hóa bi n m t. c p nư c. v sinh. C ng tác ch ng ói nghèo không ch là công vi c c a các NGO. các t ch c có th h p tác m c a phương. Nó cũng là c a các công ti a qu c gia. có th có m t tác ng sâu r ng n xóa nghèo ói. ch không ch ngư i nghèo. Căn c vào chi phí y t leo thang. châu Phi. ph n l n công dân s ch n dùng nó. và có th ki m ti n ó và ph c v h – n u các công ti s n sàng c ng tác theo chi u ngang v i ngư i nghèo.

M i ngư i xung quanh u [là] nông dân.’ Có m t hi u nh trung tâm Kuppam. tr l i cho câu h i ó. h c m th y th t s ư c xác nh n. b n ph i cùng sáng t o v i ngư i dùng-khách hàng hư ng l i. “Khi ngư i dân.390 TH GI I LÀ PH NG chúng ta có th bán cho h ? B n không th thi t k cái này Palo Alto. Chúng tôi nh n ra nh ng ngư i ó có th i xe bus t làng. và do ó h ho t bát h n lên và tham gia nhi u hơn. b ra hai gi . HP t o ra m t liên danh công c ng – tư nhân v i chính ph n và chính quy n a phương Andhra Pradesh.” M t khi các nông dân nghèo s ng làng xa xôi ư c x l ng. Cho nên chúng tôi nói. nhân viên HP dành nhi u th i gian hơn trong làng ch xem ngư i dân s ng th nào. c bi t là nh ng ngư i mù ch . Sau ó m t nhóm kĩ sư công nh c a HP t ch c m t lo t i tho i làng Kuppam. M t th công ngh còn thi u ây là ngh nh.’ H không có i n n nh và có ít ti n tr . chúng ta làm ư c máy nh s và máy in xách tay. nh ó khi ngư i dân bày t các ư c mơ và khát v ng. cho các ch ng ch . Th thì có v n gì âu?’ T i sao HP không bán cho h m t m máy nh và máy in s ? Ngư i dân làng quay tr l i v i m t câu tr l i h t s c ng n g n: ‘ i n.’” Conway k l i. m t tu n sau quay l i l y nh và th y chúng v n chưa xong hay b h ng. cho các ơn và gi y phép chính ph . ph trách d án này.” Maureen Conway. “M t ngư i nói. “Cách ó làm tăng s t tin. Chúng ta s l y m t t m pin m t tr i. ‘Có l có m t cơ h i làm ăn nào ó ây n u chúng ta có th bi n ngư i dân ây thành th ch p nh làng. t nó lên m t cái túi g n bánh xe và xem . và chúng tôi t nh . “Cho nên chúng tôi nói. ‘ i ã. nói i u gì ó và i u ó ư c hi n th ngay lên tư ng. ‘Chúng ta là nhà công ngh . phó ch t ch HP ph trách các gi i pháp cho th trư ng m i n i. ‘Cái chúng tôi th t s c n ây là m t sân bay. m t ho sĩ th giác mà HP d n theo t Mĩ s v các hình nh lên gi y ính trên tư ng quanh phòng. ch p nh. Th i gian là quan tr ng v i h như v i chúng ta. Conway gi i thích: “Chúng tôi nh n ra có m t nhu c u ch p nh r t l n cho m c ích nh n d ng. nói. HP s d ng m t khái ni m g i là tr giúp ho . Nhóm h i ngư i dân ó hai i u: Các b n có hi v ng gì cho 3 và 5 năm t i? và nh ng thay i Nào có th th t s làm cho cu c s ng các b n t t p hơn? giúp nh ng ngư i làng (nhi u ngư i mù ch ) trình bày ý ki n. h s th t s b t u khao khát. Sau khi hoàn t t các phiên có hình nh ó.

” ây không ph i là vi c t thi n. Chúng tôi l a ra năm ngư i và nói. h ph i có k ho ch tr ti n cho hãng. và chính h .’ Chúng tôi hu n luy n h hai tu n. Ngư i nghèo cũng thích các album nh gia ình như ngư i giàu và s n sàng tr ti n cho nó. và t m pin m t tr i. ám cư i. th i gian th nghi m ã h t. “Và h nói.” Conway nói. “Và th c ra mà nói. n u chúng làm ra m t hi u nh di ng.” Th là HP nói v i các ph n r ng n u h mu n gi l i máy nh. Trong lúc ó. khi n cho thu nh p c a h tăng thêm.” Conway nói. ‘Bà iên r i’. HP không ph i là m t NGO. Cu i cùng h ngh tr 9 $ m i tháng. HP ã b t u làm vi c v i m t NGO ào t o nhi u nhóm ph n v i cùng studio nh di ng.” Conway nói.t tc u dùng m c in và các th i kèm c a HP. “Cái nó ã làm bi n i ni m tin c a ph n là h t s c áng kinh ng c. Chính quy n a phương cũng l y các ph n này làm ngư i ch p nh chính th c cho các d án công trình công c ng.’ ó là cách ti p c n c a chúng tôi. Ngay c sau khi mua m i th t HP và chia m t ph n thu nh p v i HP. H t chuy n r i ư? Không hoàn toàn. ‘Chúng tôi s c p cho các ch máy nh và các th . Và t n . và HP ng ý. ‘Ok. ‘Chúng tôi s hu n luy n các ch s d ng thi t b này. Sau ó chúng tôi n m t nhóm ph n t -l c. và chúng tôi s chia thu nh p v i các ch trên m i t m nh’. máy in. chúng tôi l y l i máy nh’. “Sau b n tháng chúng tôi nói. Và gi ây h ang m r ng sang các làng khác. cái chúng tôi phát hi n ra là chưa n 50% s nh h ch p là cho m c ích nh n d ng và còn l i là ngư i dân ơn gi n mu n ch p nh con cái.” QUÁ TH T V NG t trong nh ng h u qu không lư ng trư c c a th gi i ph ng là nó t các xã h i và n n văn hóa khác nhau ti p xúc tr c ti p hơn nhi u v i nhau. Như tôi ã nói. các ph n trong nhóm nhi p nh ã nhân ôi thu nh p gia ình h . Pin m t tr i có th n p i n cho c máy nh và máy in. ai bi t s còn âu n a? “H ph n h i cho chúng tôi v máy nh và s d s d ng. và cho HP không. và ây có ti m năng cho HP bán studio cho các NGO kh p n . Và b o. Nó k t n i ngư i v i ngư i nhanh hơn M .TH GI I KHÔNG PH NG 391 li u có cơ h i kinh doanh cho ngư i dân ây.

Th t nguy hi m khi khái quát hóa v m t c ng ng tôn giáo ph c t p như v y. S gi n d này liên quan n n i th t v ng c a ngư i Ar p và H i giáo vì ph i s ng. Vì c t . gi a các th khác. r t nhi u trư ng h p. M t s n n văn hóa phát tri n lên v i nh ng cơ h i c ng tác t nhiên n mà s g n gũi toàn c u làm cho có th . M t trong nh ng i u rõ ràng nh t là cu c xung t Ar p-Israel mưng m . M t s thanh niên Ar p-H i giáo này. Nh ng kinh nghi m báo chí m nh nh t mà tôi có t 11/9 là các cu c g p g th gi i Ar p v i m t vài trong s nh ng thanh niên này. T t c nh ng cái này giúp gi i thích s n i lên c a m t trong nh ng l c lư ng phi ph ng nguy hi m nh t ngày nay – nh ng k ánh bom t sát c a Al-Qaeda và các t ch c kh ng b H i giáo khác. nam và n . khi n ngư i dân r t d th y mình ng âu trên th gi i so v i m i ngư i khác. nh ng k nt th gi i H i giáo và các c ng ng H i giáo châu Âu. mà còn tư c m t các cơ h i c a hàng ch c tri u ngư i. i u.392 TH GI I LÀ PH NG nhi u so v i s chu n b c a ngư i dân và các n n văn hóa thư ng có. t ư c y ti m năng c a h thông qua các vi c làm t t và trư ng h c hi n i. th t v ng. Song ó không ph i là lí do duy nh t p s gi n d các c ng ng này. không ch tư c m t ti ng nói c a ngư i dân i v i tương lai riêng c a h . Th gi i H i giáo-Ar p là m t n n văn minh bao la. ư c c u thành t r t nhi u s c t c và qu c t ch n th . ã ch n di cư tìm các cơ h i phương Tây. t Nigeria n ngo i ô London. nơi nhi u thanh niên dư ng như b kích ng b i m t s k t h p c a các v n . dư i các chính ph chuyên quy n. trong r t. và th m chí b làm nh c b i quan h g n gũi này. Nhưng ch c n nhìn vào các dòng tin chính trên báo chí m i ngày nh n ra r t nhi u gi n d và th t v ng dư ng như ang sôi s c t th gi i H i giáo nói chung và c bi t t th gi i H i giáo Ar p. hi v ng m t lo i thay i nào ó. nh ng ngư i khác ch n cách im lìm ch u ng nhà. S th c r ng th gi i ph ng cho phép ngư i dân so sánh r t d dàng hoàn c nh c a h v i ngư i khác ch làm cho các n i th t c a h v ng sâu s c thêm. c bi t là thanh niên. a d ng g m hơn m t t ngư i và tr i r ng t Morocco n Indonesia. và vi c Israel chi m óng t ai Palestine và ông Jerusalem – m t n i b t bình có nh hư ng xúc c m r t m nh lên trí tư ng tư ng H i giáo-Ar p và t lâu làm quan h v i Mĩ và phương Tây tr nên t i t . Các n n văn hóa khác b e d a.

và nói v i tôi úng i u m t thanh niên nhà th Al-Azhar nói vào th Sáu. và t i sao nó tìm ư c nhi u s ng h th ng n v y th gi i Ar p-H i giáo hi n nay – cho dù.” anh ta nói. Câu h i mà tôi mu n kh o sát t m ây là: Cái gì ã t o ra nhóm c c oan H i giáo d d i này. Anh ta mu n nói là vi t v t m quan tr ng c a vi c mang l i nhi u t do tư tư ng. nhi u ngư i ph n ó c a th gi i bi t m t tôi. và không mu n nhìn th y. ph i không?” Tôi g t u b o úng. t do ngôn lu n. Khi nh ng ngư i H i giáo c c oan nhìn sang phương Tây. nh ng k trút n i th t v ng trong ph n ó c a th gi i b ng ơn gi n t n công b t ng . Càng ngày m i quan h ó càng b th ng tr . “Ti p t c vi t nh ng gì mà ông ang vi t i. H không nhìn th y. b nh o t b i các chi n binh tôn giáo và b n c c oan. H c tình nh nghĩa nó t t c là suy i.TH GI I KHÔNG PH NG 393 báo v i hình c a tôi ư c in b ng ti ng Ar p trên t liên-Ar p hàng u. trong m t h . hay t h i hơn không. s m c a ã t o ra Bill Gates và Sally Ride. và vì tôi thư ng xu t hi n trên các chương trình th i s truy n hình v tinh Ar p. các b c tư ng s m c lên kh p m i nơi và s làm ph ng th gi i s b lùi l i r t. r t lâu. và cơ h i hơn cho th gi i Ar p-H i giáo. thì th gi i Ar p- . s m c a – t do tư duy và s th m v n – ã khi n chúng ta tr nên hùng m nh. t Al-Sharq Al-Awsat có tr s London. ó. sau bu i c u kinh trưa: “Ông là Friedman. B i vì n u s m c a. t t nhiên. các thanh niên ti n b này không ph i là ngư i quy t nh m i quan h gi a c ng ng Ar p-H i giáo và th gi i nói chung hi n nay. i a s ó không chia s chương trình d t n c a các nhóm này hay t m nhìn t n th c a h ? Câu h i là thích h p cho m t cu n sách v th gi i ph ng vì m t lí do r t ơn gi n: Li u s có m t cu c t n công m i vào Mĩ c 11/9. s trao quy n cho ph n . Tôi r t kinh ng c vì s thanh niên Ar p và H i giáo – nam và n – n b t chuy n v i tôi trên ư ng ph Cairo hay V nh Ar p t 11/9. H ch nhìn th y s m c a ã t o nên Britney Spears và Janet Jackson. tôi tin. chính xác là cái mà nh ng ngư i H i giáo mu n. và t do tư duy và s th m v n là nh ng ngu n th t s c a s c m nh kinh t phương Tây. h ch nhìn th y s m c a ã khi n chúng ta. thanh niên có th phát tri n ư c ti m năng c a h . áng ti c. tuy v y. tr nên suy i và b a bãi.

