P. 1
Giao Trinh Dien Tu Co Ban

Giao Trinh Dien Tu Co Ban

|Views: 57|Likes:
Được xuất bản bởiPhạmTuấn

More info:

Published by: PhạmTuấn on Apr 30, 2012
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/30/2012

pdf

text

original

bé lao ®éng - th¬ng binh vµ x· héi

Dù ® é ® µ o t ¹ d¹y t r × n h ¸n gi¸o dôc kü thuËt vµo nghÒ (VTEP)
Logo

Tæng côc d¹y nghÒ

cc

Gi¸o tr×nh

M«n häc: §IÖN Tö C¥ B¶N M· sè: CIE 0109 00

NghÒ söa ch÷a thiÕt bÞ ®iÖn c«ng nghiÖp
Tr×nh ®é: Lµnh nghÒ

Hµ Néi - 2005

1

(MÆt sau trang b×a)

Tuyªn bè b¶n quyÒn: Tµi liÖu nµy thuéc lo¹i s¸ch gi¸o tr×nh Cho nªn c¸c nguån th«ng tin cã thÓ ®îc phÐp dïng nguyªn b¶n hoÆc trÝch dïng cho c¸c môc ®Ých vÒ ®µo t¹o vµ tham kh¶o . Mäi môc ®Ých kh¸c cã ý ®å lÖch l¹c hoÆc sö dông víi môc ®Ých kinh doanh thiÕu lµnh m¹nh sÏ bÞ nghiªm cÊm. Tæng Côc D¹y nghÒ sÏ lµm mäi c¸ch ®Ó b¶o vÖ b¶n quyÒn cña m×nh. Tæng Côc D¹y NghÒ c¸m ¬n vµ hoan nghªnh c¸c th«ng tin gióp cho viÖc tu söa vµ hoµn thiÖn tèt h¬n tµI liÖu nµy.

§Þa chØ liªn hÖ: Dù ¸n gi¸o dôc kü thuËt vµ nghÒ nghiÖp

M· tµI liÖu: M· quèc tÕ ISBN:..

2

Lêi tùa
(Vµi nÐt giíi thiÖu xuÊt xø cña ch¬ng tr×nh vµ tµi liÖu) Tµi liÖu nµy lµ mét trong c¸c kÕt qu¶ cña Dù ¸n GDKT-DN .. (Tãm t¾t néi dung cña Dù ¸n)

(Vµi nÐt giíi thiÖu qu¸ tr×nh h×nh thµnh tµi liÖu vµ c¸c thµnh phÇn tham gia)

(Lêi c¶m ¬n c¸c c¬ quan liªn quan, c¸c ®¬n vÞ vµ c¸ nh©n ®· tham gia)

(Giíi thiÖu tµi liÖu vµ thùc tr¹ng)

TµI liÖu nµy ®îc thiÕt kÕ theo tõng m« ®un/ m«n häc thuéc hÖ thèng m« ®un/m«n häc cña mét ch¬ng tr×nh, ®Ó ®µo t¹o hoµn chØnh nghÒ ...................................................ë cÊp tr×nh ®é .. vµ ®îc dïng lµm Gi¸o tr×nh cho häc viªn trong c¸c kho¸ ®µo t¹o, còng cã thÓ ®îc sö dông cho ®µo t¹o ng¾n h¹n hoÆc cho c¸c c«ng nh©n kü thuËt, c¸c nhµ qu¶n lý vµ ngêi sö dông nh©n lùc tham kh¶o. §©y lµ tµi liÖu thö nghiÖm sÏ ®îc hoµn chØnh ®Ó trë thµnh gi¸o tr×nh chÝnh thøc trong hÖ thèng d¹y nghÒ. Hµ néi, ngµy ... th¸ng…. n¨m.... Gi¸m ®èc Dù ¸n quèc gia

3

.....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Môc lôc tt Néi dung 1 Lêi tùa .......................................................... 8 Bµi 3: Linh kiÖn b¸n dÉn................... 9 Bµi 4: C¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng TranzÝtor .................................................................................................... 10 Bµi 5: M¹ch øng dông dïng BJT.................................................................. 3 Giíi thiÖu vÒ m«n häc......................................... Trang 3 4 5 6 8 9 21 38 71 99 121 129 4 .................................................................................................................... 5 C¸c h×nh thøc ho¹t ®éng häc tËp chÝnh trong m«n häc................................................................ 4 S¬ ®å quan hÖ theo tr×nh tù häc nghÒ. 2 Môc lôc................... 12 Tµi liÖu tham kh¶o........................... 11 Tr¶ lêi c¸c c©u hái vµ bµi tËp................... 7 Bµi 2: LÞnh kiÖn thô ®éng.................................................... 6 Bµi 1: C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n..............

thay thÕ. Nh»m môc ®Ých: gän ho¸ c¸c thiÕt bÞ ®iÖn. gi¶m tiªu hao n¨ng lîng trªn thiÕt bÞ. nguyªn lÝ lµm viÖc cña c¸c linh kiÖn ®iÖn tö th«ng dông theo c¸c tiªu chuÈn ®· ®îc häc. ®o kiÓm tra x¸c ®Þnh chÊt lîng linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n trong c«ng nghiÖp theo c¸c ®Æc tÝnh linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö Néi dung chÝnh cña m«n häc: M«n häc nµy cã n¨m bµi. m¹ch ®iÖn tö. t¨ng tuæi thä cña thiÕt bÞ. trong ®ã 40 giê lý thuyÕt vµ 50 giê thùc hµnh. Sö dông m¸y ®o VOM ®Ó ph©n lo¹i. C¸c bµi häc nh sau: Bµi 1: C¸c kh¸I niÖm c¬ b¶n Bµi 2: Linh kiÖn thô ®éng Bµi 3: Linh kiÖn b¸n dÉn Bµi 4: C¸c m¹ch khuyÕch ®¹i dïng tranzito Bµi 5: C¸c m¹ch øng dông dïng tranzito    5 . häc trong 90 giê. kiÓm tra. Môc tiªu thùc hiÖn cña m«n häc: Sau khi hoµn tÊt m«n häc nµy. khi mµ c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp ®îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn m¹nh trªn ph¹m vi c¶ níc. øng dông c¸c linh kiÖn ®iÖn tö. nhËn d¹ng ®îc c¸c linh kiÖn. c«ng dông chÝnh cña nã lµ ®Ó ®iÒu khiÓn khèng chÕ c¸c thiÕt bÞ ®iÖn.. vai trß m« ®un/m«n häc: Víi sù ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn kh«ng ngõng cña thiÕt bÞ ®iÖn trªn mäi lÜnh vùc ®êi sèng x· héi... ký hiÖu. nhÊt lµ trong lÜnh vùc ®iÖn tö c«ng nghiÖp. ý nghÜa. m¹ch ®iÖn h háng lµ mét yªu cÇu quan träng kh«ng thÓ thiÕu ®îc. t¨ng ®é nh¹y lµm viÖc. cÊu t¹o.Giíi thiÖu vÒ m« ®un/m«n häc VÞ trÝ.Do ®ã. m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n vµ thùc tÕ theo yªu cÇu kü thuËt. ®îc c¸c linh kiÖn. häc viªn cã n¨ng lùc: Ph©n biÖt ®îc h×nh d¹ng. m¹ch ®iÖn tö trë thµnh mét thµnh phÇn kh«ng thÓ thiÕu ®îc trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn. thay thÕ mét sè khÝ cô ®iÖn cã ®é nh¹y cao.

16 PH¸P LUËT .19 vÏ kt c¬ khÝ.25 vËt liÖu ®IÖn -13 Plc c¬ b¶n -27 §ÇU RA C¸c m«n häc chung khÝ cô ®IÖn .08 kü thuËt sè .10 q -d©y m¸y ®IÖn -18 kü thuËt nguéi .22 TIN HäC . phßNG .07 6 .4.01 ®o lêng ®IÖn 1 .06 Mét m«-®un bæ trî Atl® .04 thiÕt bÞ ®IÖn gd 15 k-thuËt c¶m biÕn 24 Thùc tËp s¶n suÊt ®IÖn tö øng dông 23 kt l¾p ®Æt ®IÖn 20 t-h trang bÞ ®IÖn 1 .14 ChÝnh trÞ .09 Q.26 §ÇU VµO kü thuËt ®IÖn . s¬ ®å mèi liªn hÖ gi÷a c¸c m«-®un vµ m«n häc trong ch¬ng tr×nh m¸y ®IÖn -17 cung cÊp ®IÖn 1 .12 trang bÞ ®IÖn 1 .03 ®IÖn tö c¬ b¶n .2.11 THÓ CHÊT .21 trang bÞ ®Ön 2 .05 ANH V¡N .02 vÏ ®IÖn .

KhÝ cô ®iÖn. Trong mét sè trêng hîp cã thÓ vÉn ph¶i qua s¸t h¹ch l¹i. häc viªn nÕu ®· häc ë mét c¬ së ®µo t¹o kh¸c råi th× ph¶i xuÊt tr×nh giÊy chøng nhËn. M«n häc nµy cã tÇm quan träng kh«ng thÓ thiÕu ®îc trong phÇn ®µo t¹o tay nghÒ cho c«ng nh©n ho¹t ®éng trong lÜnh vùc ®iÖn. nÕu phÇn nµo kh«ng ®¹t yªu cÇu. Khi häc viªn häc tËp vµ thùc hµnh m«n häc nµy. 7 .Ghi chó: M«n häc §iÖn tö c¬ b¶n cung cÊp nh÷ng kiÕn thøc c¬ së ®Ó häc viªn cã thÓ ph©n tÝch ho¹t ®éng. chuyÓn ngµnh. cÇn ph¶i ®îc häc l¹i vµ kiÓm tra kiÕn thøc vµ thùc hµnh vÒ phÇn cha ®¹t ®ã. Khi chuyÓn trêng. l¾p r¸p vµ söa ch÷a cña c¸c m¹ch ®iÖn töætng thiÕt bÞ ®iÖn.

