Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT

Vi sinh nông nghiệp 2007

GIÔÙI THIEÄU
Môi trường đất là phần trên bề mặt của vỏ trái đất, nơi địa chất và sinh quyển gặp nhau, bề mặt đất là nơi cư trú của nhiều loại động vật, thực vật. Đặc điểm về vật lý và hóa học của đất sa mạc, đầm lầy, đất đồng cỏ, đất trồng trọt khác nhau. Đất có cấu trúc tầng, các lớp song song và có độ dày khác nhau. Phân biệt mỗi lớp dựa vào đặc tính và thành phần của chất hữu cơ, muối khoáng, màu, kết cấu, cấu trúc, độ xốp, pH. Những đặc tính này quyết định đến thành phần độ ẩm, các khí thành phần và số lượng vi sinh vật có trong đất. Các chất hữu cơ đi vào trong đất qua các con đường khác nhau như từ xác bả thực vật, động vật. Nước tiểu và phân bón của động vật cũng góp phần vào sự tăng chất hữu cơ có trong đất.Các chất hữu cơ có trong đất được chia làm 3 loại: -Các chất không tan -Các chất tan được -Vi sinh vật Mùn được tạo thành từ sự phân hủy xác bã động vật, thực vật nhờ vi sinh vật gồm cả sinh khối các vi sinh vật trong quá trình tham gia vào sự phân hủy các chất đó. Mùn tốt cho đất vì nó giúp đất ổn định được cấu trúc, cung cấp chất dinh dưỡng từ từ và làm tăng khả năng giữ nước của đất, tính đệm của đất. Những hợp chất tan trong đất gồm các sản phẩm tạo thành từ sự phân hủy các hợp chất cao phân tử từ mô thực vật, động vật và vi sinh vật như các đường tạo thành từ cellulose, các phenol từ lignin, các amino acid từ protein. Trong tự nhiên vi sinh vật rất dễ phân tán nhờ gió, nước hay bám vào các vật thể khác và di chuyển khắp nơi. Đối với sản xụất nông nghiệp, vi sinh vật có vai trò quan trọng, đóng góp nhiều trong sự tồn tại và hoạt động sản xuất của đồng ruộng. Ước chừng khoảng 60-80% hoạt động trao đổi chất trong đất được thực hiện nhờ vi sinh vật. Vì vậy có ảnh hưởng rất nhiều đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Trong quá trình hoạt động sống vi sinh vật tham gia tích cực vào sự phân giải các hợp chất hữu cơ, tổng hợp và phân giải các chất mùn, chuyển hóa khoáng và đạm giúp cây trồng hấp thu được, cố định đạm phân tử làm giàu nitơ cho đất. Còn tiết các chất sinh học tác dụng trực tiếp đến cây trồng. Vi sinh vật còn giúp cây trồng hấp thu các sản phẩm trao đổi chất do cây trồng tiết ra ở bộ rễ, nếu không thì sự tích tụ này sẽ đầu độc trở lại cây trồng. Trong quá trình thực hiện các biện pháp kỹ thuật trồng trọt, ở mỗi giai đoạn vai trò của vi sinh vật khá rõ rệt. Nó thường tập trung nhiều trong phần rễ của cây trồng. Vùng rễ là nơi mà thực vật và đất tiếp xúc nhau. Số lượng và thành phần của loài vi sinh vật vùng rễ cũng khác so với vùng đất không có rễ. Vì vậy để đạt hiệu quả cao, cần phải chú ý đến hoạt động của vi sinh vật.

Giảng viên:Trịnh Thị Hồng

-1-

Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT

Vi sinh nông nghiệp 2007

I.

HỆ VI SINH VẬT ĐẤT(MICROFLORE):

Hệ sinh vật trong đất rất phức tạp, chúng có những đặc điểm sinh lý và sinh thái khác nhau, chúng sống thành những quần thể và có tác động trực tiếp cũng như gián tiếp qua lại lẫn nhau. Theo tài liệu của Krassilnikov N.A thì trong mỗi gam đất có khoảng 100 triệu vi khuẩn, 100 triệu xạ khuẩn, gần 1 triệu nấm, 1 vạn đến 10 vạn tế bào tảo và động vật nguyên sinh… Số lượng chất hữu cơ trong đất rất lớn, chủ yếu là chất mùn, nguồn thức ăn carbon và đạm của nhiều vi sinh vật. Trong đó có vô số vi sinh vật đa dạng cả về loài và nhóm.

1. PHƯƠNG PHÁP ĐẾM VÀ PHÂN LẬP:
Không có thí nghiệm đơn nào xác định được tổng thể các quần thể vi sinh vật trong một mẫu đất do sự đa dạng của nó. Vài kỹ thuật sử dụng để ước đoán số lượng và chủng loại như đếm trực tiếp dưới kính hiển vi, nuôi trên thạch đĩa, kỹ thuật làm giàu. -Trực tiếp: Lấy mẫu đất pha loãng trong nước vô trùng, xem trực tiếp dưới kính hiển vi. Phương pháp này chỉ phân tích sơ bộ xác định các vi sinh vật nào và chỉ có những chuyên gia có kinh nghiệm mới sử dụng được. -Gián tiếp: Cấy huyền trọc đất trên các loại môi trường khác nhau thích ứng cho từng nhóm vi sinh vật , phương pháp này có thể dùng định tính và định lượng tế bào vi sinh vật. Cần chú ý: • Trước khi pha loãng cần nghiền thật nhỏ. • Số lượng tính trên 1g đất không tính trên một huyền trọc nào cả. • Ghi nhận số lượng tế bào sống có ảnh hưởng đến hoạt tính sinh học trong đất, tuy nhiên đếm trực tiếp ghi nhận cả tế bào chết

2. CÁC NHÓM VI SINH VẬT TRONG ĐẤT:
Số lượng và chủng loại vi sinh vật trong đất phụ thuộc vào nhiều yếu tố môi trường khác nhau như: thành phần và số lượng các chất dinh dưỡng có sẳn, độ ẩm thoáng khí, nhiệt độ, pH, tập quán canh tác của từng vùng như sự bón phân, làm đất, tưới tiêu… sự hiện diện của rễ và vùng rễ trong đất luôn tác động đến số lượng và chủng loại vi sinh vật hiện diện gọi là “hiệu quả vùng rễ”. Ngoài ra có tác động qua lại giữa các loài vi sinh vật luôn có vai trò quan trọng đối với quần thể vi sinh vật trong đất. Xạ khuẩn tạo kháng sinh, protozoa tiêu diệt một số vi khuẩn. Ngược lại một số vi khuẩn phân giải cellulose và protein có thể cung cấp dinh dưỡng cho những loài không có enzyme phân giải này. Các vi sinh vật trong đất thường gặp: a. Vi khuẩn: Chiếm số lượng lớn trong hệ sinh vật đất về số lượng cũng như chủng loại.Thường sống lớp đất mặt, vì nhiệt độ, độ ẩm, không khí, thức ăn thuận lợi hơn. Chúng tồn tại chung quanh hạt đất có thức ăn, hỗn hợp keo của khoáng và chất hữu cơ tạo môi trường lý tưởng cho sự phát triển của vi khuẩn.

Giảng viên:Trịnh Thị Hồng

-2-

Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT

Vi sinh nông nghiệp 2007

Có sự khác biệt lớn về sự thích ứng của mỗi loại vi sinh vật đối với nguồn chất dinh dưỡng và điều kiện vật lý của vi sinh vật. Không có điều kiện nuôi cấy nào tạo sự phát triển cho nhiều loại vi sinh vật khác nhau. Có rất nhiều loại vi sinh vật chưa được phân lập và định danh. Hầu hết vi sinh vật có trong đất là dị dưỡng, thường tạo nội bào tử như các loài của Bacillus, Clostridium ngoài ra còn có Arthrobacter, Pseudomonas, Rhizobium thường hiện diện trong đất. Tầm quan trọng: Tham gia vào sự phân hủy mạnh của xác bả hữu cơ cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng. Vi khuẩn có hệ enzyme thực hiện quá trình nitrat hóa , cố định đạm… thiếu vi khuẩn đời sống của thực vật bậc cao sẽ bị hại.

b. Nấm: gồm nấm mốc và nấm men:
Có hàng trăm loài nấm mốc khác nhau sống trong đất. Hầu hết sống trên lớp bề mặt nơi có nhiều oxy. Loài thường gặp nhất: Penicillium, Mucor, Rhizopus, Aspergillus, Trichoderma… điều kiện vật lý và hóa học, chất dinh dưỡng của đất sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của loài. Người ta đã xác định có khoảng vài ngàn dến vài trăm ngàn tế bào trong 1g đất. Vai trò chưa xác định hết nhưng quan trọng trong sự phân hủy các chất hữu cơ của mô thực vật như: tinh bột, cellulose, lignin, pectin… ảnh hưởng đến sự hình thành mùn và bền vững của đất. Sự tích lũy sinh khối của nấm mốc giúp ổn định cấu trúc đất, làm ăng khả năng giử nước. Nấm hoạt động mạnh ở pH acid, chức năng biến đổi của nấm rất cao, có đến 50% chất hại bị phân hủy bởi nấm. Độ màu mỡ của đất phụ thuộc nhiều vào nấm mốc vì chúng tiến hành phân hủy sau sự phân hủy của vi khủẩn và xạ khuẩn -> quyết định chất dinh dưỡng cho đất. Nấm men có nhiều trong đất trồng nho, táo, nơi nuôi ong… Chúng có nhiều trên lá, thân, cành cây, sẽ theo cây vào đất khi cây chết.

c. Xạ khuẩn:
Hiện diện nhiều trong đất sau vi khuẩn, quan trọng trong sự phân huûy chất hữu cơ và phóng thích chất dinh dưỡng bao goàm các loại: Nocardia, Streptomyces, Micromonospora. Hiện diện hàng triệu tế bào trong 1g đất khô và ẩm. Xạ khuẩn tạo nên mùi của đất có thể phân huûy chất hữu cơ vững nhất như: kitin, cellulose -> quan trọng đối với sự phì nhiêu của đất. Xạ khuẩn cũng có khả năng tạo ra kháng sinh hiện diện và hoạt động một vùng xung quanh xạ khuẩn. d. Taûo: Có diệp lục tố có thể sống tự dưỡng như thực vật nên phải sống trên mặt đất. Quần thể tảo trong đất ít hơn so với vi khuẩn và xạ khuẩn. Các loại tảo chủ yếu hiện diện trong đất là: Cholorophyta, Silic cholorophyta… Vai trò trong sự tạo chất dinh dưỡng và độ màu mỡ cho đất cũng không kém vi khuẩn và nấm mốc. Vì có sắc tố diệp lục nên nó có khả năng tổng hợp chất hữu cơ từ CO2 làm giàu cho đất, với hơn 40 loài có khả năng cố định đạm. Có một số trường hợp tảo có vai trò trong sự thay đổi cần thiết như

Giảng viên:Trịnh Thị Hồng

-3-

Tổng số vi sinh vật trong đất gọi là chỉ số vi sinh vật đất. và trong vùng rễ vi khuẩn chiếm ưu thế nhất. Một số vi khuẩn trong đất chứa virus. Vùng rễ là vùng đất và rễ cây tiếp xúc vôùi nhau. Hầu hết nguyên sinh động vật sống dựa vào nguồn chất hữu cơ và sinh vật trong đất.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 trong đất cằn cổi. 2/ PHÂN BỐ THEO CÂY TRỒNG: Giảng viên:Trịnh Thị Hồng -4- . Ngày nay đã quan sát trực tiếp vi sinh vật trên bề mặt rễ.1-1% so với tất cả các chất hữu cơ có trong đất. nhiệt độ và độ ẩm thích hợp nhất. Số lượng và thành phần loài vi sinh vật cũng khác nhau so với vùng đất không có rễ cây. tuy số lượng nhỏ nhưng rất quan trọng và chúng có vai trò lớn nhờ ở hoạt động sống của chúng sẽ làm biến đổi sâu sắc trong cấu tử của đất. Quá trình tích lũy liên tục chất hữu cơ và khoáng tan tiếp tục nuôi dưỡng địa y. Chúng có thể sống trên bề mặt đá. rêu. Càng xuống sâu các vi khuẩn hiếu khí càng ít và các nhóm vi khuẩn kỵ khí lại tăng như vi khuẩn phản nitrat hóa phát triển mạnh ở độ sâu 20-40 cm. Chính ở vùng rễ có mối quan hệ mật thiết giữa thực vật và vi sinh vật. giúp sự chuyển hóa đá thành đất. Số lượng này từ 0. e. cố định đạm trong dị bào. đất vùng rễ. đặc biệt là tảo cộng sinh với bèo hoa dâu. khi tế bào chết là nguồn dinh dưỡng ban đầu cung cấp cho các vi sinh vật khác phát triển và tiếp tục tạo nguồn dinh dưỡng cho tảo và nấm. f. SỰ PHÂN BỐ VI SINH VẬT TRONG TỰ NHIÊN: 1/ PHÂN BỐ THEO CHIỀU SÂU: Số lượng của vi sinh vật giảm dần theo tầng đất. Vi khuaån lam: Vi khuẩn quang hợp thường sinh oxy có vai trò hoạt động như chìa khóa có thể biến đổi đá thành đất. Sự sinh trưởng của các vi sinh vật được kích thích bởi các chất dinh dưỡng như:amino acid. nấm. càng xuống tầng đất sâu càng ít vi sinh vật. Các sản phẩm trao đổi chất do vi sinh vật tạo ra kích thích sự sinh trưởng của thực vật do đó có sự trao đổi chất giữa vi sinh vật và thực vật. Đó là nơi tập trung nhiều chất dinh dưỡng. virus động vật và virus thực vật luôn hiện diện trong đất. mô của xác động vật chết cũng như sống… Qua nghiên cứu cho thấy vi sinh vật thường tập trung ở vùng rễ cây. Thành phần của vi sinh vật cũng thay đổi theo tầng đất: vi khuẩn hiếu khí. Sự tạo thành acid trong quá trình trao đổi chất của vi sinh vật giúp hòa tan các thành phần khoáng của đá. Nhiều loại tảo biển cố định đạm dùng làm phân bón cho lúa. II. Nguyeân sinh ñoäng vaät vaø virut: Số lượng nguyên sinh động vật trong đất ẩm và giàu chất dinh dưỡng từ một đến vài trăm ngàn tế bào trong một gam đất. tế bào này có vách dày và quang hợp thuận tiện giúp cho quá trình cố định đạm tốt hơn. trong đất có sự hiện diện của số lượng vi sinh vật và thành phần loài rất lớn dẫn đến sự hình thành hệ vi sinh vật trong đất (microflore). thực vật bậc cao. Tảo có thể kết hợp với nấm thành địa y. đất bị xói mòn -> tảo có thể tích lũy nguồn chất hữu cơ ban đầu nhờ quang hợp. vitamin phóng thích từ rễ. làm tăng năng suất rõ rệt. Quần thể vi sinh vật tập trung nhiều nhất ở vùng đất canh tác. xạ khuẩn thường tập trung nhiều ở tầng mặt. có cường độ chiếu sáng.