Tôi thích g i b n h là các Islamo-Leninist. chúng ta tin khi chúng ta n Disney World mà ngư i àn ông m c trang ph c chu t Mickey không mang m t qu bom dư i áo choàng. Các xã h i m càng b phơi ra cho ch nghĩa kh ng b không phân bi t. Nh ng k l p ra Al-Qaeda t chúng không ph i là nh ng ngư i theo tôn giáo chính th ng. Chúng ta tin khi chúng ta xe trung tâm thành ph vào bu i sáng b i vì chi c ôtô bên c nh s không phát n . nh ng k ư c Mĩ h tr . Tôi dùng t “Leninist” chuy n t m nhìn không tư ng-toàn tr c a al-Qaeda cũng như hình nh nó t có v mình. Ayman al-Zawahiri. và ó là lòng tin. ch n t n công chính cái gi cho các xã h i m là m . nh ng k H i giáo c c oan ã. ó là i m i. các Islamo-Leninist ch c ch n r ng qu n chúng nhân dân H i giáo b t mãn sâu s c v i s . và s làm ph ng. Lòng tin là i u c t t i v i m t th gi i ph ng. Không có lòng tin. i n tho i di ng – và bi n chúng thành vũ khí c a b o l c không phân bi t. mà các cu c t n công c a h vào Mĩ và các m c tiêu khác phương Tây ư c nghĩ ra huy ng và ti p sinh l c cho qu n chúng nhân dân H i giáo ng lên ch ng l i b n cai tr th i nát c a chính h . giày tennis. al-Qaeda là m t i tiên phong ý th c h . a s h chưa bao gi g p t n m t nhau. di n t. nơi b n có các chu i cung dính n mư i. T c là b n h không chú tr ng ơn gi n vào m i quan h gi a h và Chúa. lòng tin càng b m t i. Gi ng t t c các nhà Leninist tri t . Khi b n kh ng b s d ng các công c c a cu c s ng bình thư ng – ôtô. Như nhà lí lu n chính c a al-Qaeda. và vào các giá tr và chu n văn hóa c a c ng ng tôn giáo. s cũng không có th gi i ph ng. và lo i b ma sát biên gi i. y lùi m i e do c a s m c a. h hàng rào ngăn. ho c m t nghìn ngư i. B n h là m t hi n tư ng chính tr nhi u hơn là m t hi n tư ng tôn giáo. b i vì chính lòng tin cho phép chúng ta phá b nh ng b c tư ng. b n chúng ang làm gi m b t lòng tin. không có xã h i m . Và nh ng ngư i chính th ng và nh ng k c c oan không mu n thay i. và các xã h i m s càng d ng thêm nhi u b c tư ng và ào thêm hào sâu thay vào ó. vì không có c nh sát tu n tra m i l n m c a trong m t xã h i m . máy bay. m t trăm. Không có lòng tin. m t cách khá ch ý. chúng ta tin khi chúng ta i máy bay t Boston n New York mà ngư i sinh viên ngo i qu c ng i bên c nh không nh cho n ôi giày tennis c a anh ta.394 TH GI I LÀ PH NG H i giáo không có cơ h i nào.

Trong s tr ng v ng ó. do m t lãnh t tôn giáo-chính tr t i cao lãnh o. theo nhi u cách. không mu n xây d ng thiên ư ng cho ngư i lao ng. Trong m t bài báo 5-11-2001 c a t National Review. v n là nh ng thành viên có ph m giá c a m t c ng ng l n hơn – giai c p công nhân. Qu th c. tuy v y. c hai u i h c i h c Kĩ thu t . t nhiên b tan v . ngư i có th t p h p toàn b ngư i H i giáo vào m t c ng ng duy nh t. thanh niên c bi t m t i ý th c v b n s c. nh ng ngư i nói v i các thanh niên này r ng h có m t câu tr l i cho các c m giác v s tr c tr c và nh c nhã: B n có th không còn s ng làng hay th tr n nh n a. Ch nghĩa Islamo-Leninism. con trai và ngư i cha i ra thành ph làm vi c cho các công ti công nghi p l n. xu t hi n Hitler. nhưng b n v n kiêu hãnh.” Và có v như không ai trong s chúng ư c nuôi d y m t gia ình cá bi t theo tôn giáo chính th ng. và Mussolini. Karatnycky ưa ra l p lu n sau: “B n k cư p máy bay ch ch t… là nh ng a tr ư c giáo d c t t có c quy n.TH GI I KHÔNG PH NG 395 ph n c a h và r ng m t hay hai hành ng ngo n m c c a jihad ch ng l i “các c t tr c a ch b o chúa” phương Tây s d n h l t các ch Ar p-H i giáo th t c. phi o c. chung nhau m t căn h Hamburg. Lenin. do m t caliph. a v c a h . Ch ng ai trong s chúng ph i ch u thi u th n kinh t tr c ti p hay áp b c chính tr . Ch nghĩa Phát xít và ch nghĩa Marx-Lenin thoát thai t quá trình công nghi p hóa và hi n i hóa nhanh chóng c a c và Trung Âu. các Islamo-Leninist. ch t ch Freedom House. như Mohammed Atta và Marwan al-Shehhi. ư c cung c p b i các c u trúc xã h i truy n th ng. các th máy và phi công hàng u c a 11/9. Bin Laden cũng xu t cùng lo i câu tr l i ý th c h cho thanh niên Ar p và H i giáo. Vào th i quá này. nơi các c ng ng s ng trong các làng liên k t ch t v i nhau và trong các i gia ình. Ngư i u tiên nh n ra tính ch t IslamoLeninist c a b n cư p máy bay 11/9 này – r ng chúng không ph i là ngư i theo tôn giáo chính th ng mà là các tín c a m t giáo phái chính tr c c oan và b o l c – là Adrian Karatnycky. H mu n thi t l p m t nhà nư c H i giáo trên cùng lãnh th mà o H i ng tr nh cao nh t. và b t công ã làm ô u o H i. v i tiêu “Ngay trư c mũi chúng ta”. g c gác. n i lên t cùng b i c nh l ch s như các ý th c h c c oan châu Âu trong th k XIX và XX. và ph m giá cá nhân. hay dân t c Aryan. mà là m t thiên ư ng tôn giáo.

nhân v t s hai c a bin Laden và là nhà lí lu n chính. và bin Laden là Sheikh Guevara. có v như c hai u ư c tuy n vào al-Qaeda qua các chi b và nhóm c u kinh – sau khi chúng ã sang châu Âu.” Karatnycky vi t. Nói m t cách khác. ư c c c oan hóa b i các ph n t H i giáo. Không ai trong nh ng k âm mưu này ư c bin Laden tuy n Trung ông r i c m vào châu Âu t nhi u năm trư c. và ch nghĩa H i giáo tr thành ch nghĩa Marx c a h n – “ý th c h không . i Afghanistan ào t o. “Cũng gi ng như nh ng k ng u [t ch c] Th i ti t Dư i t c a Mĩ. chúng có th tr thành nh ng tay Trotskyt c c oan.” Schleifer nói. thu c t ng l p trung lưu. B n h ã bi n o H i thành m t ý th c h chính tr . al-Zawahiri quan tâm n vi c “xây d ng Vương qu c c a Chúa trên trái t. Nó i xa hơn trào lưu tôn giáo chính th ng nhi u. khi al-Zawahiri còn là m t bác sĩ tr trên con ư ng tr thành m t nhà cách m ng H i giáo tân Leninist. Nhưng thay vì b lôi cu n n m i quan tâm truy n th ng v tôn giáo – quan h gi a b n thân và Chúa – al-Zawahiri l i b cu n hút n tôn giáo như m t ý th c h chính tr . tr i qua m t s c i bi n “tái sinh”. m t th ch nghĩa toàn tr tôn giáo. m t tên kh ng b ã ra i. chúng ta ph i ghi nh n hình bóng c a nhà cách m ng c i n: b b t kh i g c r . th c s bi t Ayman al-Zawahiri. chuy n sang m t ý th c h tân toàn tr bao quát t t c m i th . “ hi u ư c nh ng k kh ng b 11 tháng Chín. nh ng k kh ng b H i giáo là nh ng k c i o t ng h c i h c. Abdallah Schleifer. h u như t t c b n h u ã t mình s ng châu Âu. ã l n lên xa l v i xã h i châu Âu xung quanh. N u gi như nh ng k cư p máy bay 11/9 là sinh viên Berkeley vào u các năm 1970. b hút vào m t nhóm c u kinh hay nhà th a phương tìm s m áp và oàn k t. m t ph n ư c t o hình b i c nh tha hương. Gi ng m t nhà Marxist hay Leninist tri t . Karatnycky nh n xét. “Ayman khi còn tu i d y thì ã b h p d n b i m t vi n c nh không tư ng v m t nhà nư c H i giáo.” Schleifer nói v i tôi trong m t l n thăm Cairo. ó là hình nh Lenin Zurich. Ngư c l i.396 TH GI I LÀ PH NG Hamburg-Harburg. m t giáo sư báo chí Cairo. và r t nhanh. hay Pol Pot ho c H Chí Minh Paris… V i chúng ch nghĩa H i giáo là m t h t gi ng cách m ng ph quát m i. B n Baader-Meinhof c a c.” B n tôi. Vi c h phát hi n ra tôn giáo không ch là m t ph n c a cu c tìm ki m ý nghĩa c a cá nhân h . và Phái H ng Quân c a Nh t. L oàn c a Ý.

chính tr hóa cao . c bi t nh ng ngư i châu Âu. Và i m Mohammed Atta g p al-Zawahira là giao i m nơi gi n d và s t i nh c g p ý th c h s làm cho nó t t. trong quá nhi u trư ng h p. và m t lòng t tôn. N u chúng ta có lòng tin cao hơn. H th ng là cái chúng tôi g i là ch nghĩa H i giáo – m t th H i giáo ý th c h . m t ph n. và d n m t s trong s h gia nh p các nhóm b o l c và b t ng á vào th gi i.’ Nó không nh t thi t gi i quy t ư c v n xã h i nào. không ph i m t tôn giáo. vì sao nh ng ngư i khác s ng sung sư ng hơn nhi u? ó là m t ngu n c a s b t hoà nh n th c th t s c a r t nhi u thanh niên Ar p-H i giáo – lo i b t hoà. y không ph i là m t l i phê phán. trong m t th gi i ph ng. và n u lòng tin c a chúng ta bao hàm c tôn giáo. y là b n s c c a o H i. nh ng ngư i trung bình. có th và có nhìn quanh và th y r ng th gi i Ar p-H i giáo. n tình tr ng n a ph ng mà nhi u thanh niên Ar p-H i giáo ang s ng. Th mà. mu n d ng tri u i c a nòi gi ng hoàn h o. bin Laden và al-Zawahiri mu n d ng tri u i c a tôn giáo hoàn h o. vì tôn giáo ch mang l i bình yên bên trong. hãy lưu ý. bin Laden và các ng s c a mình th y vi c tuy n m lính m i trong th gi i Ar p-H i giáo là quá d . trong ó n i dung tinh th n – quan h cá nhân [v i Chúa] – ư c b kh i H i giáo và thay vào ó. mu n d ng tri u i c a giai c p hoàn h o. nó ư c bi n thành m t ý th c h tôn giáo gi ng như phát xít hay ch nghĩa c ng s n. Tôi nghĩ i u ó liên quan. giai c p lao ng. nòi gi ng Aryan. và không gi ng Nazi. th i bùng s gi n d . ‘Anh th y b t công chưa? Chúng tôi có m t h th ng – m t h th ng.” Song không gi ng các nhà Leninist. H ã ư c nuôi d y tin r ng o H i là cách th hi n hoàn h o nh t và y nh t thông i p c a Chúa và Tiên tri Muhammed là s gi cu i cùng và hoàn h o nh t c a Chúa. chính tr và kinh t . Nó cũng là lo i b t hoà d n nhi u ngư i khác. ã b r t l i quá xa so v i ph n còn l i c a th gi i.TH GI I KHÔNG PH NG 397 tư ng” c a h n. Nhưng [al-Zawahiri] nói chúng tôi có m t h th ng s cho anh s công b ng. “Ayman nói v i m t ngư i như Mohammed Atta. qu là các thanh niên này. Anh có th y tuy t v ng không? Chúng tôi có m t h th ng s giúp anh n r . th ng ng h các nhóm . m t h th ng – s cho anh [công b ng]. c bi t nh ng ngư i châu Âu. Nó không s ng th nh vư ng hay dân ch như các n n văn minh khác. Không may. Sao l i có th như th ? các thanh niên Ar p và H i giáo này ph i t h i chính mình.

mà t tc v n c a h cho ngư i khác – Mĩ. và ch 1. trong khi m c trung bình th gi i. hay cho di s n c a ch nghĩa th c dân phương Tây – cho m i th và b t kì ai. có n 25% sinh viên i h c t t nghi p t i các nư c Ar p di cư sang nư c phương Tây nào ó. i u này giúp gi i thích vì sao dù cho r t nhi u công ngh nư c ngoài m i ư c nh p vào th gi i Ar p. Trong 88 tri u àn ông th t nghi p gi a mư i lăm và hai mươi tư tu i trên toàn th gi i. theo nghiên c u c a ILO (AP.3 trên 1. cái b t bu c ph i có h p d n u tư nư c ngoài và thúc y i m i t i a phương u r t hi m th gi i Ar p ngày nay. Ngày nay ch có 18 máy tính trên 1.328 b ng. lên g n 300 tri u ngư i.6% dân cư Ar p có truy c p Internet. Nhưng trong nư c không có nh ng công vi c t t. vì môi trư ng m c a. h ch t o ra 1% s sách ư c xu t b n. Israel. châu Á và Mĩ Latin. và 3 tri u ngư i bư c vào th trư ng lao ng m i năm. là 979. mà trong ó t l sách tôn giáo cao b t thư ng – hơn ba l n trung bình th gi i. các nư c Ar p t o ra 171 b ng sáng ch qu c t . là không th b qua. so v i m c trung bình toàn c u là 78. Không th b qua n m c m t s trí th c Ar p-H i giáo ã b t u ch ra s l c h u này v i s chân th c tàn b o và òi các gi i pháp. trong ó 37. tr nh hư ng n ng n c a các ch toàn tr này.5% dư i mư i lăm tu i.000 ngư i dân khu v c Ar p.000. H làm i u này b t ch p các chính ph toàn tr c a h . Hewlett-Packard trung bình ăng kí 11 sáng ch m i ngày. báo cáo vi t. S lư ng trung bình các nhà khoa h c và kĩ sư làm vi c trong ngành nghiên c u và phát tri n t i các nư c Ar p là 371 trên m t tri u ngư i. Cái vòng thi n ó c a các . bao g m c các nư c châu Phi. Ch riêng Hàn Qu c trong cùng kho ng th i gian ã ăng kí 16. báo cáo vi t. g n 26% vùng Trung ông và B c Phi. gi a 1980 và 1999. Cũng nghiên c u ó cho bi t t ng dân s c a các nư c Ar p tăng g p b n l n trong vòng năm mươi năm qua. 26-12-2004). Theo Báo cáo Phát tri n Con ngư i Ar p th hai. thích dùng các phương ti n thông tin i chúng không khuy n khích tranh lu n th ng th n. so v i các nơi khác. Trong khi Ar p chi m 5% dân s th gi i.398 TH GI I LÀ PH NG c c oan như al-Qaeda. r t ít ư c n i hoá hay thay th b i các i m i Ar p. L n n a. s làm ph ng th gi i ch làm sâu s c thêm s b t hoà này b ng làm cho s l c h u c a vùng Ar pH i giáo. Gi a 1995 và 1996. ư c vi t năm 2003 cho UNDP b i m t nhóm nhà khoa h c xã h i Ar p dũng c m.

là m t căng th ng có th ư c gi i to i v i m t s ngư i ch b ng cách cho n tung mình như các qu bom. ch không ph i ư c thích nghi v i các òi h i và cơ h i c a cu c s ng hi n i. H i m t v i m t tình th ti n thoái lư ng nan: ho c h t b th tôn giáo yêu d u c a mình. C hai l a ch n u không r t h p d n. N u gi như phương Tây bi n Shakespeare thành “ i tư ng nghiên c u duy nh t c a chúng ta và ngư i ch ư ng duy nh t cho cu c s ng chúng ta. và t o không gian cho. Dalrymple lưu ý r ng h u h t các trư ng H i giáo ngày nay coi kinh Qu’ran như m t văn b n do th n thánh truy n. r i nh ng con ngư i và ý tư ng ó [ki m] ư c tài tr và t o ra công vi c làm m i. h t n công b t ng . mà không h có t do truy v n hay tri t h c và các th ch m b o cho s t do truy v n ó. N u gi như h hài lòng trong vũng nư c ng th k XVII. ho c mãi mãi ng sau ti n b kĩ thu t c a con ngư i. Ông vi t m t ti u lu n trên City Journal.” Dalrymple vi t. l i di chúc cu i cùng c a Chúa i v i con ngư i. và s căng th ng gi a m t bên là s khát khao quy n l c và thành công trong th gi i hi n i. i u ó có th gi i thích t i sao r t ít bài báo khoa h c t m th gi i ư c các h c gi trích d n có xu t x t các trư ng i h c Ar p-H i giáo. an toàn trong th tri t h c n d t. v n c a h .” . thì không có v n gì c cho h l n cho chúng ta. không m cho b t kì phê phán văn h c nào hay tái di n gi i sáng t o nào. t t p chí v chính sách ô th (xuân 2004) v nh ng gì ông h c ư c t nh ng ti p xúc c a ông v i thanh niên H i giáo t i các nhà tù Anh.TH GI I KHÔNG PH NG 399 trư ng i h c t o ra con ngư i và ý tư ng. v i bên kia là mong mu n không t b tôn giáo. ó là cu n sách thiêng c n ph i thu c lòng. Ngư i ta tr nên t c gi n khi i m t v i m t tình tr ng ti n thoái lư ng nan khó gi i quy t. là h mu n th quy n l c mà t do truy v n ban cho. thì tư duy phê phán và tư duy c áo s tr nên khô héo. s tái di n gi i sáng t o như v y. vòng thi n ó ơn gi n không t n t i ây. “thì chúng ta s rơi vào l c h u và trì tr khá nhanh. Và v n là r t nhi u ngư i H i giáo mu n c trì tr l n quy n l c: h mu n quay tr v v i s hoàn mĩ c a th k XVII và th ng tr th k XXI. và c a chúng ta. Nhưng n u không có m t văn hóa khuy n khích. như th h tin là quy n th a k c a h c thuy t c a h . Theodore Dalrymple là m t bác sĩ và nhà tâm th n h c làm vi c Anh và ph trách m t m c trên t London Spectator.

Ngày 4-1-2004. “Ph n ng duy nh t c a chúng ta là càng ngày càng t c gi n. cái nuôi dư ng các lính m i c a bin Laden. s b t hoà nh n th c này và t “nh c nhã” luôn luôn xu t hi n r t nhanh trong cu c trò chuy n.400 TH GI I LÀ PH NG Qu th c. Trong th gi i ph ng s làm nh c ư c d n lên [bàn ăn] cho b n b ng cáp quang. r i tr n v i s phân bi t i x và xa lánh mà các àn ông Ar p-H i giáo này i m t khi r i quê hương sang châu Âu. Có m t c m giác tuy t v ng gi a các nư c H i giáo và ngư i dân c a h . hay khi h l n lên châu Âu. ã l ra khi Mahathir Mohammed c di n văn t bi t v i tư cách th tư ng Malaysia ngày 16-102003 t i cu c h p thư ng nh H i giáo do ông ch trì t i nư c mình. Nó sinh ra t s nghèo nàn v ph m giá. Khi b n l y s l c h u kinh t và chính tr c a ph n l n th gi i Ar p-H i giáo ngày nay. Khi ngư i dân hay các qu c gia b làm nh c. hãy nói chuy n v i gi i tr Ar p và H i giáo kh p nơi.” Mahathir nói.” Tôi e r ng c m giác th t v ng này. b i vì b n chúng không có kh năng cao như th . cho thêm s vĩ i quá kh và s t ý th c v tính ưu vi t tôn giáo. H c m th y không làm ư c gì úng c …” S làm nh c này là m u ch t. núi non và thung lũng c n cái nhìn c a ngư i dân. h s th c s bùng n và ti n hành b o l c c c oan. Nh ng ngư i t c gi n không th suy nghĩ úng n. ông ưa ra các nh n xét cho các nhà lãnh o H i giáo xung quanh v n vì sao n n văn minh c a h l i b làm nh c n th – ông dùng t này năm l n. Như b n tôi. Nhưng khi th gi i tr nên ph ng hơn. H i ó b n ch có th nhìn n làng bên c nh. Tôi tình c g p m t thí d v s dính líu này n b n thân bin Laden. ngư i ta có th nhìn xa hàng d m và hàng d m. các lãnh t có th tính n các b c tư ng. gi h d t nát và th ng v h ng âu so v i nh ng ngư i khác. trang web c a Trung tâm H c t p và . nhà vi t k ch Ai C p Ali Salem. bin Laden phát hành thông i p ghi âm c a h n qua al-Jazeera. tìm các tòa nhà cao – tìm các tòa tháp h . S làm nh c là l c ít ư c coi tr ng nh t trong các quan h qu c t và quan h gi a con ngư i. nói v b n cư p máy bay 11/9. “Tôi s không li t kê các trư ng h p chúng ta b nh c. Ngày 7 tháng Ba. Ngày xưa. m ng truy n hình v tinh óng Qatar. có th tr nên t i t hơn trư c khi tr nên t t hơn. b n có m t li cocktail thù h n m nh. chúng “ i trên các ư ng ph cu c i. Quan i m c a tôi luôn là ch nghĩa kh ng b không sinh ra t s nghèo ti n b c.

song n n kinh t c a nó m nh hơn kinh t c a chúng ta b i vì nhà cai tr ó ch u trách nhi m. B n báo cáo ư c t i t Internet kho ng m t tri u l n. Các tác gi c a báo cáo này u là ngư i Ar p và H i giáo. t nư c ó là Andalusia ã m t. Nó gi a m t o n trong ó bin Laden nói n các t i l i khác nhau c a b n th ng tr Ar p. ch có tuân l nh b n th ng tr và c u nguy n cho h s ng lâu. m t nư c t ng có th i do ngư i H i giáo ki m soát. các nư c chúng ta. “Là bi t r ng n n kinh t c a t t c các nư c Arâp y u hơn n n kinh t c a m t nư c t ng là ph n c a th gi i [H i giáo] chúng ta. nhưng Tây Ban Nha có GDP th c s cao hơn m t chút so v i toàn b các nư c Ar p c ng l i. c bi t là hoàng gia Saudi. m i nư c Ar p u ch u s xu ng c p m i lĩnh v c. khi chúng ta th c s g n bó v i o H i. khá lâu sau khi h n ã tr n kh i Afghanistan và có kh năng là i tr n trong m t hang á nào ó. công b vào tháng B y 2002. nay l i có GDP l n hơn toàn b các nư c Ar p c ng l i. T i sao? B i vì i u mà bin Laden ang d n chi u n là Báo cáo Phát tri n Con ngư i Ar p th nh t. Ho c h n l y t Internet. . không có trách nhi m gi i trình hay s tr ng ph t nào. Vì th dù h n trong hang á âu ó. t hang c a h n. h không nh làm nh c b t kì ai – nhưng ó là cách bin Laden di n gi i nó. m t s làm nh c – ý ni m r ng Tây Ban Nha Thiên chúa giáo. T t c nh ng gì tôi bi t. b t kì âu mà h n n n p. Khi xem các b ng bi u. nư c thích h p hơn c là Tây Ban Nha. trong các v n tôn giáo và th t c. “Như th . ó là bài u tiên nêu b t b n báo cáo và nh n m nh n so sánh v i Tây Ban Nha. Và tôi ch c r ng h n thu nh n ư c li u làm nh c ó qua m t modem 56K.TH GI I KHÔNG PH NG 401 Nghiên c u H i giáo cho ăng toàn văn. h n có th ã c c t báo c a tôi v nó. Có th là Nauy hay Ý. Bây gi th m chí chúng có băng r ng Tora Bora.” Tóc tôi d ng lên khi c n ó.” bin Laden nói. và k t lu n y t i nh c c a nó xô th ng vào m t h n – cách so sánh y tiêu c c các nư c Ar p v i Tây Ban Nha! Và khi nghe so sánh ó. B ng cách nào ó. bin Laden coi ó như m t l i lăng m . Các tác gi Ar p c a b n báo cáo mu n thu hút s chú ý c a th gi i Ar p vào chuy n h t t h u xa n âu. bin Laden ã nghe hay c v Báo cáo Phát tri n Con ngư i Ar p th nh t này. Vì v y h tìm m t nư c có GDP hơi nh nh hơn so v i toàn b hai mươi hai nư c Ar p c ng l i. M t o n văn p vào m t tôi. Tây Ban Nha là nư c ngo i o. h n v n l y ư c báo cáo này.

và h luôn c m th y d b t n thương i v i các giáo sĩ H i giáo c ng r n. h l i r t th ng trong ch ng l i chúng b ng m t s di n gi i hi n i. ó là cách th hi n s khinh b nh t v i con ngư i ó. i u này l i m t kho ng tr ng tinh th n và chính tr kh ng khi p. Lên n m quy n b ng vũ l c. Cho nên thay vì nh n u v i nh ng k H i giáo c c oan. “Các chi n binh th n thánh khi n cho liên minh qu c t ph i n m mùi nh c nhã… các bài h c mà t ó chúng v n ang cháy. tao làm nh c mày. h không h có s tín nhi m v i tư cách nh ng ngư i mang o H i ôn hoà. các ch Ar p ho c ném h vào tù hay tìm cách mua chu c h . tuy v y. Mu n hi u t i sao nh ng k Islamo-Leninist ch t u ngư i Mĩ Iraq và Ar p Saudi r i tung nh lên Internet v i cái u r máu và thân ngư i không u? ó là vì không có hình th c x t nào nh c hơn là ch t u. bin Laden và nh ng k mô ph ng h n ã h c cách tr ũa. . Mày làm nh c tao.402 TH GI I LÀ PH NG Và sau khi nh n ư c li u làm nh c theo cách này. nhân k ni m ba năm 11/9? H n nói. s th t v ng và s làm nh c này không h n ch các cánh c c oan H i giáo. ti n b v H i giáo. i u này là vì h u h t các nhà lãnh o Ar p-H i giáo này u không chính áng. t cáo h không ph i là các tín H i giáo t t. Và b n nghĩ gì v l i nói c a lãnh t kh ng b Abu Musab al-Zarqawi cu n băng ghi âm ư c tung ra ngày 11 tháng Chín. v i b n th anh ta hay cô ta. Nguyên nhân vì sao nh ng k Islamo-Leninist tr thành nh ng k ph n i hăng hái nh t và to m m nh t i v i toàn c u hóa/Mĩ hóa và là m i e do l n nh t i v i s làm ph ng th gi i ngày nay không ơn gi n là s hung hăng c bi t c a h . y là vì h u h t các chính ph trong th gi i Ar pH i giáo t ch i không t b n c c oan này vào m t cu c chi n tư tư ng.” Cu n băng có tên “Danh d âu?” Như tôi ã nói. mà cũng vì b n h có ư c s ng h th ng nào ó kh p th gi i Ar p-H i giáo. Không ph i tình c mà các nhóm ch t u ngư i Mĩ Iraq l i u tiên b t h m c cùng lo i áo li n qu n màu da cam mà các tù nhân al-Qaeda V nh Guantánamo bu c ph i m c. Trong khi các ch Ar p r t tích c c b tù các IslamoLeninist này khi có th tìm và b t ư c chúng. M t ph n. Nhưng i u làm tôi s ng s t là ngay gi a chi n tranh Iraq h v n tìm ư c chính xác cùng lo i áo li n qu n s n xu t t i Iraq b t tù nhân c a h m c. H ã bi t các b áo li n qu n ó qua Internet ho c truy n hình v tinh. ti n b . 2004.

S làm nh c khi n ngư i ta nghĩ v y. Tôi h i anh ta và các b n anh nghĩ gì khi h th y Trung tâm Thương m i Th gi i . Mĩ ã á ít chúng tôi su t năm mươi năm. H u thu n nh ng k hay b t n t khu v c. thư ng ư c g i là Malcolm X c a gi i tr Morocco b xa lánh c a nư c B . Bin Laden v i ám ông ngư i Ar p là cái O. Tôi nghĩ r t ơn gi n. Và th c r t t . Tôi không mu n có m t câu tr l i trí tu nào cho i u ó c . Khi tôi thăm Qatar vài tháng sau 11/9. làm vi c cho chính ph Qatar – thì th m tâm s v i tôi i u gì ó làm anh lo l ng s u s c: “Th ng con trai mư i m t tu i c a tôi nghĩ bin Laden là m t ngư i t t. cho dù là . M t l n tôi ã ph ng v n Dyad Abou Jahjah. Anh ta nói. “Tôi nghĩ n u chúng tôi trung th c v i mình. như m t cái gai trong m t S c nh sát Los Angeles và c m t h th ng pháp lí mà h nghĩ là thư ng xuyên làm nh c và i x không công b ng v i h . sâu s c. J. Nhưng nhi u ngư i Ar p và H i giáo vui m ng v i ý nghĩ ã m vào m t Mĩ m t cú – và h ng m v tay hoan hô ngư i ã làm ư c i u ó.TH GI I KHÔNG PH NG 403 Nhưng lí do khác cho s ng h th ng mà các Islamo-Leninist có ư c – và s th c r ng h có th huy ng ư c r t nhi u ti n qua các h i t thi n và nhà th trong th gi i Ar p-H i giáo – là có quá nhi u ngư i t t ó c m th y cùng s th t v ng và chút t i nh c mà ph n l n thanh niên n i gi n c a h c m th y. Và có t n t i m t s kính tr ng nh t nh cho cách nh ng k tr tu i d t n này s n sàng ng lên ương u v i th gi i.” Tôi tin h u h t gi i trung lưu Ar p và H i giáo không vui m ng v i cái ch t c a ba nghìn ngư i Mĩ vô t i ngày 11/9. tôi ch c. J. H sung sư ng khi th y ai ó h nh c ngư i dân và t nư c mà h th y ang làm nh c mình và ng h nh ng gì h th y là b t công trong th gi i c a mình – b t k ó là vi c Mĩ h u thu n các ông vua và nhà c tài Ar p h xu t kh u d u sang ó hay vi c Mĩ h u thu n Israel b t lu n nó làm các vi c úng hay sai. v i chính các lãnh t c a mình và b o v danh d c a n n văn minh c a h . nhưng h v tay khi anh ta ư c tr ng án. Ph n l n ngư i da en Mĩ. h u h t ngư i H i giáo trên th gi i u c m th y… Mĩ b ánh vào m t và i u y không th là t i ư c. không nghi ng gì vi c O. t do. Simpson ã gi t v cũ. Tôi bi t các b n Ar p và H i giáo c a tôi không. là i v i nhi u ngư i Mĩ da en – cái gai h ch c vào m t c a m t nư c Mĩ “b t công” và các nhà lãnh o c a h . m t b n c a tôi ó – m t ngư i d u dàng.

“Iran t gi i 1 tri u ôla cho b t kì ai th c hi n ư c fatwa c a Iman Khomeini và gi t Salman Rushdie. ti n sĩ Sa’d Bin Tefla. [Mĩ] không ch m ch y máu mũi chúng tôi. thêu d t các ch v Tiên tri Muhammed. tr thành ngư i ng h th ng c a ch nghĩa bin Laden. thông minh. Sau án fatwa ch ng Salman Rushdie. quân s . thay cho ngăn ch n s truy n bá chúng như h ã làm . thông minh.” i th ng vào i m này. “Dù cho bin Laden qu là ã gi t hàng nghìn ngư i vô t i nhân danh tôn giáo c a chúng ta và dù cho thi t h i mà h n gây cho ngư i H i giáo kh p m i nơi. ông vi t thêm.” Tefla vi t.” H t như suy thoái kinh t Mĩ trong các năm 1920 và 1930 ã làm cho nhi u ngư i Mĩ bình thư ng. có suy nghĩ tr thành ngư i ng h th ng ho c ch ng c a ch nghĩa c ng s n. các kênh truy n hình v tinh Ar p và H i giáo ã “c nh tranh nhau phát các bài thuy t giáo và fatwa [c a bin Laden]. m t nhà báo. T i t hơn. nh ng ngư i có cu c s ng t t p hơn r t nhi u so v i cu c s ng c a ngư i H i giáo các vùng t o H i. cũng th suy thoái kinh t . ngư i H i giáo ã t t p ph n i ch ng cu n sách trư c c a i s quán Anh kh p nơi trong th gi i H i giáo và t hình n m Salman Rushdie cùng v i sách c a ông.404 TH GI I LÀ PH NG Israel hay các ch c a riêng chúng tôi. Chín ngư i ã b gi t trong m t cu c ph n i Rusdhie Pakistan. và c bi t i v i nh ng ngư i H i giáo vô t i phương Tây.” Bin Tefla vi t. nhưng ngày nay không giáo sĩ H i giáo nào ra án fatwa k t t i Osama bin Laden vì t i gi t ba nghìn ngư i dân thư ng vô t i.” Th còn bin Laden? Không gì h t – không có k t án. vi t m t ti u lu n trên t báo ti ng Ar p t i London Al-Sharq Al-Awsat nhân d p k ni m ba năm ngày 11 tháng Chín v i tít “T t c Chúng ta u là bin Laden. C u b trư ng thông tin Kuwait. cho n gi v n chưa có án fatwa nào ư c ưa ra kêu g i gi t bin Laden. cu n Nh ng v n thơ c a qu Satan. “Các quy t nh pháp lí tôn giáo thay nhau ư c ph bi n c m sách c a Salman Rushdie và kêu g i gi t ông. có suy nghĩ. vi n c r ng bin Laden v n tuyên b ‘không có Chúa nào khác ngoài Allah’. mà còn v n gãy không ít c c a chúng tôi. Ông h i t i sao các h c gi và giáo sĩ H i giáo l i nhi t tình ng h án fatwa k t t i ch t Salman Rushdie vì ã vi t m t cu n ti u thuy t ư c cho là báng b . và c m xúc gây nh c nhã c a th gi i Ar p-H i giáo ã làm cho quá nhi u ngư i Ar p và H i giáo bình thư ng.

truy v n khoa h c. c m giác ang hành x quy n l c trên vũ ài th gi i. Ngư i Ar p-H i giáo có m t truy n th ng văn hóa và văn minh phong phú n khó tin. M i ngư i u t o ra m t “ nh cao” t m th i cho th gi i Ar p-H i giáo. v i hai nhân v t khoác lác.” các nơi u tiên ưa ra các khái ni m này. ư c xây d ng d a r t nhi u vào các thu t toán. và vũ khí ch nghĩa kh ng b c a bin Laden là m t l c lư ng quân s không có m t quân i. “Toàn b cu c cách m ng thông tin hi n i. M i ngư i ã t s khét ti ng toàn c u. Nhưng bin Laden và Yamani ch là nh ng o tư ng v quy n l c. hơn là các nhà nư c. ã ch ra cho tôi. tri th c. Cái làm cho ch nghĩa Yamani và ch nghĩa bin Laden r t không may v i tư cách các chi n lư c cho nh hư ng Ar p lên th gi i là. Ngư c l i. m i ngư i trong th i gian ng n ã n m ư c th gi i trong lòng bàn tay mình – m t ngư i b ng s d ng d u m như m t vũ khí. v i các giai o n thành công và i m i dài d n n c m h ng và t m gương cho gi i tr .TH GI I KHÔNG PH NG 405 trong trư ng h p sách c a Salman Rushdie… V i l p trư ng l p l c a chúng ta v bin Laden. thành t u. và ch nghĩa a nguyên. k kia s d ng th b o l c t sát phi truy n th ng có th tư ng tư ng ư c. Như Nayan Chanda. th gi i Ar p không th t o ra ư c m t câu tr l i tr ng th cho s t i nh c c a mình. lí thuy t gia chính tr Yaron Ezrahi nh n xét: M t là b trư ng d u khí Saudi. nhà nư c. nhưng nó có n n t ng kinh t hi n i s n xu t và áp l i s làm nh c ó – d ng c a ch Th Ba. biên t p t YaleGlobal Online. và ng l c i m i th t s h tr .” c b nh c nhã sau Th chi n I. Ahmed Zaki Yamani. c hai thu t ng u xu t phát t các t Ar p. có th truy g c r c a nó v văn minh Ar p-H i giáo và các trung tâm h c t p l n c a Baghdad và Alexandia. n n kinh t . ngư i kia là Osama bin Laden. chính th gi i Ar p-H i giáo ã sinh ra i s và s h c. ngay t u chúng ta ã cho th gi i n tư ng r ng t t c chúng ta u là bin Laden. Chanda lưu ý. H có y nh ng tài nguyên c n thi t cho hi n i hóa v m t văn hoá riêng c a h . lao ng chăm ch . Nói cách khác. Ezrahi lưu ý: vũ khí d u m c a Saudi là quy n l c kinh t không có năng su t. . r i chuy n chúng sang châu Âu qua Tây Ban Nha H i giáo. chúng b qua các t m gương bên trong n n văn hóa và văn minh Ar p – khi còn nh cao – v k lu t. nó ã làm sân kh u th gi i b i r i trong năm mươi năm qua. Thay vào ó. n u h mu n kêu g i chúng.

Chính vì th khu v c này s ư c gi i phóng. Chúng ta ph i mong cho nh ng ngư i t t ó sung túc. Là m t trong nh ng nhà báo Ar p n i ti ng nh t và ư c kính tr ng nh t ngày nay. a nguyên. sau m t lo t s ki n d d i dính n các nhóm H i giáo c c oan t Chechnya n Ar p Saudi n Iraq: “S t ch a b nh b t u v i s t th c hi n ti m năng và thú nh n. R i xu t hi n tân H i giáo. Chúng ta không th chu c l i cho . v i hi u bi t y r ng chúng là nh ng qu nho chua c a m t n n văn hóa b bi n d ng… Nhà th thư ng là m t nơi trú. Do ó chúng ta nên ch y theo các a con trai kh ng b c a chúng ta. và c m th y ư c trao quy n th c s . ư c àn ông và ph n H i giáo th c hi n. v i nh ng câu thơ c m ch t cây tr trư ng h p kh n c p. n nh Iraq.406 TH GI I LÀ PH NG áng ti c. Không có con ư ng nào khác. cho n kí các hi p nh t do thương m i v i càng nhi u nư c Ar p càng t t – thúc y m t cu c chi n tư tư ng tương t bên trong n n văn minh c a h . và ti ng nói tôn giáo thư ng là ti ng nói c a hòa bình và hòa gi i. Không ai có th làm vi c ó thay h . i u t t nh t mà nh ng ngư i ngoài có th làm cho th gi i Ar p-H i giáo hi n nay là c c ng tác v i các l c lư ng ti n b c a nó theo m i cách có th – t th gi i quy t xung t Ar p-Israel. Các bài thuy t giáo ã là các m nh l nh n ng m cho m t tr t t o c và m t cu c s ng o lí. và công b ng. ph m giá con ngư i. trên t Al-Sharq Al-Awsat (69-2004). ch n u nó hoàn t t cu c chi n tư tư ng c a riêng nó – và nh ng ngư i ôn hòa ó chi n th ng. công khai tuyên b n u gi t m t ngư i là ã gi t toàn b nhân lo i. ông t ng vi t như sau. M t tôn giáo trong tr ng và nhân t . Nhưng cu c chi n s là cu c chi n cho h u tranh và chi n th ng. g i gi t ngư i là t i ác ghê t m nh t. N u không thì khu v c này có th tr thành m t l c gây không ph ng kh ng l . Chúng ta ã có m t cu c n i chi n tư tư ng Mĩ kho ng 150 năm trư c – các tư tư ng v khoan dung. m t c quy n h u như c nh t. có s kháng c to l n i v i s hi n i hóa như v y t các l c lư ng ngu dân c oán và tôn giáo bên trong th gi i Ar p-H i giáo. Không ai ã bày t nh ng gì c n thi t hay hơn Abdel Rahman alRashed. t ng giám c kênh tin t c al-Arabiya óng London. tôn giáo ó ã bi n thành m t thông i p toàn c u v h n thù và m t l i kêu g i chi n tranh ph bi n… Chúng ta không th làm s ch tên mình i tr khi thú nh n s th t áng x u h r ng ch nghĩa kh ng b ã tr thành m t công vi c H i giáo.

do ph i ng i quá nhi u trên ôtô m c k t trong nh ng l n t c xe B c Kinh. n u không ư c c p m t cách thích h p. Chúng th m chí còn có th như v y nhi u hơn trong tương lai. “Con s th t s thích thành ph ó. vui l m. t t c theo cách riêng c a mình u c n tr th gi i tr nên ph ng hoàn toàn. L n duy nh t tôi p xe ó là trên chi c xe p t p th l c khách s n. và khi ó tôi phát hi n t i sao t t c xe p ã bi n m t. Như tôi ã nói trư c.” QUÁ NHI U XE TOYOTA Các v n c a nh ng ngư i quá m y u. Mĩ Latin. t l nh. t t c b t u bư c vào sân chơi th gi i ph ng cùng m t lúc – và t t c n cùng v i gi c mơ c a mình v ôtô. trong khi g i con cái c a riêng mình sang các trư ng i h c và ph thông châu Âu và Mĩ. và ch Soviet trư c ây. t i t hơn. N u hàng tri u ngư i t n . Trung Qu c. Chúng ã b teo l i hay b b i thêm m t làn cho ôtô và xe bus.” T i nghi p Tom. Tôi ã không n B c Kinh trong ba năm. Tôi B c Kinh d m t h i ngh kinh doanh qu c t . Có th khi n ó chúng ta s thuê xe p i vòng quanh B c Kinh. lò vi sóng và máy nư ng bánh mì – chúng ta s ph i tr i qua ho c m t s thi u h t năng lư ng nghiêm tr ng ho c. sai con trai và con gái ngư i khác n cái ch t ch c ch n. và ch trong kho ng th i gian ng n ó s tăng trư ng bùng n ây ã xoá s ch nhi u ư ng cho xe p quy n rũ ó. Nhưng m t rào c n khác i v i s làm ph ng th gi i ang n i lên. quá thi u quy n. và quá b làm nh c. nhà . t ng s ng hoàn toàn bên ngoài th gi i ph ng. các cu c chi n tranh v năng lư ng. L n trư c b ã làm như v y. Theo m t di n gi h i ngh . mà không i u v i các Sheikh nghĩ là cao quý tái hư c u mình như các nhà lí lu n cách m ng. kho ng ba mươi ngàn ôtô m i thêm vào ư ng ph B c . y có ư ng i xe p r t to các tuy n ph chính. m t rào c n không ph i là m t ràng bu c con ngư i mà là m t ràng bu c tài nguyên thiên nhiên. ã ph m ph i t t c các t i ác áng ghê t m này.TH GI I KHÔNG PH NG 407 gi i tr c c oan c a chúng ta. tôi nói v i Natalie. tôi n B c Kinh vào mùa hè 2004 cùng v và con gái còn tu i v thành niên c a tôi. Trư c khi chúng tôi r i kh i nhà. Natalie. cái có th có m t tác ng không làm ph ng sâu s c lên th gi i.

V câu h i c a anh v m i ngày có thêm bao nhiêu ôtô m i B c Kinh.000 chi c. không dám ra ngoài. Như th có thêm 1.000 chi c. Như ghi chép c a Michael cho bi t. Di n t theo . ki m tra l i thông tin. hay 802 xe m i m i ngày… T ng s ôtô c a B c Kinh là 2.408 TH GI I LÀ PH NG Kinh m i tháng – m t ngàn ôtô m i m t ngày! Tôi th y con s ó khó tin n m c tôi ph i nh Michael Zhao. Gi c mơ L n Trung Qu c. t c là thêm kho ng 1. K t ó. S li u này l y t S Thương m i Thành ph B c Kinh.117 xe m i ngày.000 chi c. ư c xây d ng quanh m t l i s ng năng lư ng m c cao. và nó s có hi u ng lan to to l n v năng lư ng và môi trư ng. r t nhi u gia ình mua ôtô trong th i kì ó.433 xe [m i ngày] B c Kinh.1 tri u chi c… Nhưng các tháng g n ây dư ng như doanh s bán ra tăng h n lên. gi ng như Gi c mơ L n n . Michael. T ng s xe bán ư c t tháng Giêng n tháng Tư là 165. m t nghiên c u viên tr văn phòng B c Kinh c a báo Times. thiên hư ng tinh th n cao. Cũng áng chú ý là trong t n ra b nh SARS năm ngoái. nhưng k c bán xe cũ. do s h t ho ng v s ti p xúc công c ng và m t lo i tâm tính hư ng th cu c s ng do ngày t n th khơi d y. b n có th th y t ng l p trung lưu Trung Qu c n i lên ngay trư c m t b n. hi v ng là anh kh e.1% so v i cùng kì năm ngoài. cho dù m t s khác quy t nh i n khi giá xe gi m n a. i n m c cao. tôi ã tìm ki m trên Internet và th y r ng… s xe bán ra tháng Tư 2004 [ B c Kinh] là 43. hay 1. và anh vi t e-mail tr l i tôi như sau: Chào Tom. ho c m i ngày thành ph có thêm 1. m t s lư ng l n các gia ình ã y s m k ho ch mua xe c a mình.649 chi c. i ôi v i vi c gi m giá ôtô do Trung Qu c cam k t c t gi m thu quan sau khi gia nh p WTO. và Gi c mơ L n Mĩ. Và nhi u ngư i ch xe m i tha h hư ng th thú lái xe. vì giao thông thành ph ư c c i thi n áng k do r t nhi u ngư i t nh t mình nhà.000 ôtô – tăng 24. S xe m i bán ra năm v a r i là 292. Gi c mơ L n Nga. S lư ng xe m i bán ra tháng này là 30.375 chi c m i ngày cho B c Kinh trong giai o n này. Chúc m i s t t lành.858 chi c. S th ng kê c a s cho bi t t ng s ôtô bán ư c năm 2003 là 407.

và s ô nhi m và xu ng c p môi trư ng ó cùng nhau m i năm gây t n th t cho Trung Qu c 170 t $ (The Economist. tôi nghe nhi u ngư i nói v Eo bi n Malacca – eo bi n h p n i Malaysia và Indonesia. s t thép. trư ng h c. Nhưng rõ ràng các nhà ho ch nh chi n lư c Trung Qu c ã ngày càng quan tâm n vi c Mĩ có th bóp c n n kinh t Trung Qu c b t kì lúc nào b ng ơn gi n óng c a Eo bi n Malacca. Hi n nay kho ng 700 n 800 tri u ngư i trong 1. Theo Ngân hàng Th gi i. Trung Qu c. Gi c mơ L n n và Gi c mơ L n Nga ư c cho là lo i tr nhau v m t năng lư ng.TH GI I KHÔNG PH NG 409 cách khác. i u này s d n t i s trào dâng c u kh ng l v ôtô. T i h i ngh kinh doanh mà tôi tham gia B c Kinh. Hi n t i Trung Qu c b ám nh b i vi c tìm ngu n cung c p d u c l p t các nư c không th tr ũa Trung Qu c n u nó xâm l n ài Loan. và s th c r ng trang Web chính th c c a thành ph theo dõi nh ng ngày “tr i xanh”.3 t dân Trung Qu c còn s ng nông thôn. Không còn th n a. v i tr lư ng d u và khí c a mình. Chính sách i ngo i c a Trung Qu c hi n nay g m hai th : ngăn ch n ài Loan tr thành c l p và tìm ki m d u m . nhà máy x lí nư c th i. dù tròn hay ph ng. Năm 2003 Trung Qu c vươn lên trư c Nh t tr thành nư c nh p kh u d u l n th hai th gi i. và m i e d a này gi ây ngày càng ư c tranh lu n nhi u và công khai trong gi i quân s Trung Qu c. Tôi chưa nghe b t kì ai nói v Eo bi n Malacca k t các cu c kh ng ho ng d u các năm 1970. n u tìm ư c vi c làm. ba mươi nghìn chi c ôtô m i m i tháng B c Kinh. Gi c mơ L n Trung Qu c. nhà. Nó ch là m t ám ch nh v cu c u tranh vì quy n l c – quy n l c năng lư ng – cái có th x y ra n u Gi c mơ L n Mĩ. do h i quân Mĩ tu n tra. . song h ang hư ng n th gi i ph ng. nhà máy i n. mư i sáu trong hai mươi thành ph ô nhi m nh t th gi i là Trung Qu c r i. và ám mây khói b i bao trùm thành ph r t nhi u ngày. lư i i n – h lu lư ng năng lư ng c a nó là vô ti n khoáng h u trong su t l ch s Hành tinh Trái t. sau Mĩ. ã t ng là m t nhà xu t kh u ròng. và d ki n kho ng m t n a c di cư vào các thành ph trong hai th p k t i. Và chúng ta còn chưa th y gì. t t c u ch ng t s tàn phá môi trư ng có th n y sinh t ba s h i t – n u các lo i năng lư ng s ch thay th có th tái t o không s m ư c phát tri n. 21-8-2004). ki m soát toàn b lưu lư ng các tàu ch d u t Trung ông n Trung Qu c và Nh t.

Trung Qu c b t u khoan thăm dò khí t Bi n ông. Tháng Chín 2004. vi c ó s có m t hi u ng ph khi n Mĩ càng ph thu c hơn vào Ar p Saudi. lái cùng các xe ôtô và dùng cùng m t lư ng năng lư ng? Cho nên tôi nhìn th y s ph ng hóa. chúng ta có S v p ph i m t cu c kh ng ho ng d u m n a hay không? Kh ng ho ng d u m các năm 1970 trùng v i s vươn lên c a Nh t B n và châu Âu. v i i u ki n không nêu tên anh và tên công ti anh.” ngư i giám c nói. nhưng thách th c c a th k XXI là. Tôi ã ph ng v n m t nhà qu n lí Nh t c a m t công ti a qu c gia l n c a Mĩ có tr s i Liên. Trung Qu c t c t i vì Nh t vư t tr i hơn trong tr n chi n xác nh ư ng d n d u mà Nga nh xây n Vi n ông. N u Trung Qu c có cách c a mình. ông B c Trung Qu c. Trung Qu c d a ph quy t m t bi n pháp c a Liên H p Qu c áp t tr ng ph t lên Sudan vì n n di t ch ng do nó gây ra t nh Darfur. d án ó ph i là m t d án chung. th gi i Có Th s c có 1. Trung Qu c b t u c nh tranh v i Mĩ v các cơ h i thăm dò d u m Canada và Venezuela.3 t ngư i i theo con ư ng ó. nó s c m m t cái vòi vào Canada và Venezuela hút i t ng gi t d u m t.” Cùng lúc ư c tư ng thu t r ng m t tàu ng m nguyên t Trung Qu c ã tình c i l c vào lãnh h i Nh t. nhưng khi Nh t B n và châu Âu xu t hi n. Chính ph Trung Qu c xin l i vì “l i kĩ thu t. Ti p theo Trung Qu c ch ng l i m i bi n pháp nói n các mưu hi n nhiên c a Iran trong vi c phát tri n nhiên li u lo i vũ khí h t nhân H i ng B o an Liên H p Qu c. Iran cung c p 13% cung d u c a Trung Qu c. “Trung Qu c ang i theo con ư ng c a Nh t B n và Hàn Qu c. Nhưng khi Trung Qu c và n cũng tr thành nhà tiêu th . Cùng lúc.410 TH GI I LÀ PH NG và i u này d n Trung Qu c n thân thi n v i m t s ch t it nh t th gi i. Chính ph H i giáo chính th ng Sudan hi n cung c p cho Trung Qu c 7% cung d u c a nó và Trung Qu c ã u tư 3 t $ vào h t ng khai thác d u ó. ngay phía Tây ư ng mà Nh t B n coi là biên gi i c a mình: “Nh t B n ph n i. [ ã có lúc] Mĩ là nhà tiêu th d u l n duy nh t. Hai bên b t u ng v tr lư ng l n d u c a Nga. OPEC li n có quy n l c. như t Daily Telegraph ưa tin (19-11-2004). thì tôi có m t gi ng d u Hawaii mu n bán cho b n… Năm 2004. s có m t thách th c vô cùng l n t m vóc .” N u b n tin i u ó. “và câu h i l n là. không có k t qu .

h ph i kìm l i và tiêu th ít hơn vì l i ích toàn c u l n hơn. “Và vì các lí do o c. . Gi ây. Ba Lan. i u ó không ch c. giá xăng s ti p t c tăng cao mãi. N u các xu th hi n nay gi v ng. và tiêu th năng lư ng u ngư i gi m xu ng. nói. Tôi chưa k p nói xong thì m t n sinh viên Trung Qu c giơ tay và t câu h i cơ b n như sau: “Vì sao Trung Qu c bu c ph i h n ch tiêu th năng lư ng và lo l ng cho môi trư ng. khi mà Mĩ và châu Âu tiêu th t t c năng lư ng mà h mu n khi h ang phát tri n?” Tôi ã không có câu tr l i hay. B o Trung Qu c. hay Trung Qu c r ng khi h bư c vào sân chơi ư c làm ph ng.” M t i u mà chúng ta không có kh năng làm là nói v i gi i tr n .” Nhưng n u chúng ta không làm gì. chưa n lư t các b n. [Nga]. n . chúng ta s c ng c s c m nh cho các ch chính tr t i t nh t trên th gi i – như Sudan. Chúng ta không th h n ch Trung Qu c. n và Nga tiêu th ít i có th có cùng tác ng a chính tr mà th gi i ã b t l c tính n Nh t B n và c ang n i lên sau Th chi n I.TH GI I KHÔNG PH NG 411 khác. n và Nga ng lo t tr nên m nh] nó tăng lên theo h s mư i. các thi t b hi u qu hơn. chúng ta không th b o Trung Qu c và n . ó là chính tr l n. và các nư c thu c Liên Xô trư c ây tiêu th nhi u d u hơn. và n . Iran. Và th ba. nhi u th ch c s x y ra. Nhưng bây gi [v i Trung Qu c. Trung Qu c s i t nh p kh u 7 tri u thùng d u hi n nay lên 14 tri u thùng m t ngày năm 2012. Verleger Jr. “Vì các lí do a chính tr . chúng ta không th nói không v i h . Th hai. và c t gi m i n. m t nhà kinh t h c d u m hàng u. Trung Qu c là m t t nư c y kiêu hãnh. th gi i cung c p cho s tăng lên ó c n tìm ra m t Ar p Saudi n a. m t i n. H s phát tri n và ph i phát tri n. Có i u gì ó mà chúng ta ph i suy nghĩ nghiêm túc. môi trư ng s ngày càng b tàn phá. không còn nhi u l a ch n t t. Chúng ta ã thông minh hơn trư c. và Ar p Saudi. chúng ta ã m t kh năng lên l p b t kì ai. Khi nói chuy n v i sinh viên Trư ng Ngo i giao B c Kinh. Các gi i h n tăng trư ng các năm 1970 ư c kh c ph c b ng công ngh .” Philip K. Nga. tôi nói v các v n quan tr ng nh t có th e d a s n nh toàn c u. k c c nh tranh vì d u m và các ngu n năng lư ng khác x y ra m t cách t nhiên khi Trung Qu c.. báo chí Trung Qu c ã hàng ngày ăng nh ng hàng tít l n v thi u năng lư ng. u tiên.