C¸c ho¹t ®éng häc tËp chÝnh trong m«n häc
1. Ho¹t ®éng häc trªn líp cã th¶o luËn. 2. Ho¹t ®éng tù häc, tù su tÇm c¸c tµi liÖu liªn quan vµ lµm c¸c bµi tËp vÒ m«n häc §iÖn tö c¬ b¶n. 3. Ho¹t ®éng thùc hµnh t¹i xëng vÒ c¸c m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n ®· häc, l¾p r¸p vµ ph¸t hiÖn nh÷ng sai lçi cña c¸c m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n.

Yªu cÇu vÒ ®¸nh gi¸ hoµn thµnh m«n häc
 Néi dung kiÓm tra viÕt: 4. Tr×nh bµy cÊu t¹o, nguyªn lÝ ho¹t ®éng, øng dông c¸c linh kiÖn ®iÖn tö c¬ b¶n. 5. Tr×nh bµy øng dông cña c¸c m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n. 6. Ph©n tÝch c¸c m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n.  Néi dung kiÓm tra thùc hµnh: 7. KiÓm tra kü n¨ng thùc hµnh l¾p r¸p, söa ch÷a, thay thÕ c¸c linh kiÖn ®îc ®¸nh gi¸ theo c¸c tiªu chuÈn: - §é chÝnh x¸c cña c¸c d¹ng tÝn hiÖu ë ngâ ra, sau khi l¾p r¸p, söa ch÷a. - TÝnh thÈm mü cña m¹ch l¾p r¸p, söa ch÷a .  C¸c vËt liÖu khi thùc hµnh: C¸c linh kiÖn ®iÖn tö thô ®éng vµ b¸n dÉn c¸c lo¹i theo yªu cÇu m¹ch ®iÖn thùc tÕ

8

Bµi 1 C¸c kh¸I niÖm c¬ b¶n m· bµi: cie 01 09 01
Giíi thiÖu: NÒn t¶ng c¬ së cña hÖ thèng ®iÖn nãi chung vµ ®iÖn kü thuËt nãi riªng xoay quanh vÊn ®Ò dÉn ®iÖn, c¸ch ®iÖn cña vËt chÊt gäi lµ vËt liÖu ®iÖn. Do ®ã hiÓu ®îc b¶n chÊt cña vËt liÖu ®iÖn, vÊn ®Ò dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn cña vËt liÖu, linh kiÖn lµ mét néi dung kh«ng thÓ thiÕu ®îc trong kiÕn thøc cña ngêi thî ®iÖn, ®iÖn tö. §ã chÝnh lµ néi dung cña bµi häc nµy. Môc tiªu thùc hiÖn: Häc xong bµi häc nµy, häc viªn cã n¨ng lùc: • §¸nh gi¸ / x¸c ®Þnh tÝnh dÉn ®iÖn trªn m¹ch ®iÖn, linh kiÖn phï hîp theo yªu cÇu kü thuËt. • Ph¸t biÓu tÝnh chÊt, ®iÒu kiÖn lµm viÖc cña dßng ®iÖn trªn c¸c linh kiÖn ®iÖn tö kh¸c nhau theo néi dung ®· häc. • Tinh to¸n ®iÖn trë, dßng ®iÖn, ®iÖn ¸p trªn c¸c m¹ch ®iÖn mét chiÒu theo ®iÒu kiÖn cho tríc. Néi dung: • VËt dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn • C¸c h¹t mang ®iÖn vµ dßng ®iÖn trong c¸c m«i trêng Ho¹t ®éng I: Häc lÝ thuyÕt trªn líp cã th¶o luËn 1.1.VËt dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn: 1.1.1 VËt dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn: Trong kü thuËt ngêi ta chia vËt liÖu thµnh hai lo¹i chÝnh: VËt liÖu cho phÐp dßng ®iÖn ®i qua gäi lµ vËt dÉn ®iÖn VËt liÖu kh«ng cho phÐp dßng ®iÖn ®i qua gäi lµ vËt c¸ch ®iÖn Tuy nhiªn kh¸i niÖm nµy chØ mang tÝnh t¬ng ®èi. Chóng phô thuéc vµo cÊu t¹o vËt chÊt, c¸c ®iÒu kiÖn bªn ngoµi t¸c ®éng lªn vËt chÊt. VÒ cÊu t¹o: vËt chÊt ®îc cÊu t¹o tõ c¸c nguyªn tö. Nguyªn tö ®îc cÊu t¹o gåm hai phÇn chÝnh lµ h¹t nh©n mang ®iÖn tÝch d¬ng (+) vµ c¸c electron mang ®iÖn tÝch ©m e-- gäi lµ líp vá cña ngyªn tö. VËt chÊt ®îc cÊu t¹o tõ mèi liªn kÕt gi÷a c¸c nguyªn tö víi nhau t¹o thµnh tÝnh bÒn v÷ng cña vËt chÊt. H×nh1.1

H×nh 1.1: CÊu tróc m¹ng liªn kÕt nguyªn tö cña vËt chÊt

9

C¸c liªn kÕt t¹o cho líp vá ngoµi cïng cã 8 e--, víi tr¹ng th¸i ®ã nguyªn tö mang tÝnh bÒn v÷ng vµ ®îc gäi lµ trung hoµ vÒ ®iÖn. C¸c chÊt lo¹i nµy kh«ng cã tÝnh dÉn ®iÖn, gäi lµ chÊt c¸ch ®iÖn. C¸c liªn kÕt t¹o cho líp vá ngoµi cïng kh«ng ®ñ 8 e --, víi tr¹ng th¸i nµy chóng dÔ cho vµ nhËn ®iÖn tö, c¸c chÊt nµy gäi lµ chÊt dÉn ®iÖn. VÒ nhiÖt ®é m«i trêng: Trong ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é b×nh thêng (< 250C) c¸c nguyªn tö liªn kÕt bÒn v÷ng. Khi t¨ng nhiÖt ®é, ®éng n¨ng trung b×nh cña c¸c nguyªn tö gia t¨ng lµm c¸c liªn kÕt yÕu dÇn, mét sè e-- tho¸t khái liªn kÕt trë thµnh e-- tù do, lóc nµy nÕu cã ®iÖn trêng ngoµi t¸c ®éng vµo, vËt chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. VÒ ®iÖn trêng ngoµi: Trªn bÒ mÆt vËt chÊt, khi ®Æt mét ®iÖn trêng hai bªn chóng sÏ xuÊt hiÖn mét lùc ®iÖn trêng E. C¸c e-- sÏ chÞu t¸c ®éng cña lùc ®iÖn trêng nµy, nÕu lùc ®iÖn trêng ®ñ lín, c¸c e-- sÏ chuyÓn ®éng ngîc chiÒu ®iÖn trêng, t¹o thµnh dßng ®iÖn. §é lín cña lùc ®iÖn trêng phô thuéc vµo hiÖu ®iÖn thÕ gi÷a hai ®iÓm ®Æt vµ ®é dµy cña vËt dÉn. Tãm l¹i: Sù dÉn ®iÖn hay c¸ch ®iÖn cña vËt chÊt phô thuéc nhiÒu vµo 4 yÕu tè: • CÊu t¹o nguyªn tö cña vËt chÊt • NhiÖt ®é cña m«i trêng lµm viÖc • HiÖu ®iÖn thÕ gi÷a hai ®iÓm ®Æt lªn vËt chÊt • §é dµy cña vËt chÊt a. VËt dÉn ®iÖn: Trong thùc tÕ, ngêi ta coi vËt liÖu dÉn ®iÖn lµ vËt chÊt ë tr¹ng th¸i b×nh thêng cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn, nãi c¸ch kh¸c, lµ chÊt ë tr¹ng th¸I b×nh thêng cã s½n c¸c ®iÖn tÝch tù do ®Ó t¹o thµnh dßng ®iÖn. C¸c ®Æc tÝnh cña vËt liÖu dÉn ®iÖn lµ: - §iÖn trë suÊt - HÖ sè nhiÖt - NhiÖt ®é nãng ch¶y - Tû träng C¸c th«ng sè vµ ph¹m vi øng dông cña c¸c vËt liÖu dÉn ®iÖn th«ng thêng ®îc giíi thiÖu trong B¶ng 1.1:

10

C¸c ®Çu nèi d©y .Hµn d©y dÉn.Dïng lµm tô ®iÖn (tô ho¸) . dïng ®Ó .9 Chñ yÕu dïng lµm d©y dÉn ®ång kÏm víi .1: VËt liÖu dÉn ®iÖn §iÖn trë suÈt ρ Ωmm2/m HÖ sè nhiÖt α NhiÖt ®é nãng ch¶y t0C Tû trän g tt Tªn vËt liÖu Hîp kim Ph¹m vi øng dông Ghi chó 1 2 3 §ång ®á hay ®ång kü thuËt Thau Nh«m 0. t¹o thµnh líp b¶o vÖ.C¸c l¸ tiÕp xóc .004 1080 8.06) 0.0012 230 7. khã ¨n mßn .Lµm l¸ nh«m trong tô xoay .5 2. nªn khã hµn.B¶ng 1.ThiÕc 60% cña tõng kim lo¹i thiÕc vµ ch×.Hîp kim thiÕc vµ ch× cã lµm chÊt nhiÖt ®é nãng ch¶y thÊp hµn gåm: h¬n nhiÖt ®é nãng ch¶y .M¹ vá ngoµi d©y dÉn ®Ó sö dông hiÖu øng mÆt ngoµi trong lÜnh vùc siªu cao tÇn .8 Cã gi¸ thµnh rÎ h¬n b¹c 6 ThiÕc 0.115 0.7 .03 0.5 5 Nic ken 0.002 0.Lµm d©y dÉn ®iÖn . .0049 900 660 3.3 ChÊt hµn dïng ®Ó hµn trong khi l¾p r¸p linh kiÖn ®iÖn tö 11 .07 0.0175 0.M¹ vá ngoµi d©y dÉn ®Ó sö dông hiÖu øng mÆt ngoµi trong lÜnh vùc siªu cao tÇn Hîp chÊt .0.Lµm c¸nh to¶ nhiÖt .006 1450 8..BÞ h¬i níc mÆn ¨n mßn 4 B¹c 960 10.BÞ «xyt ho¸ nhanh.028 .Ch× 40% (0.

