Gen & genome

• Gene di truyền
– Thời Mendel (1865), gen là yếu tố quyết định sự hình thành và phát triển một tính trạng bên ngoài. Có thể nói mỗi gen Mendel là một nhiễm sắc thể – Morgan (1926) cho rằng: không phải một gen mà nhiều gen cùng nằm trên một nhiễm sắc thể và là các đơn vị không thể chia nhỏ hơn được nữa. – Theo giả thuyết ”một gen – một enzim” của G.Beadle và E.Tatum (1940) cho rằng mỗi gen quyết định sự tồn tại và hoạt tính của một enzim.

• Gene phân tử: là trình tự trên DNA cần thiết để
tổng hợp 1 sản phẩm chức năng có thể là polypeptit hoặc RNA – Gene tổng hợp mRNA mang thông tin qui định chuỗi polypeptit – Gene tổng hợp tRNA, RRNA tham gia quá trình dịch mã tổng hợp protein

Prokaryote không có cấu trúc nhân hoàn chỉnh. dạng vòng . DNA được cô Plasmid trong tế bào chất đặc trong vùng nhân.Phân tử DNA ở prokaryote không cuộn xoắn với protein histon và nhiễm sắc thể là một phân tử DNA trần dạng vòng. Lông roi còn có DNA khác là các plasmid. nó cũng có dạng vòng nhưng nhỏ hơn DNA nhiễm sắc thể NST trần. Ngoài ra. .DNA và gene ở prokaryote .

Operon mang gene tổng hợp Triptophan ở vi khuẩn E.Các gene nằm trong một nhóm gọi là Operon. .1 operon mang thông tin qui định sự tổng hợp. điều hòa một số protein chức năng.coli .Cấu trúc 1 gene ở prokaryote .

Trình tự khởi động (promoter) của prokaryote Bắt đầu phiên mã Hộp Pribnov 5’ DNA 3’ TTGACA -35 TATAAT -10 +1 .

Cấu trúc gen ở sinh vật nhân chuẩn Promoter Khung đọc mã Bắt đầu phiên mã 5UTR Hộp AGGA/CAAT (-75) 5’ Bắt đầu dịch mã Intron Kết thúc Kết thúc dịch mã phiên mã UAA. UGA AUG 3UTR 3’ Hộp TATA (-25) Tín hiệu chuyển peptit Vị trí gắn riboxom Exon AATAAA Tín hiệu poly A hóa Vùng upstream Vùng downstream . UAG.

ở đó hình thành cấu trúc kiểu “kẹp tóc” làm dừng quá trình phiên mã .Gồm 3 vùng chính 1. Trình tự kết thúc phiên mã: trình tự 5’ – CCCAGCCCGCCTAATGAGCGGGCTTTTTT-3’ Chứa 2 đoạn dài 7 nu có trình tự bổ sung . Vùng khởi động (promoter): ở nhiều gen của sinh vật nhân chuẩn đều có chung một số trình tự ở hộp CAAT (-75) và TATA (-25) 2. Khi phiên mã tạo mRNA. Khung đọc mã (khung đọc mở): các bộ 3 nu kế tiếp nhau gồm các đoạn exon (mang thông tin di truyền) xen kẽ các đoạn intron (không mang thông tin di truyền) 3.

mỗi gen có một trình tự promoter nhất định .nhiều gen có một trình tự promoter giống nhau .Vùng khởi động Có thể: .

UAA/UAG/UGA .Khung đọc mã Bắt đầu bằng một codon khởi đầu: AUG hoặc GUG Kết thúc bằng một trong 3 mã kết thúc.

Dịch mã = sinh tổng hợp protein dựa trên khuôn mRNA . Tái bản 2. Phiên mã tạo RNA 3.Chức năng của gene phân tử 1.

Stetter.Genome là gì??? Photo of intracellular bacterium courtesy of Gregory P. Albert Einstein College of Medicine. Marks and David H. Drexel University College of Medicine Photo of multicellular eukaryote courtesy of Carolyn B. California Institute of Technology Photo of free-living bacterium courtesy of Karl O. Bronx. NY . Universität Regensburg Photo of unicellular eukaryote courtesy of Eishi Noguchi. Jensen. Hall. Henderson and Grant J.

Genome là gì??? Photo of higher plant courtesy of Keith Weller/USDA Photo of mammal © Photodisc .

jpg .09_25_Chromosome22.

000 ở cây Arabidopsis.Số lượng gen 6000 genes ở nấm men.500 ở giun.000 ở chuột và người. 13.600 ở ruồi dấm. và khoảng 20. Số lượng gen ở một số sinh vật nhân chuẩn . 18. 25.000 tới 25. ở lúa lại có tới 40 000 gene.

.Ở người: chiều dài trung bình của 1 gen là 27kb.

Genome là toàn bộ các gen có trong một giao tử đơn bội của loài .

kích thước và hình dạng xác định khác nhau đặc trưng theo từng loài .Genome ở nhân của các loài khác nhau chứa hàm lượng DNA khác nhau. .Genome nhân .Bộ nhiễm sắc thể trong nhân có số lượng.Genome của nhân được cấu trúc nên từ một bộ các cặp nhiễm sắc thể tương đồng .

• Những trình tự này thường không mã hoá và thường gắn các vùng chuyên biệt trên nhiễm sắc thể .Các loại DNA trong genome nhân (1)Loại DNA lặp lại ở mức độ cao: • Thường chiếm khoảng 10% DNA của mỗi tế bào • Trình tự ngắn dưới 10 cặp bazơ • Có từ 105 – 107 bản sao cho mỗi genome.