phó ch t ch Conservation International [B o t n Qu c t ]. u nành t Brazil. úng. Chúng ta u là nh ng ngư i ph c v hành tinh. e d a m i lo i môi trư ng t nhiên. “Khôi ph c danh ti ng o c c a chúng ta v năng lư ng gi ây là m t gi i pháp c t t cho an ninh qu c gia và v n môi trư ng. Mĩ và Tây Âu. và trái t nóng lên. k t qu là. nhi u loài ang b e d a ngày nay s b k t án di t vong. nh n xét.” Verleger nói. “Aldo Leopold. i u duy nh t – và cũng là i u t t nh t – mà chúng ta. r ng nhi t i Indonesia – nh ng khu v c hoang dã l n cu i cùng – b n s th y chúng ang b lòng ham mu n tăng lên c a Trung Qu c tàn phá. v i t t c môi trư ng t nhiên b bi n thành t trang tr i và ô th . i u ó òi h i làm m i vi c nghiêm túc hơn – tài tr c a chính ph nhi u hơn cho các nhiên li u thay th kh dĩ. m t l n ã nói: ‘Quy t c u tiên c a vi c ch p vá thông minh là gi l i m i mi ng. n u b n ngó n cái gì ang x y ra Lòng ch o Congo. thăm . và khí t t nhiên t kh p m i nơi ph c v cho Trung Qu c – và. quy nh pháp lí bu c Detroit ph i làm ra nhi u xe t n nhiên li u hơn. N u các xu th này v n ti p t c không b ngăn c n. “N u chúng ta không làm thì sao? N u 3 t ngư i m i n b t u ng u nghi n m i ngu n tài nguyên thì sao? Các loài và h th ng sinh thái không th thích ng nhanh như v y. và. Bi n pháp gi m tiêu th năng lư ng tri t ph i n t bên trong Trung Qu c. Quá trình làm ph ng s thách th c trách nhi m ó.’” Glenn Prickett. có th làm thúc Trung Qu c i n hi u i u ó là. ánh thu xăng s bu c nhi u ngư i tiêu dùng hơn chuy n sang mua các lo i xe lai tiêu th ít năng lư ng và xe nh hơn. và chúng ta s m t i m t s lư ng r t l n a d ng sinh h c còn l i c a trái t.412 TH GI I LÀ PH NG Các quan ch c Mĩ ư c lư ng r ng hai mươi tư trên t ng s ba m t t nh c a Trung Qu c ngày nay ph i ch u c nh thi u i n. Amazon. và bài sát h ch dành cho th h c a chúng ta là li u chúng ta có l i m t hành tinh có hình thù t t p b ng ho c hơn khi chúng ta nh n ư c nó. g t Trung Phi. thay i chính thói quen tiêu th c a chúng ta. khi ngư i Trung Qu c i m t v i cái mà nhu c u nhiên li u ang gây ra cho môi trư ng và khát v ng tăng trư ng c a chính h . chính ph liên bang thúc y th c s khuy n khích b o t n. D u c ngày càng b l y i nhi u hơn t Indonesia và Malaysia. i u ó s cho chúng ta uy tín nào ó lên l p nh ng ngư i khác. cha c a sinh thái i s ng hoang dã.” Prickett lưu ý.

nói. có th giúp n nh giá d u quanh m c 25 $ m t thùng. ó có l là mô hình lí tư ng và d án lí tư ng t o giá tr theo chi u ngang. và ti n c a Mĩ. nhà phân tích c a Cambridge Energy Research Associates t i Trung Qu c. m i bên óng góp th m nh c a mình.” T i sao không? . chúng ta s rơi vào m t cơn l c xoáy c v môi trư ng l n a chính tr . “ ó có v là m c lí tư ng duy trì tăng trư ng toàn c u b n v ng. m t chương trình vang d i cùng nhau phát tri n các lo i năng lư ng thay th s ch. Nhưng chúng ta ph i ng ng l a d i chính mình r ng i u ó có th th c hi n ư c trong m t th gi i ph ng v i 3 t ngư i tiêu dùng ti m năng m i – n u chúng ta không tìm ra ư c m t cách ti p c n hoàn toàn m i cho vi c s d ng năng lư ng và b o t n. chúng ta phương Tây có l i ích căn b n gi cho gi c m ng Mĩ sinh ng B c Kinh.TH GI I KHÔNG PH NG 413 dò trong nư c nhi u hơn. kéo các nhà khoa h c gi i nh t c a Trung Qu c và kh năng chính tr c a nó ti n hành các d án pilot. Tôi thích ư c th y m t D án Manhattan vĩ i Trung Qu c – Mĩ. Scott Roberts. thì là bây gi . Verleger nói. công ngh . v i các b óc gi i nh t. Boise và Bangalore. N u có th i i m cho m t s c ng tác l n. T t c cùng nhau.” Tóm l i. Trung Qu c có th tr thành phòng thí nghi m c a th gi i – ch không ch là công xư ng c a th gi i. N u không làm ư c như v y. “Khi c n n công ngh tái t o và năng lư ng b n v ng. và ch là năng lư ng.

s hi u 9ZRJP41. a ch thanh toán. Anh gõ vào ó c ki u máy tính mà tôi t và các c tính c th mà tôi mu n có. Austin. và thông tin v th tín d ng. 1857 rư c khi tôi chia s v i b n ch c a chương. Brazil.Chính tr gia ngư i Anh Richard Cobden. Tôi chia s v i h các ý tư ng c a cu n sách này và i l i. Cu n sách này ư c vi t ch y u trên m t notebook [máy tính s tay] Dell Inspiron 600m. và r i ơn t hàng c a tôi ư c chuy n cho h th ng s n xu t c a Dell. tôi c n nói m t chút v chi c máy tính mà tôi dùng vi t cu n sách này. Trung Qu c. Ailen. tôi xin m t s bi t ãi: tôi nh h l n v t toàn b chu i cung toàn c u ã t o ra notebook Dell c a tôi. Nó liên quan n ch tôi s p th o lu n. Dell có sáu nhà máy kh p th gi i – Limerick. a ch giao hàng. Eldorado do Sul. Th tín d ng c a tôi ư c Dell xác nh n thông qua k t n i work flow c a nó v i Visa. Tennesee.MƯ I HAI Lí thuy t Dell v ngăn ng a xung Th i Xưa i l i K p-Th i [Just-in-Time] t Thương m i T do là ngo i giao c a Chúa: Không có cách nào khác ch c ch n t p h p dân chúng trong m i ràng bu c hòa bình. Texas. và ư c k t n i t i i di n bán hàng Mujteba Naqvi. ngư i l p t c nh p ơn t hàng c a tôi vào h th ng qu n lí ơn hàng c a Dell. Malaysia. tôi ã thăm nhóm i u hành Dell g n Austin. Xiamen. ây là báo cáo c a h : Máy tính c a tôi ư c hoài thai khi tôi g i n s 800 c a Dell ngày 2-4-2004. Texas. Nashville. và Penang. Như m t ph n c a s tìm ki m cho cu n sách này. . cùng v i các thông tin cá nhân c a tôi. ơn hàng c a tôi ư c chuy n qua e-mail n nhà máy T .

N u b n là m t nhà cung c p cho Dell b t kì âu trên th gi i. Trong vòng chín mươi phút.” Dick Hunter. công vi c c a b n là b o m SLC c a b n y các chi ti t c th sao cho chúng có th liên t c ư c ch n nhà máy Dell cho s n xu t k p th i [just-in-time]. Công vi c c như th su t ngày. Các chi ti t c a notebook c a tôi n t âu? Tôi h i Hunter. nhân viên c a Dell m t n a gi d các chi ti t.” C hai gi m t l n. ó các b ph n máy tính ngay l p t c ư c t t các trung tâm nhà cung c p h u c n (SLC-Supplier logistics center) g n nhà máy Penang. và nh ng i m i thi t k c a Dell u ư c Dell xác nh thông qua quan h tr c ti p c a chúng tôi v i khách hàng. các nhà cung c p c a chúng tôi bi t v nó. nhà máy Dell Penang l i g i m t e-mail cho các SLC khác nhau xung quanh nói m i SLC ph i g i n b ph n nào. Texas.com ho c qua i n tho i. và ài Loan b i m t nhóm kĩ sư Dell và m t nhóm thi t k notebook ài Loan. “Nhu c u c a khách hàng. Chúng tôi ưa kĩ sư c a mình n cơ s c a h và h t i Austin và chúng tôi th c s cùng thi t . “Các ơn hàng ó n t trang web Dell. thu c s h u c a nhi u nhà cung c p các b ph n máy tính Dell. “Thi t k cơ b n c a bo m ch ch và v máy – ch c năng cơ b n c a máy c a b n – ư c thi t k theo các c t b i m t ODM [original design manufacturer] ài Loan.000 máy tính. các công ngh c n n.” Hunter nói.LÍ THUY T DELL V NGĂN NG A XUNG T 415 notebook t i Malaysia. gi i thích. N u b n chuyên cung c p dây ngu n cho máy bàn. “Trung bình m t ngày chúng tôi bán t 140.” anh nói. máy tính ư c cùng thi t k Austin.000 n 150. b t u. b n có th t ng phút th y ph i giao bao nhiêu dây ngu n. Các SLC này gi ng như các khu v c dàn c nh. Ngay khi các chi ti t ó n nhà máy. hai gi m t l n. Quanh m i nhà máy c a Dell trên th gi i u có các trung tâm nhà cung c p h u c n. và ưa chúng vào các thùng cho l p ráp. xe t i t các SLC khác nhau kh p Penang ch y n nhà máy c a Dell giao các chi ti t ư c yêu c u cho các notebook ư c t hàng trong hai gi v a qua. s lư ng bao nhiêu trong vòng chín mươi phút t i – và không ph i m t phút sau. anh nói. ghi mã v ch. “Chúng tôi bi t m i chi ti t c a m i SLC âu trong toàn b h th ng c a Dell vào b t kì th i i m nào. m t trong ba nhà qu n lí s n xu t toàn c u c a Dell. H ư c m t tín hi u d a vào m i b ph n trong chi c máy mà b n t. Ngay khi ơn hàng này t i. nên h bi t úng cái nào h ph i giao.

” Các notebook Dell ư c thi t k l i hoàn toàn i th m i mư i hai tháng. m t nhà máy do ài Loan s h u Th m Quy n. R i xe t i ch y card không dây t i. m t nhà máy do c s h u c (Infineon). Khi ơn hàng notebook c a tôi t i nhà máy Dell Penang. B nh n t m t nhà máy do Hàn Qu c s h u Hàn Qu c (Samsung). Dell không b b rơi lo ng cho ng. B ng cách ó. Bàn phím n t m t công ti do Nh t s h u Tianjin. hay m t nhà máy do ài Loan s h u ài Loan (Compal hay Wistron). cho nên vi c l p ráp notebook c a tôi b lùi l i vài ngày. m t nhà máy do ài Loan s h u Thư ng H i (Quanta). n u m t nhà cung c p b phá s n hay không áp ng ư c c u tăng t ng t. ây là các nhà cung c p chính cho chi c Inspiron 600m c a tôi: b vi x lí Intel n t m t nhà máy Intel ho c Philippines.416 TH GI I LÀ PH NG k các h th ng này. m t chi ti t b thi u – card không dây – do m t v n v qu n lí ch t lư ng. lúc 10:15 sáng. Card ho ư c chuy n n t ho c m t nhà máy do ài Loan s h u Trung Qu c (MSI) hay m t nhà máy do Trung Qu c v n hành Trung Qu c (Foxconn). Các chi ti t ó n t âu? Dell s d ng nhi u nhà cung c p cho kho ng ba mươi b ph n ch ch t c a notebook c a mình. hay m t nhà máy do Nh t s h u Nh t B n (Elpida). m t nhà máy do ài Loan s h u ài Loan (Nanya). Ngày 13 tháng Tư. Các i tác c a chúng tôi làm ph n i n t cơ b n và chúng tôi giúp h thi t k các c tính khách hàng và tin c y mà chúng tôi bi t khách hàng c a mình mu n. Qu t làm l nh n t m t nhà máy do ài Loan s h u ài Loan (CCI hay Auras). Chúng tôi bi t khách hàng rõ hơn các nhà cung c p và i th c nh tranh c a mình. Nhóm làm vi c toàn c u này mang l i m t m i l i thêm – m t chu trình phát tri n phân tán toàn c u h u như hai mươi tư gi m t ngày. M t nhân viên Dell Malaysia khác l y m t “traveler” ra– m t cái khay c bi t ư c thi t k ng và b o v các chi ti t – và b t u ráp t t c các chi ti t vào notebook c a tôi. vì chúng tôi liên h tr c ti p v i h m i ngày. Bo m ch ch n t m t nhà máy do Hàn Qu c s h u Thư ng H i (Samsung). Trung . Trung Qu c (Alps). nhưng các tính năng m i luôn ư c ưa thêm vào trong năm – qua chu i cung – khi các linh ki n ph n c ng và ph n m m ti n b . m t công nhân Dell Malaysia l y ra th ơn t hàng t ng hi n ra khi t t c các chi ti t máy ư c chuy n t các SLC n nhà máy Penang. Malaysia hay Trung Qu c. Costa Rica.