004 330 11.0062 1520 7.5 0. d©y bµn lµ) 12 .16% s¨t .7 Ch× 0.# 40% nic ken .Dïng lµm d©y ®èt nãng (d©y má hµn.12% mangan .67% Nicken .2% nic ken Hîp chÊt gåm: .00005 1200 8. d©y bÕp ®iÖn.D©y lìng kim dÉn ®iÖn gÇn nh d©y ®ång do cã hiÖu øng mÆt ngoµi D©y ®iÖn trë nung nãng .00000 5 1270 8.80% ®ång .D©y lìng kim gåm lâi s¾t vá bäc ®ång lµm d©y dÉn chÞu lùc c¬ häc lín D©y ®iÖn trë Dïng lµm ch¸t hµn (xem phÇn trªn) .CÇu ch× b¶o vÖ qu¸ dßng .Vá bäc c¸p ch«n .1 0.D©y s¨t m¹ kem lµm d©y dÉn víi t¶i nhÑ .# 1% Mangan Hîp chÊt gåm: .098 0.4 8 S¾t 0.21 0.00015 1400 8.60% ®ång .Dïng trong ac qui ch× .5 0.D©y s¾t m¹ kÏm gi¸ thµnh h¹ h¬n d©y ®ång .9 11 Niken Cr«m 1.4 10 Contantan 0.15% cr«m .8 9 Maganin 0.1.5% .2 (nhiÖt ®é lµm viÖc: 900) Hîp chÊt gåm: .

mangan 13 .

C¸c h¹t mang ®iÖn vµ dßng ®iÖn trong c¸c m«i trêng: 1. C¸c linh kiÖn b¸n dÉn do c¸c th«ng sè kü thuËt rÊt nhiÒu vµ kÝch thíc l¹i nhá nªn c¸c th«ng sè kü thuËt ®îc ghi trong b¶ng tra mµ kh«ng ghi trªn th©n nªn muèn x¸c ®Þnh ®iÖn trë c¸ch ®iÖn cÇn ph¶i tra b¶ng.TØ träng. tõ trêng. C¸c linh kiÖn kh«ng ghi gi¸ trÞ ®iÖn ¸p trªn th©n thêng cã t¸c dông cho dßng ®iÖn mét chiÒu (DC) vµ xoay chiÒu (AC) ®i qua nªn ®iÖn ¸p ®¸nh thñng cã t¬ng quan víi dßng ®iÖn nªn thêng ®îc ghi b»ng c«ng suÊt. 14 . Trong söa ch÷a thêng kh«ng quan t©m ®Õn yÕu tè nµy. Trong thùc tÕ khi thiÕt kÕ m¹ch ®iÖn cã ®iÖn ¸p cµng cao th× kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c m¹ch ®iÖn cµng lín. tuy nhiªn khi m¹ch ®iÖn bÞ Èm ít. VÝ dô: §iÖn trë ®îc ghi trªn th©n nh sau: 100Ω/ 2W Cã nghÜa lµ Gi¸ trÞ lµ 100Ω vµ c«ng suÊt chÞu ®ùng trªn ®iÖn trë lµ 2W.2: 1. Trong kü thuËt tuú vµo m«i trêng mµ tån t¹i c¸c lo¹i phÇn tö mang ®iÖn kh¸c nhau. khi n»m ë líp vá ngoµi cïng lùc liªn kÕt gi÷a vá vµ h¹t nh©n yÕu. th× cÇn quan t©m ®Õn yÕu tè nµy ®Ó tr¸nh t×nh tr¹ng m¹ch bÞ dÉn ®iÖn do yÕu tè m«i trêng.C¸c ®Æc tÝnh cña vËt liÖu c¸ch ®iÖn gåm: . chóng bao gåm c¸c lo¹i chÝnh nh sau: .§iÖn trë c¸ch ®iÖn cña linh kiÖn lµ ®iÖn ¸p lín nhÊt cho phÐp ®Æt trªn linh kiÖn mµ linh kiÖn kh«ng bÞ ®¸nh thñng (phãng ®iÖn).§é bÒn vÒ ®iÖn..(electron) lµ c¸c ®iÖn tÝch n»m ë líp vá cña nguyªn tö cÊu t¹o nªn vËt chÊt. dÔ dµng di chuyÓn trong m«i trêng.H»ng sè ®iÖn m«i.2.ion+ lµ c¸c nguyªn tö cÊu t¹o nªn vËt chÊt khi mÊt ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng trë thµnh ion d¬ng (ion+). chóng cã xu híng lÊy thªm ®iÖn tö ®Ó trë vÒ tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn nªn dÔ dµng chÞu t¸c dông cña lùc ®iÖn. . §iÖn trë c¸ch ®iÖn cña m¹ch ®iÖn lµ ®iÖn trë khi cã ®iÖn ¸p lín nhÊt cho phÐp ®Æt vµo gi÷a hai m¹ch dÉn ®Æt gÇn nhau mµ kh«ng x¶y ra hiÖn tîng phãng ®iÖn.e-. .2 §iÖn trë c¸ch ®iÖn cña linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö: .2. cã nghÜa lµ Gi¸ trÞ lµ 47µ vµ ®iÖn ¸p lín nhÊt cã thÓ chÞu ®ùng ®îc kh«ng qu¸ 25v. Kh¸i niÖm h¹t mang ®iÖn: H¹t mang ®iÖn lµ phÇn tö c¬ b¶n nhá nhÊt cña vËt chÊt cã mang ®iÖn gäi lµ ®iÖn tÝch. dÔ bøt ra khái nguyªn tö ®Ó t¹o thµnh c¸c h¹t mang ®iÖn ë tr¹ng th¸i tù do. C¸c linh kiÖn cã gi¸ trÞ ®iÖn ¸p ghi trªn th©n linh kiÖn kÌm theo c¸c ®¹i lîng ®Æc trng. C¸c th«ng sè vµ ph¹m vi øng dông ®îc tr×nh bµy ë B¶ng 1. VÝ dô: Tô ®iÖn ®îc ghi trªn th©n nh sau: 47µ/25vV. bÞ bôi Èm. .NhiÖt ®é chÞu ®ùng. U cµng lín th× I cµng nhá vµ ngîc l¹i. . 1. nãi c¸ch kh¸c ®ã lµ c¸c h¹t c¬ b¶n cña vËt chÊt cã t¸c dông víi c¸c lùc ®iÖn trêng. .Gãc tæn hao. chÝnh lµ tû sè gi÷a ®iÖn ¸p ®Æt lªn hai ®Çu ®iÖn trë vµ dßng ®iÖn ®i qua nã (U/I). hay dÉn ®iÖn. nÕu ë tr¹ng th¸i tù do th× dÔ dµng di chuyÓn trong m«i trêng..1.

khi thõa ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng trë thµnh ion ©m (ion--).lµ c¸c nguyªn tö cÊu t¹o nªn vËt chÊt. nÕu ë tr¹ng th¸i tù do th× chóng dÔ dµng chuyÓn ®éng trong m«i trêng.ion-.. chóng cã xu híng cho bít ®iÖn tö ®Ó trë vÒ tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn nªn dÔ bÞ t¸c dông cña c¸c lùc ®iÖn. 15 .

b¶ng 1.Dïng trong tô ®iÖn.8 §Æc ®iÓm T¸ch ®îc thµnh tõng m¶nh rÊt máng Ph¹m vi øng dông .08 0.01 0.KÝch thíc nhá nhng ®iÖn dung lín .Lµm tÊm c¸ch ®iÖn Dïng trong biÕn ¸p Dïng lµm chÊt tÈm sÊy biÕn ¸p.015 0.00050.1-1. ®Õ ®Ìn.Hçn hîp paraphin vµ nhùa th«ng dïng lµm chÊt tÈm sÊy biÕn ¸p.8-4.03 2.6 2.02-0.Dïng lµm s¹ch mèi hµn .12 0. ®éng c¬ ®iÖn ®Ó chèng Èm Hµn g¾n c¸c bé kiÖn ®iÖn-®iÖn tö 3.9-2.5 0.15 0.Dïng trong tô ®iÖn .03 2.001 0.2 1.5 0. cèt cuén d©y 2 Sø 20-28 15001700 500-1700 kh«ng chÞu ®îc nhiÖt ®é lín 50-60 100 100 55 105 65 49-55 60-70 6-7 0. ®éng c¬ ®iÖn ®Ó chèng Èm 1.0002 1.95 Dïng lµm cèt biÕn ¸p Dïng trong tô ®iÖn .Dïng lµm vËt c¸ch ®iÖn trong thiÕt bÞ nung nãng (VD:bµn lµ) .Lµm vá bäc d©y dÉn .1 .6 1-1.9 0.4 1.01 £poxi 18-20 1460 3.0004 Tû träng 2.5 3 4 Thuû tinh Gèm 20-30 kh«ng chÞu ®îc ®iÖn ¸p cao 10-40 20-30 9-12 tô 20 20 8-60 20-25 20-30 10-15 4-10 1700-4500 0. ®éng c¬ ®iÖn ®Ó chèng Èm Dïng lµm chÊt tÈm sÊy biÕn ¸p.15 0.5 3 3.5 0.2-4 4 .6 1.04-0.2: VËt liÖu c¸ch ®iÖn TT 1 Tªn vËt liÖu Mi ca §é bÒn vÒ ®iÖn (kV/mm) 50-100 t0C chÞu ®ùng 600 H»ng sè ®iÖn m«i 6-8 Gãc tæn hao 0.2 1.7-3.Dïng trong tô ®iÖn 5 6 7 8 9 Bakªlit £b«nit Pretspan GiÊy lµm ®iÖn Cao su Lôa c¸ch ®iÖn S¸p Paraphin Nhùa th«ng 4-4.05-0.7-3 3-4 3.2 16 .Gi¸ ®ì c¸ch ®iÖn cho ®êng d©y dÉn .2-1.013 1.01-0.2 1.5 2.

polyclovinin) Dïng lµm chÊt c¸ch ®iÖn 17 .C¸c lo¹i plastic (polyetylen.