được lặp lại từ một vài đến hàng ngàn lần .Ví dụ 2 gen tạo histone và RNA ribosome là các gen lặp lại nhiều lần trong genome nhân.Các loại DNA trong genome nhân 2. Loại DNA có trình tự lặp lại thấp hoặc trung bình: .sativa chỉ có khoảng 1875 . .chứa các đoạn lặp lại có kích thước lớn hơn (100 cặp bazơ. mRNA hay rRNA 5S.Một số trong chúng có chức năng mã hoá tạo ra rRNA. . Genome nhân của V.faba có khoảng 4750 gen tạo ra rRNA trong khi đó genome của V.chiếm khoảng 20%.

.chiếm khoảng 70%.Chỉ có một bản và những trình tự này chỉ lặp lại đôi lần.Các loại DNA trong genome nhân (3) Loại DNA chứa trình tự duy nhất: . mã hoá cho các protein. .Trong hầu hết các cây trồng. . chỉ có khoảng 20 40% của bộ genome là có chứa trình tự DNA chỉ lặp lại một lần.

Genome ty thể .

coxII. coxIII atp1. nad3. rps19 rp12. nad7. nad5. nad6. nad4. atp9 Ít nhất là 4 gen Ít nhất đã biết 10 gen Cytochrome b Cytochrome c oxidase ATP synthase Cytochrome c biogenesis Khung đọc mã bảo thủ (conserved open reading frames) .Genome ty thể Chức năng/ Sản phẩm Gen Bộ máy dịch mã RNA ribosome rrn5. nad9 Cob cox I. nad2. rps12 rps13. rps14. rp116 RNA vận chuyển Ít nhất là 16 Các bán phân tử của các chuỗi hô hấp NADH dehydrogenase nad1. rrn18. nad41. rp15. rps7. atp16.rps3. rrn26 Protein ribosome Bán phân tử nhỏ Bán phân tử lớn rps1.

.có từ 5 – 10 genome/ty thể. Paramecium. trong khi ở S.Ví dụ: Mỗi ty thể của người có khoảng 10 phân tử giống nhau (khoảng 8000/tế bào). Chlamydomonas. đôi khi có xuất hiện dạng mạch thẳng như: nấm men. .Genome ty thể • Số lượng bản sao của genome ty thể còn chưa được biết rõ: . cerevisiae số lượng này là khoảng 6500. gần 100 genome /1 ty thể • DNA ty thể tồn tại chủ yếu ở dạng mạch vòng kép.

• Ngoài ra. ty thể còn chứa các gen mã hóa tRNA.Genome ty thể • Thông tin di truyền trong genome ty thể: genome ty thể chứa các gen mã hóa cho rRNA của ty thể và một số enzyme protein tham gia vào chuỗi hô hấp. và vận chuyển các protein khác vào ty thể từ tế bào chất. dịch mã. . protein ribosome và một số protein khác liên quan đến quá trình phiên mã.

Genome lục lạp .

Genome lục lạp .

Mỗi lục lạp chứa nhiều phân tử DNA. . • Thông tin di truyền chứa trong genome lục lạp: hầu hết genome của lục lạp có khoảng 200 gen.Genome lục lạp • Lục lạp chứa DNA ở dạng các phân tử kép có cấu trúc vòng. Các gen này mã hoá cho các RNA ribosome và vận chuyển đồng thời mã hoá cho các protein của ribosome và các protein cần cho hoạt động quang hợp. tuy nhiên mỗi phân tử DNA đều chứa các gen giống nhau.

UGC 1 1 tRNA tRNA TrnV .UAC TrnG .Các gen của lục lạp và chức năng Gen trnL – UAA Số Intron 1 Chức năng tRNA Ghi chú TrnI .GAU TrnA .UUU Rps12 1 3 exon tRNA Protein ribosome Gắn Trans AtpF1 Rps16 1 1 Bán phân tử của ATP synthase Protein ribosome NdhA NdhB 1 1 Bán phân tử NADH dehydrogenase Bán phân tử NADH dehydrogenase 23 Sr ADN 1 23S rRNA .UCC 1 1 tRNA tRNA TrnK .

• Nguồn gốc tiến hóa của Lục lạp và ty thể? .

Genome vi khuẩn .

coli K12 Orange squares -forward genes Yellow squares -complement genes Red arrows -rRNA Green arrows -tRNA White ring -REP sequences Blue ring -bacteriophage protein similarity Sunburst -CAI (codon adaptation index) Blattner et al.E. Science 277:1453-74 . 1995.

plasmid Plasmid .

Genome virus .

Thể thực khuẩn .Phage .

936 14.Genome virus Virus Độ lớn của DNA virus (bp) Chiều dài của DNA virus (nm) Đường kính chiều dài của thể virus (nm) X174 T7 5.460 Kích cỡ DNA của một số virus .386 1.502 17.377 78 (lambda) 48.939 25 39.

.

Đặc điểm Kích thước Genome (bp) Các trình tự DNA lặp lại Prokaryote 104-107 Một số Eukaryote 108-1011 Nhiều Đoạn DNA không mã hóa xen với đoạn mã hóa Quá trình phiên mã và dịch mã diễn ra riêng biệt Hiếm Không Phổ biến có DNA tách nhau ra trong nhân DNA liên kết với protein Vùng khởi động Vùng tăng cường/ức chế trên DNA Không Chỉ một số ít Có Hiếm có Nhiều loại có Phổ biến Sự gắn mũ và đuôi polyA vào mRNA Sự cắt. nối mRNA Số nhiễm sắc thể Không Hiếm Một Có Phổ biến Nhiều .

5. 3.Bài tập tìm hiểu thêm: Khái niệm. 2. Trình tự chèn (IS) Microsatellite Minisatellite DNA di động – transposon Gene nhảy . cơ chế hình thành hoặc ứng dụng nghiên cứu của các đoạn DNA trong cấu trúc genome 1. 4.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful