Chuong 1: Tam

1y nhan

thirc cua con ngtrci trong giao ti~p

va

xli'

Iy

BQ nho cam nh~n

LQe

.. ..

B¢nMSfMhay
b¢ nho Him viec

T6ng duyet

....

..

BQ nho dai nan LTM

Hinh 1.5. 1.3./. B6 nhO' cam nhdn

Ma hinh

be}nho,

BQ nho cam nh~n chua cac kieh thieh nh~ duoc tir cac giac quan nhir nghe, nhin, so. Ngiroi ta cho rang, ung voi mBi giac quan e6 rn¢t bQ nho cam nhiln rieng, TI;I.i day cac kich thich ducc rna hoa. Hlnh 1.6 minh hoa viec cam nh~n va mil hoa chet P trong b9 nho dun nhan. Thong tin trong b9 nho dim nhan duoc hru theo each vi~t de: thong tin moi Sl! thay th~ cac thong tin cu. B9 nho cam nh~n e6 mbi lien h~ milt thhh voi bQ nho ngiln han ella M thong nhan thirc.

~~

Q ..

B9 nM nhin

000;-'------11>1

p

Hlnh 1.6. BQ nhc cam nhan th] giac va mil hoa kich thtch,

B6 nho

~gAn han

Thong tin tlr b(l nho cam nh~ qua b9 loc rbi chuyen d~n b(l nho ngiin han, Khi thong tin trong bQ nho ngeln han bao hoa (do dung hrong e6 han), thong tin kh6ng duoc chuyen sang ntra, Thong tin t6n hru trong bQ nho cam nhan v6i cac chu trinh khac nhau. V6i bQ nho th] giac, thoi gian t6n hru khoang 200ms, voi bQ nho thinh giac thl Iau hem khoang 1500ms.
1.3.2. B9 nho ng&n han

B(l nho ngan han t6 chirc nhir ki~u thanh ghi ella may tlnh. N6 chua cac toan hang VaG hay cac k€t qua trung gian ella cac xu Iy hien thoi. Cac toan hang den tir be>nho cam nh~ hay bO nho dai han, Thong tin dBn ta bO nho cam nhiln khong con mang cac d~c tnrng v~t Iy nfra rna no cia duge giai nghla-cac ban dich. Thong tin t1~n tu b9 nho dai han duoc cat tnann timg dean (chunks), duoc kich heat hoi b(j xu Iy nhan thirc. Mai doan lit mot dan vi nhan tlnrc ky hieu, mot S\I" tnru tirong e6 thS k6t hop v6i cac don vj khac. 8\1"ket hop va ban ehAt cua mot doan phu thuQe vao tri thirc cua mN co!th€. Thi du, HUT la m(lt ehfr vi~t tat va

30

Tuong lac nguai -

may - DHBK

Ha N(}i

Chuong 1: Tam

ly nhan

thuc cua can nguoi trong giao tiip va Xlr

ly

voi da s6 ngiroi d~u hieu do la t@nTruong Dai hoc Bach khoa vi~t tAt bang ti~ng Anh, Tuy nhien voi nhieu nguoi khac, ho se hi~u la ba doan rieng biet: H, U va T. Bi) nho ngan han co 3 d~c trung chinh, D~c tnrng tlur nhAt la thai gian truy nMp nhanh, khoang 70 ms, Tuy nhien, thong tin hu hong cung nhanh, khoang 200 rns. 06 cling la d~c trung thir hai. Dl).c tnrng trur ba la dung lUQ11g nho han ch~. Theo J.Dix, co 2 bi) phuong phap d~ do dung IU9l1gbi) nho. Phuong phap thu nhAt dua van vi¢c xac dinh chieu dai cua mi)t chu6i rna ta co th~ nho I<j.iheo thir nr, Phuong phap thir hai dua van s6 muc rna t ta c6 th€ nh6 theo thir nr b~t 10'. Theo cong thirc n6i tieng ella G.Miller, mQt ngiroi blnh thuong chi nho duoc khoang 7±2 doan: co th~ la day cac con s6, cac su kien, ... Khi rna bi) nho ngan nan bao hoa, 51,! kich heat cua dean rnoi se xoa di thong tin trong hi) nho n~u n6 khong duoc nnac lai. Di6u nay cilng g~n giong chien uroc phan trang hi) nho cua M di€u nanh, Oi~u nay giai thich tai sao khi cac con s6 hay su kien d~n Mm d~p ta chi nh6 duoc mQt S6 thai, nhu theo cong thirc cua Miller Iii khoang tir 5 d~n 9. Tuy nhien, khi cac doan diroc hrnh thanh tir cac rn&u t6t, kha nang nh6 se tang len. Xet xau chit sau rna m6i am ti~t hay doan g6m 2 hay 3 chu elk "hec atr unu pth etr eer', R3 rang la nit kh6 nh6. Song n~u ta djch chuyen chii' cai cuAi cung len d~u va cling tao thanh xau moi theo quy t~c tren, ta c6: "the cat run up the tree". Xau nay hien nhien la d6 doc va d6 nho, MQt thuc t~ khac ciing rninh chirng r~ng, kl tl,l'cubi cung trong m9t cliu hay su kien cu6i cung trong m9t day 1ftd€
nho nhat,

1.3.3. 89 nha dai han Bi) nh6 dai han co vai tro nhir h9 nho trung tam va bQ nh6 thu cAp cua may tinh: n6 luu trCtthong tin, thong tin d6 co the duoc doc hay hi thay dbi. BQ nho dai nan co rnQt s6 dlj.c trung ehinh sau: Thir nhAt n6 co du true tuyen tinh va co dung nrong 160. Noi chung III dung IUQ11g bi? nho nay kh6ng han ch~. Thir hai Ia tho; gian truy c~p nrong dbi ch~, khoang

Hlnh 1.7. Thong tin ve loai cho bi€u di~n dU'Oidang mang ngtr nghia trong be) nM dai han.

Tuang tac nguih -

may - DHBK

Ha NQi

31

n tu. b¢ nhc dai han g6m 2 kiSu: kiSu roi rae (episode memory) va kieu ngfr nghia.7. Co ba 10<. bieu di€n m6i quan h¢ ngu nghia giua cac mAu tin va h6 tro suy di€n. Thong tin trong hQ nho ngu nghia c6 th€ liiy tir hi) nh6 roi rae va vi the chung ta e6 thoShoc cac su ki¢n rnoi hay cac khai niem nr kinh nghiem. thoi gian hir hong cham. Cac khe nay co thS chua gia tr] ngAm dinh. cac khai niem va cac k5' nang rna chung ta tnu th~p dugc. chung ta xem xet qua trlnh xu thong tin. BO nho ngil nghia chua dung cac mau tin c6 cAu true va cac SI! kien.ly 1/10 s.fJHBK Hil NOi . Nguoi ta ciing d6 xuiit m9t s6 cAu true khac cua bi) nhc trong vi~c bieu di~n tri tlnrc va mlli cAu true biSu di€n m9t sic thai khac. Dang frame kha quen thuoc trong bieu di€n tri tmrc va thuong duoc dung dS bieu di€n cac d6i nrong pmrc tap. 32 Tuang ttic ngw-i -may . B¢ nh6 rai rae chua cac bi~n c6 va kinh nghiern theo kieu tu5. Ngoai vi~c bieu di~n tri thirc nhu tren. Tlur ba. Thi du. ngiroi ta cho r~ng. Cac thuoc tinh v€ mot noi cu th€ duoc hru cung voi noi d6. V~ m~t du true. B9 nho ngil nghia duoc du true theo each tlnrc cho phep ta truy nhap thong tin. thi du nrur frame (khung) hay Script. Biiu di€n tri thu-c dlf8 vao frame. Chinh nho h9 nho nay.5). chung ta khong the n6i loai ch6 chan ciru Shadow co 4 chan va I duoi. Qua trinh cfing co th€ duoc t6i l1U thea nhieu each.hanh d9ng dang "If cond then Action ". Cac muc ducc k€t hop voi mot lap khac va c6 th€ thua k€ cac thuoc tinh tu cac lop chao Hinh 1. Thong tin tir bi) nho ngin han chuyen d~n b{l nho LTM thea co che "t6ng duyet" (hinh 1. f)i~u nay cho phep chung ta khai quat hoa cac tnrong hop cu th6. thi du nlur: "oSu ch6 tnrong thanh thl n6 se chay rong". ta co th6 xay dung lai cac bien c6 theo cac tnoi diem khac nhau trong cuoc song. quen va trich rut thong tin. Thong tin trong bi) nho nay duoc bi6u di€n diroi dang mang ngl1 ngnia nhu chi ra trong h inh I. TiSp theo.8 Fixed Chan: 4 Default: Loai: an thit Am thanh: 'choi tai Variable Kich thuoc: Mau sac: DOG Collie Fixed Nhanh cua: cho Loai: ch6 chan ciru Default: Kfch thuoc: 65 em Variable Mau sac: Hlnh 1. song c6 th€ suy luan tir thong tin chung cua noi Sheepdog va Dog. nguoi ta con sir dung cac lu~t kiSu di~u kien.7 minh hoa viec bieu di€n thong tin v~ loai ch6 hAng rnang ngfr ngnia. do v~y thong tin chung v€ loai cho duoc hru (] rmrc cao nhat. c6 dinh hay thay dbi nhir minh hOI/> trong hinh 1.8.1i d9ng cninh lien quan dSn xu Iy thong tin trong bQ nh6 LTM: hru trfr/nha II/>i noat ly thong tin trong b¢ nho dai han (L TM).Chuang 1: Tam ly nhan thirc cua con ngiroi trong giao ti~p va xU. Frame c6 chua cac khe (slot) dung d€ b6 sung gia trj cua cac thuoc tinh.