VËy: Dßng ®iÖn trong kim lo¹i lµ dßng chuyÓn ®éng cã híng cña c¸c e-. axit.sÏ chuyÓn ®éng díi t¸c t¸c dông cña lùc ®iÖn trêng ®Ó t¹o thµnh dßng ®iÖn. Dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n: ChÊt ®iÖn ph©n lµ chÊt ë d¹ng dung dÞch cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. §Ó chÊt khÝ trë thµnh c¸c h¹t mang ®iÖn ngêi ta dïng nguån n¨ng lîng tõ bªn ngoµi t¸c ®éng lªn chÊt khÝ nh ®èt nãng hoÆc bøc x¹ b»ng tia tö ngo¹i 18 . VËy: Dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n lµ dßng chuyÓn dêi cã híng cña c¸c ion d¬ng vµ ©m díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi. a. c.2: Dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n C¸c ion+ chuyÓn ®éng cïng chiÒu ®iÖn trêng ®Ó vÒ cùc ©m. b. Khi cã ®iÖn trõ¬ng ngoµi t¸c ®éng c¸c e-. Trong kÜ thuËt ®iÖn ngêi ta qui íc chiÒu cña dßng ®iÖn lµ chiÒu chuyÓn ®éng cña c¸c h¹t mang ®iÖn d¬ng nªn dßng ®iÖn trong kim lo¹i thùc tÕ ngîc víi chiÒu cña dßng ®iÖn qui íc. Lîi dông tÝnh chÊt nµy cña chÊt ®iÖn ph©n trong thùc tÕ ngêi ta dïng ®Ó m¹ kim lo¹i. ®óc kim lo¹i. chØ cã c¸c e -.chuyÓn ®éng ngîc chiÒu ®iÖn trßng vÒ cùc d¬ng vµ b¸m vµo b¶n cùc.ë tr¹ng th¸i tù do. Khi kh«ng cã ®iÖn trêng ngoµi c¸c ion chuyÓn ®éng hçn lo¹n trong dung dÞch gäi lµ chuyÓn ®éng nhiÖt tù do. ph©n tö trung hoµ vÒ ®iÖn. ë tr¹ng th¸i b×nh thêng c¸c nguyªn tö. Vi dô: ph©n tö NaCl khi hoµ tan trong níc chóng t¸ch ra thµnh Na+ vµ Cl. c¸c ion-.díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi. Khi cã ®iÖn trêng mét chiÒu ngoµi b»ng c¸ch cho hai ®iÖn cùc vµo trong b×nh ®iÖn ph©n c¸c ion chÞu t¸c dông cña lùc ®iÖn chuyÓn ®éng cã híng t¹o thµnh dßng ®iÖn. h×nh thµnh nªn dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n.1. Khi ë d¹ng dung dÞch (hoµ tan vµo níc) chóng dÔ dµng t¸ch ra thµnh c¸c ion tr¸i dÊu. Qu¸ tr×nh nµy gäi lµ sù ph©n li cña ph©n tö hoµ tan trong dung dÞch. Dßng ®iÖn trong kim lo¹i: Do kim lo¹i ë thÓ r¾n cÊu tróc m¹ng tinh thÓ bÒn v÷ng nªn c¸c nguyªn tö kim lo¹i liªn kÕt bÒn v÷ng. Trong thùc tÕ chÊt ®iÖn ph©n thêng lµ c¸c dung dÞch muèi. Dßng ®iÖn trong chÊt khÝ: ChÊt khÝ lµ hçn hîp nhiÒu lo¹i nguyªn tö hay ph©n tö khÝ kÕt hîp tån t¹i trong m«i trêng.2 H×nh 1.2.riªng rÏ.2 Dßng ®iÖn trong c¸c m«i trêng: Dßng ®iÖn lµ dßng chuyÓn dêi cã híng cña c¸c h¹t mang ®iÖn díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi. S¬ ®å m« t¶ ho¹t ®éng ®îc tr×nh bµy ë h×nh 1. baz¬. V× vËy chÊt khÝ lµ ®iÖn m«i.

Nh vËy lóc nµy trong m«i trêng khÝ sÏ tån t¹i c¸c thµnh phÇn nguyªn tö hoÆc ph©n tö khÝ trung hoµ vÒ ®iÖn. ®ång thêi c¸c ®iÖn tö tù do cã thÓ liªn kÕt víi c¸c nguyªn tö hoÆc ph©n tö trung hoµ ®Ó trë thµnh c¸c ion-.001 at. ion+ . ion-.3: H×nh 1. Khi kh«ng cã ®iÖn trêng ngoµi c¸c h¹t mang ®iÖn chuyÓn ®éng tù do hçn lo¹n gäi lµ chuyÓn ®éng nhiÖt. ®Æc biÖt trong kÜ thuËt ®iÖn tö ngêi ta chÕ t¹o ra c¸c ®Ìn chèng ®¹i cao ¸p ë c¸c n¬i cã ®iÖn ¸p cao. M«i trêng ch©n kh«ng thùc tÕ cã ¸p suÊt kho¶ng 0. ë ¸p suÊt thÊp chÊt khÝ dÔ bÞ ion ho¸ ®Ó t¹o thµnh dßng ®iÖn gäi lµ dßng ®iÖn trong khÝ kÐm. Mét sè nguyªn tö hoÆc ph©n tö khÝ mÊt ®iÖn tö ë líp ngoµI cïng trë thµnh ®iÖn tö tù do vµ c¸c nguyªn tö hoÆc ph©n tö mÊt ®iÖn tö trë thµnh c¸c ion+ .. §Ó t¹o ra ®îc m«I trêng nµy trong thùc tÕ ngêi ta hót ch©n kh«ng cña mét b×nh kÝn nµo ®ã. VËy: Dßng ®iÖn trong chÊt khÝ lµ dßng chuyÓn dêi cã híng cña c¸c ion d¬ng. Khi ®Æt mét ®iÖn ¸p bÊt k× vµo hai cùc th× kh«ng cã dßng ®iÖn ®I qua v× m«i trêng ch©n kh«ng lµ m«i trêng c¸ch ®iÖn lÝ tëng.bøc x¹ tõ cat«t. ©m vµ c¸c ®iÖn tö tù do. Trong thùc tÕ kh«ng thÓ t¹o ra ®îc m«i trêng ch©n kh«ng lÝ tëng. Trong kÜ thuËt øng dông tÝnh chÊt dÉn ®iÖn trong khÝ kÐm mµ ngêi ta chÕ t¹o nªn ®Ìn nªon vµ mét sè lo¹i ®Ìn kh¸c. gäi lµ (spac).hoÆc tia R¬n ghen. c¸c ion vµ ®iÖn tö tù do chÞu t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi t¹o thµnh dßng ®iÖn. Khi sëi nãng cat«t b»ng mét nguån ®iÖn bªn ngoµi th× trªn bÒ mÆt cat«t xuÊt hiÖn c¸c e-. Dßng ®iÖn trong ch©n kh«ng: Ch©n kh«ng lµ m«i trêng hoµn toµn kh«ng cã nguyªn tö khÝ hoÆc ph©n tö khÝ cã nghÜa lµ ¸p suÊt kh«ng khÝ trong m«i trêng b»ng 0 at (at : atm«tphe lµ ®¬n vÞ ®o lêng cña ¸p suÊt). 19 . d. Khi cã ®iÖn trêng ngoµi ®ñ lín. C¸c ion d¬ng chuyÓn ®éng cïng chiÒu ®iÖn trêng. bªn trong ®Æt s½n hai b¶n cùc gäi lµ anod vµ katot. c¸c ion ©m vµ ®iÖn tö tù do chuyÓn ®éng ngîc chiÒu ®iÖn trßng ngoµi. díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi.. ph©n tö khÝ trong m«i trêng cßn rÊt Ýt cã thÓ chuyÓn ®éng tù do trong m«i trêng mµ kh«ng x¶y ra sù va ch¹m lÉn nhau. kh«ng xuÊt hiÖn dßng ®iÖn.3: S¬ ®å m« t¶ thÝ nghiÖm dßng ®iÖn trong chÊt khÝ. lóc nµy sè lîng nguyªn tö. Lóc nµy chÊt khÝ ®îc gäi ®· bÞ ion ho¸. gäi lµ sù phãng ®iÖn trong chÊt khÝ. S¬ ®å m« t¶ thÝ nghiÖm ®îc tr×nh bµy ë h×nh 1.

C¸c ®iÖn tö ë líp vá dÔ dµng bøt khái nguyªn tö ®Ó trë thµnh c¸c ®iÖn tö tù do. m¹ch ®iÖn míi trong ®ã chñ yÕu lµ c«ng nghÖ chÕ t¹o linh kiÖn mµ nÒn t¶ng lµ c«ng nghÖ b¸n dÉn. c¸c linh kiÖn b¸n dÉn ®îc chÕ t¹o kÕt hîp víi nhau vµ víi c¸c linh kiÖn kh¸c ®Ó thùc hiÖn hoµn chØnh mét chøc n¨ng nµo ®ã vµ ®îc ®ãng kÝn thµnh mét khèi ®îc gäi lµ m¹ch tæ hîp (IC: Integrated Circuits). Trong kÜ thuËt. Khi bÞ ph¸ vì c¸c mèi liªn kÕt. ®iÖn ¸p lµm viÖc cao. Tuy nhiªn trong mét sè m¹ch ®iÖn cã c«ng suÊt cùc lín.chuyÓn ®éng ngîc chiÒu ®iÖn trêng. Tõ c¸c mèi nèi P. ChÊt b¸n dÉn lo¹i N lµ chÊt b¸n dÉn mµ dßng ®iÖn chñ yÕu lµ c¸c e-. VËy: dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn lµ dßng chuyÓn dêi cã hêng cña c¸c e-. Ta nãi ®· cã dßng ®iÖn trong m«i trêng ch©n kh«ng.nhê ®îc pha thªm c¸c t¹p chÊt cã 5 e. N nµy mµ ngêi ta cã thÓ chÕ t¹o ®îc rÊt nhiÒu lo¹i linh kiÖn kh¸c nhau. khi chÕ t¹o linh kiÖn. tæng trë lµm viÖc cao. cÊu tróc nguyªn tö cã bèn ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng nªn dÔ liªn kÕt víi nhau t¹o thµnh cÊu tróc bÒn v÷ng. chóng trë thµnh c¸c h¹t mang ®iÖn d¬ng do thiÕu ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng gäi lµ lç trèng. c¸c IC sö dông trong c¸c m¹ch ®iÖn tö sè ®îc gäi lµ IC sè. e. Linh kiÖn b¸n dÉn trong kÜ thuËt ®îc cÊu t¹o tõ c¸c mèi liªn kÕt P. Víi ®iÖn ¸p ©m ®Æt vµo anod vµ ®iÖn ¸p d¬ng ®Æt vµo cat«t th× kh«ng xuÊt hiÖn dßng ®iÖn.díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi. ®ã lµ c¸c e-. Xu híng ph¸t triÓn cña kü thuËt ®iÖn tö lµ kh«ng ngõng chÕ t¹o ra c¸c linh kiÖn míi. Khi ®æi chiÒu ®Æt ®iÖn ¸p... §ång thêi còng dÔ ph¸ vì díi t¸c dông nhiÖt ®Ó t¹o thµnh c¸c h¹t mang ®iÖn.. d¬ng ®Æt vµo anod vµ ©m ®Æt vµo cat«t th× xuÊt hiÖn dßn ®iÖn ®I qua m«i trêng ch©n kh«ng trong b×nh. TuyÖt ®¹i ®a sè c¸c m¹ch ®iÖn tö hiÖn nay ®Òu ®îc cÊu t¹o tõ linh kiÖn b¸n dÉn. tranzitor… ®îc gäi lµ c¸c linh kiÖn ®¬n hay linh kiÖn rêi r¹c. c¸c linh kiÖn ®îc chÕ t¹o cã chøc n¨ng ®éc lËp nh ®i«t.bøc x¹ tõ cat«t di chuyÓn ngîc chiÒu ®iÖn trêng vÒ anod. tæn hao c«ng suÊt lín. 20 . ®Ìn c«ng suÊt. Khi ®Æt ®iÖn trêng ngoµi lªn chÊt b¸n dÉn c¸c e. Trong thùc tÕ ®Ó chÕ t¹o linh kiÖn b¸n dÉn ngêi ta dïng chÊt b¸n dÉn pha thªm c¸c chÊt kh¸c gäi lµ chÊt t¹p ®Ó t¹o thµnh chÊt b¸n dÉn lo¹i P vµ lo¹i N ChÊt b¸n dÉn lo¹i P lµ chÊt b¸n dÉn mµ dßng ®iÖn chñ yÕu trong chÊt b¸n dÉn lµ c¸c lç trèng nhê chóng ®îc pha thªm vµo c¸c chÊt cã 3 e. Chóng kh¸c nhau vÒ kÝch thíc vµ nhiÖt ®é chÞu ®ùng trªn linh kiÖn.vµ c¸c lç trèng díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi. hay cÇn ®îc ph¸t s¸ng trong qu¸ tr×nh lµm viÖc th× vÉn ph¶i dïng ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng.Khi ®Æt mét ®iÖn ¸p mét chiÒu (DC) t¬ng ®èi lín kho¶ng vµi tr¨m v«n vµo hai cùc cña b×nh ch©n kh«ng. Trong kÜ thuËt hiÖn nay ngoµi c¸ch ph©n chia IC t¬ng tù vµ IC sè ngêi ta cßn ph©n chia IC theo hai nhãm chÝnh lµ IC hµn xuyªn lç vµ IC hµn bÒ mÆt SMD: Surface Mount Device.ë líp ngoµi cïng nªn chóng thõa ®iÖn tö trong mèi liªn kÕt ho¸ trÞ trong cÊu tróc tinh thÓ ®Ó t¹o thµnh chÊt b¸n dÉn lo¹i N cã dßng ®iÖn ®i qua lµ c¸c e. ChÊt b¸n dÉn ®îc tr×nh bµy ë trªn ®îc gäi lµ chÊt b¸n dÉn thuÇn kh«ng ®îc øng dông trong kÜ thuËt v× ph¶i cã c¸c ®iÒu kiÖn kÌm theo nh nhiÖt ®é ®iÖn ¸p.ë líp ngoµi cïng nªn chóng thiÕu ®iÖn tö trong mèi liªn kÕt ho¸ trÞ t¹o thµnh lç trèng trong cÊu tróc tinh thÓ. N. dßng ®iÖn trong ch©n kh«ng ®îc øng dông ®Ó chÕ t¹o ra c¸c ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng. C¸c IC ®îc sö dông trong c¸c m¹ch tÝn hiÖu biÕn ®æi liªn tôc gäi lµ IC t¬ng tù. ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng trë nªn l¹c hËu do cång kÒnh dÔ vì khi rung sãc va ®Ëp. VËy: Dßng ®iÖn trong m«I trêng ch©n kh«ng lµ dßng chuyÓn dêi cã híng cña c¸c e-. C¸c lç trèng chuyÓn ®éng cïng chiÒu ®iÖn trêng ®Ó t¹o thµnh dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn. Nh ®Ìn hinh. hiÖn nay víi sù xuÊt hiÖn c¶ linh kiÖn b¸n dÉn. Dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn: ChÊt b¸n dÉn lµ chÊt n»m gi÷a chÊt c¸ch ®iÖn vµ chÊt dÉn ®iÖn.

4 O O O O 1. C¸c h¹t nµo lµ h¹t mang ®iÖn? a. C¶ ba h¹t nªu trªn 5.b. Thuû tinh. §iÖn trêng ngoµi b.7 O O O O 1. CÊu t¹o c. ion d. VËt ë tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn. Dßng ®iÖn trong chÊt khÝ lµ dßng cña c¸c h¹t mang ®iÖn nµo? a.C©u hái vµ bµi tËp: C©u hái tr¾c nghiÖm: H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng c¸ch t« ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b c d 1. Gåm a.1 0 O O O O 21 .b. b. on-O O O O 1. VËt kh«ng cho dßng ®iÖn ®i qua.c Trong chÊt b¸n dÉn dßng ®iÖn di chuyÓn lµ dßng cña h¹t mang ®iÖn nµo? a. Dùa vµo tÝnh chÊt cÊu t¹o cho biÕt chÊt nµo cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn tèt nhÊt? a. C¶ ba yÕu tè trªn 1.6 O O O O 1.5 O O O O 1.8 O O O O 1. Dùa vµo tÝnh chÊt cÊu t¹o cho biÕt chÊt nµo cã kh¶ n¨ng c¸ch ®iÖn tèt nhÊt? a. VËt kh«ng cã h¹t mang ®iÖn tö do. C¶ ba yÕu tè trªn 2. Mi ca 4.9 O O O O 1. ionion+ d. b. ec. e-c. c. ion d. Gåm b vµ c. Kh«ng khÝ. b.2 ThÕ nµo lµ vËt c¸ch ®iÖn? a. NhiÖt ®é d. C¶ a. d. VËt cã c¸c h¹t mang ®iÖn tù do. ion+ b.3 O O O O 1. Dßng ®iÖn trong kim lo¹i lµ dßng cña h¹t mang ®iÖn nµo? a. VËt cã kh¶ n¨ng cho dßng ®iÖn ®i qua. C¸c yÕu tè nµo ¶nh hëng ®Õn tÝnh dÉn ®iÖn cña vËt chÊt? a. e-c. C¶ a. 1. VËt cã cÊu tróc m¹ng tinh thÓ d. on--b. Gèm. c. c. S¾t 3. Dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n lµ dßng cña lo¹i h¹t m¨ng ®iÖn nµo? a. Nh«m c. e d.b.c. B¹c Vµng b. ion+ I c. §ång d. ion + b.1 ThÕ nµo lµ vËt dÉn ®iÖn? O O O O a. e-c. d.

ion+ d. lç trèng 22 .b.