“Michael [Dell] ích thân bi t CEO c a các công ti này. và n (Volex). . Hàn Qu c. Modem ư c s n xu t b i m t công ti ài Loan Trung Qu c (Asustek ho c Liteon) hay m t công ti Trung Qu c Trung Qu c (Foxconn). hay Mĩ Trung Qu c (Liteon. r i giao hàng n t n nhà – là m t trong nh ng kì quan c a th gi i ph ng.LÍ THUY T DELL V NGĂN NG A XUNG T 417 Qu c (Sunrex). hay Mobility). ĩa CD/DVD n t m t công ti Hàn Qu c v i các nhà máy n m Indonesia và Philippines (Samsung). Samsonite.Philips LCD).” Hunter nói. m t nhà máy Nh t Mexico hay Malaysia hay Trung Qu c (Sanyo). Hannstar Display. Card không dây n t m t nhà máy Mĩ Trung Qu c (Agere) hay Malaysia (Arrow). B chuy n áp ư c làm b i m t nhà máy Thái Lan Thái Lan (Delta) hay m t nhà máy ài Loan. Samsung. ho c m t công ti Nh t Philippines (Toshiba). Th nh có th tháo l p ư c s n xu t b i m t công ti Israel Israel (M-System) hay m t công ti Mĩ có nhà máy Malaysia (Smart Modular). ĩa c ng ư c làm b i m t nhà máy Mĩ Singapore (Seagate). Hunter nói. Nh t B n (Toshiba hay Sharp). hay AU Optronics). ho c Pacific Design). ho c m t nhà máy ài Loan ài Loan (Askey hay Gemtek) hay Trung Qu c (USI). hay m t nhà máy do ài Loan s h u Suzhou. Túi ng máy tính ư c làm b i m t công ti Ailen Trung Qu c (Tenba) ho c m t công ti Mĩ Trung Qu c (Targus. Malaysia. Pin n t m t nhà máy Mĩ Malaysia (Motorola). B n giao hư ng chu i cung này – k t ơn t hàng qua i n tho i c a tôi cho n s n xu t. ho c m t nhà máy Nh t Trung Qu c (Sony). ho c m t nhà máy Hàn Qu c hay ài Loan m t trong hai nư c ó (SDI hay Simplo). m t nhà máy Nh t Indonesia. Trung Qu c (Darfon). m t nhà máy Nh t Trung Qu c hay Malaysia (NEC). “ nh hình c u” là gì? Nó ho t ng th này: Vào 10:00 sáng gi Austin. và chúng tôi liên t c làm vi c v i h c i ti n quá trình và cân i cung/c u theo th i gian th c. Dell phát hi n r t nhi u khách hàng t các notebook v i c ng 40 gigabyte t bu i sáng nên chu i cung c a nó s b thi u trong vòng hai gi . Màn hình LCD ư c làm ho c Hàn Qu c (Samsung hay LG. Dây ngu n ư c làm b i m t công ti Anh v i các nhà máy Trung Qu c. Trung Qu c hay Malaysia (Teac). hay ài Loan (Chi Mei Optoelectronics. m t công ti Nh t Thái Lan (Hitachi ho c Fujitsu).” nh hình c u liên t c di n ra. “Chúng tôi ph i c ng tác r t nhi u.

hay 50. toàn b các chi ti t ã ư c t vào các thùng ki m kê just-in-time [k p th i] Penang. và a ch mà Tom mu n máy ư c chuy n t i. n m trên pallet nào (trong s hơn 75 pallet.” Trong vòng m t hay hai gi . ph n m m c a Tom ã ư c t i xong. i di n Dell s nói v i b n. “2:45 chi u. Dell s t ng thêm anh túi xách i kèm. m t thành viên c a nhóm. máy c a Tom ư c ưa lên m t pallet v i m t b n kê khai c th . vì chúng tôi ánh giá r t cao anh như m t khách hàng. máy c a Tom [ ư c] t vào x p b o v và m t h p. 4:05 chi u.” Dell có dãy máy ch kh ng l ch a các ph n m m m i nh t c a Microsoft. Sathini.com và n t t c các nhân viên tr c i n tho i nh n ơn t hàng. “Tom . Malaysia. lúc 11:29 sáng. mã theo dõi. b ng cách s d ng các khuy n mãi như v y. Và n u anh hành ng bây gi .000 pound. và chi c máy ư c l p b i A. Norton Utilities.” Sáu ngày m t tu n Dell thuê m t máy bay China Airlines 747 bay t ài Loan chuy n hàng t Penang n Nashville qua ng ài B c. m i pallet ch a 152 máy). lo i h th ng. ngày mai s có th là CD-ROM. và [ ư c] chuy n b ng tay sang dây chuy n óng gói. và các ng d ng ph bi n khác. máy c a Tom r i [kh i nhà máy Dell] i v phía sân bay Penang. 6:04 chi u. n ng t ng c ng 110. “Sau ó máy ư c g i xu ng băng chuy n i n phòng th nóng. và mã chuy n hàng. . “ngư i t tay b t vít t t c các chi ti t t gom các b ph n n nhãn mác c n thi t cho máy c a Tom. 6:26 chi u. thi t b Merge bi t ư c khi nào máy s t i.418 TH GI I LÀ PH NG Ngay l p t c tín hi u này ư c chuy n sang phòng marketing c a Dell và sang trang web Dell. ngày 13 tháng Tư. ư c t i vào m i chi c máy tính m i theo s thích c th c a khách hàng. Quay v câu chuy n chi c notebook c a tôi.000 kg. Dell có th nh hình l i c u v b t c ph n nào c a b t c notebook hay máy bàn nào thích ng v i cung d nh trong chu i cung toàn c u c a nó. nơi các ph n m m mà Tom mu n ư c t i vào. Hôm nay b nh có th ư c gi m giá. M i chi c 747 ch hai mươi nhăm nghìn notebook Dell. N u b n tình c g i i n t máy tính Dell vào lúc 10:30 sáng.” Dell nói v y trong báo cáo s n xu t g i cho tôi. v i m t nhãn ch a s ơn t hàng. hôm nay là ngày may m n c a anh! Trong gi t i chúng tôi s chào các ĩa 60 gigabyte cho notebook anh mu n – mà ch v i giá cao hơn lo i 40 gig có 10 ôla. ngo i tr máy bay c a Air Force One. ó là chi c 747 duy nh t t ng u Nashville.

Ngày 19 tháng Tư. Dù v y. i n dây chuy n óng h p l y thêm các ph n bên ngoài c th mà Tom ã t. 2004. s hi u theo dõi c a UPS là 1Z13WA374253514697. lúc 12:59 chi u. t t c u ng b v i nhau. V i t t c các l c ã nêu chương trư c v n ang c n tr s làm ph ng th gi i. do th gi i ph ng c vũ và òi h i – T . 11:58 sáng.” M t mư i ba ngày k t khi tôi t hàng. máy c a Tom [ ư c] cho vào m t cái h p to hơn. Nh ng xung t này và các xung t a chính tr c i n khác có th n ra b t kì lúc nào và ho c làm ch m s làm ph ng th gi i l i hay làm g gh nó m t cách nghiêm tr ng. s d ng m t trong các vũ khí nguyên t c a nó ch ng l i Hàn Qu c hay Nh t B n. máy c a Tom n Bethesda. và ư c kí nh n. thì th i gian k t khi tôi g i i n t hàng cho n khi notebook ư c l p Penang và chuy n n Nashville ch m t b n ngày. Có th là Trung Qu c s quy t nh m t l n cho mãi mãi là lo i b ài Loan v i tư cách m t nhà nư c c l p. k c các nhà cung c p c a các nhà cung c p. lúc 6:41 chi u. ho c n và Pakistan cu i cùng t n công b ng vũ khí h t nhân. vì s hãi hay iên r . MD. máy c a Tom n [Nashville].” ôi k cho b n câu chuy n v chi c notebook c a tôi k m t chuy n khác l n hơn v a chính tr trong th gi i ph ng. Hunter nói toàn b chu i cung cho máy tính c a tôi. “Ngày 15 tháng Tư. ho c B c Tri u Tiên. vào lúc 7:41 sáng. 2004. N u gi như không có ch m linh ki n Malaysia khi ơn t hàng c a tôi n nơi. Ch th t s c a chương này là b ng cách nào nh ng m i e do a chính tr ó có th ư c làm d u i ho c b nh hư ng b i các hình th c c ng tác m i. châu Âu. ho c có th th c s o ngư c ti n trình. b ng cách nào ó. Như Dell báo cáo: Ngày 15 tháng Tư. cùng v i nh ng chi c máy tính Dell khác t Penang và Limerick. và ch y u châu Á. tùy Tom ch n). và ó là nguy cơ n ra m t cu c chi n tranh theo l i cũ. nhưng v i ba mươi tay chơi ch ch t. lay chuy n th gi i. ngư i ta ph i thêm vào m t m i e d a truy n th ng hơn. “máy c a Tom ư c chuy n t [Nashville] và n hãng giao nh n UPS (th i gian giao hàng 3-5 ngày.LÍ THUY T DELL V NGĂN NG A XUNG T 419 khi có t ng th ng n thăm. phá h y n n kinh t . dính n kho ng b n trăm công ti B c Mĩ. ho c Israel và m t Iran s p-có-vũ-khí-h t-nhân ánh l i nhau.

tôi ưa ra Lí thuy t Dell v Ngăn ng a Xung t. Lí thuy t McDonald’s này ng khá v ng. u tiên tôi nghĩ n i u này là cu i các năm 1990. thì chi phí chi n tranh c v i ngư i chi n th ng và k chi n b i tr nên cao n m c không th ch p nh n n i. tôi nh n ra là hai nư c cùng có các c a hàng McDonald’s chưa bao gi ti n hành chi n tranh ch ng nhau k t khi m i nư c có McDonald’s. Trong Chi c Lexus và cây Ôliu. mà có m t m ng lư i c quy n kinh tiêu McDonald’s tr thành bi u tư ng. Theo tinh th n ó. Lí thuy t các Vòm c a Vàng cho r ng khi m t t nư c t m t m c phát tri n kinh t nào ó và có m t t ng l p trung lưu l n h tr cho m t h th ng c a hàng McDonald’s. khi.) Sau khi kh ng nh i u này v i McDonald’s. và l i hơi hài hư c. mà b n ch t là s t i và ph bi n c a các chu i cung toàn c u k p th i trong th gi i ph ng là s ki m ch còn l n hơn . tuy v y. H thích ng x p hàng mua burger hơn. tôi ã ưa ra cái mà tôi g i là Lí thuy t các Vòm c a Vàng v Ngăn ng a Xung t. i m nghiêm túc mà tôi th ưa ra là khi các nư c ư c k t vào t m v i thương m i toàn c u và nâng cao m c s ng. S làm ph ng th gi i là quá m i m v i chúng ta có th rút ra ư c b t kì k t lu n d t khoát nào. trong các chuy n i. nó s tr thành m t t nư c McDonald’s. là khi th gi i ph ng ra. m t trong nh ng màn k ch h p d n nh t xem trong các quan h qu c t s là s tác ng l n nhau gi a các m i e do toàn c u và các chu i cung toàn c u m i n i lên. v i tôi có v lí thuy t này c n ư c c p nh t cho th gi i ph ng. và Iraq th i Saddam Hussein. Cái ch c ch n. S tương tác gi a các m i e do c xưa (như Trung Qu c i l i ài Loan) và các chu i cung k p th i (như Trung Qu c c ng ài Loan) s là m t ngu n nghiên c u phong phú cho ngành quan h qu c t trong các năm u th k XXI. tr các nư c x lá nh t như B c Tri u Tiên. Và ngư i dân trong các nư c McDonald’s không còn mu n chi n tranh n a. nhưng gi ây khi g n như t t c các nư c u ã có McDonald’s. Trong khi i u này hơi hài hư c. tôi ã l p lu n r ng ch ng m c mà các nư c c t n n kinh t và tương lai c a h vào h i nh p và thương m i toàn c u. vì McDonald’s thư ng ph c v c hai bên. (Không tính ng biên gi i nh và n i chi n. Iran.420 TH GI I LÀ PH NG c bi t b i xâu chu i cung. nó s ho t ng như m t s ki m ch ti n hành chi n tranh v i các nư c láng gi ng.

V i m t t nư c không có tài nguyên thiên nhiên.” Dell nói. nguy cơ v m t s ki n th t s gây h n lo n gi m xu ng theo hàm s mũ. i u có th là vô cùng t n kém. m t tháng cho chi n tranh mà không phá v các ngành và các n n kinh t kh p th gi i và do ó ch u r i ro m t ch c a h trong chu i cung ó trong m t th i gian dài. “Các nư c này hi u ư c ti n bù r i ro mà h có. m t l i s ng t t hơn. và m t cu c s ng t t hơn cho con cái h – h v l y nó và không mu n t b nó. Lí thuy t Dell quy nh: Không hai t nư c nào cùng là ph n c a m t chu i cung toàn c u l n. H mu n giao các hàng hóa và d ch v k p th i – và hư ng th m c s ng tăng lên i cùng v i nó.” Dell nói v các nư c trong chu i cung Á châu c a ông. M t trong nh ng ngư i có c m giác t t nh t v logic sau lí thuy t này là Michael Dell. Vì ngư i dân ư c g n vào các chu i cung toàn c u l n không mu n ti n hành chi n tranh ki u c n a. ngư i sáng l p và ch t ch Dell. b n s không ng i r i suy nghĩ.LÍ THUY T DELL V NGĂN NG A XUNG T 421 i v i ch nghĩa phiêu lưu a chính tr so v i s tăng m c s ng nói chung mà McDonald’s tư ng trưng. “Chúng tôi ã làm rõ cho h r ng s n nh là quan tr ng cho chúng tôi. s có bao gi gây chi n tranh v i nhau. “H khá c n th n b o v quy n l i h p lí mà h ã xây d ng nên ho c b o chúng ta vì sao chúng ta không ph i lo [v chuy n h làm b t c i u phiêu liêu nào]. ch ng nào h v n trong cùng chu i cung ó. Tôi không nghĩ ngành chúng ta có ư c uy tín vì cái t t chúng ta ang làm các khu v c này.” M i lo i chi n tranh hay b t n chính tr kéo dài ông Á hay Trung Qu c “s có m t nh hư ng n l nh r t l n lên các kho n u tư vào ây và lên ti n b ã ư c t o ra ó. là ph n c a m t chu i cung toàn c u . có hi u qu và tăng m c s ng c a b n. N u b n ki m ư c ti n. như c a Dell. m t tu n. Các nư c mà công nhân và các ngành tham gia vào m t chu i cung toàn c u l n u bi t r ng h không th ng ng l i m t gi . M t khi ngư i ta ã n m cái mà anh thích g i là gì cũng ư c – s c l p kinh t . r i nói thêm ông tin các chính ph khu v c hi u i u này r t rõ. Ai ã làm i u này cho chúng ta? hay Vì sao cu c s ng c a chúng ta t i v y?” Có nhi u s th t trong i u này. [Bây gi ] không ph i là n i lo hàng ngày i v i chúng tôi… Tôi tin r ng khi th i gian và ti n b ti p di n ó. Ni m tin c a tôi sau khi n Trung Qu c là s i thay ã di n ra ó là vì l i ích t t nh t cho c th gi i l n Trung Qu c.