Chuang J: Tam ly nhan thirc cua eon nguoi trong giao tiSp va xli' ly V€ nguyen nhan thong tin hi quen e6 hal Iy thuyet diroc neu ra: thong tin b] hu hong hay c6 hien tuong giao thoa. Trang each i</. Voi kinh nghiern cua minh. quy nap hay phan clurng. Con nguoi hay sir dung mot vai ki~u l~p lu</. Lap luan ki~u suy luan: Lap luan kieu nay duoc ti~n hanh bAng each dua ra cac ket lu*n dn thiet ml)t each logic nr cac gia thik Cac l</. ta v§n c6 thS xac dinh mot each don gian qua trinh nay. J. Vi¢c suy nghT dol hoi nhieu tri thirc. S\!.lgoi lai co the tro giup hoi viec cung dp cac goi y trich rut va lam cho chu thS truy nhap thong tin nhanh chong. C6 khuynh huang cho Tang cac thong tin tich ClJC d~ nho han cac thong tin lieu cue.DHBK HiJ N(Ji 33 . Dieu nay co nghla la cac thong tin rnoi hu hong nhanh han cac thong tin cu. hQi.1. Trong kieu goi lai. con trong kieu cong nnan. Mot viec goi Y nhu v~y c6 th€ dircc ti~n hanh thea each phan loai thong tin. Ngiroi ta cho Tang cac tit xuc dong kh6 nho trong hI) nho ngan han song lai d~ nh6 trong hI> nhc LTM. L~p luin va giai quy~t vAn a€ Tren day. Con nguoi c6 kha nang su dung thong tin de I~p lu~n.lC khac nhau. Mot s6 hoat dQng tri trurc Iii kha true tiep Va cac tri thirc duoc yeu cau co th~ bi rang buoc. chung ta se xem xet viec xu ly va quan Iy thong tin. su hien dien cua thong tin cung cdp tri tlurc v€ no rna chung ta dil th~y IU truce. 1. Thi du.l m~t mal thong tin cu. 4. Cac thong tin trong mQt loai se d~ nh6 han cac loai khac. SI. hrong thong tin tin yeu du la kna nho tir mQt vai Hnh VI. Vi¢c quen thong tin cilng con do m(H nguyen nhan khac ntta la y~u t6 xuc dong. cAn chu y la k~t lu~n 10 gich duoc d§n xu!t tu gia thi€t va khong nhdt thi~t phai dung. . khi chung ta nhan thong tin rnoi se gay nen sl.. Co thS do la qua trlnh phirc tap nh~t phan hi¢t can ngiroi voi cac h~ th6ng xu ly thong tin knac.lCbO hoac knong duo Suy nghT cua can ngiroi la don gian va kieu nr nh~n biet: khi ta kh6ng luon s~n sang xac dinh qua trlnh ta sir dung. Thi du: "ndu trai mua thi ddl van kho". Ebbinhaus cho rang thong tin bi hu hong thea thang logarit. con ngiroi hay mang cac tri thtrc TUO'nglac nguat - may . cAu true xii. Thi du.lClien quan. thong tin duoc tao lai nr hI) nno. Vi~c trich rut thong tin tit bO nho LTM co the chia thanh hai kieu: kieu goi lai (recall) va kieu cong nh*n (recognition). qua do cnung ta su dung tri tlurc da co d6 dung nen k~t IU</.. Mot s6 hoat dong khac lai yeu du mQt s6 hrong [611tri thirc tit cac linh VI. giai quyet vAn dS va tien hanh cac boat dQng khi thong tin co tinh CI.plu?n kieu nay c6 th~ bi~u di~n duoi dang: "Niu diJu kiin thi hanh dong .1' kien tren th~ gioi. tuy nhien. Tuy nhien. chung ta ail xem xet each thong tin den va di cung nrur each luu trtr thong tin cua can ngiroi. I..". Thuy~t giao thoa cho rAng. d~ d~ hieu cac tieu dS trong mQt to baa lai doi hoi nhieu ki~n trurc v~ chinh tr].. "neu fa 1M sau co fa se di lam". Lap ludn (reasoning) L~p lu</. d~ thirc hi¢n mot phep tinh. Trang cac phAn du6i day. Day Iii suy luan hop tlnrc du r~ng n6 rnau thu~n voi tri thirc cua cnung ta ve cM dung trong th~ gi6i thuc.nhay suy diSn diSu moi v6 llnh VlJC quan tam. cac 51.nnhu: suy luan.4.n [a mQt qua trinh.plu~ nay. cong nhan la mot hoat dong nMn tlurc kern phirc tap vi thong tin duoc cung cAp nhu mot sir gqi y.

bai vi e6 Ih~ co nhieu nguyen nhan khac. n€:u the cho Ill. Nhu trong thi du tren. gia thiSt f~ng Sam thuong 1Mxe rfll nhanh khi say nrou. thay vi khong dang tin c<:iY. 3. I. Ly thuySt Gestalt Cac nha tam ly h9C 0 tnrong Gestalt eho rang giai quyrt vAn d€ cua can ngiroi bao g6m san xu!t va tai san xu~t.mQt bQ xU Iy thong tin co gi6i han. 1. TAt nhien each suy lu<:innay la khong tin c~y va co the kh6ng chung minh duoc la dung. D6 la Iy thuyet khong gian bai toan. Cac dich truu tUQ11gkh6ng du kha nang giai thlch ban chAt. 2. Tai san xuat xay dung tit cac kinh nghi¢m co truce nhu cac hanh vi duoc tuyen b6. Thl du. Tuy nhien. Chung ta chi co the clurng rninh no la sai. Suy ludn guy nap: Quy nap la qua trinh suy di~n tir cai di\ bi~t sang cai chua biet. S\I ki~n luon duoc at N~u I~p luan la prurong ti~n dS suy di6n thong tin moi til cai dli biSt tnt giai quyet v~n dS la qua trinh tim lbi giai cho mQt nhiern vu chua biet bAng cac tri tmrc chung ta co. Thi d\.4. chung ta v~n kh6ng thieh thay d6i khang dinh cua minh la "moi con voi dJu co wit'. Thi du. Ly thuyet chu yeu thir hai duoc d6 xu fit hai Newell va Simon vao nrumg nam 1970. Tuy nhien. Co nhiSu each nhin khac nhau vS each thuc con ngiroi glai quyet vitn dS.2. song cnung ta e6 mQt tri thirc chac chan v~ cac can voi rna cnung ta dl1 chuan hi cho chan Iy v6i moi rnuc dtcn tmrc t€.mil)' . Di€u nay co th~ dan dEn cac voln d~ trong mot su ki~n Iuon tiep thea mot hanh dQng thi nguoi dung c6 tao ra boi hanh dong. chung ta khong baa gio thity h6t moi can voi dl1 tung song hay se chao dbi. Thi du. Giai quyet vftn db cua con nguci duoc d~c tnrng boi boi kha nang "thich nghitnong tin CIa co d~ xu Iy thong tin moi. djch ehuy€n tir cae hunh vi dSn Iy thuy~t xu Iy thong lin. Giai quyet van iai hay thich suy luan nhu th€ tro mor Iy thuyet ng!u nhien cac he tuong tac. con san xuftt ill. D6 ill. quy nap ia mQt qua trinh hUu feh rna chung ta sir dung mot each kh6ng khac nhau trong vi~c hoc v~ rnoi tnrong cua chung ta. Ly thuy€1 nay cho rang bQ na.fJHBK HiJ N(ji .o Ill.song con nguoi va cu gilt chung eho den 'khi e6 mQt su th~t hiSn nhien d6 h6 hay mQt giai thlch. 34 Turrng tac ngutli . phuong phap chung ta dung de dua ra cac giai thieh eho cac su ki~n chung ta quan sat. Tuy nhien. Ban chAt cua ly thuySt nay Ill. diSu nay nit kh6ng dang tin cay. thay vi kh6ng tin cay. dung nen ban ehfit va cau true hoa lai vAn dS. Cac nghien ciru cho thfty can nguoi tnich suy lu~n tich cue han suy lu<:intieu cue hay phu dinh. each suy luau tnll ba ella can nguoi. N6u chung ta quan tam d~n tinh hQ'P ly han la chan ly thi rnoi gia thiet phai ducc tuong minh. Ra doi som nhM vao mra d~u thE ky nay la Iy thuy~t Gestalt n6 baa g6m ca tinh sir dung lai cac tri trurc va each suy nghl. Thi du nhu cac con voi rna chung ta dl1 nhin thfty dSu co voi thl ta co thS k6t lu~n la moi can voi d€u co voi. cai thuong duoc suy luan m(H each fong rai bang quy nap.l. nSu ta thfiy mot con voi khnng co voi. nhu v<:iY neu bit g~p Sam lai rfit nhann. khong au kha nang suy luan d~ dfut toi lei giai. Phan chUng: Day Ill.Chuang 1: Tam Iy nhan thirc cua can nguoi trong giao tiep va xu ly v€ th~ gioi vao qua trinh suy luan. cnung ta c6 th~ khang dinh Sam b] say nrou. e6 th€ vi VQi rna Sam 1M xe rAt nhanh cnir khong hAn ia say ruou. D6 la mt)t each suy \u~n t6t vi no cho phep chung ta t\10 mQt 161di tit trong qua trinh d6i thoai va wang tac gicta can ngIH'ri.

SI. quy«h v~n d~ cua con du cac hi~n nhien hay cAu true d~ h6 tro Iy tbuyet. V\IC nay se dUO'c trlnh bay ehi ti!1 trong phAn II va Tuvng tde ngud'i· may . . cac ung dung kh6ng hien nhien hay don gian nhu v~y. Cae ki~n thire lien quan d~n linh ph!n III eua eu6n sach. Do v~y. cac bien phap su: d\lng va cae kMeh thS e6 lien quan. chung ta da d~ cap mQt each torn lucc each tlurc con nguoi cam nhan. cac nguyen t~c vit k~t qua cua cac nghien Clm trong tam Iy hoc di:'idue k~t thanh cae chuftn cho thiSt k~. Tuy nnien. chung ta co th~ suy di€n ngay ring rnau 10' khong duoc dung cno nhtrng chi ti~t quan trong bai vi nguoi dung r~t kh6 cam nh<). TAm Iy va thi~t k~ h~ thAng tuong tac Trong cac phan tren cua chuang. trang thai ban dAu hien nhien la trang thai cac db v~1 fJ vi tri hien tai. Thi du khi chung ta b6 trl lai cac db vM trong phong. Tuy nhien ap dung nhu thS nao nhtrng di€u da th~y vao viec thi€t kS m¢t he thang tuong tac cling co nhieu dieu phai ban.p dAn trong each rno til vi¢c gill. trang thai cuoi cung la cac db v~t duoc bB trt lai. Doi khi nhtmg k€t Iuan tnrc ti€p co thS tao dung ngay.phan tich phirong tien-dtch. trong lU9'Og cac d6 v~t va cnung ta lai d~t ra cac dlch con moi. Vi¢c chon thao tac nao la phu thuoc vao kich thuoc.nmau nay.. Ly thuyet kh6ng gian bai toan Newell va Simon gai dinh rang giil quy~t van dt t~p trung vao khong gian bai toan.in d€ bao g6m vi?c kho] tao cac phat bieu nay bing each dung cac phep dich chuyen hQ'P IY. Kh6ng gian bai roan bao g6m cac pnat bieu cua bai toan va viec giai quyet v.l'ct~. Ly thuyet kh6ng gian bai roan va mo hinh giai quyet bai toan tbng quat duoc img dung rong rai trong giai quyet vftn d~ trong cac linn vue ducc djnh nghia tBt.DHBK Ha N6i 35 .f khac nhau gina hai trang thai nay la vi tri cac db v~t va chung ta co th~ Slr dung nhieu thao lac khac nhau nhu: be. D€ Irq giup eho cae nhit thiet kS. trong nhi€u truong hQ'P.5. Bai toan c6 m<)t trang thai ban dAu va m<)t trang thai dich va ngiroi dung Slr dung cac phep toan d~ dich chuyen tit cai dau tien dSn cai dich cuBi cung. xU: ly. N6 c6 th~ nguy hiern va dAn chang ta tao nen cac khai quat khong hQ'P tlnrc.rern knong gian bai loan la han eh~ boi dung hrong cua b<) nho ng~n han va tae d<) rna thong tin duoc rut. Tnl du. viec tim s. Voi muc dich ap dung cac nguyen t~e uim Iy hoc hoac rut ra m<)t tinh chat trong thi~t k~. giai quy~t vAn d€. M<)l heuristic quen thuoc 13 "michs-ends analysis". kh6ng gian bai toan nhu vay c6 th~ la r~t Ian va dn phai dung heuristic d~ hra chon cac phep toan thich hop d~ dat rnuc dich.. trang thai diu lien duoc sanh voi trang thai dich va m¢t phep toan duoc chon nham lam giam bat su khac nhau giua chung. Trong m¢t heuristic nhu th€. Tuy nhien.Chuang 1: Tam Tuy rang Iy nhan tlurc cua con nguoi trong giao ti~p va xu Iy Iy tnuyet ngirci song no knong cung nay kha h§. chung ta dn hi€u ngfr cann cua n6 t"-eo ca 2 khai niern: (] dau no phil hop voi cac yeu t6 tam Iy va cac chi ti~t cua cac kinh nghi¢m th1. Chu y rAng kinh nghiern se cho phep ta giai quyet vdn d~ rn¢t each d~ dang han khi chung ta co thS du true khong gian bai toan mQt each nrong trng va chon hra cac phep toan m<)t each hieu qua. d~y. hru ttil thong tin va each suy luan. cac rno hlnh va kY thu~t danh gia Ihi~t k~. dich cnuyen vi tri. cap 2. M<)t d~e trung quan trong cua mo hinh Newell-Simon la cac thao tac thuc hi¢n ben trong cac rang buoc cua he thong xu 19 con nguoi. 1.