Lª Xu©n ThÕ Gi¸o trinh linh kiÖn ®iÖn tö. Ho¹t ®éng iii: häc t¹i xëng trêng 1. f.Dßng ®iÖn trong c¸c m«i trêng vµ øng dông trong kÜ thuËt ®iÖn. 2007 VËt lÝ líp 11. 23 . 2003 Néi dung cÇn nghiªn cøu: . . Ph©n biÖt chÊt c¸ch ®iÖn vµ dÉn ®iÖn: Ph¸t c¸c vËt liÖu kh¸c nhau hiÖn cã trong xëng cho häc sinh. HCM. 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1. m¾c vËt liÖu cÇn nghiªn cøu nèi tiÕp trªn m¹ch. 2003 S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD. B¸n dÉn.Ho¹t ®éng II: Tù nghiªn cøu tµi liÖu Häc viªn tham kh¶o c¸c tµi liÖu díi ®©y : NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Minh Gi¸p NguyÔn Kim Giao. Qui tr×nh thùc hiÖn: A. Linh kiÖn ®iÖn tö. a. NXB Gi¸o dôc. NÕu kh«ng xuÊt hiÖn dßng ®iÖn cã nghÜa vËt kh«ng dÉn ®iÖn. Bé nguån biÕn ®æi cã c¸c møc ®iÖn ¸p kh¸c nhau tõ 0-1000v e. C¸c vËt liÖu dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn kh¸c nhau. Nghiªn cøu ®Æc tÝnh dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn trong c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c nhau: Tr×nh bµy c¸ch m¾c m¹ch ®o dßng (nh h×nh vÏ). a. chÊt nµo c¸ch ®iÖn b»ng c¶m nhËn kh¸ch quan. Dù ¸n GDKT vµ DN (VTEP). Dông cô: c. Hµ Néi. B.Ph©n biÖt chÊt dÉn ®iÖn c¸ch ®iÖn.. ®iÖn tö. Hµ Néi. Bé dông cô cÇm tay nghÒ ®iÖn tö. g.Néi dung: . Hµ Néi. . nxb Gi¸o dôc. 2005.Nghiªn cøu c¸c ®Æc tÝnh cña vËt liÖu trong c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c nhau. §ç xu©n Thô KÜ thuËt ®iÖn tö. tr×nh bµy lÝ do. NXB Tæng hîp TP. Hµ Néi. DÉn ®iÖn. NXB Gi¸o dôc.C¸c vËt liÖu ®iÖn: C¸ch ®iÖn. Hµ Néi. H×nh thøc tæ chøc: Tæ chøc theo nhãm nhá tõ 2 – 4 häc sinh díi sù híng dÉn t¹p trung cña gi¸o viªn. d. Cho biÕt chÊt nµo dÉn ®iÖn. M¸y ®o VOM. dÉn ®iÖn trong ®iÒu kiÖn b×nh thêng. b. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. dÉn ®iÖn. Dïng m¸y ®o VOM ®Ó x¸c ®Þnh ch©t c¸ch ®iÖn. . h. §Æt lªn m¹ch c¸c ®iÖn ¸p kh¸c nhau nÕu xuÊt hiÖn dßng ®iÖn qua m¹ch cã nghÜa vËt dÉn ®iÖn.C¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn ®Æc tÝnh dÉn ®iÖn cña vËt liÖu.

+V Nguån cung cÊp cã c¸c gi¸ trÞthay ® i kh¸c nhau æ § iÖ trë h¹ n dßng n m¸y ® VOM ë o chÕ® ® dßng é o VËt liÖ cÇn nghiªn cøu u 24 .

dÔ lµm nhng cã nhîc ®iÓm lµ kh«ng æn ®Þnh. . cuén c¶m theo yªu cÇu kÜ thuËt cña m¹ch ®iÖn. Do ®ã muèn ph©n tÝch nguyªn lÝ ho¹t ®éng. møc ®é t¹p ©m cao.1. • Cuén c¶m. kiÓm tra trong söa ch÷a cÇn ph¶i hiÓu râ cÊu t¹o. Chóng cã t¸c dông nh nhau trong c¶ m¹ch ®iÖn mét chiÒu lÉn xoay chiÒu vµ chÕ ®é lµm viÖc cña ®iÖn trë kh«ng bÞ ¶nh hëng bëi tÇn sè cña nguån xoay chiÒu. tô ®iÖn. tô ®iÖn. HO¹T §éng I: Häc lÝ thuyÕt trªn líp cã th¶o luËn 2. • §äc ®óng trÞ sè ®iÖn trë. trong ®ã tríc hÕt lµ c¸c linh kiÖn ®iÖn tö thô ®éng. tô ®iÖn. tô ®iÖn. Lo¹i ®iÖn trë nµy rÎ tiÒn. §ã lµ nh÷ng quy ®Þnh mµu dïng ®Ó biÓu thÞ trÞ sè ®iÖn trë vµ cÊp chÝnh x¸c. cuén c¶m theo qui íc quèc tÕ. §iÖn trë §iÖn trë lµ mét trong nh÷ng linh kiÖn ®iÖn tö dïng trong c¸c m¹ch ®iÖn tö ®Ó ®¹t c¸c gi¸ trÞ dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p theo yªu cÇu cña m¹ch. • Thay thÕ / thay t¬ng ®¬ng ®iÖn trë. 2.1. thiÕt kÕ m¹ch.Bµi 2 Linh kiÖn thô ®éng m· bµi: cie 01 09 02 Giíi thiÖu: C¸c m¹ch ®iÖn tö ®îc t¹o nªn tõ sù kÕt nèi c¸c linh kiÖn ®iÖn tö víi nhau bao gåm hai lo¹i linh kiÖn chÝnh lµ linh kiÖn thô ®éng vµ linh kiÖn tÝch cùc trong ®ã phÇn lín lµ c¸c linh kiÖn thô ®éng. • §o kiÓm tra chÊt lîng ®iÖn trë.§iÖn trë mµng cacbon: 25 . nèi thµnh tõng thái hai ®Çu cã d©y dÉn ra ®Ó hµn. Môc tiªu thùc hiÖn: Häc xong bµi häc nµy. Néi dung: • §iÖn trë • Tô ®iÖn. cuén c¶m theo gi¸ trÞ cña linh kiÖn. häc viªn cã n¨ng lùc: • Ph©n biÖt ®iÖn trë. nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña c¸c linh kiÖn ®iÖn tö.1. ®é chÝnh x¸c thÊp. C¸c lo¹i ®iÖn trë hîp chÊt bét than nµy cã trÞ sè tõ 10 ®Õn hµng chôc mªg«m. Mét ®Çu trªn th©n ®iÖn trë cã nh÷ng v¹ch mµu hoÆc cã chÊm mµu. cuén c¶m víi c¸c linh kiÖn kh¸c theo c¸c ®Æc tÝnh cña linh kiÖn. c«ng suÊt tõ 1/4 W tíi vµi W.§iÖn trë hîp chÊt cacbon: §iÖn trë cã cÊu t¹o b»ng bét cacbon t¸n trén víi chÊt c¸ch ®iÖn vµ keo kÕt dÝnh råi Ðp l¹i. CÊu t¹o c¸c lo¹i ®iÖn trë Tuú theo kÕt cÊu cña ®iÖn trë mµ ngêi ta ph©n lo¹i: .

hÖ sè nhiÖt nhá nh constantan mangani. Ngoµi cïng cã thÓ phun mét líp men bãng vµ ë hai ®Çu cã d©y ra ®Ó hµn.1: MÆt c¾t cña ®iÖn trë mµng cacbon . Do ®iÖn trë d©y quÊn gåm nhiÒu vßng d©y nªn cã mét trÞ sè ®iÖn c¶m. C¸c ®iÖn trë mµng cacbon ®· thay thÕ hÇu hÕt c¸c ®iÖn trë hîp chÊt cacbon trong c¸c m¹ch ®iÖn tö. cã tÝnh æn ®Þnh cao. c«ng suÊt tiªu t¸n tõ 1/8 W tíi hµng chôc W. mµng cµng dµy. ®iÖn trë lo¹i nµy cã gi¸ thµnh cao. D©y ®iÖn trë cã thÓ tr¸ng men. trÞ sè ®iÖn trë cµng nhá vµ ngîc l¹i. §iÖn trë mµng kim lo¹i æn ®Þnh h¬n ®iÖn trë than nhng gi¸ 26 . D © y d É n L N ¾ p k im lo ¹ i L â i L g í è p í p p h ñ ª p « x i ® iÖ n m t r ë H×nh 2. ®iÖn trë mµng cacbon gåm mét líp chuÈn x¸c mµng cacbon bao quanh mét èng phñ gèm máng.§iÖn trë mµng kim lo¹i: §iÖn trë mµng kim lo¹i ®îc chÕ t¹o theo c¸ch kÕt l¾ng mµng niken-cr«m trªn th©n gèm chÊt lîng cao. chÝnh x¸c. ngêi ta thêng quÊn c¸c vßng d©y trªn mét l¸ c¸ch ®iÖn dÑt hoÆc quÊn hai d©y chËp mét ®Çu ®Ó cho hai vßng d©y liÒn s¸t nhau cã dßng ®iªn ch¹y ngîc chiÒu nhau. . Còng cã thÓ trªn líp men phñ ngoµi cã chõa ra mét kho¶ng ®Ó cã thÓ chuyÓn dÞch mét con ch¹y trªn th©n ®iÖn trë ®iÒu chØnh trÞ sè. Lo¹i ®iÖn trë nµy ®îc dïng phæ biÕn trong c¸c m¸y t¨ng ©m. §Ó gi¶m thiÓu ®iÖn c¶m nµy. trªn ®ã quÊn d©y kim lo¹i cã ®iÖn trë suÊt cao.§iÖn trë d©y quÊn: §iÖn trë nµy gåm mét èng h×nh trô b»ng gèm c¸ch ®iÖn. C¸c ®iÖn trë mµng cacbon cã ®é chÝnh x¸c cao h¬n c¸c ®iÖn trë hîp chÊt cacbon.C¸c ®iÖn trë cã cÊu t¹o mµng cacbon ®îc giíi thiÖu trªn H×nh 2. Toµn bé ®iÖn trë ®îc bao b»ng mét líp keo ªp«xi. Tuy nhiªn. cã xÎ r¶nh h×nh xo¾n èc. hoÆc b»ng mét líp gèm. t¹p ©m nhá. Lo¹i ®iÖn trë d©y quÊn cã u ®iÓm lµ bÒn. thu thanh. C¸c d©y dÉn kim lo¹i ®îc kÕt nèi víi c¸c n¾p ë c¶ hai ®Çu ®iÖn trë. v× líp mµng ®îc l¸ng mét líp cacbon chÝnh x¸c trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. hai ®Çu ®îc l¾p d©y nèi vµ th©n ®îc phñ mét líp s¬n. §¸ng lÏ lÊp ®Çy c¸c hîp chÊt cacbon. chÞu nhiÖt cao do ®ã cã c«ng suÊt tiªu t¸n lín vµ cã møc t¹p ©m nhá.1. hoÆc kh«ng tr¸ng men vµ cã thÓ quÊn c¸c vßng s¸t nhau hoÆc quÊn theo nh÷ng r·nh trªn th©n èng. nhng cã nhîc ®iÓm lµ dÔ vì. trÞ sè tõ 1 Ω tíi vµi chôc mªg«m. §é dµy cña líp mµng bao nµy t¹o nªn trÞ sè ®iÖn trë.