töøng loïai ñaát. moät daïng xaùc baû höõu cô bò queän laïi. Còn những vùng đất nghèo chất dinh dưỡng. số lượng vi sinh vật rất cao. Mycobacterium taïo ra caùc theå trung gian sau ñoù coù nhoùm vi khuaån taïo baøo töû trong ñaát söû duïng caùc chaát trung gian ñeå phaùt trieån vaø thöïc hieän caùc quaù trình khoaùng hoùa trong ñaát. xaùc thöïc vaät bò phaân huûy chaäm hôn so vôùi ñaát ñaàm laày. Vi sinh vật có mặt trong tất cả các loại đất. pH. vi khuẩn cố định nitơ tự do hay nội sinh . VSV ưa ẩm. nấm. Ñ aát ñaàm laày laø loïai ñaát ñen. vi sinh vật chịu chua. mặn. traïng thaùi ñaát. H2S…Không chỉ thế khi thời tiết thay đổi cũng chi phối đến sự phân bố của vi sinh vật đất như: VSV chịu nóng. töøng vuøng khí haäu. VSV ưa khô…Sự tác động của con người cũng có tác động không nhỏ đến sự phân bố của vi sinh vật. Söï khaùc nhau coøn laø heä quaû cuûa caùc yeáu toá moâi tröôøng chi phoái nhö: chaát dinh döôõng. hay ñaát caän sa maïc. Đất giàu dinh dưỡng như đất phù sa sông Hồng. xạ khuẩn rất ít. VSV chịu lạnh. tính chaát loïai ñaát.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Đối với cây trồng thì vùng rễ là vùng phát triển mạnh nhất của vi sinh vật so với vùng không có rễ. ngược lại ở vùng đất bạc màu như Hà Bắc có số lượng vi sinh vật rất ít. trong ñaát maën thöôøng gaëp Giảng viên:Trịnh Thị Hồng -5- . Ngược lại vi sinh vật hiếu khí như vi khuẩn cố định nitơ. trong caùc loïai ñaát. chua. khoâng pha seùt coù nhieàu chaát höõu cơ ñang bò phaân huûy. Tuy nhieân. ñoù laø söï khaùc nhau theo ñoä saâu vaøo loøng ñaát vaø theo muøa trong naêm. độ ẩm. còn vùng rễ lúa tập trung nhiều nhóm vi khuẩn kị khí. Aspergillus. 3/ PHÂN BỐ THEO CÁC LOẠI ĐẤT: Các loại đất khác nhau sẽ có điều kiện dinh dưỡng. Bacteium. độ thoáng khí cũng khác nhau từ đó sự phân bố của sinh vật cũng khác nhau. ñoä acid. nhất là vùng đất mặt có nhiệt độ và độ ẩm thích hợp… Chúng phong phú đa dạng cả vể thành phần và số lượng. theá naêng oxy hoùa khöû. nhieät ñoä. vi sinh vật sống trong môi trường nhiều CH4. töøng vuøng ñòa lí vaø thaäm chí ngay treân moät ñieåm cuûa moät loại ñaát heä vi sinh vaät cuõng khaùc nhau. Ñoái vôùi caùc loïai ñaát coù quaù trình khoùang hoùa yeáu thöôøng gaëp caùc nhoùm vi naám nhö: Penicillium. nitrat hóa. Ví dụ: trong đất trồng lúa nước các vi sinh vật kị khí phát triễn mạnh như vi khuẩn anmon hóa. Heä vi sinh vaät trong ñaát khaùc nhau. Loïai ñaát naøo nhieàu xaùc baû thöïc vaät choân vuøi seõ thuaän lôïi cho söï phaùt trieån cuûa thöïc vaät. Trong caùc loïai ñaát ñoàng coû thaûo nguyeân khoâ caèn. ghi nhaän coù söï hieän dieän öu theá caùc ñaïi dieän cuûa Pseudomonas. Ví dụ: vùng rễ của cây họ đậu thường có nhóm vi khuẩn cố định nitơ cộng sinh. ñaát naâu laø ñaát ñen coù pha seùt. ñaát ñen coù nhieàu chaát höõu côù bò phaân huûy hôn ñaát ñaàm laày. gaàn nhö söû duïng ñöôïc.

pH trung tính. trong ñaát röøng thì ít gaëp hôn. phaân khoaùng laøm taêng söï phaùt trieån cuûa Cellvibrio coøn phaân chuoàng laøm taêng söï phaùt trieån cuûa Cytophaga. Cytophga…… Trong ñaát troàng troït söï bieán ñoåi vi sinh vaät tuøy theo söï boùn phaân. cuõng coù moái quan heä khaùc nhau vôùi caùc loïai ñaát ôû than buøn non öu theá laø Torulopsis. ÑAÙNH GIAÙ VEÀ HOAÏT ÑOÄNG SOÁNG VI SINH VAÄT TRONG ÑAÁT: Giảng viên:Trịnh Thị Hồng -6- . Söï phaân boá vi sinh vaät trong ñaát theo ñoä saâu vaøo loøng ñaát ñaõ ñöôïc nghieân cöùu vaø ghi nhaän raèng: söï giảm dần veà thaønh phaàn vaø soá löôïng vi sinh vaät theo ñoä saâu vaøo loøng ñaát coù moái lieân quan chaët cheõ vôùi söï giaûm dần löôïng muøn laø ñoàng bieán. nhöng vai troø khoâng lôùn trong caùc hoïat ñoäng sinh lí trong caùc quaàn theå töï nhieân cuûa ñaát. trong ñaát röøng thöôøng gaëp Biverticillata. Töø nhöõng nghieân cöùu treân coù nhöõng nhaän ñònh toång quaùt: ñieàu kieän sinh thaùi aûnh höôûng ñeán heä thoáng vi sinh vaät ñaát vaø trong nghieân cöùu so saùnh heä thoáng vi sinh vaät ñaát. Trong heä vi sinh vaät ñaát coù taûo. ñaát co ñoä chua yeáu thöôøng gaëp Candida phaùt trieån taïo sôïi. traïng thaùi ñaát. trong ñaát röøng vaø ñaát ñen thöôøng gaëp Lypomyces vaø ñaëc tröng cho ñaát ñen laø Rhodotorula. Fusarium. nöôùc. Coøn Fusarium thöôøng gaëp trong ñaát coù nhieàu xaùc baõ thöïc vaät hoï hoøa baûn. khí haäu…… chuû yeáu veà soá löôïng. Keát quaû nghieân cöùu veà heä vi sinh vaät phaân giaûi cellulose trong ñaát troàng vôùi phaân boùn khaùc nhau cuûa vieän haøn laâm noâng nghieäp Lieân Xoâ: Timiriazev cho thaáy phaân chuoàng vaø phaân khoùang ñeàu laøm thay ñoåi heä vi sinh vaät ñaát so vôùi ñaát ñoái chöùng. nhieàu chaát höõu cô vaø nöôùc. Noùi chung trong caùc loïai ñaát nhieàu xaùc baû thöïc vaät thì coù nhieàu vi sinh vaät phaân giaûi cellulose coù theå gaëp Actinomyces. Giống Mucor phaùt trieån toát treân ñaát höõu cô töôi. Vi sinh vaät coá ñònh ñaïm vaø phaân giaûi cellulose ñöôïc coi laø nhöõng vi sinh vaät chæ thò veà chaát löôïng cuûa ñaát troàng troït. Veà naám men. khoâng khí thöôøng ôû ñaát heä sinh vaät cuõng nhieàu hôn. Söï phaân boá cuûa vi sinh vaät coá ñònh ñaïm cuõng coù lieân heä vôùi nhieàu yeáu toá : loïai ñaát. phaân boá nhieàu ôû lôùp ñaát maët thöôøng gaëp laø Mucor ramanianus treân ñaát röøng. Azotobacter phaùt trieån ôû ñaát coù nhieàu phosphore. Chaetomium.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 öu theá cuûa naám moác Monoverticillata. nhöõng loaïi ñaïi dieän naøy ñoàng hoùa toá ñaïm höõu cô.

phaân giaûi hydrocarbon. Chất vô Chất hữu Động vật Nhóm tiêu thụ) cơ cơ Giảng viên:Trịnh Thị Hồng Vi sinh vật 7( Nhóm-chuyển hóa) . trong nghöõng naêm gaàn ñaây ngöôøi ta ñaõ vaø ñang söû duïng chæ soá enzym ñeå ñaùnh giaù caùc hoïat ñoäng sinh lí cuûa caùc nhoùm vi sinh vaät trong ñaát. nitrat hoùa. soá löôïng vaø hoïat ñoäng cuûa nhoùm vi sinh vaät naøy phuï thuoäc vaøo raát nhieàu yeáu toá moâi tröôøng chuùng soáng. Để khảo sát một hệ sinh thái cần xét hai mặt sau: 1. khöû nitrat… töø ñoù xaùc ñònh saûn phaåm taïo thaønh sau caùc hoïat ñoäng sinh lí laø coù lôïi hay coù haïi cho ñaát. Vôùi söï phaùt trieån nhanh cuûa khoa hoïc. Chu trình chuyển hóa vật chất trong hệ sinh thái Thực vật Như vậy thì các chất dinh dưỡng mà thực vật hấp thu từ đất và từ không khí. protid ñoàng thôøi coøn coù nhieàu loaøi gaây beänh cho ngöôøi vaø ñoäng vaät. sau quá trình phân (nhóm sản xuất) giải của vi sinh vật sẽ được trả lại môi trường chung quanh và chu trình chyển hóa của chúng lại tiếp tục và là một chu trình kín. III/ VI SINH VẬT ĐẤT VÀ HỆ SINH THÁI ĐẤT: 1. trong ñaát troàng troït thöôøng xuyeân coù söï hieän dieän cuûa nhieàu nhoùm vi sinh vaät trong ñöôøng tieâu hoùa cuûa ñoäng vaät do boùn phaân chuoàng. động vật.  Đất và không khí của khu rừng. Cơ cấu( Structure) của hệ sinh thái: bao gồm số loại và số lượng của các nhóm sinh vật và đặc tính của môi trường. Neáu nhö coù nhieàu vi khuaån khöû nitrat thì coù haïi do laøm maát ñaïm cuûa ñaát. tinh boät.1.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Muoán xaùc ñònh hoïat ñoäng soáng cuûa vi sinh vaät trong ñaát. chúng laø vi sinh vaät öa nhieät vaø coù ñaëc tính phaân giaûi cellulose.  Động vật sống nhờ vào các chất hữu cơ thực vật. KHÁI NIỆM: Hệ sinh thái là tập hợp những nhóm vi sinh vật có quan hệ với nhau về mối trao đổi năng lượng hoặc chuyển hóa vật chất và các môi trường mà nơi đó các nhóm sinh vật này tồn tại. Vôùi nhöõng phaân tích treân ñaõ khaúng ñònh raèng: ñaùnh giaù ñaát veà maët vi sinh vaät hoïc khoâng chæ phaân tích chæ soá vi sinh vaät maø caàn phaûi phaân tích caû veà sinh lí vi sinh vaät trong ñaát. tröôùc heát phaûi xaùc ñònh tính chaát vaø soá löôïng nhoùm vi sinh vaät khaùc nhau. Hình 1. Nhö nhoùm phaân giaûi cellulose. Để có khái niệm rõ hơn về hệ sinh thái chúng ta xét về hệ sinh thái của một khu rừng chưa có tác động của con người mà trong đó:  Thực vật là thành phần sinh vật có khả năng hấp thu năng luợng mặt trời đề đồng hóa CO 2 thành các chất hữu cơ phức tạp.