Thilh bi ra 2.4.1.m(ry . Xii' Iy thOng tin 2.3.80 nht'r 2.S.6.Chuang 2: Nhan t6 may tinh trong tuong tac ngiroi .2. T6ng quan 2. Thi~t bi vao 2.may 2 MAYTINH NQi dung 2.DHBK Ha Noi . K~t luin 36 Tuong tac ngutr! .

chuot. chung ta d.1. . Thi du. Bieu chinh chung ta quan tam day la mot may tinh thuc SI.DHBK HiI N(Ji 37 . sao cho nguoi dung co th~ vao cang nhanh cang t6t. chung ta se xem xet d5i tU911gthrr hai: may tinh.may . Theo each nay.BQ xir - • Hinh 2.may May tinh Iii thanh phftn tmr hai tham gia trong tuang tac nguoi-rnay. may tinh diroc xem nhu mot e6ng cu quan Iy va nhan th6ng tin. Kh6ng mot thong tin nao ducc b6 sung vao kho luu tni cua may tinh.n phai hieu r5 ca hai dbi tU911g. bo nho va nhCing di~u lien quan. thuc hien mot chuang trlnh". hoa): ban phlm. chung ta dii tim hi~u y~u t5 eon nguoi va dit phan tich d~c diem tam Iy nhan thtrc ella nguoi dung trong ngfr canh nrong taco Trong chuang nay. tuy nhien th6ng tin duoc Ciua van thee dang I~nh nh~m bao eho may tinh thuc hien m6t nhiem V1.l"C nrong tac nguoi-may tang khi viec tuang tac dung may tinh tang.Thiet bi vao ra (bao gem van fa van ban va vao fa de. Truce khi xem xet chi ti~t cac thanh phan. chung ta chi quan tam toi m9t 56 y6u t5: cac thi~t b] vao ra. Voi may tinh.1 .l hay mot t~p nhiern V1. Trong chuang M(>t. b(l nho dai han: winl1m~ ~Mcm • II rna tir. Thong tin van thee 16 (] day la thong tin phai eo khu6n dang duoc djnh nghla t5t. Tang quan t6 May tinh trong tuong tac ngiro'i . man htnh.l chuyen dung. mQt may tinh c6 th~ duoc dinh nghia nhu sau: "may tfnh la mot thanh phan tham gia wang tac. • 12-37pm . xem xet 51. song chung ta cling hoc diroc nhieu di~u. B~ hi~u each con ngiroi tuang tac val may tinh nhu th~ nao.! anh huong cua chung toi kieu dang giao ti~p va each thi6t k~ giao tiSp. IY.!. TM nhien la thl du nay qua dan gian. Theo W. mot cong tk dSn co th€ ducc xem nhu mot may tinh thuc hien mot chuang trinh dan gian: den sang khi ta nhan cong den tAt khi ta nha c6ng tac. ngiroi dung ng6i tnroc may tinh va thong tin ducc dua vao thee loi ohic cua may. N6 gem nhCing thanh phftn gl va vai tro cua cac thanh phftn d6 trong giao tl€p? tk a M(>t may tlnh tieu bi@u bao g6m cac thanh phan dual day: CO" ban nhir chi fa trong hinh 2.8(> nho: bQ nho ng~n han (RAM).Cluamg 2: Nhan 2. chu y rang may tinh eo hai each xu Iy thong tin: theo 10 (batch) hay true tuyen (on-line). Linh VI. Djnh nghia khai quat nay co th~ ap dung cho nhi~u thiet b] nrong tac. Cae thanh ph§n ella mQt may tlnh tieu bilu. dTa CD. Voi ki~u true tuyen. Thimbleby.1. Tuang tac nguai .

Ban phlm QWERTY.ltt6e dt) g~ phim cao. DVORAK.Chuong 2: Nhan t6 may tinh trong nrong tac nguo! • may 2. Vi~c thi~t k~ ctmg lam giam tbi thi~u s6 hrong phlrn 0 cac vi trl ng6n tay yeu. Cac phim tren ban pnim nay diroc bi. Thi€t bi nay tlurong duoc sir dung cho cac tniet hi dien tir ca nhan b6 tui. Bim phlm Ban phim la thiet bi van quan trong va quen thu¢c nhAt hi~n nay.2. M9t loai ban phim khac cung duoc thiet ke va sudl. Cac ban phim duoc thi~t ketneo cac chuan. song cac ehll' cai duoc gan cho cae phim khac nhau. Tuy nhien.2.lng: ban phlm DVORAK. Loai ban phlm nay duoc thi€t k€ tuong ur kieu QWERTY. chi ra ring 10\1i ban phim nay kbong nhanh dbi voi nhll'ng nguoi dung duoc dao tao. Dua vao vi~c phan tich each g~ phlm. Hi~n nay cac ban phim may tlnh kieu nay cung ail. thiet b] djnh vi tlurong dung trong ch€ 1... nen chua th~t t6i uu. 38 TU011g tac nguot- may • DHBK Ha N9i . Vi tri mot vai phim tren ban phlm co the thay d6i.ngdira thong tin cho may tinh. nh6m phim de Mot loai ban phim duoc cai tiSn do Ja ban phim chet cai. Tuy diroc sir dung rQng rai. Ban phlm duoc sir dung chu y~u d~ dua van dfr li~u dang van ban hay cac diu I~nh. phu thu(ie van ruroc su dung: Ann-My hay Phap. Cac thi~t bj nay gom hai loai chlnh: thi€t bj van van ban va thi~t b] dinh v].2.1. ban phlm nay duoc thi~t k~ nham giup nguoi dung di. nhom chinh: nh6m phlm ehll' cai. Loai thong dung nh~t la ban phim QWERTY. tri theo thtr tlJ chet cai. nh6m di cbuyen con tro va nh6m phlm d~e bi~t g6m de phim chirc nang va cac phim di~u khien khac. Thi~t bj vao Thi~t bi van la thiet b] chu y~u cung cdp kha n1!. c6 nhitu cai tien thlch nop han. cturng minh r~ng voi ban phfm nay t6c dt) tang tir 10· 15% va giam str m~t rnoi ella nguoi dung. Y tuong thiet k€ nay nham lam giam thai gian eho nhll'ng nguoi Slr dung. Thi~t b] van van ban gbm: cac ki~u ban phim QWERTY.19 d6 hoa nhir: chuet. Hloh 2. thi€t bi djnh vi hai chieu. song do thiet kS dua vao ban phirn may cnu. . . cac nghien ciru dil. minh hoa qua hinh 2. 2.2. Thuc nghiem dil. N6 dugc thi€t kS U'U tien nhtrng nguoi dung thuan tay phai (56%). 81m phim ki~u nay duoc thiSt ke dua tren kiSu ban pnim may chfr va bao g6m 4 s6.

Chii' viet tay la rnQt noat dong kha quen thuQC va ph6 bien. 56 dia chi. h~ thOng nhan dang duoc thi tnrong hoa rnQt each tich C\IC nhat la dOi voi cac thiet bi b6 tui. H~ thong dua vao each viet thuong nho han. MrJt s6 thdl hi VaG khac Ben canh cac loai ban phim ail nghien CUu tren. Tuy nhien c6 rdt nhi€u bdt igi voi each nhan dang chu viet. thiet ke kha khac so voi ban phim thong thuong (xem hinh 2. thl voi may tinh khi nhan dang dAu vao kieu nay va bi~n alli sang van ban. a tu C6 nhieu each tit~p c~n cho qua trlnh nay: tiep c~n dua VaG ban phim. nget canh cung co th€ tro giup xac dinh vi~c dbng nhftt chii' cal song thuong kh6ng du kha nang cung dp thong tin. Neu chung ta df! co kha nang vi&t nhu chung ta viet tren giiy. mot s6 thiet bi vao knac cling duoc nghie. Di€u nay cting co nghia la nhan dang true tuyen kho han nhieu so voi doc van ban eM viet tren giAy. Trong each tiep c~n dua vao each vi@t. Loai ban phim nay chi co 4 hay 5 phim.2.2. cac ca thS khac nhau trong nh~n dang rAt IOn va gay nhi~u kh6 khan cho qua trlnh nh?>n dang. Con nhieu plurc tap knac khi rna cac chit cai trong la cac dang va thuong duoc tao nen nit khac nhau va phu thudc vao til hien tai. ti€p c~n dua vao each vik V oi each tiep c~n dua vao ban phim. ~\1nD ~ Hinh 2.may Ban phim nay duoc M(lt loai ban pnirn khac cling duoc thiet ke: ban phim CHORD. .Chuang 2: Nhan t6 May tinh trong tuong tac nguoi . Tuong Ide nguot - may .3. do d~c thu cua cac ling dung va each thirc nrong tac. cong nghe hien tai con chua du ehlnh xac va con gap nhi€u 16i khi nhan dang chit. phac thao y tirong nhir nh~t 1<9. Cai c6 y nghia quan trong nhAt trong nhan dang chfr khong phai do chlnh dang chii' rna do "stroke information" . Vi the e6 th& ap dung cho cac may tinh bo tui hay cac thiet b] di~n tli. Ban phim CHORD. h9C nhanh.3). Di~u nay c6 nghia h\ thi~t bi h6 tro qua trinh nhan dang phai h6 tro va torn diroc thong tin v~ dang net chir khong phai la dang leY tu cu6i cung. S11 dung nh~n dang chi} c6 nhi€u uu diem so voi dung ban phim. Tuy nhien IO\l1 ban phfm nay It ducc ua chuQng do tlnh thieu tI. 2.each rna chfr duoc vI! len. Thir hai. nMn dang tbc dQ. cac h~ thong ducc thiet k€ nhu cac h~ thong tieu bieu.} ciru va thiet kS niur: b(i nhan dang cM viet tay. Thu nhSt. Ban phim nay co mQt 56 uu diem: kich thuoc nho. chung ta co th~ thAy do la mQt each thirc tuong tac true tiep va dan gian. No cling h~p d~n nhir mot phuong phap VaG van ban.DHBK Hii N(ii 39 . Cha: cai duoc tao ra khi nhan d6ng thoi mQt s6 phim.r nhien cua each b6 tri phim va s61ugng phlm. chlnh xac va d~ dung han trong khi cac phim nho thi d~ m¢t hoac th~m chi khong dung duoc. Cac may nhu thS duoc dung chinh d~ ghi chep.

hay thuc hien mot tac dQng nao d6 nhir djnh vi mQt vi tri trong mot dean tai li~u. Chuot mot phim ciing duoc thiet k~ nhu chuot nhi~u phlm.~p. mQt birc anh.I chuyen d{lng nrong dbi se chuyen dSn may tinh qua cap n6i n6 voi may tlnh. 000 Hlnh 2. Thiet bi chuot.4..4).DHBK HlJ NJi . joystick. Cling tuong tu nhir tren voi phim trai hay phlrn phai (voi chuot ba phim. cung voi cac thiet bi vao van ban nhu tren.. Cac thiet b] nay thirong dung dS tro toi cac d6i nrong tren man hinh nhu mot rnuc cua menu. va k~t qua la con tro tren man hlnh djch chuyen theo. song loai nay ngay nay kbong thong dung. Uu di~m cua ki~u giao ti~p nay la rAt tv nhien va ti l~ nhan dang kha eao (90%). Do each di chuyen nhir v~y. Thong tin v~ SI. Chung la sf': xem xet cac thiet bj chinh nhu thiet b] chuot. nhit In voi nhtrng ngiroi dung mal. . phim giua hAu nmr rAt il dung). song da nhanh ch6ng tro thanh thiet bi khong thS thieu cua h~u het cac may tinh ca nhan. Han nita. Chuot la thiet bi vao gian liSp va chi eung cAp thong tin vS chuyen dQng nrong d6i cua vien bi trong h¢p. do la phim trai cung va phlm phai cung.. Tuy nhien viec rna Tong h~ th6ng nay voi ng6n ngCt nr nhien con nhieu vftn dS phai giai quyet: 16i chinh til.2. . 40 Tuong rae nguai - may . thiet b] nay khong doi hoi nhieu khong gian. d. rnot folder. vien bi xoay tron ben trong h!)p cham vao cac rnau (c6 3 rnau) b6 tri ben trong gay nen thay dbi vS the nang. Chuot thirong duoc thiet ke voi klch thuoc nh6 va co nr I dSn 3 phim (hinh 2. Tuy nhien. . tieng noi eiing la mQt each giao t. 2. cac thiet bi tro va djnh vi cling d6ng mQt vai tro quan trong trong giao tiep nguoi-may. Cac phim chuot duoc nhdn d~ thuc bien mQt hanh vi hra chon hay khoi tao m9t hanh dQng. Viec nhan dang tieng n6i la mot llnh vue kha hira hen cua nhan dang van ban. lastop. kich hoat m!)1 phlm lenh. hay cec tram lam viec. do kfch thuoc nho va hinh dang d~c biet nen nguoi dung khong bi moi lay. Su thay d6i vS the nang giup doan nhan su thay dbi vi tri theo cac huang.Chuimg 2: Nhiin t6 may tinh trong tuong tac ngiroi • may Ngoai chit viet tay. Tuy theo tlnh huong rna nguoi ta nhan dan hay nhan kep phim chuot. Khi hOp chuot di chuyen tren tdm tnrot.n phai co cac thiet bj thleh hop va gia thanh thuong kha eao. ChuQt Chuot tuy xuat hien sau ban phim.3 Cac Ihilt hi tro va dinh vi Voi cac may tinh hien dai. sir thi€:u chinh xac.. Tuy nhien do each di chuyen nhir v~y nen dn c6 th6 thai gian dao tao. N6 e6 th~ tnrot tU goc trai rren man hlnh den tat ca moi vi trl khac rna khong lac Q9ng den con IrO.

Voi loai tuy~t d6i. Quet lu6i la dang ph6 bit~n nh!t va Ie:\. N6 cung 111. Thi~t b] ra Cac thi~t b] fa cua may tinh kha phong phu. Do each b6 trl va di chuyen nhu tren. loa. Nguyen t~c cua man hlnh nay kha dan gian: m9t dong di~n ttl b~n ra ttr sung b~n dien tiro Dong di~n tit nay ducc dinh huong va di€u khien boi tir tnrong. D9 phan giai man Tuang tac ngu"(}j ~ may . d<. thi~t bi VaG gian ti~p va yeu du sir phan tach cac phim khi chon. N6i chung. chuyen dong IA mot d~c tnrng quan trong vi vi tri cua dn nrong ung vai vi tri con tro tren man hlnh. Man hinh ki~u CRT. tracball khong dn khong gian khi thao tac va thi~t bi diroc thi€t k~ a dang nen. . Loai dAng huang thi sue ep tren dn la quan trong vi n6 tao nen mot tbc dO (velocity) nrong irng ella con tr6 va khi n6 duoc tha can lai ve vi trl trung Him.. Joystick cung la mQt thi€t b] vao gian tiep vei kich thuoc kha nho. C6 hai 10. Man hinh e6 3 eh€ do quet khac nhau: che dQ luai (raster). eh~ dQ ng~u nhien va ch~ do true tiep.. N6 g6m mQt hop mong voi mQt dn. tit tren xuong duoi vai tAn s6 quet la 30 Hz. Truce h~t phai k~ d~n thi~t b] Tracball. Man hinh Man hinh may tinh c6 nhiSu dang song ph6 bi~n (Cathode Ray Tube).may s5 thi~t hi djnh vi hal chi~u khac Ngoai chuet. Su chuyen dong cua dn tao nen S1.Chuang 2: Nhan MQt t6 May tinh trong tirong tac nguoi . song lai to ra c6 nhieu khi€m khuy€t khi phai dich chuyen dai.lp vao man hinh phil photpho.3.S. 2. Hinh Que! ch~ dQ hr6'i nhM la dang bng di~n tir CRT tac dSu c6 man hlnh sang va la may tinh. Joystick la mot thi~t b] kMng d~t va kha vtrng chac. huan cho cac man htnh ti vi. Vi~c quet duoc c thuc hien tir trai sang phai. no t6t hon chuQt.1i joystick: loai tuyet dbi va loai dAng huong. vi v~y no thuong dtTQ'C dung trong cac tro choi di~n nr. Nguyen Iy nay duoc ap dung cho h§u h~t cac thiet b] hien th]. Chuyen d(ing nrong dbi cua vien bi se lam dich chuyen con tro. no thlcb hop val may tlnh xach tay. N6 la mQt thi€t b] kha nho. vien bi tron chuyen dong trong mot hOp cb dinh. Hfiu h€t cac h~ th6ng may tinh nrong noi hien thong tin nrong tac chu y~u gil1a nguoi dung va CRT duoc minh hoa tren hinh 2. Man hlnh photpho khi hi cac di~n tir d~p vao se phat quang. mot s6 thi~t bj khac co phirong phap nrong tac nrong tv cling QUQ'c thi~t k~. N6 la mot thiet bj kha don gian. I. N6i ti€ng va quen thuQc nh~t la man hinh. Tracball hien nay QUQ'c san xudt thea nhi€u klch thuoc song ph6 bi~n nhu qua b6ng trong tro choi gon. Viec phat hi~n chuyen dong cling theo cung co ch~ nhir chuot.5. 2. Man hlnh bng dien tir phosphorcoated screen 2. Ti€p thea la ace thi~t b] khac nhu may in..DHBK Ha Npi 41 .3. V€ mat chlnh xac.l" ehuy€n dOng nrong d6i ung voi con tro tren man hmh.

Man hlnh tinh th~ lOng LCD Man hlnh CRT e6 nhuoc diem cong k. Que! ng~u nhi~n Hi€n thi 6 chS dt) ng§u nhien hay vecto khac voi che d<) luoi. thich hop voi cac thiet bi loai nay.l rna rong cua cac thj~t bi do tin hieu kieu wong ur.r may in hang d~n may in tr6ng. Man hlnh loai nay dung cong nghe tinh th~ long. tho. Que! tr1!c Hip La SI. Nguyen nhan chinh la do sir nhap nhay. Vi~c quet nao diroc thuc hi~n 6 bftt ky vi tri nao tren man hinh va d{l phan giai e6 th~ dat toi 4096 x 4095. 6 day. Man hmh nay eho phep cac hang c6 the nghieng toi 45°. ti@p sau Iii.may quet va thiet bj nhan dang ky tl. chung ta chi xem xet cac cong ngh~ hien tai dB thu nh~p thong tin d~n va di tir trang gifty. Do sir dung wang dQ sang thAp. tieu t6n it nang hrong hon so voi Ioai CRT. Loai thi~t bi nay thuong det nit va nhe voi rnau sic thuong xanh 10 hay xam. Thay vi quet man hinh mOt each lien tuc tu trai sang phai va tu tren xuong diroi.l nlur chS a{l ng§. mau hinh rnau hien anh mau sir dung ba mau co ban: do (red).snh.l quang hQC OCR. C6 nhieu loai may in khac nhau va chAt luong ciing rAt khac nhau: ti'. neu lOOhon cac net s~ bi gay.re tiSp.DHBK Ha Noi . N6 c6 uu diem n6i trQi la khong c6 ph6ng xa. gian dap ung nhanh va co kha nang hien man cao. Mqt dieu chu y khi dung man hinh hi@nthi la nguoi dung thuong cam thdy moi mat va met moi. knong nhftp nhay. n6 cho phep kha nang hien thi rieng le tirng di~m anh. Do vj~e sir dung rna tr~n dia chi. cap Man hinh CRT kha re. 2. rOi He 42 Tuong tac nguai • m4Y . quet ngdu nhien v~ len cac Quang can hien thi mot each tn. man hlnh LCD it nhap nhay hon va giam moi mAt.u nhien nhung hinh anh diroc duy trl boi cac "flood gun". May in Uti diBm tren nen n6 duoc sir dung r¢ng rai va may que! Phuong ti~n hien thi thong tin tren giAy c6 m~t tir rflt liu cung vci nhtrng Uti khuyet diem cua minh. May in va viec in An th6ng may tinh d~ dang tao ra cac van ban tren gifly nho may in.3. luc (green) va 10'(blue) de hi~n cac mau khac nhau. Man hinh den trang c6 the hien cac anh da xarn. kh6ng thich hop voi cac thiet bi yeu cAu gon nhe nhu trong cac may tinh xach tay hay m{lt s6 thiet bj ca nhan khac. DQ phan giai co th@ dat toi 4096 x 3120 di~rn. khong m\n. Man hlnh LCD dit hon. lam cho hlnh anh 6n dinh. N6 nrong tI. Cong ngh~ in cung voi cac may in s~ duoe d~ c~p tnroc tien.ChUO'Hg 2: Nhan t6 may tinh trong nrong tao nguoi - may hinh trong chS d¢ nay la 640 x 480 di@m va co the dat toi 1192 x 980 di~m. Viec sir dung man hinh tinh the long 11'1.2. Thi~t b] hi~n thj loai nay dAt han so voi thiSt hi quet hroi va co th~ ap dung cho cac ling dung "niche". song do nhctng nhat la trong cac h~ thong da pmrong tien.

Thc dl) cac may in tinh theo s6 trang tren phut. Tren thuc d. May in rna trljn di~m Cac may in loai nay sir dung m¢t bang mire giBng nhu may chtt. Theo Iy thuyet.I" fa d(Yi cua cac may in lade va chat hrong cao. each thirc mo ta trang in va S\I" tuong (rug giila trang in va trang man hinh. N6 thirong gbm nhieu doan van ban voi cac phong chtr va kich co khac nhau. Trang van ban thuong e6 cac dBi nrong db hoa. hay gach chan. may in phun va may in lade. May in lade May in nay su dung cong nghs gan gi6ng may pho to: cac cham den ctia bl) tlnh di~n duoc phan bB tren m~t trbng se tao nen cham den. cac tranh t\10 ra boi Tuang rae nguai .may ~ DHBK H« Ni)i 43 . voi ki~u each blnh tlurong. May in phun Cac may in nay hoat dQng theo each glri cac hat muc ill hOp mire d€n cac diu in len gi~y. cac may in ch~t luong thAp h~u nhu r~t it dung. trong khi d6 may in bot sir dung bl) nung (heat) de t\10nen bot. rnoi ky nr hay db hO\1d~u co the in duec va chi bi gioi han boi dQ phan giai cua cac cham den. Cac may in nay rAt khac nhau v~ t6e d¢ va gill ca. Con nhCing gl anh huong d~n van ban in? Cac y~u t6 nay la phong in.l" giam gia cua cac may in va S1. Muc se phun len giay do ap luc tir ink-jet. DQ phan giai ngang co the thay ddi khi di~u chinh t6c dQ cac d~u tren giAy. nghieng hay d$m. vi~c in An khong don gian nhir v~y. Tuy nhien. Tuy nhien cung voi S1. Mlii kim co the due mQt 16 tren bang mire va tao nen m{lt dot tren giAy. Tren day. . DI) phan giai cua cac may in nay kha cao. D9 phan giai Iii. mor-"hang kim duqc dung. tu 600 d2n 1200 dp i. V~ mat Iy thuyet. . Cham nay se dan len m~t giay va diroc lam kho boi b{l sAy. con d{l phan dai d9C co the duoc tang len nho giri dAu kim hai lin d€n cac vi tri rAt gdn nhau.ChU01lg 2: Nhan t6 May tinh trong tuong me ngiroi . MQt anh hay mQt k)r nr diroc tao ra tren gi~y bang m{lt chulii cac cham den. cac anh s6 hoa. Nhin chung cac may in kieu nay khong gay ti~ng 6n. thay vi mlii bua chi gO m{lt ky tu rren gifty. voi may in kim la s6 ky nr. ta chi moi thuan ruy xet den cong nghe in. Phong va ngon ngil' rno ta trang in Phdn 1611 may in hoat d{lng thea each thirc: bAt kY k)r t\l nao gtii den may in d~u cac duoi dang ASCII ki~u dang may eM va trong dang ph6ng dan.may d2n cac may in cao dphan. C6ng nghe in chinh dua vao khai niem chdm den (dot). VI v~y co the dieu ehinh chat hrong in thea kieu in tho (draft) hay chit luong eao (fine). TAt nhien Iii in m{lt van bann thuan tuy se nhanh han la van ban c6 kern db hO\1. cac anh cilng diroc in thea each thirc cac chAm den gjri toi may in va kh6ng cAn su giai nghia nao ca. Cac van ban in cua ta thuong rAt phirc tap.rnQt s6 do diroc tinh thea don vi dpi (dot per inch): s6 chAm den tren m{lt don vi chien dai tlnh theo inches. D(I phan giai ctia cac may in nay nrong tl! nhu may in rna tr~n diem va co the dat toi 300 dpi. C6 ba loai may in dua vao ba cong ngh~ cham den: rna tr~n diem.