8 6. H× 2.1. c«ng suÊt lín. 4.) 1 2 1. 2 8. 7 3. hoÆc theo c«ng suÊt: c«ng suÊt nhá. Lo¹i ®iÖn trë nµy cã ®é Èm rÊt cao. Hai lµ tÝnh to¸n m¾c c¸c ®iÖn trë sao cho phï hîp víi m¹ch ®iÖn.thµnh ®¾t gÊp kho¶ng 4 lÇn. §iÖn trë m¾c nèi tiÕp: C¸ch nµy dïng ®Ó t¨ng trÞ sè cña ®iÖn trë trªn m¹ch ®iÖn (H×nh 2. kh«ng bÞ h háng do qu¸ nãng vµ còng kh«ng bÞ ¶nh hëng do Èm ít.. C¸ch m¾c ®iÖn trë : Trong m¹ch ®iÖn tuú theo nhu cÇu thiÕt kÕ mµ ngêi ta sö dông ®iÖn trë cã gi¸ trÞ kh¸c nhau. 2 1. ®iÖn trë chÝnh x¸c.1: C¸c gi¸ trÞ th«ng dông trong s¶n xuÊt (theo c¸c ®¬n vÞ «m. fara.5).§iÖn trë «xýt kim lo¹i: §iÖn trë «xýt kim lo¹i ®îc chÕ t¹o b»ng c¸ch kÕt l¾ng mµng «xýt thiÕc trªn thanh thuû tinh ®Æc biÖt. R 1 R 2 R n 2.. 6 5. tuy nhiªn trong s¶n xuÊt ngêi ta kh«ng thÓ chÕ t¹o mäi gi¸ trÞ cña ®iÖn trë ®îc mµ chØ s¶n xuÊt mét sè ®iÖn trë tiªu biÓu ®Æc trng theo c¸c sè nh sau: B¶ng 2. ngêi ta cßn ph©n lo¹i theo cÊp chÝnh x¸c nh: ®iÖn trë thêng. 5 1. KÝ hiÖu ®iÖn trë trªn s¬ ®å m¹ch Ngoµi c¸ch ph©n lo¹i nh trªn. trong thiÕt kÕ. .1) 27 .2. 3 2. C«ng suÊt danh ®Þnh thêng lµ 1/2W víi dung sai ± 2%.5:M¹ ch ® n trë m¾ nèi tiÕ nh iÖ c p Theo c«ng thøc: Rt® = R1 + R2 + . dung sai ± 1% vµ ®iÖn ¸p cùc ®¹i 200 V. kÝch thíc cña ®iÖn trë. R R H×nh 2. C«ng suÊt danh ®Þnh kho¶ng 1/10W trë lªn. 7 9 3.2. + Rn Rtd: §iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn (2. PhÇn nhiÒu ngêi ta dïng lo¹i ®iÖn trë mµng kim lo¹i víi c«ng suÊt danh ®Þnh 1/2W trë lªn. tuú theo c¸ch kÝ hiÖu. 2. 8 Nªn trong sö dông nhµ thiÕt kÕ ph¶i sö dông mét trong hai ph¬ng ¸n sau: Mét lµ ph¶i tÝnh to¸n m¹ch ®iÖn sao cho phï hîp víi c¸c ®iÖn trë cã s½n trªn thÞ trêng..

Sai sè n»m trong ph¹m vi tõ 1% ®Õn 20% tuú theo nhµ s¶n xuÊt vµ ®îc ghi b»ng vßng mµu. tra trong b¶ng víi c¸c lo¹i ®iÖn trë hµn bÒ mÆt (SMD).7 R1.6). Trong thùc tÕ tÝnh to¸n cÇn ghi nhí lµ ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn lu«n nhá h¬n hoÆc b»ng ®iÖn trë nhá nhÊt trªn m¹ch ®iÖn. 2. .. R2 = 4. c«ng suÊt ®îc qui ®Þnh b»ng kÝch thíc ®iÖn trë víi c¸c ®iÖn trë mµng d¹ng trßn. R 1 R 2 1 1 1 1 = + +. R 1 R 2 R n H× nh2.R 2 = = 2.C«ng suÊt ®iÖn trë lµ tÝch sè gi÷a dßng ®iÖn ®i qua ®iÖn trë vµ ®iÖn ¸p ®Æt lªn hai ®Çu ®iÖn trë.+ Rtd R1 R2 Rn Gi¶i: Tõ c«ng thøc ta cã Rtd = 5. ®iÒu nµy rÊt thêng x¶y ra sai sãt khi thay thÕ t¬ng ®¬ng trong khi thùc hiÖn söa ch÷a. Víi R1 = 2.2 + 4. BiÕn trë: 28 .VÝ dô: Cho m¹ch ®iÖn nh h×nh vÏ. ®Ó dÔ dµng trong tÝnh to¸n.55KΩ R1 + R 2 5.Sai sè cña ®iÖn trë lµ kho¶ng trÞ sè thay ®æi cho phÐp lín nhÊt trªn ®iÖn trë. ghi b»ng vßng mµu. kÝ tù.1.1.7 = 6. R2 = 4. Ngoµi ra. m¹ch m¾c ®iÖn trë song song cã thÓ m¾c nhiÒu ®iÖn trë song song ®Ó ®¹t trÞ sè theo yªu cÇu. Víi R1 = 5.4. ngêi ta chØ m¾c nèi tiÕp tõ 02 ®Õn 03 ®iÖn trë ®Ó tr¸nh rêm rµ cho m¹ch ®iÖn.7KΩ. TÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn R 1 R 2 Gi¶i: Tõ c«ng thøc (2.7 2..1) ta cã Rt® = 2. hoÆc b¶ng tra. TÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn. Trong thùc tÕ. kh¸c víi m¾c nèi tiÕp.6K.6 + 4. th«ng thêng ngêi ta dïng ®iÖn trë cïng trÞ sè ®Ó m¾c song song.6.6:M¹ ch ® n trë m¾ song song iÖ c Theo c«ng thøc: Rtd: §iÖn thë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn VÝ dô: Cho m¹ch ®iÖn nh h×nh vÏ. §iÖn trë m¾c song song: C¸ch nµy dïng ®Ó gi¶m trÞ sè ®iÖn trë trªn m¹ch ®iÖn.2KΩ.3. ®ång thêi ®¹t ®îc dßng chÞu t¶i lín theo ý mèn vµ t¨ng vïng diÖn tÝch to¶ nhiÖt trªn m¹ch ®iÖn khi c«ng suÊt táa nhiÖt cao (H×nh 2. ghi trªn th©n ®iÖn trë víi c¸c lo¹i ®iÖn trë lín dïng d©y quÊn vá b»ng sø.7K.TrÞ sè ®iÖn trë lµ gi¸ trÞ cña ®iÖn trë ®îc ghi trªn th©n b»ng c¸ch ghi trùc tiÕp.9KΩ Trong thùc tÕ.4. C¸c th«ng sè kü thuËt c¬ b¶n cña ®iÖn trë: . . b»ng kÝ tù.