không khí…Thành phần sinh vật bao gồm các vi sinh vật có khả năng quang hợp như tảo. để tránh mùa khô hoặc để lột xác và các loại hiện diện trong đất ngẫu nhiên.2mm. b. đá. trong đó các thành phần sinh vật và phi sinh vật có quan hệ chặt chẽ với nhau. Chức năng( function) của hệ sinh thái: tức là các vấn đề có liên quan đến tốc độ của quá trình chuyển hóa năng lượng và trao đổi chất trong hệ. được gọi là nhóm vi sinh vật chuyển hóa (transformers).  Nhóm ăn phân: một số loại collembola ăn các chất bài tiết của động vật. nấm… Như vậy thổ nhưỡng cũng mang tính chất như một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Nhóm sinh vật phân giải (decomposers): gồm các động vật nhỏ bé hoặc vi sinh vật có nhiệm vụ phân giải các chất hữu cơ. Thành phần phi sinh vật như: đất.  Nhóm ăn xác động vật: ấu trùng của một số bọ rầy. đồng cỏ… thổ nhưỡng là thành phần quan trọng trong hệ sinh thái kể trên. các loại vào đất để ngủ đông. nước.  Nhóm ăn xác bả thực vật: trùng ốc. c.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 2. 3/ CƠ CẤU VI SINH VẬT SỐNG TRONG ĐẤT: Các sinh vật sống trong đất có quan hệ chặt chẽ với sự hình thành và phát triển của đất có thể chia thành hai nhóm: các động vật và các vi sinh vật. các loại chỉ tồn tại trong đất ở thời kỳ trứng. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng -8- . Nhóm động vật cực nhỏ: nhỏ hơn 0. Trừ các động vật kể trên. Nhóm vi sinh vật sản xuất (producers): chủ yếu là các sinh vật có khả năng quang hợp. a/Nhóm động vật trong đất: Ở đây chúng ta không kể đến các động vật sống trong hang. Nhóm sinh vật tiêu thụ (consumers): gồm các động vật sống nhờ thực vật một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Nghiên cứu đối tượng thổ nhưỡng trên quan điểm sinh thái sẽ giúp ta hiểu được các tính chất của thổ nhưỡng một cách toàn diện và biện chứng. Điều này cần thiết cho mục đích sử dụng đất trong sản xuất nông nghiệp cũng như trong việc bảo vệ môi trường. Các động vật này có nguồn thức ăn khác nhau:  Nhóm ăn thực vật: ấu trùng của bọ rầy ăn rễ cây. Có thể chia sinh vật rong hệ ra làm 3 nhóm về mặt chức năng: a. chất hữu cơ. động vật sống trong đất được chia làm 3 nhóm tùy theo kích thước của chúng:    Nhóm động vật to: Chiều dài trên 1 cm Nhóm động vật nhỏ: chiều dài từ 0. các vi sinh vật hoặc động vật sống nhờ các vi sinh vật khác như protozoa và nhóm vi sinh vật phân giải vật chất như vi khuẩn. Trong nhóm này bao gồm một nhóm vi sinh vật có chức năng chuyển hóa chất vô cơ từ dạng này sang dạng khác. 2/ HỆ SINH THÁI THỔ NHƯỠNG: Đối với hệ sinh thái trong đất liền như rừng. Tuy nhiên từ bản thân thổ nhưỡng cũng là một hệ phức tạp.2mm-1 cm.

Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT   Nhóm ăn vi sinh vật: một số côn trùng ăn các động vật nhỏ hơn. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng -9- . + Vi khuẩn khử N (denitrifer): giữ vai trò khử oxygen của NO3 để chuyển thành N2. tảo và nguyên sinh động vật. Chaetomium. Verticillium…  Nhóm xạ khuẩn: thường gặp là: Streptomyces. + vi khuẩn kị khí hay yếm khí : thường xuất hiện trong đất ngập nước. Nhóm ăn tạp: một số thứ côn trùng ăn nhiều thứ kể trên. địa lý nhất định trong vài loại đất khác nhau có chế độ nhiệt khác nhau. + vi khuẩn phân hủy cellulose : Clostridium. Azospirillum. Trichoderma. Bacillus. nhiệt độ tối ưu 50-60 độ) nhưng chúng ít có vai trò quan trọng trong quá trình vi sinh học trong đất. Không chỉ làm tổn thương mà còn ảnh hưởng trực tiếp lên sự sống còn của vi sinh vật. Cellulomonas… + vi khuẩn hóa amon (amonifer): phân hủy N hữu cơ thành amonium (CH4) như Pseudomonas. Frankia sống cộng sinh với các cây phi lao…  Nhóm vi khuẩn: nhóm này rất đa dạng và có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hoá vật chất trong đất. làm phá hủy các enzyme. Tuy nhiên ở nhiệt độ cao sẽ là biến tính protein của nguyên sinh chất. Micrococcus. xạ khuẩn. tuy nhiên chế độ nhiệt trong đất còn tùy thuộc vào khả năng hấp thụ nhiệt của loại đất đó. IV. nhiệt độ tối ưu 25-27 độ)  Vi sinh vật ưa lạnh (nhóm này tương đối ít). Vi sinh nông nghiệp 2007 b/ Nhóm vi sinh vật trong đất: gồm 5 nhóm chính là: nấm. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VI SINH VẬT: 1/ NHIỆT ĐỘ: Về cơ bản thì nhiệt độ cũng ảnh hưởng bởi yếu tố địa lý. Serratia. Tùy theo vai trò của nó có thể chia ra làm các tiểu nhóm như: + vi khuẩn hiếu khí : có nhiều trong đất cao ráo và thoáng khí. Dựa vào mối quan hệ nhiệt ta chia làm các nhóm sau:  Vi sinh vật ưa nóng (35-80 độ. Aspergillus. Corynrobacterium. Rhizoctonia. Vì vậy trong cùng điều kiện khí hậu. Còn nhiệt độ thấp không có tác dụng tiêu diệt vi sinh vật mà chỉ ức hế hoạt động của chúng. điều này còn tùy thuộc vào lượng nước có trong tế bào. Clostridium. Clostridium. vi khuẩn. Có thể là vi khuẩn cộng sinh như Rhizobium hoặc không cộng sinh như Azotobacter. có nhiều loại có khả năng tiết ra chất kháng sinh chống lại sự phát triển của các loại sinh vật khác.  Nhóm nấm: thường gặp các chi Penicillium. + Vi khuẩn cố định N (nitrogen fixer): cố định nitơ của khí quyển. ức chế các hoạt động của vi sinh vật. Sarcina. Alternaria.  Vi sinh vật ưa ấm (20-45 độ. Chính vì những lý do đó mà hầu hết các vi sinh vật dù ở nhiệt độ quá cao hay quá thấp thì đa số các vi sinh vật chuyển sang dạng sống tiềm sinh. Achromobacter… + Vi khuẩn hóa nitrat: giữ vai trò chuyển hóa NH3 → NO3 bằng cách cung cấp oxy cho NH4.

Chính điều này đã góp phần quan trọng trong sự phân bố của vi sinh vật trong đất. Do ở độ ẩm này trong đất đã đạt được lượng nước và không khí cần thiết. Nước giúp hòa tan các chất dinh dưỡng trong nước và được hấp thu vào tế bào. Có những loài thích nghi với môi trường ngập nước.5-7. nước chiếm một tỷ lệ quan trọng trong hầu hết các thể sống. Nếu độ ẩm cao hơn. thì lượng khí trong đất sẽ bị ñaåy ra → thiếu không khí sẽ ức chế sự phát triển của vi sinh vật hiếu khí. có những loài có khả năng chịu khô hạn cao. 4/ THÀNH PHẦN CƠ HỌC CỦA ĐẤT: Phần sinh khối chủ yếu của vi sinh vật có đến 90-99% được gắn với pha rắn của đất. xác baõ vi sinh vật làm giàu cho đất bằng các hợp chất hữu cơ. Tuy nhiên ánh sáng rất cần thiết với những vi sinh vật có sắc tố quang hợp và khả năng quang hợp. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . mùa trong năm… các tiểu phần tự nhiên trong đất thì luôn có kích thước không đều nhau. pH. sinh vật có thể bị tiêu diệt. đặc biệt là các nucleic acid. do các tieåu phần của đất ở pha rắn hấp thụ mạnh tế bào của vi sinh vật. Không những thế. Dưới tác dụng của các bức xạ này các phản ứng hóa học trong tế bào bị phá vỡ. 3/ ĐỘ ẨM: Như chúng ta đã biết. các tiểu phần càng lớn tích lũy càng nhiều chất hữu cơ. Tuy nhiên khả năng hấp thu này không cố định mà nó còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhiệt độ. độ ẩm. nhiều chất dinh dưỡng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của vi sinh vật.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 2/ ÁNH SÁNG: Hầu hết các vi sinh vật phát triển tốt trong điều kiện tối.10 - . trong điều kiện khô hạn thì hầu như mọi quá trình sinh hóa đều bị trì trệ. Ánh sáng trực tiếp của mặt trời và các tia tử ngoại có thể gây ra những quá trình quang oxy hóa trong nguyên sinh chất tế bào. mọi phản ứng sinh hóa trong tế bào cần có nước mới xảy ra được. Tuy nhiên. Nhưng phần lớn các vi sinh vật có khả năng phát triển mạnh ở độ ẩm 60-70% nhất là các loài vi khuẩn cố định đạm hiếu khí. cũng ảnh hưởng một phần không nhỏ nhất là xung quanh hệ rễ đang phát triển cũng như söï thoái hóa của thực vật. độ ẩm còn ảnh hưởng đến hầu hết các hoạt động sống của vi sinh vật. 5/ pH CỦA MÔI TRƯỜNG: Tùy từng loại vi sinh vật mà chúng có giới hạn pH thích ứng khác nhau như: + Nấm mốc và nấm men có thể phát triển tốt trong môi trường khá acid (pH =3-6). + Vi khuẩn và xạ khuẩn nói chung phát triển tốt trong môi trường pH trung tính (pH = 6. Hơn nữa. độ phân tán cũng như kích thước của tiểu phần đất.5). + Vi khuẩn gây thối và nitrat hóa phoå biến ở môi trường trung tính và hơi kiềm.

2-10 tùy từng loài. khi ở đó có nhiều ammoniac.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 + Vi khuẩn nốt sần phát triển tốt ở môi trường kiềm yếu. các sản phẩm mà chúng tạo ra trong quá trình sống. vòng thắt hay chất nhầy dính =>sợi nấm sẽ cắm vào thân tuyến trùng. + Actynomyces với một số loài vi nấm khác tạo thành kháng sinh => ức chế hoạt động sống. chất này là sản phẩm hoạt động sống của nhóm vi sinh vật hoại sinh. chất P hiện diện dưới 2 dạng: P hữu cơ và P vô cơ. + Chất kháng sinh là những sản phẩm của quá trình trao đổi chất thứ cấp chủ yếu của vi sinh vật. Cu. thận chí tiêu diệt một số nhóm vi khuẩn => vì thế mà các nhóm này không thể sống nơi có mặt của Actynomyces và các vi nấm khác. 6/CÁC CHẤT ĐỘC HÓA HỌC: Dựa vào thành phần. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Ag …) các hợp chất của Cl2. tiết ra enzyme phân hủy tuyến trùng biến thành chất dinh dưỡng cho mình. mà với nồng độ thấp đã có thể gây ức chế đến sự phát triển của nhiều loại vi sinh vật khác. + Sự hiện diện của loài Phytonematode dẫn theo sự hiện diện của nhiều loại vi nấm. 7/ SỰ TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC NHÓM VI SINHVẬT: Ngoài những tác động của các điều kiện tự nhiên lên hoạt động sống của vi sinh vật. tuy nhiên giới hạn pH của chúng khá rộng từ 4. hoạt tính và sự ảnh hưởng lên hoạt động sống của vi sinh vật người ta chia chất độc hóa học ra làm 3 loại: + Chất sát trùng và chất phòng thối: Alkaloid. Br2. V/ SỰ CHUYỂN HÓA CÁC CHẤT VÔ CƠ TRONG ĐẤT BỞI VI SINH VẬT: 1/ SỰ CHUYỂN HÓA LÂN TRONG ĐẤT BỞI VI SINH VẬT: a. + Giống Cellovibrio ký sinh trên đa số các loài vi khuẩn làm giảm số lượng loài vi khuẩn đáng kể. I2… các chất oxy hóa mạnh (H2O2. mang danh hiệu “nấm ăn thịt” => các loài nấn này thường bắt tuyến trùng bằng cách:lưới. thì tác động của các yếu tố sinh học trong cùng hệ sinh thái cũng ảnh hưởng phần không nhỏ như: sự hiện diện của các loài vi sinh vật khác .11 - . các muối kim loại nặng ( Hg.Chất P và chu trình chất P trong đất: Trong đất. còn ở nồng độ thấp sẽ ức chế đối với các hoạt động sống của vi sinh vật. KMnO4…) Khi ở nồng độ cao. chúng sẽ tiêu diệt. từ sự phân hủy protein. tạo thành các chất ức chế các hoạt động sống…của một loài vi sinh vật nào đó như: + Vi sinh vật nitrat hóa chỉ có thể tồn tại và phát triển trong đất.

cây trồng không sử dụng trực tiếp được. 15-25% chất P trong tế bào vi sinh vật ở dưới dạnh hợp chất acid dễ tan. Sự phân hủy của Phytin hoặc acid phytic trong đất chậm hơn so với các acid nucleic. Như vậy nhóm vi sinh vật giữ vai trò chuyển hóa này có khuynh hướng thích nhiệt độ cao.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Chất P hữu cơ tồn tại trong xác bã thực vật và vi sinh vật . Trong thiên nhiên chất P được chuyển hóa theo một chu trình khép kín. P vô cơ trong đất thường là các phosphat như phosphat calci. b. 0 Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Phần lớn P trong tế bào thực vật ở đưới dạng phosphat. Các sinh vật kể trên như: Aspergillus. Trong đất từ 25-85% chất ở dưới dạng hữu cơ. Lượng P hữu cơ biến động mạnh theo chiều sâu của đất.Sự chuyển hóa các lân hữu cơ sang lân vô cơ trên đây xảy ra nhanh hay chậm tùy thuộc vào một số yếu tố môi trường như: + Nhiệt độ: Dưới 30 0C sự chuyển hóa này xảy ra chậm. Trong xác bã thực vật. Trong tế bào thực vật. vi sinh vật tiết ra men phytaz nhờ men này acid phytic được phân ra làm một phân tử inositol và 6 phân tử H3PO4. Sự chuyển hóa tăng nhanh ở nhiệt độ trên 30 C. phosphat calci chiếm ưu thế hơn và trong đất chua phosphat sắt và phosphat nhôm chiếm ưu thế. phospholipid. metaphosphat.Sự khoáng hóa chất P hữu cơ: . cây trồng mới hấp thu được. nhờ các men thích ứng. acid nucleic. các hợp chất hữu cơ có chứa P.12 - . Arthobacter và Bacillus. Trong đất trung hòa và kiềm. Các dạng P kể trên. chúng phải chuyển hóa sang dạng P2O5 vô cơ dễ tan. vi sinh vật cần phân hủy các chất hữu cơ thành các đường đơn để lấy C cho sự phát triển của chúng. đường có chứa P và các mem có chứa P. phóng thích P vói dạng phosphat. phần lớn P là hợp chất trong acid nucleid của vi sinh vật. . càng xuống sâu lượng P càng giảm. phosphat sắt hoặc phosphat nhôm. chất P nằm trong hợp chất hữu cơ như : Phytin. Trong quá trình sống của chúng. các nucleoprotein. Rhizopus. Như trong sự phân hủy acid phytic. tiết ra từ vi sinh vật trong đất. Trong quá trình phân hủy này. Cunninghamella.Các chất hữu cơ chứa P sẽ được vô cơ hóa do các men. Các acid nucleic cũng được hầu hết vi sinh vật trong đất làm chuyển hóa và phóng thích ra phosphat. thường ở dạng khó tan. các men và các hợp chất khác. các hợp chất khác trong nguyên sinh chất như các Orthophosphat. Phytin cũng được phân hủy như trên vì Phytin là một muối calci và magne của acid phytic. nhờ các men của vi sinh vật tiết ra. + pH của môi trường: Ở môi trường kiềm sự phóng thích P vô cơ nhanh hơn ở môi trường acid. các chất đường có chứa P. Vi sinh vật có vai trò quan trọng trong sự chuyển hóa các dạng của P trong đất. Penicillium.

5 24. phần còn lại bị chuyển hóa sang dạng lân vô cơ khó tan và bị bất động do vi sinh vật sử dụng.0 30.5 45.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 + Chất hữu cơ trong môi trường: Ở đất chứa nhiều mùn hoặc nhiều chất hữu cơ. các acid nucleic được chuyển hóa nhanh hơn và phytin là chất được chuyển hóa chậm nhất . Vi sinh vật trong đất cần P để cấu tạo các chất trong tế bào của chúng. Ở đất thiếu P vi sinh vật phát triển rất kém và lôi kéo theo sự chuyển hóa C và N cũng chậm lại.5 32.10 Lân vô cơ dễ tan (ppm) 0 ngày 5 ngày 44. phosphat được phóng thích nhanh hơn.5 65.0 79. + Chất đạm và carbon trong đất: Sự hóa khoáng chất P hữu cơ xảy ra nhanh ở đất có sự oxy hóa NH3 mạnh.9 48.0 24.5 41. và tỷ lệ của hai sự hóa khoáng này vào khoảng từ 100-300/1.526 7.Sự bất động lân dễ tan do vi sinh vật: Chất lân dễ tan sinh ra trong quá trình khoáng hóa lân hữu cơ một phần sẽ được cây hấp thụ.0 28.5 90 ngày 49.0 45.0 43.5 56.0 40.Do đó vi sinh vật cần lấy P từ môi trường chung quanh cùng lúc với C và N.5 25. Chất được Chôn vào đất Rơm cây lúa mạch Thân lá cỏ alfalfa Hột đậu nành RNA Phytin Đối chứng Lân hữu cơ 0. Sự hóa NH3 xảy ra mạnh hơn sự khoáng hóa chất P từ 8-15 lần.0 33.5 62.0 45 ngày 52.5 25.115 0. Tương tự cũng có mối tương quan giữa sự khoáng hóa chất C và P hữu cơ. Ở nơi này nếu bón thêm P vô cơ hoặc hữu cơ sẽ làm gia Giảng viên:Trịnh Thị Hồng .13 - .060 0.0 27.5 47.0 c.80 19. Trong đất mùn.5 47.

Mycobacterium. Ngược lại nếu vùi rơm rạ vào đất mà không bón thêm phân P. Tương tự. Thiobacillus… Các nấm và vi khuaån này nuôi trong môi trường dinh dưỡng có chứa apatid hoặc trong môi trường có chứa đá P nghiền mịn. Người ta có thể tính một cách tương đối. sự phát triển của vi sinh vật không đưa đến sự bất động P vì trong trường hợp này tỷ lệ C/P và N/P tương đối cân đối. hậu quả của quá trình bất động sẽ xảy ra. Pseudomonas. Sclerotium. Trường hợp vùi phân của gia súc vào đất. Hiện tượng bất động P sẽ xảy ra khi tỷ lệ này mất cân bằng. Vi sinh vật cần hấp thu P để tạo nên acid nucleic. Hiện tượng nàycó thể thấy được trong đĩa petri. Ngoài ra tỷ lệ này lệch dưới 2% thì sự khoáng hóa P hữu cơ sẽ xảy ra. vì dung dịch dinh dưỡng đặc bị đục vì P khó tan lơ lững trong dung dịch. Trong trường hợp này chúng ta cần phải cung cấp thêm P để đáp ứng đủ yêu cầu của cây trồng và sự phát triển của vi sinh vật. Như vậy.14 - .N vì khi leäch cân bằng năng suất cây trồng chẳng những không gia tăng mà còn giảm sút là hậu quả của nhiều hiện tượng xảy ra mà trong đó hiện tượng bất động P hữu cơ chứa trong rơm rạ. mà còn thừa lượng P dễ tiêu để cung cấp cho môi trường xung quanh. Flavobacterium. Hậu quả là năng suất cây trồng bị giảm sút. Có đến 1/10 đến phân nữa chủng vi khuẩn phân lập được từ đất có khả năng chuyển hóa P khó tan thành P dễ tiêu. Aspergillus. tập đoàn vi sinh vật phát triển mạnh. Ngưới ta đã tính được tỷ lệ N/P trong đất mùn và trong nguyên sinh chất của tế bào vi sinh vật vào khoảng 10/1. tỷ lệ N/P cũng có ảnh hưởng đến sự bất động P trong đất. hiện tượng khoáng hóa chất P hữu cơ để cung cấp P dễ tiêu chỉ xảy ra khi tỷ lệ C/P nhỏ hơn 200/1. d/ Sự chuyển hóa lân vô cơ khó tan thành dễ tan: Trong đất P vô cơ khó tan có thể được vi sinh vật chuyển hóa thành dạng P dễ tan. Phần lớn vi sinh vật trong đất đều có khả năng này. Micrococcus. vi sinh vật sẽ cạnh tranh P với cây trồng. có thể phân hủy để hấp thu P cần cho nhu cầu phát triển của mình.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 tăng sự phát triển của tập đoàn vi sinh vật trong đất một cách rõ rệt. vốn đã quá ít là một. đồng thời cũng lôi kéo theo sự khoáng hóa của C và N . Tỷ lệ C/P lớn hơn 300/1 thì hiện tượng bất động lại trở nên ưu thế. Chất P tích lũy trong vi sinh vật sẽ không được cây sử dụng. Trường hợp này chất hữu cơ có thừa P cho vi sinh vật sử dụng nên phân hữu cơ thừa sẽ được khoáng hóa. khi bón phân cho cây trồng chúng ta cần quan tâm đến sự cân bằng giữa C. Tuy nhiên chất P được vi sinh vật hấp thu sẽ được tích lũy dưới dạng P hữu cơ và sẽ được chuyển hóa ngược lại khi vi sinh vật chết đi. Chung quanh Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Phospholipid và các chất khác chứa P trong nguyên sinh chất của chúng.Do đó P ở dạng này không mất đi mà chỉ bị bất động ( immobilization) trong một khoảng thời gian. Nấm và vi khuẩn có khả năng này gồm có: Penicillium. Ở đất thiếu P nếu bón nhiều chất hữu cơ và N.P. Do đó trong đất có nhiều vi sinh vật cũng sẽ có sự cạnh tranh P của tập đoàn vi sinh vật và cây trồng. khi vùi chất hữu cơ vào đất. Lượng chất P bị bất động có thể khá quan trọng tùy thuộc vào tỷ lệ C/P và N/P của chất hữu cơ thêm vào đất. lệch vào khoảng 2%.

Một số vi khuẩn có khả năng sinh ra H2S tác dụng lên phosphat sắt hoặc nhôm và phóng thích ra dạng phosphat dễ tiêu. Vai trò của vi sinh vật trong sự chuyển hóa kali trong đất tương đối kém so với C. 2/ SỰ CHUYỂN HÓA CHẤT KALI TRONG ĐẤT BỞI VI SINH VẬT: Kali là chất thứ 3 rất cần thiết cho cây trồng. silicous và không bón kali cả bắp và lúa đều tăng năng suất tương ứng với một lô trồng ở đất có thanh trùng và có bón thêm kali. Trong đất vi sinh vật giữ 2 vai trò đối với sự chuyển hóa kali. N và P. Các nghiên cứu cho thấy sự xuất hiện các acid hữu cơ này xảy ra cùng lúc với xuất hiện P dễ tiêu.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 các khuẩn lạc của vi khuẩn hoặc nấm kể trên sẽ có quầng trong. Hiện tượng này xảy ra trong điểu kiện thiếu oxy. Bên cạnh đó vi sinh vật cũng hấp thu một lương P cần thiết cho sự phát triển của nó. Các vi sinh vật này tiết ra các acid hữu cơ và cụ thể đối với các vi sinh vật hóa tự dưỡng có khả năng oxy hóa NH4 hoặc S thì các dạng hữu cơ này là acid nitric và acod sulfuric. Kết quả ngiên cứu của Gerretsen (1948) cho thấy sự chuyển hóa các dạng P khó tan như ferrophosphat. sắt và nhôm. Kết quả là tên đất có chủng vi khuẩn B. Alcksandrov và cộng tác viên (1950) đã làm thí nghiệm với loài vi khuẩn Bacillus silicous trên cây bắp và lúa mì trồng trong đất thanh trùng và trên đất có chủng vi khuẩn B. lúa không hấp thu được. là nơi mà P khó tiêu bị chuyển hóa sang dạng tan được và được vi sinh vật ấy hấp thu một phần. vào khoảng 1/3 tổng số. Vi sinh vật chuyển hóa P hữu cơ thành P vô cơ dễ tiêu. Chuyển hóa kali khó tiêu thành dễ tiêu: Một số vi sinh vật có khả năng phân hủy aluminosilicat kali để phóng thích ra kali cho cây sử dụng. P và vôi để giúp vi sinh vật phát triển sẽ giúp cây từ từ P bị cố định sang dạng dễ tiêu. bột xương. Ở đất ruộng phèn. Khi chết P trong vi sinh vât được trả lại đất dưới dạng P vô cơ khó tan như phosphat calci. a. hầu hết P đều ở dạng phosphat sắt hoặc nhôm.silicous. Có nghĩa là ngay sau khi vi sinh vật tiết ra các acid hữu cơ các acid này tác dụng lên P khó tan và cho ra ngay P dễ tiêu. Các acid này tác dụng lên apatid để cho ra dibasic phosphat và monobasic phosphat là các dạng P vô cơ dễ tiêu. Trong điều kiện này việc bón phân chuồng hoặc chôn vùi rơm rạ kết hợp với bón N. cung cấp cho lúa. P khó tan này có thể chuyển hóa thành P dễ tiêu. Sự chuyển hóa này hơi chậm nên tự nó không cung cấp đủ P cho nhu cầu của lúa. apatit và phosphat bicalcit trong điều kiện đất có chứa vi sinh vật. Cơ chế hiện tượng này chưa được giài thích rõ. Dưới tác dụng của vi sinh vật. cây hấp thu được. Mặt khác các dạng P bị cố định trong đất như phosphat sắt và phosphat nhôm cũng được chuyển hóa sang dạng dễ tiêu dưới tác dụng của vi sinh vật trong đất. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Tóm lại trong đất P ở dạng hợp chất P hữu cơ.15 - . trong đất kali ở dưới dạng các chất hữu cơ chứa kali trong xác bã thực vật và trong tế bào vi sinh vật dưới dạng kali dễ tiêu được giữ trong các phiến sét hoặc trong dung dịch đất và dưới dạng kali khó tan trong đất tương đối nhỏ so với kali dễ tan.

Kali này chuyển thành kali trong hợp chất hữu cơ.16 - . trong nước và trong đất. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . thioure. Chu trình của S và S trong đất: Trong thiên nhiên lưu huỳnh có mặt trong khí quyển. 3/ SỰ CHUYỂN HÓA LƯU HUỲNH TRONG ĐẤT DO VI SINH VẬT: a. Trong điều kiện thiếu khí một phần S hữu cơ sẽ được chuyển thành acid sulfuric và một vài mercaptan có mùi. tổng số cystin hóa thành sulfat trong 1 tuần lễ.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Để có thể phòng thích kali ra khỏi hợp chất không tan. Ccác acid hữu cơ này tác dụng lên aluninosilicat và phóng thích kali thành dạng dể tan. b. aluminosilicat. phân của động vật. Các dạng của S trên đây luôn luôn biến chuyển tùy theo điều kiện môi trường b. Do đó trong quá trình phát triển vi sinh vật hấp thu một lượng kali trong đất cần thiết cho nó. S ở trong các acid amin. Sự hóa khoáng các S hữu cơ trong đất thoáng khí xảy ra rất chậm. thiosulfat. Trong đất lưu huỳnh hiện diện trong xác bả thực vật. Giai doạn bất động của lưu huỳnh. acid sunfuric và một số acid hữu cơ khác. Trong chất mùn. Theo kết quả ngiên cứu của Federrick và cộng tác viên (1957) sự chuyển hóa của enzyme trong đất đạt 85%. vi khuẩn tiết ra các chất acid hữu cơ như acid carbonic. Tùy theo điều kiện môi trường chất sinh ra do quá trình khoáng hóa của S có khác nhau. tetrathionat hoặc trong các glucosid và trong các alkaloid. Lưu huỳnh luôn luôn chuyển hóa theo 4 giai doạn: Giai đọan khoáng hóa. Giai đoạn oxy hóa lưu huỳnh Giai đoạn khử của lưu huỳnh. Tuy nhiên vi sinh vật sẽ trả lại cho đất khi chết. phân bón hóa học và trong nước mưa. Các giai đoạn phản ứng sau do tác dụng của vi sinh vật trong đất. Trong điều kiện thoáng khí. Cây không sử dụng được kali này. vi sinh vật phân hủy để sử dụng một phần. S hữu cơ bị vi sinh vật làm cho chuyển hóa sang các dạng S vô cơ. Sự chuyển hóa này do bởi một số giống vi khuẩn hiếm khí. Bất động kali: Vi sinh vật còn cần kali để cấu tạo tế bào. được phân hủy từ các protein của xác bả thực vật. Sự hóa khoáng của S: Trong đất. Các vi sinh vật có khả năng tiết ra các acid hữu cơ kể trên đều có khả năng phóng thích kali khỏi hợp chất aluminosilicat. Bốn giai đoạn này xảy ra tùy theo điều kiện của môi trường và tùy theo giai đọan trước đó của lưu huỳnh. sulfit. Ngoài ra trong đất S còn có thể tồn tại dưới các dạng như sulfat. phần còn lại được chuyển thành dạng sufat.

Do sự hấp thu S của vi sinh vật. Nhóm vi khuẩn. vi sinh vật phải lấy S của đất cho sự tăng sinh khối của mình và kết quả là hoa màu thiếu S trầm trọng. Oxy hóa hóa học xảy ra tương đối chậm. Nhóm vi khuẩn có dạng hình sợi. nên khi vi sinh vật chết S được phóng thích trở lại môi trường dễ dàng. sulfit… và các S hữu cơ như các acid amin có chứa S. hàm lượng S trong tế bào vi sinh vật chiếm khoảng 0. ở những đất thiếu S. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Hiện tượng trên đây còn được gọi là bất động S trong đất bởi vi sinh vật. + Chlorobacteriaceae. Thiothrix. Vi sinh vật tham gia vào sự oxy hóa lưu S vô cơ thành sulfat phần lớn là vi khuẩn và một vài nấm.  Bộ Pseudomonales: + Thiobacteriaceae: Thiobacterium. d. Trong điều kiện tối hảo của môi trường cho hoạt động của vi sinh vật thì phản ứng oxy hóa hóa học thuần túy xảy ra không đáng kể so với phản ứng oxy hóa do vi sinh vật gây ra. Trong đất vi sinh vật có thể lấy S từ các sulfat. Vi sinh vật oxy hóa S trong đất nằm trong 4 dạng sau: Nhóm vi khuẩn hình que: Giống Thiobacillus.1-1% trọng lượng khô của vi sinh vật. Hiện tượng bất động S do vi sinh vật xảy ra khi có sự chênh lệch tỷ lệ C/S được xem là cân bằng vào khoảng 50/1. hyposulfit.17 - . nấm và xạ khuẩn dị dưỡng.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 c. Thioplaca. và S này nằm trong các acid amin trong nguyên sinh chất của tế bào. Vi khuẩn tham gia vào quá trình này thường là vi khuẩn tự dưỡng bắt buộc hoặc tùy ý. Vì S được chứa trong các acid amin trong vi sinh vật. Vì N và C làm tăng sinh khối của vi sinh vật trong đất. + Họ Achromatiaceae: Achromatium. Nhóm này gồm trong 2 bộ và 6 bộ của ngành vi khuẩn như sau:  Bộ Beggiatoales: + Họ Beggatoaceae: Beggiatoa. + Họ Leucotrichaceae: Leucothrix. trong khi đó oxy hóa do vi sinh vật xảy ra trong điều kiện môi trường thuận lợi. + Thiorhodaceae. nếu bón N hoặc đường bột vào đất sẽ làm giảm năng suất của cây trồng. thiosulfat. Cũng có một số ít vi khuẩn dị dưỡng và vài nấm dị dưỡng.Sự oxy hóa các S vô cơ trong đất: Các S vô cơ được sinh ra trong quá trình khoáng hóa S hữu cơ trong đất. Các thí ngiệm trong nhà lưới cho thấy nếu bón phân thêm S trong trường hợp này giúp cho hoa màu không bị giảm năng suất.Sự sử dụng S của vi sinh vật: Vi sinh vật cần S để phát triển và phải lấy S từ môi trường chung quanh.có thể bị oxy hóa có thể do phản ứng hóa học thuần túy cũng như do vi sinh vật.

● T. Đi đôi với hiện tượng tăng lượng sulfit trong đất. một số vi khuẩn khử sulfat cũng tăng nhanh theo Takai và cộng tác viên . e. Giống vi khẩn này chứa nhiềuloài. ● T.Vi khuẩn sử dụng Fe: Năm 1888 Winogradsky phân lập được một loài vi khuẩn từ trong suối nước chứa nhiều Fe. Vi khuẩn này có nhiều trong nước cũng như trong đất.Vi khuẩn này thuộc nhóm vi khuẩn chịu ấm.novellus có thể oxy hóa các lưu huỳnh trong hợp chất hữu cơ lẫn S vô cơ. ● T. Một số tham gia vào quá trình chuyển hóa Fe trong đất.  Vi khuẩn Clostridium nigrificans: Ít gặp hơn là vi khuẩn chịu nóng. nhiệt độ tối hảo cho loài này là 550C. nồng độ sulfit trong đất tăng dần. oxy hóa H2S do môi trường sinh ra. Ở hình dạng giống Thiobacillus gần giống với các giống thuộc nhóm Pseudomonas nhưng khác nhau vì Thiobacillus có khả năng tự dưỡng.thioparus là vi khuẩn rất nhạy với môi trường chua.5. Về sau này đã phát hiện ra nhiều loại vi khuẩn có khả năng sử dụng Fe như là chất trao đổi năng lượng. Vi khuẩn này có khả năng oxy hóa Fe2+ thành Fe3+ và tích lũy trong vỏ của chúng. 4/ VI KHUẨN SỬ DỤNG SẮT VÀ SỰ CHUYỂN HÓA Fe TRONG ĐẤT: a.1956) sau khi cho đất ruộng ngập nước 2 tụần lễ. nhóm vi khuẩn có dạng sợi thường gặp trong bùn và trong đất ngập nước. một số vi khuẩn khử sulfat tăng lên đến vài triệu trong 1g đất. trong khi đó nồng độ sulfat của đất bị giảm nhanh.18 - . ● T. Quá trình khử của lưu huỳnh trong đất: Khi đất chuyển sang tình trạng thiếu khí do ngập nước.ferrooxydans có thể oxy hóa cả S vô cơ lẫn các muối sắt trong đất. nhiệt độ tối hảo khoảng 30. thiooxidans là vi khuẩn hóa tự dưỡng sống được ở trong môi trường chua có pH đến 3. Nhóm vi khuẩn quang tổng hợp thường gặp ở trong Giống vi khuẩn Thiobacillus có 9 loài trong đó có 5 loài đã được nghiên cứu kỹ: ● T.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT  Nhóm vi khuẩn sulfua lục và tím quang tổng hợp. tuy nhiên loài Desulfovibrio desulfuricans thường gặp trong đất nhất. Không phát triển được ở môi trường quá chua. có hình phẩy và di động bởi một tiêm mao ở một đỉnh.denitrificans là loài vi khuẩn có thể sống trong môi trường thiếu oxy và có khả năng khử oxy của NO3 trong điều kiện ngập nước. có pH <5. Đó là vi khẩn Leptothrix characeae. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng .0. Có 2 giống vi khuẩn tham gia vào quá trình khử sulfat của S trong đất:  Vi khuẩn Desulfovibrio: Giữ vai trò quan trọng hơn cản đây là vi khuẩn kỵ khí bắt buộc. một số không có ảnh hưởng đến. Vi sinh nông nghiệp 2007 Trong các nhóm vi sinh vật này. Trong trắc diện của đất thường có một vùng tập trung sulfit sắt nhị.

Sideronema. Sideromonas.140 950 %tỷ lệ giữa Fe2+/(Fe2+và Fe3+) 43 47 59 66 73 76 84 78 Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . dạng sợi có thể tích lũy Hydroxid sắt tan. Siderbacter. -0. có vỏ chứa muối Fe tam hoặc muối Mn: Leptothrix. Clonothix.22 -0. Fe3+ bị khử thành Fe2+ quá trình này xảy ra do vi sinh vật yếm khí sử dụng ion sắt làm nguyên liệu trao đổi năng lượng. có vỏ nhầy chứa muối Fe hoặc muối mangan chia làm 2 nhóm:  Có màng nhầy: + Hình cầu: Siderocapsa. Takai và cộng tác viên (1956) do hiệu thế khử và ion Fe2+ trong đất ruộng bị ngập nước và kết quả trong bảng dưới.25 Ion Fe2+ (ppm) 0 0 200 940 1.25 -0. Ngoài 4 họ trên còn có một số loài vi khuẩn khác cũng có khả năng sử dụng Fe như : Thiobacillus ferrooxidans. Siderosphaera + Hình que: Ferrobaterium. Siderophaceae. Toxothrix…  Họ Crenothricaceae: Crenothrix.  Họ Siderocapsaceae: Hình que hoặc hình cầu. b.45 0. Gồm các chi: Gallionella.  Không có màng nhầy: Ferribacillus.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Các vi khuẩn sử dụng Fe được xếp vào 4 họ sau:  Họ Caulobacteriaceae: Hình que.25 -0.23 -0.2.030 1. Siderococcus.05 -0.19 - .  Họ Chlamydobacteriaceae: có dạng hình sợi. Thời gian sau khi cho ngập nước ( ngày ) 0 1 2 3 5 8 13 21 Hiệu thế khử (Eh) (Volt) 0. Qúa trình oxy hóa-khử ion sắt: Ở điều kiện hiếm khí: Do đất bị ngập nước.

Đồng thời lượng Fe3+ ngày càng giảm theo nhịp độ với sự tăng Fe2+.5 và tốt nhất là ở 3. Escherichia freundii. 5.Quá trình oxy hóa sắt nhị sinh ra năng lượng. circulans hoạt động pở môi trường chua. cây không hấp thu được và hiện diện dưới dạng oxyd man gan (MnO2). SỰ CHUYỂN HÓA MANGAN TRONG ĐẤT: Mn là chất vi lượng đối với cây trồng: Mn hiện diện trong đất dưới 2 dạng Mn2+ và Mn3+. Trường hợp đất có thủy triều lên xuống. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . các giai đoạn thoáng và yếm khí thay nhau. Quá trình khử sắt tam trong điều kiện ngập nước do tác dụng của các vi sinh vật mà hầu hết là do vi khuẩn kỵ khí như: Bacillus polynyxa. Người ta tính được mỗi nguyên tử gram sắt sẽ cho ra 10. Mn3+ không tan.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Qua bảng trên cho thấy trong quaù trình ngập nước lượng Fe2+ tăng và đạt mức cao nhất vào ngày thứ 13 sau khi ngập nước. vi khuẩn khử Fe cho ra nhiều ion Fe2+. Neu điều kiện ngập nước liên tục pyrit sẽ tích lũy thành phèn tiềm tàng trong đất. Aerobacter aerogenes. circulans.5. Tuy nhiên lượng ion Fe2+ được phóng thích và tự do trong dịch đất và sẽ gây độc cho cây trồng khi hiện diện quá nhiều.freundii và A. Sulfit sẽ kết hợp với Fe2+ cho ra pyrit (FeS).5. Trong điểu kiện này pyrit là một muối kim loại khó tan nên không có hại cho cây trồng. Hai loài B. Trong giai đoạn yếm khí vi khuẩn khử Fe3+ thành Fe2+ và kết hợp với sulfat trong đất thành sufat sắt nhị. Ở đất có nhiều chất hữu cơ nếu bị ngập nước. aerogenes thích môi trường chua hơn. tích tụ trong tầng đất ấy và tạo thành tầng đất có gley. pH vào khoảng 5. Trong điều kiện thoáng khí: Fe2+ bị oxy hóa trở thành Fe3+. màu xám hoặc màu xanh sáng. Trong điều kiện đất chua quá trình oxy hóa do vi sinh vật tác dụng gây ra chủ yếu là vi khuẩn: + Ferrobacillus ferrooxidans + Thiobacillus ferrooxidans PH thích hợp cho quá trình oxy hóa sắt nhị biến động từ 2. Trong điều kiện đất trung tính quá trình này chủ yếu xảy ra do phản ứng hóa học.20 - .000 calo. sulfat sắt nhị độc cho cây.polymyxa và B. Mn tan trong nước và được cây hấp thu. Trong điều kiện này vi khuẩn khử sulfat như Desulfovibrio chuyển hóa sulfat thành sulfit.0-4. B. Hai loại B.