mQt s6 khac lai thay dbi nhtr Times-Roman . Lieu e6 th€ lam cho kieh co man hinh giong nhu kich co trang giAy khong hay nguoc lai? N€u lam duoc. t6c dQ truy e~p nhir da trlnh bay trong chuang mot. Tuy nhien. Sir khac nhau giua man hinh va may in n6i len rang dn thiet kS rieng cac m~u d6 hoa eho man hinh va cho may in.DHBK Ha Noi . 44 Tuang tae nguai . t16 la kich cO' man hinh e6 khac klch ce trang glAy. ban d9C quan tam xin xem tal lieu tham khao.4. tieu d~ va cac thay d6i dS nhAn manh duoc thiet ke bang each dung kieu phong va ce tren giay. bQ nh6 may tinh khi hoat dQng 6 cac mire d9 khac nhau duoc phan thanh hai nh6m chu yeu: bl) nho ng~n han va bQ nho dai han. Chung ta hi~n tren man ninh kh6ng gi6ng nrur tren giAy: e6 thS rl)ng hon hay hep non. HI) nhlr GiAng nhu b9 nhc can nguoi. ngay ca khi Slr dung khd gi§. Thirc nghiem chi ra rang. N€u may in nh~n van ban di¢n tir va chuyen n6 len giAy thl may que! lam nguoc lai qua trinh nay. Anh huong cua thi€t bi nay d~n qua trtnh giao tiep kh6ng nhieu. Cac dang do phan dinh do ia ki€u chu co chan (serif) hay khong chan (sans serif).may . chi c6 thS dap irng diroc cai e6 thS hi~n thi.. DiSu thtr hai la co cbu d€ doc n~m trong khoang 9 . thi du nmr kni thao tac can gitra thi van ban xuit hi¢n 6 gitra trang man hinh. Doi khi may tinh phai lam moi viec as chuyen dbi anh sang dang bit map voi klch cO' phu hop as gtri ra may in..y A4 kiSu letter. Yan ban in thuong duoc d~e ta bai mQt phong v6i m9t dang va cO' d~e biet. M9t s6 ph6ng c6 gian each (pitch) c6 dinh nhu kieu courrier.l nhu dQ phan giai. CO' ph6ng diroc tinb bang di€m. mQt s6 chuan trong thiih k~ giao titp lai cho rang cac eM cai rieng le va mQt s6 tu kh6ng c6 nghia se d€ doc hon trong dang eM hoa.cac lenh a€ thiet l~p vi tri trang in. Man hmh va trang in MQt doi hoi chung nhat cua cac bl) xu ly van ban va ph~n mem eh€ ban do \\ r guyen tac WYSIWHG (What You See Is What You Get). vi¢e su dung mau sk dQ sang t6i hay cac hop thl nhu man hinh. DiSu nay c6 nghla \a dang vi: cua van ban tren man hinh phai gifr nguyen khi hien tren trang in.12. 2. Cac dinh dang d~c ta boi ten ph6ng. van ban chua toan chu hoa kh6 doc hon van ban toan chu rhuong. Thl du ei'J chfr ·12 co nghla ia dQ cao III 12172. song voi phuong tien trang giAy iai e6 knac. Di~u quan trong khi sir dung phong chfr trong giao tiep nguoi-may do la tinh d6 doc. Thi du. Nguyen t~c nay v61 man hinh thi than dang. Thi du 6 rnuc don gian nh~t d6 Iii.Chuang 2: Nhan t6 may tinh trong tU011g tac nguoi - may cac ph~n rnem hay tu thir vien tranh "Clip art". ThiSt b] nay lai chuyen d6i sang dang nguoc lai: van ban. M9t kho khil. S\I khac nhau nay se gay nen van d~ khi thiet k€ phAn rnem. No thuc hien bang each chuyen anh sang bitmap vai su giup dO' cua thiet bi nMn dang ky tu quang hoc. tirong ung voi 6 dong /inche. Tnroc tien. Cac thuat nget nhu dung luong.n nua la vAn d~ ph6ng. thi dl. con lai cac thtr khac se bi lang phi. vi¢e ddi cO' ph6ng in. mN don vi c6 gia tri la 1172 inches.

Nntmg anh huong nay dn duoc tlnh d6m khi thiet k@ cac h¢ thbng tuong tac. dung Iuong cua bQ nh6 nay rAt khac nhau: dla mem 1. Loai nay sir dung mot nguen pin nh6 d6 nuoi va lam nroi thong tin. ngiroi thiet kS cAn c6 dinh thai gian gift cham. thong tin phan h6i tu he th6ng den anh huong xftu den qua trlnn giao ti~p. nghia la thong tin si! b] huy khi m~t di¢n.Gioi nan cua kha nang tinh toan . khoang 100 ns va toe d{) truyen khoang 10 MB/s. B 9 nhrY ngdn han .1. XU'ly thCing tin T6c dQ xu 19 co anh huang quan trong d@n giao ti@p nguoi dung.LTM B9 nh6 dai han ella may tinh la b¢ nh6 ngoai nhu dia tir. Phan 160 cac loai RAM la kieu "volatile". phu thuoc vao lop nguoi dung va thiet bi. TAt nhien 10\1i RAM nay kha d~t. khac nhau v@ thoi gian truy nhap. Tuy nhien. Ph§n 160 cac thong tin tieh eire dn eho xu 19 hien tnoi duoc luu trong RAM. Neu tbe d¢ xir ly qua cham. Nhln chung. ia vao van ban va 45 Tuong tac nguat - may . each tieu thu nang hrong va mQt 56 d~e trung. Dung hrong RAM thay d6i tir 32 MB toi 256 MB voi cac may tinh ca nhiin.. Cohai loai rna chung ta dn xem xet d6 la t6c dQ qua cham hoac tbe dQ qua nhanh. 2. nguoi dung cham.Chuang 2: Nhan t6 May tinh trong tU011gtac nguoi ~ may Vi¢e chi titt hoa b(l nhc may ttnh [a khOng dn thiet vi no khong diroc quan tam true tiep trong thiet k6 giao tiep ngiroi dung.Gi6i han elm kenh hru trfr .5. T6e d¢ truy nhap b¢ nho nay rAt khac nhau va thuong cham so v6i bo nho dai han. Thong tin tir b¢ nh6 RAM duoc chuyen sang bQ nh6 dai han LTM.Gi6i h~n vS kha nang db hoa .8(5 nha da! han . RAM e6 nhieu loai khac nhau.4-2.. dia cirng c6 the dat 40 GS hay han. 2. chuot tfl!n mQt d6i lai nhan ti6p va co khong theo kip va Trong nhtrng tnrong hop nhu vay.6.DHBK HiJ Noi . D~ thiet k6 giao ti€p co hieu qua. Tuy nhien nhUng gici han v~ dung luong va cac phuong thirc truy nhap [a cac fang buoc quan trong v~ cac loai giao tiep rna chung ta co th~ thiet kt. Tom IU'Q'c Cac thiet b] vao trinh bay & tren thuc hien hai clnrc nang chinh kS nen xem cac gi6i han v~t 19 e6 thS rnang.4. dap img nhUng gl. NJu tde a¢ qua nhanh. con rna CD khoang 650 MS. dia CD .44 MB.STM B(l nho RAM duoc coi la b(l nh6 ngAn han ella may tinh. T6e dQ truy nhap RAM nhanh. Thi du khi ngiroi dung nhan tirong: menu hay icon rna khong thAy phan irng (do M thdng xir iy cham) the Mm den hi¢n tuong treo may. ngiroi thiet nhu: . 2. ngiroi dung khong biet h¢ thong ail.Dung hrong rnang khi thitt k€ cac ph§n mem heat d9ng tren moi tnrong 2. mQt s6 loai RAM khac lai thuoc kieu "no volatile".

chu yeu h\ thiet hi chuot cung voi mot s6 thist hi khac cung duoc xem xet m¢t each chi tiet. Cac thiet hi dinh vi.DHBK Ha N9i . tuy nhien mQt s6 loai han phim khac cling ducc thiet cho mQt 56 trng dung. Cac thiet bj ra.may djnh vi. can 46 Tuang tdc ngwJi - may . N6 khong chi don thu~n la cac loai thi€t b] vao ra rna moi y€u t6 e6 anh huang d€n nanh vi giao ti€:p khi rna cac y€u t6 nay anh huong dl:n him chAt va each thirc tirong tac. Di~u quan trong cua chuang nay la ngtroi thiSt k! c6 tri thrrc v~ tlnhnang cua cac loai thi€t hi tren d6 h~ thong diroc xay dung.1i LCD. t~p trung nhan manh vao hai ki~u man hlnh: loai man hinh CRT va 10<. vi¢c tuong Ung gina trang man hinh va trang in ctlng duoc phan tlch va d6 cung la di~u cAn chu y trong thiet ke giao ti8p. song cling duoc xem xet.Chuang 2: Nhan t6 may tinh trong tU011g tac ngiroi . Ben canh do. Thi€t hi vao chinh la ban phim ki~\l QWERTY. Cac di:1ctnrng v~ cong nghe san xu!t va tinh nang diroc phan tich kha kYo Tuy may in khong lien quan nhi~u den thiet k8 giao ti8p.

Cae roBhlnh nrong tae 3.5.4.DHBK Hil N9i 47 .. TU'O'Dgtac WIMP 3.1. Ng& canh tU'O'Dg tac TU07Jgtac ngu0i . Cac dong tU'O'Dg tac 3.3.MAy NOi dung 3.ChU'ung 3: Cac rno hinh va cac dang tUO'I1g tac ngtroi may 3 cAc MO HINH V A cAc DANG TUONG TAc NGtJOI .6. TAng quan 3.2.may . Di@ukbi~n true ti~p 3.

dn tien hanh lam ro hem nhu dac ta cac hanh d¢ng tnroc khi n6 duoc thuc hien. M6 hinh chu trinh thuc hien . 3. Truce tien.DHBK Hil N{!i .2. trong ngil canh (. nguoi dung quan sat k~t qua tra v~ qua giao ti€p va quyet dinh cac hanh d¢ng tiep theo.1. Norman va mo hinh "khung lam viec" (framework). J. Cach thirc van theo 16 (batch input) la each thirc cd dien nbat va tnuong duoc dung trong cac ngon ngCt I~p trinh. v6i may tlnh duoc xern nhu mQt cong CI. Chu trinh nrong tac c6 th~ chia hai giai doan chinh: thuc hi~n va danh gia.prnuc dich la nhtrng cai dn thirc hien. Trong cac pnan duoi day. £)6 chinh la cac dang tuong tac rna chung ta quan tam. Chung ta se xem xet hai rna hlnh: mo hlnh "chu trlnh thuc hien . 3 2. Neu cac trang thai he thong phan anh dung muc dich.Chuang 3: Cac 3. Cac giai dean nay lai c6 the chia thanh cac bircc nho han: I2* 34Thiet l~p muc dich Hinh thanh chu y £)~c ta day hanh dOng Thirc hi~n hanh dOng 5. de M{lt s6 each tiSp c<j. C6 nhieu each thirc rna nguoi dung su dung giao tiSp voi h~ th6ng may tlnh.pdSn mot s6 m6 hinh nrong tac. 0 day.nh6i dap cua h~ th6ng. rnuc dJch moi con a rmrc khai quat. trong bucc nay.Cam nh~n trang thai h¢ th6ng 6* Phan tich trang thai h¢ th6ng 7. Ca hai tnanh phan nay dSu rAt plurc tap nhu d! d€: c~p trong chuang mQt va chuong nai. chung ta se dS c<j.l nao. nguoi dung xac l<j. duoc hi~u la su giao ti6p giua nguoi dung con nguoi va M thong. Khi k€ hoach hay mot phAn k€ hoach duoc thuc bien. ngiroi dung cung d. Nguoi dung hmh thanh mot k~ hoach hanh dong va sau d6 n6 duoc thuc hi¢n boi giao dien may tinh. Ro rang each tiep can nay lien quan rfit it d~n tirong tac nguoi-may va n6 cung kh6ng he.!' rna rong elm rno hinh tren. £)~ hieu duoc mN each chinh xac cai gi se di~n ra tren tuong tac va hieu duoc g6e r~ cua nheng kh6 khan. h¢ thong dli tlurc hi¢n di~u rna nguoi dung mong muon va Sl. Cac rno hlnh nrong tac Tirong tac nguoi-may baa g6m hai thanh phAn tham gia: ngiroi dung va may ttnn. M6i buoc la m¢t hanh dQng cua ngiroi dung. hinh va cac dang ttrong tac nguci may Tuong tac.Danh gia trang thai h~ thcng v6i muc dich. day. Theo each nay.l thuc hien.p mol thong tin cho may tinh mQt IAn va sau do de cho may tlnh thirc hi~n nhiem vu.s tuong tile giua nguoi dung can ngiroi va may tinh. ngiroi dung cung cap cac chi thj va nh<j. Ngiroi dung nhan cac trang thai moi cua h¢ thong sau khi thuc hien m¢t dliy hanh d¢ng va phan tlch thea chu y cua minh hy vong n6 sl! di. Tang quan me.I tuong tac 48 Tuang Me nguiti - may . Hai thann phan nay r~t khac nhau trong each tlnrc giao tiep.nkhac la sir dung cac thiSt bi vao * ra co ttnh nrong tac cao va cac rna thirc. cac dang nrong tac duoc dung va danh gia muc do h6 tro ngiroi dung cua n6 nhu th~ nao.danh giu M6 hinh cua Norman r§t gin voi S\l hieu biSt cu thS cua cnung ta v. thl du nhu di~u khi@n true ti~p. nguoi ta hay dung mo ninh d~ thuc hien. phat trh~n bci Abowd va Beale.lt muc dich. hay don gian la h6 tro nhiern vu. trc b§t cu nhiern V1. mot SI.danh gia" cua D. Tuy nhien.

Chuang 3: Cac mo hinh va cac dang tuong tac nguoi may oil thanh congo Ngucc lai. h¢ thong g6m 4 phin nrur minh hoa tren hinh 3. N~u cac thuoc tfnh tam 1'1nay anh xa mQt each ro rang sang ngon ngCl'd~u vao thl vi¢c kh6p n6i cac nhiem V1. dung ngon ngtr Chu '1 rang.2.2. Vi¢e khop nbi dircc xem xet trong thuat ngll bao trum cac nhiem V1.l (task language). Vi¢c hlnh thann nhiem vu nnam thuc hien rnuc dich cAn duoc knop nbi trong ngon ngfr dAu vao. nguoi dung dung ngon ngu nhiern vu.l se don gian hon nhi ~u. nguoi dung va M thong su dung ngon ngil rieng cua mlnh.li chu trlnh tnuc hien hanh dong.1.1. Tuy nhien. Cac nniem vu nay phai diroc djch chuyen thann cac kich thlch dAu vito. Tuang tac nguai - may . mo hlnh nay moi chi xern xet h¢ thong nhu la met giao dien thee quan diem cua ngiroi dung rna kh6ng chu '1 dSn giao tl~p cua h¢ thong qua tuong tac. Nhiem vu duoc nh~n manh hai mQt s6 thuat ngil: c6 cac thuoc tinh tam 1'1d~ chi ro cac d~c trung quan trong trong linh WC dbi val nguoi dung. con ngiroi dung su dung ngon ngtr nniem V1.DAu vao . H~ thAng su khung (core language). He thong H¢ thong Giao di~n Hlnh 3.Nguoi dung . nharn cung cAp mot rna tft hien thuc hon khi mo ta h¢ thong mot each tuong minh.2. M6 hlnh cua Norman la mot phuong ti¢n htru ich d~ hi~u tuong tac: n6 don gian va e1. Mbi thanh phan su dung ngon ngll' rieng cua mlnh: h¢ thong dung ngon ngil core. Tuong tac nguM dungmay doh qua mo hlnh framework.l dAu vao va phai kha d€ cho cong dean dich chuyen.1th~.2.DHBK Ha Noi 49 . nguoi dung phai hinh thanh dtch mal va khoi tao li.DAu ra. M . c6 4 buoc trong chu trmh nrong tac va mbi buoc nrong irng voi m¢t dich chuyen nr thanh phan nay 16i thanh ph~n kia nhu trong hlnh 3. Giao di~n Thuc hien Knop n6i Hlnh 3. VI giao dien a gieta hal thanh phan: ngiroi dung va may tinh. M6 hinh framework. Theo mo hlnn nay. Md hinh khung tuong laC Me hlnh nay duoc Abowd va Beale phat trien dira tren '1 tuong cua Norman. 3. Thanh phAn vao ra duoc bi~u di~n tach rieng va ph6i h9'P cung nhau tren giao ti~p.

ti~n loi va tai thap do each nhap true tiep.t hay sir dung cac phim rieng le. giai doan thuc hien tuong tac duoc hoan thanh va giai dean danh gia bat d~u. Giao tiip dong l¢nh Giao tiep dong l~nh 1<\met loai giao ti~p Co tlnh ljch Slr va rftt ph6 bien (hinh 3.Giao . Trang thai moi cua h~ th6ng can duoc thong bao cho ngiroi dung va viec nay bat diu bang viec djch chuyen dap irng cua h~ thong thanh cac kich thlch tren thanh phan d~u ra. neu chung ta bat buoc phai chon mot. Voi ngiroi dung co kinh nghiern hay 50 Tuang tac ngzrrli .Giao .l tlurong xuyen phai thuc hien. cac h~ 50\1n thao khac nhau lit t6t eho cac nhiem V1.Giao .3).Viec lua chon kieu giao tiSp se anh huang sau sac dSn ban chat cua qua trinh dbi thoai. 3_3. chung ta mal co kha nang xac dinh cac cong cu chung ta Slr dung co dap ling khong? Thi du. nhanh. giao ti~p dong I~nh Iii.Chuang 3: Cac rno hinh va cac dang ttrong tac ngiroi may giai doan ti~p theo. khuyet va each dung. Kha nang de nam bat cac khai niem trong ITnh virc cua h~ th6ng diu ra la mQt v~n de cua tinh bi€u dien duoc dbi voi S\I' djch chuyen nay. Loai giao tiep nay eung cap phuong ti~n bi€ll di~n dong l~nh cho may tinh m9t each true tiep. d6 ill cai phil hQ'P nhM cho nhiem V1.l khac nhau.Giao . Khung tuong tac duoc th~ hien nhu mQt cong cu nharn phan xet tinh hi~tl dung cua m9t h~ thong tirong tac hoan chinh. Co nhieu ki€u tuong tac duoc 5lr dung dS thiet ke giao tiep nhu: . qua d6 nguoi dung thuc hi~n nrong tac. . cac dap img cua dau vao se duoc dich chuyen d€ ktch thieh h~ thong.Giao tiSp tiep tiSp tiSp tiSp tiep dong bang bang dang dang dang l~nh chon (menu) ng6n ngct tu nhien hoi dftp va truy vftn form dien WIMP Trong cac ph lin duoi day.DHBK Hi! Nri . Uu diem chinh cua giao tiep nay la dan gian. phim d. moi viec phan tich duoc goi y bai khung nrong tac la doc l~p tren nhiem vu hien thai. chung ta sl! trlnh bay chi tiet cac dang giao tiSp cung voi cac uu.1.DiSu nay khong c6 gl ngac nhien boi vi chi khi thuc hien mQt nhiern VI. 3.Giao . DiSu quan tam trong SI/ dich chuyen nay la lieu ngon ngtr djch chuyen dau vao co the d~t toi m!)t 56 trang thai cua h~ thong nhu khi 5lr dung cac kich thich true tiep. UNIX. H~ soan thao t6t nhftt.mav . Thuc tS.3. Nguoi dung dua van dong I~nh thuc bien yeu dll C'13 minh bing each nhin mQt phim chirc nang. prurong tien giao tiSp co ban nhftt gicta ngiroi dung va may tinh. Cac l~nh tmrong 1<\cac demg tit vi~t Uit hay chon til. Khi m!)t dich chuyen trang thai xay ra ben trong he thong. Cac dl(lng tuong tac o Viec tuong tac duoc xem nhu sir dbi thoai giua ngiroi dung va may tinh.Viec bi€u di€n djch chuyen nay phai bao v~ cac thuoc tinh h~ thong co lien quan cua llnh vue trong gi6i han bieu dien cua cac thiet bi fa. de Trang mot vai h~ thong nhu MS DOS.! cu th~ trong m9t linh VlJC nolo do.

Tuong lac nguoi - PAYMENT DETAILS Please select payment 1.LNK Shor tcut to LINES.pif vietkey 2000. Credit card 4.2.872 bytes free \~HJDO\vS\Deskto »di r Hlnh 3. Shortcut to 3~ Flopp Shortcut (2) to Nort R14.0... Tuy nhien. day ]a kieu giao ti€p nhanh nhat.6 LNK HORTC . a) Giao tiip ki~u bang chon don gian.. cling rat kh6 cho cac nguoi dung vi cac h~ th5ng khac nhau c6 the su dung thea nghia khac nhau. cung cdp m9t t~p cac hra chon c6 th~cho ngiroi dung va t~p nay duQ'c hien tren man hinh (hinh 3..pi Shortcut to Bkav401. Cheque 3. 3.. S LNK 'ISDNLI". UTOCA"'l HeROS .. Cash 2.1nk shor-tcut to Menu.L!l§ 3..3. Giao tiep ki~u dong lenh. Tuy vay.3 PIF 288 331 308 967 317 967 01-01-98 01-01-98 01-01-98 01-01-98 01-01-98 01-01-98 278 01-01-98 179 01-01-98 967 01-01-98 479 12: 17 a 12: 15a 2:24a 12 :14a 12:02a 1:01a 12:01a 12:01a 12:06a Winzip32.1 LNK LNI( LNK PIF LNK HORTC"'2 PIF HORTC ... Cash method: fGu§. Kieu giao ti€p nay kha mern deo vi cac !~nh thuong c6 cac tuy chon. 1 nk Mi crosoft \'/ord(2). Credit card 4.1 AutoCAD CROBA.3.1LNK ·HORTC . PAYMENT DETAILS Please select payment method: 1. Cac kh6 khan nay c6 the diroc giarn nhe khi dung cac nr c6 nghia... gay nen su nh~m I§n trong giao tiep cling nhir hoc sir dung.Chuang 3: Cac m6 hlnh va cac dang nrong tac nguoi may CaC chuyen gia.526 bytes 226.-.4. f>ieu nay la kh6 voi ngiroi moi dung va ngay ca voi nguoi dung c6 kinh nghiem khi cau I~nh qua dai.4).DHBK HiJ N(Ji 51 .April 7. g~n voi ngon ngu nguoi dung h011 12 cac thuat ngCtky thu~t.-. Invoice b) MlJc Cheque dU'Q'cchon.127..1 134 01-01-98 12: 29a Shortcut to CD-RO~'I 0 522 01-01-98 12:07a MSDN Library .. va nguoi dung co th~ Slr dung trong cac tinh huong khac nhau. H~ qua true ti€p la phai t6n c6ng dao tao.. 4 LNK 'HORTC". may . tr6' ngai Ian nhAt cua ki~ll giao ti~p nay la nguoi dung b~t bUQcpha! nho I~nh va cu phap lenh chu khong th~ nhap tuy tien. Giao tiip kiiu being chon each thirc giao ti~p nay. Invoice Enter a number for your choice Hlnh 3.1 LNK ucsos 1 lNK 18 file(s) 2 dir(s) 01-01-98 12:28a Microsoft Visual Fox 500 01-01-98 12:03a Acrobat Reader 5. 2 ofINZIP32 HORTC"'1 /1ETKE.