M t khi các nư c ã g n vào các chu i cung toàn c u này. sau ó Hàn Qu c và ài Loan. Thái Lan. khi tôi h i ông i u gì s x y ra n u m t thành viên chính c a chu i cung châu Á quy t nh ánh nhau v i hàng xóm c a mình và phá v chu i cung. CEO c a T ch c Ngo i thương Nh t B n (JETRO).” Glenn E. Neland. “h c m th y mình là m t ph n c a cái gì ó l n hơn vi c kinh doanh c a riêng h nhi u. phó ch t ch mua s m toàn c u c a Dell. r i mang tr v Nh t B n l p ráp. Neland nói thêm. ông không th tư ng tư ng h “làm b t c gì hơn là di u võ dương oai v i nhau. Nh t B n làm vi c ó b t ch p di s n cay ng v ng v c gi a hai nư c. mà vi c Nh t B n xâm chi m Trung Qu c trong th .” N u b n theo dõi s ti n hóa c a các chu i cung. M t bu i chi u t i Tokyo. Năm nay chúng tôi s tiêu kho ng 35 t ôla s n xu t các linh ki n. r ng “h nh n ra cơ h i và th t s khao khát tham gia vào cùng các th mà h th y các nư c khác châu Á làm. Singapore. và 30% s ó [là ] Trung Qu c. và Indonesia. b lo i kh i m t chu i cung như v y b i vì b n kh i ng m t cu c chi n tranh gi ng như các gi ng d u c a b n b c n hay b ai ó ximăng vào. Chúng s không h tr l i s m. th c hi n công vi c s n xu t cơ b n ó. b n th y s th nh vư ng và n nh mà chúng thúc y u tiên Nh t. nói.422 TH GI I LÀ PH NG cũng gi ng như khoan úng m ch d u – th d u không bao gi c n. v n e d a n y ra chi n tranh nhi u th i i m trong n a th k qua.” ông nói. Philippines. c bi t là Trung Qu c. nhưng câu tr l i chu n c a ông là. “Nó s không ch b t b n ph i quỳ g i [hôm nay] mà b n s còn ph i tr giá r t lâu – b i vì úng b n không còn gi ư c chút uy tín nào n u b n ch ng t b n s hành ng vô trách nhi m. gi i thích cho tôi b ng cách nào các công ti Nh t chuy n r t nhi u công vi c kĩ thu t và s n xu t m c th p và trung bình sang Trung Qu c. H bi t cu i c u v ng có m t món l i kinh t l n và h th t s mu n cái ó. còn bây gi là Malaysia. Và Trung Qu c bây gi m i ch b t u phát tri n m t m c uy tín trong c ng ng kinh doanh mà nó t o ra m t môi trư ng kinh doanh trong ó b n có th phát t – v i lu t l minh b ch và nh t quán.” Neland nói ông có th nói trong các cu c trò chuy n và giao thi p v i các công ti và chính quy n trong chu i cung c a Dell. Osamu Watanabe. “B n s ph i tr giá r t t cho i u ó.” Neland nói r ng các nhà cung c p thư ng h i ông có lo v v n Trung Qu c và ài Loan không. Và vì th .

Addison vi t. s th thách quan tr ng nh t c a Lí thuy t Dell v Ngăn ng a Xung t là tình th gi a Trung Qu c và ài Loan – vì c hai u g n sâu vào nhi u chu i cung quan tr ng nh t th gi i v máy tính. . S xâm l n quân s c a Trung Qu c ch ng ài Loan có th c t m t ph n l n cung các s n ph m này c a th gi i… M t di n ti n như v y có th xoá i hàng ngàn t ôla giá tr th trư ng c a các công ti công ngh niêm y t Mĩ. c u t ng biên t p t p chí Electronic Business Asia. B c Tri u Tiên. ông nói. m t nư c Nh t m nh và m t Trung Qu c m nh ã có m t s t n t i chung khó nh c. và ngày càng tăng. Nh t B n và các nư c phát tri n khác.LÍ THUY T DELL V NGĂN NG A XUNG T 423 k v a qua ã làm tăng lên. Song ngày nay ã khác. Không ng c nhiên là Craig Addison. Afghanistan. và ông Á. và các chuyên gia ài Loan i u hành nhi u công ti s n xu t công ngh cao c a Trung Qu c. Con trai Giang Tr ch Dân. ài Loan. ông lưu ý. có b sót vi c c Trung Qu c l n ài Loan ã h i nh p ra sao trong chu i cung máy tính th gi i. Nam Lebanon. ít nh t là lúc này. vì Iraq. và Iran không là ph n c a b t c chu i cung l n nào. vi t m t ti u lu n cho t International Herald Tribune (29-9-2000) nhan “M t ‘T m lá ch n Silic’ b o v ài Loan kh i Trung Qu c. ài Loan ã tr thành nhà s n xu t ph n c ng công ngh thông tin l n th ba th gi i.” Ông l p lu n r ng “Các s n ph m d a vào Silic. Lí do khi n b n có m t nư c Nh t m nh và m t Trung Qu c m nh vào cùng m t th i i m. Trong th p k v a qua. Ngoài ra. T i sao không? Tôi h i. i n t gia d ng. t o nên n n t ng c a các n n kinh t s Mĩ. Syria. ngư i t ng có th i là b trư ng b i n t . như máy tính và các h th ng m ng. “là nh vào chu i cung. Jiang Mianheng. v ph n m m. V l ch s .” Cho dù các nhà lãnh o Trung Qu c.” ó là [tình hu ng] c hai u th ng.” Và không ch có ngư i ài Loan. sau Mĩ và Nh t.W.H. Như câu chuy n v chi c notebook c a tôi ch ng th c. Rõ ràng. i a s các chi ti t máy tính c a m i công ti l n u n t mi n duyên h i Trung Qu c. Pakistan. Group c a ài Loan. Nh t và châu Âu. h ch c n h i con mình ư c c p nh t. riêng ài Loan hi n nay có hơn 100 t ôla u tư Trung Hoa i l c. “là m t i tác trong m t d án s n xu t phi n bán d n Thư ng H i v i Winston Wang thu c Grace T. t t c h v n là các i m nóng có th bùng n b t kì lúc nào và làm ch m hay o ngư c s làm ph ng th gi i. như c u Ch t ch Giang Tr ch Dân.

a s ngư i ài Loan ã b phi u ch ng l i các ng c viên l p pháp thu c ng c m quy n ng h c l p. Và i u gì ã x y ra? Bo m ch m [Motherboards] ã chi n th ng t m [motherland-t qu c]. Tôi tin thông i p mà các c tri ài Loan mu n g i không ph i là h không bao gi mu n ài Loan c l p.424 TH GI I LÀ PH NG Hàng trăm công ti công ngh l n c a Mĩ hi n nay có ho t ng R&D Trung Qu c. vi c có th ã kích s xâm l n c a Trung Qu c và m t tương lai h t s c không ch c ch n. và h ã khôn ngoan l a ch n duy trì s c l p de facto [th c t ] c a mình. trái v i duy trì hưu c u hi n tr ng r ng nó là m t t nh c a i l c. m t cu c chi n tranh phá v chúng không ch khi n các công ti chuy n nhà máy c a h i nơi khác mà còn là m t m t mát l n v u tư R&D Trung Qu c. cái ã r t có l i cho r t nhi u ngư i ài Loan. khi n Mĩ t y chay r ng rãi hàng hóa Trung Qu c – n u Trung Qu c tiêu di t n n dân ch ài Loan – vi c này s d n n xáo ng kinh t nghiêm tr ng bên trong Trung Qu c. ng Dân t c ch nghĩa. ch m d t hi n tr ng c ý m p m . M t cu c chi n tranh như v y cũng có th . ng Dân ch Ti n b (DPP) ng h c l p c a T ng th ng Tr n Th y Bi n ư c d ki n chi n th ng cu c ua l p pháp trư c i th chính. ch trương quan h g n gũi v i B c Kinh. Các c tri dư ng như hi u rõ h ã tr nên g n bó v i i l c n th nào. hơn là c ép s cl p de jure [v pháp lí]. nó ã có th d n n t n công quân s c a Trung Qu c vào ài Loan. mà chính ph B c Kinh ã t cư c vào thúc y s phát tri n c a nó. ph thu c vào nó n ra th nào. N u gi như Tr n chi n th ng và i t i v i chương trình ngh s c a mình bi n ài Loan thành t qu c c a chính nó. ngay c các chính ph là ph n c a các chu i cung l n. Lí thuy t Dell tr i qua th thách th c u tiên vào tháng Ch p 2004. Và nó không m b o r ng các chính ph s không ti n hành các cu c chi n tranh ưa ch n hơn. tôi có th nh c l i th m chí còn hăm h hơn v i Lí thuy t Dell: Nó không bi n các cu c chi n tranh thành l i th i. C nh báo: Cái tôi ã nói khi tôi ngh lí thuy t McDonald’s. khi ài Loan t ch c b u c qu c h i. . M i ngư i trong khu v c u nín th . Tr n b trí cu c b u c như m t cu c trưng c u dân ý v xu t c a ông vi t m t hi n pháp m i. hi n pháp s chính th c kh ng nh c l p c a ài Loan. Mà là h không mu n phá v nguyên tr ng ngay bây gi . m b o DPP không có ư c a s trong ngh vi n.

Chennai. C hai nư c t p trung r t ông quân biên gi i. và nhà khoa h c n . Và n u h v n ch n i vào chi n tranh dù sao i n a. v trí s có th không tr l i trong m t th i dài. khi các chu i cung d ch v k p th i [just-intime] c a nó ã v p vào m t th a chính tr m tính th i-xưa – và chu i cung ã th ng. n gi các c gi c a cu n sách này ã bi t h t các i m n i b t: trung tâm nghiên c u l n nh t ngoài Mĩ c a General Electric n m Bangalore.LÍ THUY T DELL V NGĂN NG A XUNG T 425 G i ý như v y là quá ngây thơ. ch không ph i hai. Thuê m t ôtô t Avis tr c tuy n? Nó ư c qu n lí Bangalore. ngư i phát ngôn c a chính ph Mĩ Richard Boucher ưa ra l i khuy n cáo: “Chúng tôi khuyên các công dân Mĩ hi n ang n r i kh i ó. v vi c tham gia vào b t c th gì tr m t chi n tranh t v . Trong trư ng h p n và Pakistan. ây là cái ã x y ra: Ngày 31 tháng Năm. rong khi trư ng h p th thách l n nh t c a Lí thuy t Dell là Trung Qu c i l i ài Loan. b i c nh trong ó tôi l n u tiên nghĩ v nó. Mumbai. và các thành ph n l n khác. Chuy n hoàn toàn khác là ti n hành m t cu c chi n tranh làm b n m t i ch c a mình trong chu i cung toàn c u th k XXI. B vi x lí c a nhi u máy i n tho i di ng có nhãn hi u ư c thi t k Bangalore.” vì tri n v ng m t cu c s c b ng vũ khí h t nhân v i Pakistan ã tr nên r t th c t . và công vi c k toán h u trư ng và b o trì máy tính cho r t nhi u hãng toàn c u ư c th c hi n t Bangalore. các báo cáo tình báo ám ch r ng c hai có th ánh òn vũ khí h t T . M t chuy n là m t McDonald’s c a b n. Tôi tình c n năm 2002. Nó ch m b o r ng các chính ph mà t nư c sa vào các chu i cung toàn c u s ph i suy nghĩ ba l n. cái giá h s ph i tr là mư i l n cao hơn cái giá c a m t th p k trư c và có l mư i l n cao hơn b t c gì mà các nhà lãnh o c a nư c ó nghĩ n. 2002. nhà thi t k . v i m t nghìn b y trăm kĩ sư. L n v t hành lí b l c c a b n trên máy bay c a Delta hay British Airways ư c th c hi n Bangalore. n i v i chu i cung tri th c và d ch v c a th gi i như Trung Qu c và ài Loan là i v i các chu i cung s n xu t. Lí thuy t Dell ã ch ho t ng m t bên – n – nhưng nó v n có m t nh hư ng l n. s th c là Lí thuy t Dell ã t ch ng t mình m t m c nào ó trong trư ng h p n và Pakistan.

và CNN chi u hình nh nh ng dòng ngư i ch y kh i n .” y qu là m t s giáo d c th t s cho các nhà lãnh o cao tu i c a n New Delhi. cho nên su t cu i tu n chúng tôi Wipro ã phát tri n m t k ho ch kinh doanh liên t c d phòng cho t t c các khách hàng c a chúng tôi.426 TH GI I LÀ PH NG nhân. ch t ch Wipro. ‘Quái th t. m i khách hàng c a chúng ta s có c tri u câu h i ây. Paul nói. “Cái chúng tôi gi i thích v i chính ph . ã chuy n ho t ng h u trư ng và R&D sang Bangalore. song tôi ã xác nh n qua các ngu n tin ngo i giao r ng ó là United Technologies. như American Express và General Electric. i u này không có trong k ho ch khi h quy t nh outsource nghiên c u và ho t ng quy t nh n s m ng sang n . “ph n ch y u c a công vi c kinh doanh c a h bây gi ư c h i tr t ây. tôi nói. V i nhi u công ti toàn c u. Khi b n qu n lí các ho t ng h u trư ng c t t cho American Express ho c General Electric ho c Avis. nh ng ngư i v n chưa ý th c ư c y vi c n ã tr nên quy t nh ra sao i v i chu i cung tri th c toàn c u. căng th ng cao . Tôi không nghĩ ông mu n tôi làm i u ó. ông nói thêm. có th tiên li u ư c gi ây là chìa khóa cho s phát tri n c a n . là t o m t môi trư ng ho t ng n nh. “Tôi ang lư t Web thì nhìn th y l i khuy n cáo v n .’ ó là ngày th Sáu trư c m t kì ngh cu i tu n dài. công ti qu n lí ho t ng h u trư ng c a nhi u công ti a qu c gia Mĩ t n .’ Tôi chuy n ngay thư ó cho i s n Washington và b o ông chuy n cho ngư i có trách nhi m.” Vivek Paul.” N. Và r t nhi u công ti khác. ã ph i lo l ng ngang th . m t hãng outsourcing tri th c hàng u n khác Bangalore. v i ho t ng h u trư ng Bangalore. nói. Các hãng toàn c u Mĩ.” Paul không mu n nói v i tôi ó là công ti nào. vào m t bu i chi u th Sáu. “Ngay khi nhìn th y. Krishnakumar. nhi u trong s h tuy nhiên th y s . “m t CIO c a m t trong các khách hàng l n Mĩ g i e-mail cho tôi nói. ‘bây gi tôi m t r t nhi u th i gian tìm các ngu n thay th cho n . và tôi cũng không