xạ khuẩn cũng được báo cáo là có tham gia vào quá trình này. Một số vi sinh vật oxy hóa Mn hiện diệnkhá cao trong đất. Vi sinh vật tham gia vào quá trình oxy hóa Mn rong đất bao gồm có vi khuẩn. Mn2+ sẽ bị oxy hóa thành Mn3+.Trong nông nghiệp gọi đây là lớp đất trồng trọt. cùng tập quán trồng trọt. Độ sâu của lớp đất trồng trọt không nhất thiết phải baèng nhau. đảm bảo oxy cho sự phát triển của vsv hiếu khí. Mn3+ có thể bị chuyển thnàh Mn2+. nấm và xạ khuẩn. VI. Chúng phát triển tốt nhất ở pH từ 6-7. Tuy nhiên ở độ sâu 0-10 cm ta cũng thấy vsv kị khí xuất hiện nhiều hơn những độ sâu khác. điều này được giải thích rằng: trong đất vsv kị khí ở trong vùng cư trú của microflore được che chở và bảo vệ khỏi sự xâm nhập của oxy là nhờ nhóm vi sinh vật hiếu khí hay nói cách khác là nhóm vsv hiếu khí đã ráo riết sử dụng oxy nên nó không còn nhiều để gây độc cho nhóm kị khí. Sự chuyển hóa này thuần túy hóa học. Việc cày xới đã tạo nên một lớp đất trong đó có hệ rễ thực vật phát triển rất thuận lợi vì trong lớp đất có điểu kiện tốt để xảy ra những quá trình tạo và tích lũy chất dinh dưỡng cho thực vật. tùy tập quán trồng trọt của từng vùng mà hệ vi sinh vật trong đất khác nhau. Ngoài ra các vi khuẩn chuyển hóa Fe cũng tham gia vào quá trình oxy hóa Mn. Chúng chiếm khoảng 5-15% tổng số vi sinh vật sống trong đất. SỰ BIẾN ĐỔI CỦA HỆ VI SINH VẬT BỞI ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC XỬ LÝ VÀ CẢI TẠO ĐẤT: 1. Corynebacterium và Streptomyces. Bacillus. ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC XỬ LÝ ĐẤT: Việc cày xới đất là một dạng xử lý căn bản có ảnh hưởng đến hoạt động của vi sinh vật đất.5. Trong vi khuẩn có thể kể acid giống Aerobacter. Tuy nhiên số lượng vi sinh vật có khuynh hướng giảm dần theo độ sâu của lớp đất trồng trọt.5-8 vai trò của vi sinh vật trong quá trình chuyển hóa trên đước xem là đáng kể. tùy loại đất. Dưới đây là kết quả nghiên cứu về hiện tượng này: Sự phân bố của vi sinh vật trong lớp đất trồng trọt: Đất đen… Qua bảng döôùi ñaây cho ta thấy: ở độ sâu 0-10 cm số lượng vi sinh vật trong cả hai loại đất đều cao hơn ở các độ sâu khác( trừ đôi trường hợp ở nhóm vsv nitrat hóa). Ngược lại trong điều kiện kiềm pH=8.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Trong điều kiện acid. Trong điều kiện môi trường có pH khoảng từ 5. Chúng không đồng nhất về số lượng và sự đa dạng. vì tùy đối tượng cây trồng. phong phú về loài ngay cả trên cùng một vùng khí hậu.21 - .5. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Ở độ sâu đó sự thoáng khí tốt. nhờ đó ở độ sâu 0-10 cm vsv vẩn sống và phát triển được. pH =5.

700 240 10. Số lượng vi sinh vật và chỉ số hô hấp của đất ở mỗi độ sâu không chỉ khác biệt nhau theo độ sâu mà còn ảnh hưởng rõ rệt lên sự tăng trưởng của thực vật nói chung.000 640 53 4.700 180 100 250 20 Càng sâu vào lòng đất số lượng vsv càng giảm.300 310 10.000 1.22 - ..000 420 41 2. lô II (15-20 cm). Các công trình nghiên cứu về vấn đề này đã ghi nhận mối quan hệ giữa chỉ số hô hấp của đất và số lượng vsv theo độ sâu vào lòng đất là mối quan hệ đồng biến theo độ sâu tức là cùng tăng hoặc cùng giảm.100 105 1.000 2. lô III (30-50 cm).860 41 2. Khí CO2 này chính là sản phẩm của hoạt động sống của vi sinh vaät trong đất. Đất được sử dụng trong thí Giảng viên:Trịnh Thị Hồng .000 990 17 Đất đồng cỏ 5. mỗi lớp đất này cho vào mỗi chậu khác nhau. không bón bất cứ một loại phân bón nào. cây trồng nói riêng.020 43 4.950 48 5.700 270 1.000 1.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Độ sâu lớp đất trồng trọt (cm) 0-10 10-20 20-30 30-40 0-10 10-15 15-20 Số lượng các nhóm vi sinh vật (đơn vị tính ngàn vsv/1g đất khô) Vsv Vsv kị Vsv Atino Vi nấm hiếu khí khí nitrat myces và hiếu hóa khí tùy ý 6. Lô I : (0-10 cm). Chỉ số này được thể hiện bằng hàm lượng % của khí CO 2 (so với phase khí trong đất).400 230 1.800 180 10. Ảnh hưởng này đã được các nhà khoa học ngiên cứu dưới đây dẩn ra một thí nghiệm đơn giản: Người ta lấy riêng từng lớp đất khác nhau theo độ sâu. đó là “chỉ số hô hấp của đất”. Sự giảm hoạt tính của vi sinh vaät theo độ sâu vào lòng đất cũng được ngiên cứu theo một cách khác. đó là quy luật chung của các loại đất.

sự oxy hóa và khoáng hóa các xác bã hưu cơ được thực hiện thuận lợi và nhanh chóng.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 nghiệm là đất đen trồng lúa mạch hàng năm. Sự biến đổi của chỉ số vsv vả sản lượng lúa kiều mạch thu hoạch theo các biện pháp xử lý đất. Số hạt giống ở mỗi lô bằng nhau và sinh lý như nhau. 2. cùng một chế độ canh tác chăm bón và chất lượng giống cây trồng như nhau. Ảnh hưởng của vài biện pháp xử lý đất đến các quá trình vsv học trong đất và năng suất mùa màng đã được viện hàn lâm nông nghiệp Liên Xô nghiên cứu.780 Băm đất và có lật lớp đất 0-20cm (3) Vsv Vsv hoại nitrat sinh hóa 184..060 Cày thông thường và lật ở độ sâu 20cm (4) Vsv Vsv hoại nitrat sinh hóa 150. Hiệu quả đó được giải thích là do có sự đảo lộn chất hữu cơ từ dưới đất lên.5 3. tạo điều kiện như ở ngoài đồng ruộng rồi gieo hạt giống lúa mạch xuống đất.4 1.190 Băm xốp nhưng không lật lớp đất 0-20cm (2) Vsv Vsv hoại nitrat sinh hóa 113. Từ nhiều công trình nghiên cứu tương tự các nhà khoa học kết luận rằng: Số lượng và hoạt động sống của vsv trong đất có ảnh hưởng đến sự sinh trưởng. Dưới đây là kết quả tổng hợp đã thu được trên lọai đất đen pha cát và đối tượng cây trồng là lúa kiều mạch. tạo điều kiện hiếu khí tốt làm cho vsv sinh trưởng và phát triển nhanh chóng. năng suất của cây trồng và độ phì nhiêu của đất. Biện pháp xử lý đất Băm xốp lớp đất mặt 0-5 cm. (1) Vsv Vsv hoại nitrat sinh hóa 100 100 Sản lượng lúa mạch 1. tính ở đó là 100. do đó độ phì của đất được tăng lên.2 102.020 Ghi chú: -Chỉ số vi sinh vật tính % so với số lượng vsv ở lớp đất bề mặt 0-5cm. Ở lô II kém hơn và ở lô III thì hầu như không phát triển được.9 3. Biện pháp 3 và 4 cho kết quả ao hơn 1 và 2. Tất cả những điều này tạo điều kiện tốt cho hệ rễ vi sinh vật. Bố trí các lô chậu thí nghiệm xong. -Số lượng lúa tính bằng tấn /hecta. Mặt khác các hợp chất ở lớp đất dưới cũng bị đảo lộn lên trên và phân hủy nhanh chóng trong điều kiện hiếu khí tốt. Kết quả cho thấy rằng: Các biện pháp xử lý khác nhau cho các chỉ số vsv khác nhau và sản lượng khác nhau. Kết quả như sau: Ở lô I số hạt giống nảy mầm và phát triển tốt.1 158.23 - . ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC CẢI TẠO ĐẤT ĐẾN HỆ VI SINH VẬT: Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Liên hệ với bảng trên cho thấy đất ở lô I vi sinh vaät nhiều nhất và lô III ít nhất.2 144. -Các biện pháp xử lý đất này được thực hiện trên cùng một loại đất.

mương…tạo một hệ thống dẫn nước để tưới cho vùng đất đó hoặc ở vùng đất ngập úng thì phải có hệ thống tháo nước.3 19.  Ở lần thứ IV số lượng vsv đều giảm.7 1.Nói chung trong nông nghiệp có một số biện pháp để cải tạo đất thường dùng là:  Tạo hệ thống thủy lợi để tưới nước. Trong trường hợp có những vùng có cả hai hệ thống tưới và tháo nước.  Ở những vùng có nhiều muối thì sử dụng các biện pháp thích hợp để loại bỏ. Trong trường hợp này nếu ta thực sự tưới nước đảm bảo độ ẩm cho đất thì hệ vsv hoạt động trở lại bình thường  Ảnh hưởng của việc tưới nước cho vùng đất đen khô cằn đến số lượng vi sinh vật đã được ghi nhận ở nước cộng hòa Lahha. Như ở vùng đất thiếu nước.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Tùy từng loại đất mà ta có thể thực hiện một biện pháp nào đó để cải tạo đất.2 28.( không cần tưới vì đã thu hoạch xong). (sau khi thu hoạch) 5. khô cằn thì người ta đào kênh.6 10.  Dựa vào đất: Dùng các hợp chất có tính kiềm hoặc acid để thực hiện sự bình thường hóa phản ứng của đất.7 III 16.2 Ghi chú:  Số lượng vi sinh vật được tính là triệu/g đất khô.  Đối với đất ngập nước thì dùng biện pháp tháo nước bằng hệ thống kênh.  Ở lần tưới thứ II vào tháng khô hanh sự bốc hơi nước nhanh. Kết quả như sau: Dạng xử lý Không tưới Tưới Số lượng vi sinh vật và số lần tưới I II 13.24 - .  Tạo hệ thống để tháo nước.  IV là đễ theo dõi tiếp sự biến đổi của số lượng vi sinh vật. mương… Dưới đây dẫn ra một nghiên cứu ở vùng đất than bùn non ngập nước có kết qủa như sau: Thành phần và số lượng vi sinh vật (ngàn/ g đất khô) sv hoại sinh Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Trong vùng đất khô độ ẩm thiếu các quá trình vsv trong đất bị dừng lại vì phần lớn vsv chuyển sang dạng sống tiềm sinh.7 36 IV. sao cho loại đất đó có được những điều kiện bình thường của việc canh tác.

Việc sử dụng vôi đeå cải tạo đất chua làm biến đổi đáng kể quan hệ giữa các nhóm vi sinh vật trong đất và hoạt hóa hoạt động của một số nhóm vi sinh vật.8 0. Dưới đây dẫn ra kết quả nghiên cứu đó.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Dạng đất Độ sâu Bact. đó cũng là cái lợi.7 0. Oligotrophe (sv ít dinh dưỡng) 8300 2300 51000 6000 Vi sinh nông nghiệp 2007 Vsv nitrat hóa 6. muối nhôm này độc đối với cây trồng và vi sinh vaät. Sự biến đổi thành phần và số lượng vi sinh vật trong đất chua đã xử lý vôi để cải tạo: Số lần phân tích Lần I Dạng đất Số lượng vi sinh vật (ngàn/1g đất khô) Bac t 3. Act. người ta dùng biện pháp hóa học. Myxobacteria phân hủy celullose và vibrio. Bacillus 770 1. và trong sự thoát đó cũng có phần đáng kể các chất khóang không cần thiết bị mất đi.5 Nguyên thủy Cải tạo 0-15 40-50 0-15 40-50 10500 2200 23300 7600 1420 100 4500 300 Kết quả trên cho thấy ở lọai đất cải tạo số lượng của vsv tăng lên đáng kể đặc biệt là nhóm Oligotrophe và nitrat hóa.60 Actino myces 160 250 Vi nấm 67 10 Azobacter 0 2 Vsv nitrat hóa 1 5 Đối chứng Sử dụng Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . điều đó có nghĩa là trong đất cải tạo thì các quá trình khoáng hóa và nitrat hóa xảy ra mạnh hơn.0 2. điều này có ý nghĩa trong việc tăng độ phì nhiêu của đất. 90 0 6. Nhưng mặt khác kèm theo sự tích lũy thừa nitơ (dạng ammoniac và nitrate).4 4070 300 Vsv phân hủy mô đa bào 0. phần lớn số này sẽ rơi vào dòng nước và thoát đi.25 - . Trong việc cải tạo đất chua. cụ thể trong đó số lượng của Bact và Act được tăng lên vi sinh vật nitrat hóa bắt đầu sinh sản nhanh và vi nấm lại giảm và đặc biệt xuất hiện một số lớn vi sinh vật cố định đạm. thường sử dụng vôi để khử độ acid của đất và làm giảm đi hàm lượng nhôm.8 6.

Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . trong trường hợp này là nhờ các vi sinh vật phân hũy sulphate thành sulphite đặc biệt Na2S được tạo thành từ sulfat và NaCl trong đất. Việc sử dụng vôi đển bón cho đất chua còn giống jhả năng tạo thành nốt sần ở rễ cây họ đậu bởi vì phản ứng trung tính của đất là một điều kiện tốt nhất cho sự sinh sản và phát triển của nhóm vi sinh vật này.20 0 130 50 Vi sinh nông nghiệp 2007 0 15 1 10 Từ lần phân tích I đến lần phân tích II cách nhau 2 tháng và ở lần II không có bổ sung thêm vôi.26 - . 90 0 15 . Trong điều kiện có sự hiện diện của CO2.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT vôi Lần II Đối chứng Sử dụng vôi Ghi chú: 50 0 2. Na2S sẽ thực hiện phản ứng: Na2S + CO2 + H2O Na2CO3 + H2S Các carbonate này có thể kết đọng hoặc rửa trôi theo nước và làm giảm độ mặn của đất. Đối với đất mặn có thể dùng CaSO4 để cải tạo .5 00 0 880 2.13 0 200 2.

Rất ít loài vi sinh vật tiêu hóa được hemicellulose và cellulose. hemicellulose và các đa phân tử kết hợp bởi các phân tử đường như chitin. +Đường phức tạp: Gồm các polysacharic như tinh bột. sacharose. QÚA TRÌNH PHÂN GIẢI CHẤT HỮU CƠ TRONG ĐẤT: Chất hữu cơ trong đất có thể bị phân giải bằng đường tiêu hóa của động vật sống trong đất và bằng các loại phản ứng sinh hóa của vi sinh vật. tinh bột được phân giải bởi nhiều vi sinh vật và được động vật tiêu hóa.. Protein: Đơn vị cấu tạo là các acidamin.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 VII. Tinh bột: gồm hai thành phần là amylose có cấu tạo là các phân tử glucoz nối với nhau bởi nối B-(1-4)và amylopectin là những glucose có nối B. hệ tiêu hóa của chúng chỉ tiêu hóa được glucose. Ligin: Cấu tạo không đồng nhất và phức tạp. Ligin là chất khó phân giải. Protein dễ bị vi sinh vật phân giải. protein..(1-6). Hai chất này chỉ được phân giải bởi vi sinh vật có sẳn trong túi tiêu hóa của một số động vật đặc biệt Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . 2. Các loaïi đường này có thể bị phân giải bởi nhiều vi sinh vật. THÀNH PHẦN CẤU TẠO CÁC CHẤT HỮU CƠ TRONG ĐẤT: Caùc loaïi ñöôøng: +Đường đơn giản: Gồm các loại đường đơn như glucoseva đường đôi như maltose. đơn vị cấu tạo là phenyl propane.27 - . tinh bột. Ở các động vật trong đất. VI SINH VẬT VÀ SỰ PHÂN GIẢI CHẤT HỮU CƠ: 1. pectin.

cellulase.Đo lượng chất hữu cơ bị giảm. để thủy phân các protein thành acid amin và cellulose thành glucose. . sự phân giải bắt đầu bằng sự thủy phân do các phân hóa tố như protease. Để có quá trình phân giải chất hữu cơ trong đất có thể dùng các phương pháp sau: .28 - . Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Tuy nhiên động vật giữ vai trò hổ trợ hữu hiệu cho vi sinh vật trong quá trình phân giải qua các tác dụng nghiền nhỏ. trộn lẩn chất hữu cơ vào trong đất cũng như chất hữu cơ sau khi đi qua túi tiêu hóa sẽ có những tính chất thuận lợi hơn đối với tác dụng của vi sinh vật.. Sau đó các chất đơn giản này được hấp thu trực tiếp qua vách của vi sinh vật. các polysaccharid.Đo lượng CO2 được phát sinh. Sự thủy phân này cũng xảy ra nhiều giai đoạn để cắt các chuỗi dài thành những chuoãi ngắn hơn rồi tiếp tục cắt thành các chất đơn giản theo sơ đồ: Enzym Enzym Trong quá trình phân giải chất hữu cơ trong đất vai trò của động vật kém hơn vi sinh vật vì động vật có tốc độ tiêu hóa chậm và khả năng tiêu hóa có giới hạn trong một số ít các chất hữu cơ..Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Đối với các chất đa phân tử như protein.

các acid hữu cơ và vô cơ do hệ vi sinh vật tạo nên có vai trò căn bản trong quá trình tạo đất nguyên thủy. Như vậy địa y như là nơi tích chúa các nguyên tố khoáng. Mg. Địa y là sinh vật đấu tiên có vai trò quan trọng trong giai đoạn đầu của sự biến đổi các lớp đất nguyên thủy của núi thành đất. chính tảo làm giàu cho đất nguyên thủy trong quá trình hình thành đất. Tảo có vai trò trong quá trình tích lũy chất hữu cơ do phương thức tự dưỡng. Nhiều tảo lam có khả năng cố định đạm.. vai trò của vi sinh vật đã được thể hiện rõ. dưới tác động của địa y. Các quá trình này xảy ra rất chậm. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỐC ĐỘ PHÂN GIẢI CHẤT HỮU CƠ TRONG ĐẤT. Địa y tạo thành những bản hình lá. Vi sinh vật có thể phân hủy các hợp chất này trong môi trường có đạm khoáng và hợp chất hữu cơ.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 3. VIII. tạo nên sự tích lũy SiO2 trong môi trường đồng thời giải phóng các chất khác. Aaff đã xác định khoáng chất ở dạng silicat từng mức độ và lần lượt bị vi sinh vật phân hủy. Ngay từ những giai đọan đầu của sự biến đổi đất nguyên thủy của núi. HỌAT ĐỘNG CỦA VI SINH VẬT TRONG CẢI TẠO ĐẤT: Đất trên toàn quả địa cầu này được tạo thành từ lớp mặt xa xưa của các lớp đất nguyên thủy của núi. Acid carbonic. dưới đó có tích một lượng lớn các tiểu hạt của hợp chất khoáng. oxyd sắt.29 - . Ca. nếu không có tảo sẽ không có sự hoạt động mạnh của vi sinh vật hoại sinh trong đất. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . công thức tổng quát R2Al2Si2O8. Có đến 60% chất khoáng của đất nguyên thủy tạo thành silicat nhôm.. Ở đó địa y còn sống chung với một loại vi khuẩn hoại sinh không tạo bào tử. phospho. Từ năm 1968 Henderson và G. thực vật trên đá ngày càng tích lũy một lượng lớn các chất hữu cơ.

coøn coù vi khuaån nitrat hoùa.Aaff ñaõ xaùc ñònh caùc khoaùng chaát ôû daïng silicat töøng möùc ñoä bò vi sinh vaät phaân huûy. Thiobacillus ferroxydans chúng oxy hóa H2 và H2S để tạo thành H2SO4. Ngoøai ra. Nhiều vi sinh vật còn tạo nên một dịch nhầy. Henderson vaø G. Coøn theo quan ñieåm cuûa Watsman cho raèng: muøn laø chaát dö thöøa sau quaù trình phaân giaûi xaùc baõ thöïc vaät…  Quan ñieåm sinh hoïc : Coù lẽû coáng hieán nhieàu nhaát laø caùc nhaø khao hoïc Lieân Xoâ: Ñocusaep. Nhieàu naêm nghieân cöùu cuûa Kononova ñaõ chæ roõ soá löôïng vaø caùc loïai hình vi sinh vaät ñaát luoân thay ñoåi vaø thay ñoåi tuøy theo moät qui Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Tiurin. Ngoài ra vi khuẩn Thiobacillus thiooxydans. Kononova. Ñocusaep cho raèng khi bò phaân giaûi. Willam. treân toaøn ñòa caàu naøy ñöôïc taïo töø lôùp ñaát maët xa xöa cuûa caùc lôùp ñaát nguyeân thuûy cuûa nuùi. Thiobacillus. Trong caû hai quaù trình aáy thì vi sinh vaät coù vai troø raát quan troïng . muøn laø moät saûn phaåm toång hôïp nhôø hoaït ñoäng của vi sinh vaät trong ñaát . Hai oâng cho raèng moät soá. Maø ñòa y coù söï coäng sinh vôùi loaøi vi khuaån hoaïi sinh khoâng baøo töû laø sinh vaät ñaàu tieân coù vai troø quan troïng trong giai ñoïan ñaàu cuûa söï bieán ñoåi caùc lôùp ñaát nguyeân thuûy cuûa nuùi thaønh ñaát. xaùc baõ thöïc vaät 1 phaàn bò bieán thaønh chaát höõu cô ñoàng thôøi moät phaàn khaùc coù theå hình thaønh caùc chaát phöùc taïp. Mg…. Al. hôïp chaát höõu cô trong muøn laø do chaát höõu cô bò oxy hoùa theo phöông thöùc ñôn thuaàn hoùa hoïc vaø bò bieán thaønh muøn. Caùc quaù trình naøy xaûy ra raát chaäm. Söï taïo muøn : Nhö chuùng ta ñaõ bieát. Chuùng tạo thành HNO3 từ các hợp chất amino.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Sự phá hủy đất nguyên thủy của núi còn được thực hiện bởi vi khuẩn nitrat hóa. Willam laø ngöôøi keá tuïc nghieân cöùu quan ñieåm sinh hoïc : OÂng cho raèng muøn khoâng phaûi laø chaát trung gian. Vaøo naêm 1986. taïo neân söï tích luõy SiO2 trong moâi tröôøng ñoàng thôøi giaûi phoùng caùc chaát khaùc (Ca.). Ngöôøi nghieân cöùu muøn ñaàu tieân laø Xotso (1804) vaø Xirangen(1828). chất này tạo điều kiện dễ dàng cho sự tiếp xúc và gắn lại giữa tế bào vi sinh vật với các tiểu phần của lớp đất nguyên thủy và sự phá hũy các phần cuối cùng của lớp đất nguyên thủy được thực hiện bởi các sản phẩm trao đổi chất cả vi sinh vật. Thiooxydans…… TREÂN THEÁ GIÔÙI HIEÄN NAY COÙ HAI QUAN ÑIEÅM:  Quan ñieåm hoùa hoïc : Nhöõng ngöôøi theo quan ñieåm naøy cho raèng muøn laø chaát höõu cô chöa hoøan toøan phaân huûy cuûa caùc xaùc baõ thöïc vaät. khoâng coù söï tham gia cuûa vi sinh vaät .30 - .

Vai troø cuûa vi sinh vaät trong vieäc taïo keát caáu ñaát: Beân caïnh vieäc tích luõy chaát dinh döôõng. ●ÔÛ vuøng nhieät ñôùi aåm cao. trong thöïc tieãn saûn xuaát. ñoàng thôøi tích luõy ñöôïc löôïng muøn trong ñaát naâng cao ñoä phì nhieâu cho ñaát. Vi sinh vaät coù vai troø quan troïng trong vieäc taïo muøn vaø cuõng coù taùc duïng ngöôïc laïi laø phaân giaûi muøn. cellulose. ruùt nöôùc. muøn bò phaân giaûi chaäm hôn so vôùi nôi khoâng ngaäp nöôùc. chuùng ta caàn phaûi aùp duïng caùc bieän phaùp lieân hoaøn. Vì vaäy. thöôøng gaëp caùc loøai coù khaû naêng phaân giaûi Ligin. Khaû naêng naøy ñöôïc Willam chuù yù. nhöng ñoàng thôøi quaù trình phaân giaûi muøn cuõng raát cao. caøy. Coù nhö vaäy ta môùi ñaït ñöôïc naêng suaát caây troàng cao. Ñ aëc bieät laø caùc bieän phaùp nhö boùn phaân chuoàng.31 - . thoaùng khí. Ñ aëc bieät ôû nöôùc ta trong ñieàu kieän khí haäu gioù muøa noùng aåm. böøa… ñeàu coù aûnh höôûng raát lôùn ñeán vi sinh vaät => aûnh höôûng ñeán löôïng muøn trong ñaát. yeáu toá ngoïai caûnh kích thích hoaëc kìm haõm söï phaùt trieån cuûa chuùng ñeàu aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán löôïng muøn trong ñaát. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Caùc muoái acid humic taùc duïng vôùi ion calci → laøm tröông leân vaø gaén nhöõng haït ñaát laïi vôùi nhau. neân muøn ít bò tích luõy. hoïat ñoäng cuûa vi sinh vaät cuõng laø moät trong nhöõng söï bieán ñoåi aáy. saùp…… Kononova ñaõ keát luaän: ñ ieàu kieän ngoïai caûnh bieán ñoåi seõ daàn daàn bieán ñoåi khu heä vi sinh vaät. ñöôïc saûn sinh nhôø hoïat ñoäng cuûa vi sinh vaät hiếu khí. Do ñoù. protide. caùc loïai ñöôøng. Xaùc ñoäng vaät thöïc vaät sau khi vuøi vaøo ñaát bò moät soá vi sinh vaät phaân giaûi maïnh. söï phaân giaûi vaø tích luõy muøn raát cao. chuùng hình thaønh loaïi vi sinh vaät chuû yeáu. töôùi nöôùc. muøn coù chöùc naêng quan troïng noù quyeát ñònh söï beàn vöõng cuûa caáu truùc ñaát. maø luùc baáy giôø Kononova goïi chung laø heä vi sinh vaät leân men bao goàm nhöõng loøai coù khaû naêng phaân giaûi tinh boät. quaù trình hoaït ñoäng cuûa vi sinh vaät raát maïnh. quaù trình hình thaønh muøn raát cao. Sau ñoù soá löôïng vi sinh vaät leân men giaûm daàn vaø thay theá ñoù laø caùc vi sinh vaät sinh tính ñaát. Theo oâng thì keát caáu nhoû mòn cuûa ñaát ñöôïc taïo thaønh tröôùc heát laø nhôø caùc acid humic. phaân xanh. Theo Morh (Haø Lan): ●ÔÛ vuøng nhieät ñôùi söï hình thaønh muøn lôùn hôn muøn bò phaân giaûi. Hôn nöõa. OÂng laø ngöôøi ñaàu tieân ñeà ra lí thuyeát veà keát caáu ñaát. ●ÔÛ vuøng ngaäp uùng.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 luaät.