phim tat hay nhftn vao mot ky tI. Nhuoc di6rn nay c6 th€ khic phuc bang each nh6rn cac lua chon thea chirc nang.. Nguci dung khong th~ cung cAp gl them ngoai cac hra chon da li~t ke va tmrong cham voi nguoi dung thanh thao. di~u nay voi may tni qua la kho. Vi~c SU: dung ngon ngCttu nhien trong mQt s6 Iinh vue la co the. M¢t diem yeu nfra la tinh thiSu mern deo. Thi d\l cau: "The man hit the boy with the stick". mat khac ducc sir dung xay dung cac truy v~n lAy th6ng tin tir mot CO' so du !i~u. Cac truy van thuong yeu cAu nguoi sir dung chi ro met thuoc tinh hay nhi~u thuQc tinh d~ tim trong de 52 Tuong tae ngwi . Ngay ca khi du true cau ro rang thi v~n c6 th~ tbn tai SI. 3. 3. Kni cac lua chon diroc quan sat tnrc ti~p tren man htnh. dang nhan s6.may . lam cho met cau co thS khong ro rang. s6 rmrc khong han chS. Ro rang each giao ti~p nay rAt thlch hop cho nguoi dung khong thuong xuyen va t6n It cong dao t. N~u chuot co thi~t I~p.i"nhien. Kieu giao ti€p nay kna 1\I nhien. Nguoi dung duoc yeu du b6'i mQt loat cau hoi. Giao tiip b&ng ngon ngii" tv nhien Giao tiep bang ng6n ngO"nr nhien la rnQt dang hAp d§. them muc trong hay tao duong ke ngang nhu thuong thAy trong cac img dung soan thao van ban. quan trj dfr lieu .J (chir hay s6). Tuy nhien. Tuy nhien. Can nguoi thuong dua van ngCt canh d~ phan loai cac nhap nhang nay. Cac ngon ngu truy vAn. d~ thiJt k~ va rAt thich h<.10.DHBK Ha N¢i . chung ta hy vong co thS xay dung duoc m9t h¢ thong dua vao t~p con cua ng6n ngir.3. nguoi dung kh6 co th~ nho diem xuat phat. c6 th€ hieu theo hai nghia: ngirci dan ong danh dua tre bing g~y hay ngiroi dan 6ng danh dira tre co g~y. S\I nh~p nhang cua ngon ngfr tu nhien th€ hien 6 nhieu rmrc d¢: cu phap. la met chu d~ diroc quan lam va nghien ciru cua nhi€u linh Vl. Tuy nhien. Cac cau hoi duoc mieu ta trong nhieu dang khac nhau: dang Yes/No. cling nhu hi~u bi~t v~ du true co so dii lieu.I khong ro rang trong nghia cua ur.IC. su nhap nhang cua ng6n ngfr tu nhien gay nen cac kh6 hieu cho may. Giao fiip dang hoi ddp va truy vdn H6i dap la mQt co chE don gian nhsm cung dp dCt li~u eho met ling dung cua met linh vue rieng nao do. Bang chon c6 thS t6 chirc thea ki€u phan cap. du true. Vi~c tuong tac nay duoc tien hanh qua nhi~u buoc. ngtroi dung diroc goi y va khong doi hoi phai nho. dang da hra chon. nhung thuc t€ lai yeu du cu phap ro rang.l"avao ng6n ngCt tir nhien la khong co th~.3.. Chung sir dung cac each di~n dat kieu ng6n ngu t\.3. :.n nhAt gitra nguoi dung va may tinh. nguoi dung co th~ str dung trong thao tac lua chon cac muc. Viec nieu ngon ngfr nr nhien baa g6m ca tieng n6i va chfr viet.rpcho nguoi dung rnoi va thi~u kinh nghiem. Ki~u bang chon nay khong chi sir dung trong moi tnrong van ban rna co th€ sir dung ca trong moi tnrong d6 hoa.. nhAt la khi co qua nhieu hra chon voi nhi~u dp d9 khac nhau.4. va eo nghia la giao ti~p dl.Tuy nhien giao tiSp kiSu bang chon ctmg thS hien m¢t s6 nhuoc di€m nhu chiern kh6ng gian man hlnh.Chuong 3: Cac rna hinh va cac dang ttrong tac nguoi may Nguoi dung hra chon m9t muc (tirong img mot cong viec) bang each sir dung cac phirn can tro.. ..

5. Vi V?y.6. Hoa den dijt cha du I!ch Nh~p vao chi tiet hanh trlnh: Nai xuat phat: Ha Npi Noi den: VDng Tau Duong dl: fJu&ng s()' 1 S6 chi): nhanh de Thuong cac mau hi~n thi dua tren mau thuc tS voi nhirng gl rna ngiroi sir dung quen thuQc nham tao nen giao dien d~ dang han cho nguoi sir dung. vi v~y chi xac nhan tinh hQ'P I~ moi lam cho nguci Slr dung c6 k~t qua tim kiern.5.u. Giao tiip da hoa. nhung tro nen plurc tap khi c6 nhieu thuoc tlnh duoc dS c$p. nhung cling huu Ich trong cac img dung phuc hai dfr lieu. Ngiroi sir dung lam vi~c xuyen subt m§. d~ Slr dung hieu qua cac ng6n ngu truy vAn yeu diu phai c6 mQt chut kinh nghiem. nh?p VaG Hlnh 3. de nguoi Nhieu ngon ngfr truy vAn dil eo cai ti~n dang k~ b~ng each cung cfrp giao dien d6 hoa dung diEn thong tin vao.DHBK Ha N(ji 53 . Giao ti@p (Ii@n mfiu don gian. diEn cac gia trj thich hop. BiSu nay d~ hiSu khi co mot thuoc tinh dan.Chtrong 3: Cac rna hinh va cac dang tuong tac nguoi may CO' s6' du lieu cling nhu thuoc tinh quan tam d~ thuc hien. Nguoi sir dung duQ'c gioi thieu voi mot hien thi giong nhu to' mau e6 cac 6 tr6ng dien. aiin thea mdu He thong hi~n thj m!}t t?P cac tnrong van ban tren man hinh. Cac giao dien diEn theo mau duoc su dung chu y~u cho nh~p du lieu.u. H~u h~t cac giao di~n mall di6n eho phep dE dang di Tuang lac nguoi - may . vi du nSu thucc tfnh A ho~c thuQc tinh B lam cho ngiroi sir dung chu y hay thu!}c tinh A va phu dinh thuoc tinh B hay nhung gia tr] cac thuoc tinh OI1Q'cso sanh. Dtr li~u duoc irng dung (.wg mol mrong 33.5) I <tbI Hodem T"n Diachi Hlnh 3. nguoi dung c6 thS chon mot tnrong nao d6 va nhap boac hieu ehinh noi dung ella tnrong do. Giao ti~p dung ngoo ngfi' truy v~n St!' dl. vi tri chlnh xac. Vi~c sinh ra cau I~nh voi cu phap day au duoc thuc hien bci phin rnem va trong sudt voi nguoi dung (hinh 3. Hiu h€t cac ng6n ngu truy viin khong cung dp tnrc tj~p su xac nhan nhtrng cal gi d~ duoc yeu d.

ri[ Min h HIen 3_YuQ4uH. do c6 m9t thi€t k€ d~u vao linh heat.:5 · .Chuang 3: Cac rno hinh va cac dang tuong tie ngiroi may chuyen vong quanh mftu va cho phep m9t s6 tnrong d~ tr6n6' Chung ciing yeu du d~ dang hieu chinh vi ngiroi su dung co thS thay d6i y djnh cua ho hoac gay ra l6i gia tr] nhap trong m6i tnrong. thuong diroc goi la cac h¢ thong cua s6 d011 gian. a m9t chung mire nao do. cac bieu nrong. 4~hiMin~~~ ng . WIMP thay th~ cho cac cira s6.. 3. chung e6 the duoc xem nhir mot man htnn dQc [~p. mftu di~n cilng thich hop voi nhtmg ngiroi su dung chuyen nghiep... Ngiroi su dung co the thao tac tren cac cira s6 khac nhau.1. Dang hoi thoai la chu yeu hiru ich cho cac irng dung vao dfr ii¢u. chuot va cac menu d6 xuong). VI du ho co chuyen til mQt dong cong viec nay the 54 Tuong tac nguai - may . --"'f (_U6_i 2 T.•::·:·_I. Tuong tac WIMP Hien nay h~u h~t cac moi truong chung cho tU011g tac may tlnh la cac vi du dang giao dien WIMP. tao giao dien linh hoat va tu nhien h011. .6/nnh KhOngE40 0~1119&1: Hinh 3. m6i 6 co the chua mot gia trj hay c6ng thirc. dam bao t. gbm: windows. cho phep cac cong viec khac nhau duoc xu&t hi¢n cung luc.1 cho tirong tac giira nguoi sir dung va h¢ thong.it eft cac cong thirc diroc twin theo. Cac vi du ve cac giao dien WIMP baa g6m Microsoft Windows cho may IBM PC de ban. n6 d~ cho viec h9C va sir dung d6i voi nhfrng ngirci sir dung khong thanh thao.4. Tuy nhien. D6ng thai cac thanh phan nay cua cac giao dien WIMP duoc goi la cac widget va chung bao gam bl) dung '1. menus va pointers. 0!!09/19t1? rl 28 36' 22' H{O Cim HAi -.DHBK Ha N9i . 03!U2Il%6' 0410111975. va la dang tU011g tac m~c djnh cho phan 1611h~ thong luang lac may tinh dang su dung hien nay. 3. Co the c6 nhh~u han mQt cira 56 tren man hinh cung luc.7. d~c bi¢t la i:r may PC va may tram.~iil:t~~_B-\i~~8i-~~\*. cac bieu urong. MacOS eho may Apple Macintosh de ban va cac h¢ thong X Windows-based cho UNIX. Chung ta h§u nhu dil chu y d~n b6n d~c trung then chbt ella giao di~n WIMP baa icons.i '. Ngtroi su dung c6 the nhap vao va sua dbi cac gia tr] va c6ng tnuc thea thir W nao d6 va h~ th6ng sf: duy trl chac chan gifra cac gia trj hien thi. Cong thirc co the baa g6m cac gia tri cua cac 6 khac (vi du tinh tong cua cac 0 trong cot). VI v~y nguoi Slr dung co the thay d6i cac gia tri de xem lac d9ng thay d6i cua cac tham s6 khac nhau.. Bang tinh la mot moi tnrong thu hut tU011g lac: ngiroi sir dung duoc tu do thao lac cac d[t [i~u theo y muon va di~u khac nhau giiJa ddu vao va ddu ra dircc che rna. Windows Cac cira s6 la cac vung cua man hlnh. MQt cira s6 thuong chua van ban hoac d6 hall va co the diroc di chuyen hay chinh lai kich thu6c thea y muon trong gioi han cho phep. Bang tinh baa g6m ml)t luoi cac 6. 02l1OIl~1S.4. Xay dung e6ng thirc troog bang tioh. Bang tinh ia SI! bien dbi tinh vi cua mAu di€n. va bay gic chung ta se mo til IAn luot. cac menu va cac can tro (thinh thoang la cac cira 56.

. .. Cac cira s6 c6 th~ diroc dat theo ki~u tAng... Bdu tuong (Icons) Cac cira s6 co th~ duoc d6ng lai va mAt ludn hoac chung c6 the duoc lam CD lai cho cac trinh bay rut gon..:f..f( ...l cia. h. vi du cac thanh cuon duoc dinh kern vao cua s6 dS tang 51/ linh hoat.. .2. &6 [1b.. .. Neu C6~1 cia s6 cllooB lap leo Clla s6 kb... va co th~ e6 cac hop dae bi~t a g6c cua cac cira s6 d@ giup chinh kich d't.. .. 'h_: ...... " I. Trong mot vai h~ th6ng iai cho phep cac ctra s6 narn ben trong cac cua s6 khac... tir canh nay sang canh kia..P\.. ... . . m6i img dung e6 cua s6 rieng ella n6 va trong pharn vi m6i Uti li~u Iai c6 m9t cira s6. "... N~u eo mot cira s6 ch6ng lap len cira s6 khac thl cira s6 phla sau se b] rna di mQt pharr va sau khi ducc lam tuoi thl no lai xuAt hien... l . i"_.... 3.4. . bi mil di "" .-h i ..8.. IA_ ... ... Microsoft Windows 3. l . Thong thirong cac cira s6 c6 k6t hop nhtrng thanh phAn khac val chung nh~m gia tang su hUu ich..110·...J!. Di~u nay khien cira s6 linh hoar hon va duoc xem nhu la m6t cira s6 thuc dung ChD mQt IUQ'ng Ian ngtroi quan sat thong tin bang each thao tac thanh cuon... ChD phep nguoi str dung di chuyen noi dung cira s6 len hoac xu6ng. no dung d~ nhan dang eho nguci Slr dung....fJHBK Ha N9i 55 .may .4. h~ .iasau . Cac thanh ph§n cua sa ph§n m~m van phOng MS. Cac cira s6 ch6ng Iftp len nhau co thS gay ra cac vin d~ nhir lam rna di cac thong tin quan trong.. Tren cira s6 thuong c6 mot thanh tieu d~ dinh kern phla tren dlnh....... . VI du. N6 c6 thS c6 cac each b6 trl khac nhau trong cac cira s6 irng dung khac nhau..ac Ib. trong cac h~ thong khac n6 c6 th~ diroc hra chon boi ngtroi sir dung. sE T.Office. d6ng hO'ac ph6ng to' cira s6 (hinh 3. MQt birc tranh nho duoc sir dung d~ rnieu ta mot cua s6 d6ng va each trinh bay nay diroc bi~t nhu mQt bieu urong.. l ... 1...Chutmg 3: Cac rno hinh va cac dang nrong tac nguoi may sang dong cong vi~c khac. .. nrc la m6i cira s6 mai duoc dat hoi dich sang trai va phla duoi cua s6 truce.~:..~~.. ("'I"'. V&i viec xuftt hi~n cac bi~u tuong thl nhieu cira Tuang lac ngtra! ..~. vi v~y cac cira s6 cling ducc gill' hi m~t khi chung ti~p giap nhimg khong chong nen nhau.......8)..t .1 D2 Hlnh 3. Trong mQt vai h~ th6ng each b6 trt nay dugc c6 dinh.......

Trong twang hop nao d6 menu chinh c6 the bi fin va khi co yeu cAu n6 se xuAt hien bat ngo tren man hlnh. nhctng hra chon hQp menu dec theo canh ella man hlnh. nhu di va nhan ehuot hay nh~n m¢t vai phim d~c bi~t tren ban phim. rna Chung e6 thS con la cac bieu tuong tuy y.9. Tuy nhien.4. Bang chon (Menus) D~c tnrng ella cac M th6ng ctia 56 la menu. leu tuong UQ'Csir ung My Documents Nel\'>Jork RecycleBin Neighborhood Hull) iI Recycle fJl (empty) Htnh 3.I Iva chon thuong yeu cAu m¢t vai hanh dQng nguoi su dung them vao. MQt menu dua ra m¢t hra chon cac thao tac hay djch Vl. neu khong thl nguoi de de 56 TU071glac nguui • may· DHBK Ha N(Ji . DiSu nay ham y rAng cac ten ducc sir dung trong menu nen e6 nhi~u y nghia va eung dp nhieu thong tin. mQt kY thu~t wong tac phd biSn dung cho ca cac h~ thong khong cua s6 ciing duoc. nhu h(Jp menu c6 the dircc keo xuong hoac ngang ra tir menu ehinh (hlnh 3. hoac d~t ngay 6 gicta cac cira 56 trong vung nSn man hinh ehinh.10).. sgn sang d~ . Cac trlnh dan d6 xu6ng duoc keo xu6ng tir tieu de (. Cac h¢p menu ducc d~t tren dinh ella man hlnh (vi du MaeOS) bay tren dinh m6i cira s6 (vi du Windows 3. BiSu nrong luu giii khdng gian tren man hlnh ella cira s6 va dung lam each nh!c nguoi sti dung c6 the phuc hi'll lai h¢i thoai sau d6 bang each rna ctra s6 nr bi€u tuong.3. MOt s6 bit~u tUQTlg di~n hlnh. Cac menu sup xuong thl tuong tu. nhir sot rae dung de be nhtrng t¢p khong dn thiSt dSn. trong m(Jt vai h~ th6ng chung cung diroc sir dung truy nhap cac hanh dong toan cue khi ehuQt nhAn vao nen man hlnh. Vi¢c lam co mQt cira s6 thanh bi@utUQ11g dUQ'ehiSu nhu hi cua s6 biSu nrong. Cac menu khong c6 hi¢u qua khi chang co qua nhieu muc. Tuy nhien. ngoai tnr menu xuat hi~n t\f dQng khi con tr6 chuet di chuyen vao vung tieu de. Khi nguoi sir dung tam thoi khong muon tiSp tuc dong hQi thoai. vi v~y cac menu d6 xuong dtroc dung.9 dira ra mot vai vi du t: b' J. Cac menu cung e~p cac keu thong tin trong bieu m§u cua m¢t danh sach tuan tu cac thao tac rna n6 c6 the diroc duy~t qua.no rQng toi kich thucc Ian nh~t bang viec nh~n vao bieu nrong. 3. vi du cho phep xem xet thuQc tinh cua cac d6i nrong d~c bi~t tren man hlnh. Cac bieu nrong c6 the t\10 nhi~u bi€u m~u: chung c6 thS la cac mo ta hi~n thuc cua cac d6i tl1Q11g chung co the thay thS. nhung nhfrng di€u nay co thS la kh6 cho nguoi str d\1I1gdira ra lei giai thich. cac tAng khac nhau cua menu d6 xu6ng duoc su dung. khi eon tro di chuyen toi vi trf muc chon menu thl muc chon nay thuong ducc lam n6i b~t nhAt (bang cac hinh anh va mau s~e khac di) de eho th§y rang muc d6 e6 the se duoc chon. dinh ella man hinh bang viec di chuyen con tro chuet vao trong hOp tieu d~ va nhan chuor.I e6 th6 duoc trinh di~n boi h~ th6ng vao luc quy djnh. bieu nrong cling e6 M Hmh 3. ve mot so ~ • trong thong cira 56 elien hinh. Cac menu pop-up thuong duoc sir dung dua ra cac lua chon theo ngO'canh. Menu ehinh co the dircc hi¢n ro eho ngirci su dung moi luc.1 hay Motif). anh ta c6 the hoan h¢i thoai d6 bang biSu tirong cua ctra 56 chua hQi thoai. Cac the duoc su dung dS mo ta nhtmg dien m\10 khac cua h~ th6ng. d'· d. hay chung c6 the ducc each di~u hoa a rmrc d¢ eao. Sl.Chuang 3: Cac m6 hinh va cac dang tuong tac nguoi may s6 e6 th@xu~t hien tren man hlnh cung luc. Thi~t bi can tro dircc su dung de eho biet yeu d.u Iua chon.

cac hra chon dang vong trim nay dua len khOng gian man hinh nhi€u hon va it pho bien hon trong cac giao dien. nguoc lai v~ m~t clurc nang (nhu 'save' va 'delete') nen rieng dS ngan ngira nhirng lua chon bAt ngo kh6ng mong muon voi nhGng hau qua tai hili tiem tang. hoi vi chung co thS duoc "ghim chat" vao man hlnh. mac du cac dn dieu khitn (joysticks) va b6ng xoay (trackballs) ding la nhfrng su lua chon. Con tro (Pointers) Can tr6 la m(lt phAn quan trong vi WIMP dung chu yeu djnh vi va lua chon. Cac dang eon tr6 la cac bieu tuong nrong nr nhau.Chuang 3: Cac mo hinh va cac dang tuong tac ngiroi may Pile Edit Options Type riter . Cac eon tro cnng duoc sir dung d€ baa cho nguoi su dung biet v~ Sl.11. Cac vAn d~ Ian voi cac menu n6i chung la g6m co nhtrng muc gl va each nh6m cac muc d6.l" noat dtjng ella h¢ thAng. nhung nguoc lai viec nh6m se gay ra nhGng van d€ trong cac rnuc do gan 1i~n voi cac d~ tai dn d~t dum tieu d~. vi du mot can tro d6ng h6 cat xuat hien khi h~ thong dang ban doc mQt t~p. So sanh di€u nay voi m9t menu mau chung ta thay d~ hra chon cac muc gan cu6i cua menu si! lau han cac muc diu.. chung la cac anh bitmap nho. nhung tAt ca cac eon tr6 e6 mQt diSm n6ng chinh la vi tri rna chung tr6 vao. Chuot cung cftp m(lt thi~t dAu VaGc6 kha nang lam nhtrng vi~e nhir v~y. 4.10. Trong cac menu d6 xueng. sti dung phai nhan chuot. Nhfrng nh6m nay nen nhM quan xuyen su6t cac ung dung. nhu Tuang nguiri • may. luon 0 vi tri d6 cho toi khi duoc ySu du roi ra. CAe dang eon tr6 khac nhau thuong duoc dung dS philn bi~t cac chedQ. Thinh thoang diSm n6ng la khong fO rang tir sir xu!t hi~n cua con tro. Tuy nhien. thai gian Iva chon cho m6i muc la nhu nhau. nhan menu nen ducc chon d€ phan anh chirc nang cua cac muc chon va cac muc ducc nh6rn trong cac trong cac menu boi chjrc nang.Cac Ibi vao khac Uri menu Iva chon diroc sap x€p trong khung menu lua chon. nhi~u muc chon cting c6 th~ duoc nh6m lai nhieu hon du6i mtjt tieu d~. 4. Ki~u menu bach kim dien hinh cua dong MacOS. vi du con tro blnh thuong co thS la mQt mlii ten. di€u nay co nhtrng thuan lei do la d~ dang Iva chon cac muc. con tro xu!t hien a trung tam cua khung menu Iva chon vi v~y khoang each di chuyen toi bat ky Iva chon nao d~u nhu nhau. C6 rat nhieu 10\1i hinh dang con tro cho " hlnh 3. Viec gQP qua nhieu muc t\10 cac menu qua dai hay qua nhieu muc. de 3. Dang tuong tac duoc yeu du boi WIMP dua rAt nhieu vao vi~e tro va hra chon kiI~unhu cac biSu nrong. Cac muc chon menu nen diroc sap d~t tuy theo tim quan trong va trinh t\l SIl dung. Nguoi sU: dung duoc trinh diln voi eon tr6 tren man hlnh diroc dieu khien boi thi€t bj dAu vao. Cac menu d6 xu6ng xuat hien khi m9t vung d~c bi~t cua man hlnh duoc lua chon boi m9t biSu nrong. fJHBK Ha NOi 57 lac . M9t vai menu lc\ cac menu kep. Screen Times Hlnh 3. nhung chung chi dirng voi dieu kien la chuot duoc nh<1n. nhung se thay d6i thanh mui ten hal dAu khi ve met duong thang.