H2O vaø caùc hôïp chaát khaùc Vi sinh vaät Hôïp chaát phenol Acid amin. cấu trúc của đất. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Tất cả các yếu tố trên tác động một cách tổng hợp và đồng thời để tạo nên độ phí nhiêu của đất.32 - . khí hậu.. tập quán canh tác của cư dân ở đó nữa.. CƠ SỞ VI SINH HỌC CỦA SỰ NÂNG CAO ĐỘ PHÌ NHIÊU CỦA ĐẤT TRỒNG TRỌT: 1. peptide (saûn phaåm tích luõy vaø toång hôïp) IX. Ngoài ra còn phụ thuộc vào các yếu tố xã hội. các hoạt động của vi sinh vật trong đất.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Döôùi ñaây laø sô ñoà cuûa Kononova veà taùc duïng cuûa vi sinh vaät Taøn dö thöïc vaät Cellulose vaø caùc Glucid khaùc proteâin chaát khaùc Lipit. Độ phì nhiêu của đất phụ thuộc rất nhiều yếu tố: thành phần hóa học. tanin vaø caùc CO2. vùng địa lý. SỰ LUÂN CANH VÀ ĐỘ PHÌ NHIÊU CỦA ĐẤT: Độ phì nhiêu của đất là tính chất căn bản quan trọng nhất của đất trong việc trồng trọt.

Dưới đây là một thí dụ về luân canh và độc canh.680 1.790 1.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Ở phần này đề cập đến sự luân canh và độ phì nhiêu của đất định hướng đúng đắn đến sự luân canh là một trong những khả năng có hiệu quả để nâng cao sản lượng thu hoạch cây trồng.170 Giảng viên:Trịnh Thị Hồng .690 1.33 - .390 1.540 0.620 2.85 Độc canh 0. *Sản lượng thu hoạch trung bình của hạt thu hoạch ở đất đen của luân canh và độc canh (tấn/ha) Phương thức Lúa mạch Kiều mạch canh tác Không bón Bón phân Không bón Bón phân phân phân Luân canh 1.

là độc nhưng đối với chính nó là chất tự vệ. Nghiên cứu vấn đề này các nhà khoa học đề ngị một hướng trong luân canh giống cây trồng là chọn những giống cây trồng ở mùa sau sao cho hệ rễ của nó không dung nạp đa số vi sinh vật đã phân giải hệ rễ thực vật của vụ trước. Để nâng cao sản lượng thu hoạch cây trồng thì luân canh là một biện pháp cần thiết quan trọng nhưng khái niệm luân canh bao gồm nhiều vấn đề: *Loại cây trồng: Chọn cây trồng mùa tới và mùa sau sao cho hợp lý nghĩa là loại cây trồng mùa trước có ảnh hưỡng tốt đẹp đến mùa sau *Biện pháp xử lý đất: Phải chọn biện pháp sao cho hợp với đối tượng cây trồng chứ không giữ mãi một biện pháp. không nên bón xác bả thực vật chưa bị phân hủy hết. có loài bất loại cho cây trồng như Fusarium. Dùng khái niệm này để chỉ tác dụng sinh và hóa học giữa các loại thực vật đối với nhau. *Phân bón: Tùy đối tượng cây trồng mà chọn đối tượng sao cho phù hợp. Một số loại thực vật tiết chất độc qua hệ rễ như lúa kiều mạch tiết ra chất scofolethin. Đa số các loại thực vật có khả năng tổng hợp chất này hay chất khác có tính độc. cây đang tiết ra một số hợp chất thơm và củ cải đường tiết ra mội số hợp chất vòng coi như chất tự vệ… Về sau nhiều công trình nghiên cứu khác đã xác định tác dụng cảm nhiễm cũa nhiều loài thực vật. Đó là mối quan hệ giữa giống và hệ vi sinh vật đất trong phạm vi luân canh giống cây trồng. Trong những loài ký sinh tùy ý. terpen. qua vụ mùa tới chúng sẽ theo rễ cây non xâm nhập vào gây bệnh cho cây trồng. trong đó các Alcaloides. chủ yếu do các hợp chất dễ bay hơi.. Trong xác bả thực vật chưa bị phân hũy hoàn toàn cũng có một lượng lớn các chất cảm nhiễm.Molish và cộng sự nghiên cứu rất nhiầu và họ đã đề ra một khái niệm về sự cảm nhiễm lẫn nhau giữa giữa các loại cây trồng.. Đó là vấn đề được các nhà khoa học cơ bản để tâm ngiên cứu nhưng đa số các công trình công bố tập trung nhiều vấn đề về luân canh giống cây trồng. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . etylen. Một mối quan hệ khác là giữa các giống cây trồng ở vụ trước và vụ sau trên cùng mảnh đất canh tác. Ở những loại cây trồng sau thu hoạch chỉ cần lấy hạt hoặc thân của cây đã bị chặt bó lại trong đất như các loại lúa thì hiện tượng: Trong đất đó số lượng vi sinh vật làm thối rửa rễ tăng lên rất nhiều.34 - . chúng sinh sản nhanh và sống tới mùa sau bằng cơ chất là hệ rễ thực vật bị cắt bỏ lại trong đất. Nói chung các chất tác dụng cảm nhiễm được tiết ta từ rễ hoặc trong xác bả thực vật đều có tác dụng ức chế hoặc ngăn cản sự nảy mầm của hạt và sự phát triển tiếp theo của cây con. Các chất này được tích chứa trong mô thực vật và một phần đáng kể được tiết ra đất. không nên chỉ bón phân hóa học mãi chpo các loại cây trồng cho tất cả các mùa vì đất được bón phân hóa học nhiều sẽ làm giảm lượng vi sinh vật trong đất dẩn đến sản lượng giảm. nhưng tác dụng cảm nhiễm mạnh nhất là các quinon. Các chất độc đó đối với các loài thực vật khác và vi sinh vật là bất lợi.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Qua kết quả trên cho thấy là sự luân canh ở hai trường hợp bón phân và không bón phân đều cho sản lượng mùa màng cao hơn sự không luân canh. trong đó có nhiều loại vi sinh vật hoại sinh và cũng có những loại ký sinh tùy ý. Một phương pháp đặt ra là mối quan hệ giữa luân canh và độ phì nhiêu của đất và cơ sở khoa học của mối quan hệ đó ra sao. Do đó trong thực tế trồng trọt cần chọn những giống cây trồng luân canh sao cho tránh được tương đối sự cảm nhiễm đối kháng giữa các loài thực vật. do thực vật tổng hợp trong đó có các aldehyde. Mối quan hệ này đã được các nhà khoa học đức G.

và nếu trồng đại mạch sau kiều mạch thì sản lượng cũng thấp so với đối chứng. Trichodema tạo ra Viridin. còn bắp và khoai tây không có sự cảm nhiễm đối kháng nên không bị ảnh hưởng. 2.. vì sự nẩy mầm của lúa mạch bị ức chế ngay từ đầu. Ghi nhận bằng trồng sau vụ thu hoạch củ cải đường thì sản lượng rất thấp. ĐẠM SINH HỌC TRONG TRỒNG TRỌT: Trữ lượng đạm trong đất khá lớn.helvolic.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Chất độc đối với thực vật có trong đất còn từ một nguồn khác đó là sự tổng hợp các chất ấy do vi sinh vật đất.fumigatus tạo thành ac. Với trữ lượng đó có thể đảm bảo năng suất cho mùa màng trong vài chục năm.. trong đất canh tác 0-20 cm có chứa gần 3 tấn đạm/ha.35 - . Từ những kết quả nghiên cứu nêu trên các nhà khoa học đề nghị: Việc luân canh giống cây trồng phải dựa trên khái niệm cảm nhiễm. Nhưng thực tế không thể đạt được vì phần lớn lượng đạm đó nằm trong thành phần của các chất hữu cơ của hunus-VSV khó phân giải được các hợp chất đó. rõ ràng thực vật chỉ sử dụng một lượng nhỏ số đạm có trong đất. Qua một số công trình nghiên cứu thì ở loại đất chua. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Những vi sinh vật này ỏ quanh vùng rễ của thực vật như Pseudomonas tổng hợp Fenazin. nên rễ thực vật không thể sử dụng được. Khái niệm đó được chứng minh trong thực tế trồng trọt. còn ở loại đất đen có đến 10 tấn/ha. Penicillium tạo ra patulin. sau vụ thu kiều mạch trồng lúa mạch thì sản lượng không đáng kể. Vi nấm cá Asp.

Muốn nâng cao hiệu quả của đạm sinh học. Đạm tích lũy trong thực vật. đặc biệt là ngăn cản việc tạo nốt sần ở cây họ đậu. Ca và một số nguyên tố vi lượng khác. trong trồng trọt người ta sử dụng đến 60% đạm sinh học Nhưng khái niện sử dụng đạm sinh học không chỉ có vi sinh vật cố định đạm mà còn dùng xác bả thực vật làm phân bón. được lấy từ 3 nguồn: từ các hợp hất của đất. từ không khí và từ phân bón nếu là cây trồng. Cần lưu ý nếu bón nhiều phân đạm khoáng hoặc hữu cơ sẽ làm ức chế sự phát triển của vi sinh vật cố định đạm. còn phần khoáng bón vào thì được thực vật sử dụng với tỷ lệ cao hơn nhưng loại này không có tác dụng làm tăng độ phì cho đất như đạm sinh học. Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . Ở các nước có nền khoa học và kỹ thuật tiên tiến. K. cần phải bảo đảm độ ẩm. Trong phân bón cũng có 2 loại: phân khoáng và phân hữu cơ. theo phân tích có đến 20% so với lượng đạm thu vào. phần còn lại sẽ được chuyển hóa tham gia vào thành phần của mùn là nguồn dự trữ nitơ. đó là con đường quan trọng nhất vì nhờ vi sinh vật để tận dụng nguồn đạm trong không khí. chúng ta ghi nhận rằng toàn bộ lượng đạm sinh học được bón vào cho cây trồng thì chỉ được 40% so với tổng số bón vào là được cây trồng sử dụng. với sự nghiên cứu và thống kê trong vài năm. nnhưng trong thực tế cả con người và động vật không đồng hóa hết lượng đạm đó cho cơ thể dùng mà thải ra ngoài.Do vậy lượng đạm trong phân chuồng và trong xác bả thực vật cũng là nguồn đạm đáng kể cho trồng trọt.8-22% so với chất khô. ngoài vi khuẩn sống tự do và cộng sinh với thực vật người ta còn nghiên cứu nhiều về tảo và vi khuaån quang dưỡng kị khí. Hai đối tượng này đã được ứng dụng trong thực tế trồng trọt. Ngày nay trên thế giới có nhiều nhà máy khổng lồ sản xuất đạm hóa học. cần cung cấp đủ P. Về mặt khoa học và kinh tế mà xét thì chính những nghiên cứu và sử dụng đạm sinh học là rẽ tiền hơn nhờ vi sinh vật cố định đạm. Trong sự cố định đạm. làm tăng độ phì nhiêu cho đất. đây là một lượng đáng kể. con người phải đảm bảo nhu cầu đạm cho cây trồng bằng cách bón phân đạm hóa học. Ngoài ra trong phần xác bả thực vật thải bỏ cũng có chứa lượng đạm 0. Phần đạm trong thực vật được con người và động vật sử dụng làm nguồn dinh dưỡng. đặc biệt là cần Bo và Mo để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của vi sinh vật cố định đạm.Trong thực tế trồng trọt. bởi trong xác bã đó có chứa một lượg đáng kể đạm ở dạng hợp chất hữu cơ như protit.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Trong thực tế trồng trọt trên thế giới.36 - .

các yếu tố ảnh hường d0ến sự phát triển của vsv đất? cho 1 ví dụ về sự chuyển hoá cacá chất vô cơ trong đất bởi vsv.Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Caâu Hoûi Thaûo Luaän 1. 4. sự biến đồi hệ vsv dưới việc sữ lý và cãi tạo đất? 3. hệ vsv đất là gì? Các nhóm vsv thường gặp trong đất và vai trò cũa hệ vsv đối với sự màu mỡcủa đát.37 - . 5. Vai trò của vsv trong việc tạo thành đất nguyên thuỷ? Đạm sinh học được sữ dụng với những dạng nào. sự phân giải chất hữu cơ trong đất bởi vsv? 6. ( chỉ học 3 câu đầu) Giảng viên:Trịnh Thị Hồng . hoạt động của vsv trong cải tạo đất. 2.

Chương V: VI SINH VẬT ĐẤT Vi sinh nông nghiệp 2007 Giảng viên:Trịnh Thị Hồng .38 - .