. . . . . . . . . . . V R t i n h c h 1 2 . . .. . . . . .3 minh ho¹ biÕn trë. .3: CÊu tróc cña biÕn trë KÝ hiÖu cña biÕn trë: o KÝ hiÖu cña biÕn trë trªn s¬ ®å nguyªn lý ®îc minh ho¹ trªn H×nh 2. 29 . . . .. .3- 1 V Øn h R t h 3 a y ® æ i r é n g 1 V L o ¹ i 3 . o ¹ i b i Õ n tr ë c ã c « n g t¾ c H×nh 2. qua ®ã thay ®æi ®îc sù c¶n trë ®iÖn trªn m¹ch ®iÖn. . Lo¹i biÕn trë nµy dïng trong c¸c m¹ch cã c«ng suÊt nhá dßng qua biÕn trë tõ vµi mA ®Õn vµi chôc mA ®Ó ph©n cùc cho c¸c m¹ch ®iÖn lµ chñ yÕu. ... .4. . H×nh 2.. . .BiÕn trë dïng ®Ó thay ®æi gi¸ trÞ cña ®iÖn trë. . . . . .. con ch¹y vµ ch©n cña biÕn trë lµ kim lo¹i ®Ó dÔ hµn. . . . § i Ö n ¸ p v µ o V R C h Øn h § i Ö n th a y ¸ p r a ® æ i H×nh 2. . . . . ... . . . .. .. . . . . . . . R 21 V R 22 h a i b i Õ n tr ë c h Øn h ® å n g b é ( ® å n g 3 1 2 L 3 . .4: KÝ hiÖu c¸c lo¹i biÕn trë Ph©n lo¹i: o BiÕn trë than: MÆt biÕn trë ®îc phñ líp bét than. . . KÝ hiÖu biÕn trë th«ng thêng 2 1 V L R o ¹ i 3 . ... 1 2 . . . . . . . . ... .

.000μF.Lo¹i kh«ng ph©n cùc. gi÷a 2 cùc lµ dung dÞch ho¸ häc. nh thÓ kh«ng cã chÊt ®iÖn m«i. 2.Tô ®iÖn mica: gåm nh÷ng l¸ kim lo¹i ®Æt xen kÏ nhau vµ dïng mica lµm chÊt ®iÖn m«i. Tô mica cã tÝnh n¨ng tèt h¬n tô giÊy nhng gi¸ thµnh ®¾t h¬n.o BiÕn trë d©y quÊn: MÆt biÕn trë ®îc quÊn d©y ®iÖn trë. §èi víi dßng ®iÖn mét chiÒu. Tô nµy cã thÓ cã vá bäc b»ng kim lo¹i hay èng thuû tinh vµ hai ®Çu ®îc bÞt kÝn b»ng chÊt keo plastic. mÆc dï cã thÓ cã mét dßng n¹p khi míi kÕt nèi tô ®iÖn víi nguån mét chiÒu vµ sau ®ã l¹i ngng ngay khi tô ®iÖn võa míi ®îc n¹p ®Çy. Ngoµi c¸ch chia th«ng thêng trªn trong kü thuËt ngêi ta cßn c¨n cø vµo tÝnh chÊt cña biÕn trë mµ cã thÓ chia thµnh biÕn trë tuyÕn tÝnh. Lo¹i biÕn trë nµy dïng ®Ó gi¶m ¸p hoÆc h¹n dßng trong c¸c m¹ch ®iÖn cã c«ng suÊt lín dßng qua m¹ch tõ vµi chôc ®Õn vµi tr¨m mA. Tô gèm cã kÝch thíc nhá nhng trÞ sè ®iÖn dung lín. lâi gi÷a lµ cùc d¬ng. biÕn trë logarit. Víi trêng hîp dßng ®iÖn xoay chiÒu. Tô giÊy cã u ®iÓm lµ kÝch thíc nhá. Nhîc ®iÓm cña tô lµ rß ®iÖn lín. con ch¹y vµ ch©n cña biÕn trë lµ kim lo¹i. VÒ cÊu t¹o. tô ®iÖn lµ linh kiÖn cã t¸c dông ng¨n dßng ®iÖn ®i qua. cã trÞ sè lín vµ chÞu ®îc ®iÖn ¸p cao. Khi sö dông hay thiÕt kÕ m¹ch dïng lo¹i ®iÖn trë nµy cÇn chó ý ®Õn kh¶ n¨ng to¶ nhiÖt cña ®iÖn trë sao cho phï hîp. Hay dùa vµo c«ng suÊt mµ ph©n lo¹i thµnh biÕn trë gi¶m ¸p hay biÕn trë ph©n cùc. Trong thùc tÕ cÇn chó ý ®Õn c¸c c¸ch chia kh¸c nhau ®Ó tr¸nh lóng tóng trong thùc tÕ khi gäi tªn trªn thÞ trêng. ë hai ®Çu l¸ kim lo¹i ®· cuén trßn cã d©y dÉn nèi ra ®Ó hµn. vá nh«m ngoµi lµ cùc ©m. CÊu t¹o vµ kÝ hiÖu quy íc cña mét sè tô ®iÖn thêng dïng . Khi cã mét ®iÖn ¸p mét chiÒu ®Æt gi÷a 2 l¸ th× t¹o ra mét líp oxyt nh«m máng lµm chÊt ®iÖn m«i. nªn ®iÖn dung cña tô kh¸ lín. dßng ®iÖn nµy t¸c ®éng lªn tô ®iÖn víi hai nöa chu kú ngîc nhau lµm cho tô ®iÖn cã t¸c dông dÉn dßng ®iÖn ®i qua. Tô ho¸ thêng cã d¹ng h×nh èng. . . dÔ bÞ chËp. c¸c l¸ kim lo¹i ch½n nèi víi nhau vµ nèi vµo mét ®Çu ra. Tô ®îc bäc 30 .Tô ho¸: tô dïng mét dung dÞch ho¸ häc lµ axit boric lµm ®iÖn m«i.Tô ®iÖn dÇu: tô dïng dÇu lµm ®iÖn m«i.8pF ®Õn trªn 10.Tô ®iÖn gèm: tô ®iÖn gèm dïng gèm lµm ®iÖn m«i. ChÊt ®iÖn m«i nµy ®îc ®Æt gi÷a 2 l¸ b»ng nh«m lµm hai cùc cña tô. ®iÖn dung lín. ng¨n c¸ch c¸c l¸ kim lo¹i. Tô mica ®îc bao b»ng vá plastic. . . Ph¹m vi trÞ sè ®iÖn dung cã tõ 1.1.Tô ®iÖn giÊy: gåm cã 2 l¸ kim lo¹i ®Æt xen gi÷a lµ b¶n giÊy dïng lµm chÊt c¸ch ®iÖn vµ cuén trßn l¹i. C¸c l¸ kim lo¹i lÎ nèi víi nhau vµ nèi vµo mét ®Çu ra.Lo¹i ph©n cùc. Trong kü thuËt ®iÖn ®«i khi dßng rÊt lín cã thÓ ®Õn vµi A thêng gÆp trong c¸c m¹ch kÝch tõ c¸c ®éng c¬ ®iÖn.2 Tô ®iÖn: Tô ®iÖn cã nhiÒu lo¹i vµ nhiÒu cì kh¸c nhau. thêng líp nµy rÊt máng. tô ®iÖn ®îc chia thµnh hai lo¹i chÝnh: .2. 2.

TÊm tÜnh (m¸ cè ®Þnh) kh«ng g¾n víi trôc xoay. ngîc l¹i. tô mµng kim lo¹i vµ tô Tantalum . phÇn diÖn tÝch ®èi øng nhá th× trÞ sè ®iÖn dung cña tô nhá. TÊm ®éng g¾n víi trôc xoay vµ tuú theo gãc xoay mµ phÇn diÖn tÝch ®èi øng gi÷a hai l¸ nhiÒu hay Ýt. Kh«ng dïng ®îc tô ho¸ cho m¹ch chØ cã ®iÖn ¸p xoay chiÒu tøc lµ cã cùc tÝnh biÕn ®æi. ®Æt xen kÏ gi÷a nh÷ng l¸ tÜnh còng nèi song song víi nhau. Khi dïng tô ho¸ cÇn kÕt nèi ®óng cùc tÝnh cña tô víi nguån cung cÊp ®iÖn. P h V iÕ n Ë t t ô liÖ u P ® i Ö£ n p «m x « i i h iÕ n t ô P N h ×n h iÕ n t õ t ô t r ª n x u è n g N D h © y d É n ×n p h Ýa b ª n H×nh 2.Tô biÕn ®æi: gåm c¸c l¸ nh«m hoÆc ®ång xÕp xen kÏ víi nhau. Kh«ng khÝ gi÷a hai l¸ nh«m ®îc dïng lµm chÊt ®iÖn m«i. Tô ho¸ cã u ®iÓm lµ trÞ sè ®iÖn dung lín vµ cã gi¸ thµnh h¹. cßn l¸ ®éng ®îc 31 . Tô lo¹i biÕn ®æi cßn ®îc gäi lµ tô kh«ng khÝ hay tô xoay.kÝn ®Õ tr¸nh cho dung dÞch ho¸ häc khái bÞ bay h¬i nhanh. Tô biÕn ®æi thêng gåm nhiÒu l¸ ®éng nèi song song víi nhau. mét sè l¸ thay ®æi vÞ trÝ ®îc. v× dung dÞch bÞ kh« sÏ lµm cho trÞ sè cña tô gi¶m ®i. nhng l¹i cã nhîc ®iÓm lµ dÔ bÞ rß ®iÖn.8: CÊu t¹o cña tô gèm. Nh÷ng l¸ tÜnh ®îc c¸ch ®iÖn víi th©n tô. PhÇn diÖn tÝch ®èi øng lín th× ®iÖn dung cña tô lín.7: MÆt c¾t cña tô ®iÖn kiÓu b¶n cùc Hinh 2.

Chóng cã trÞ sè ®iÖn dung lín tíi 1 µ F víi kÝch thíc rÊt nhá. m¹ch läc. Khi vÆn tô xoay sao cho l¸ ®éng hoµn toµn n»m ngoµi khe c¸c l¸ tÜnh.Tô ®iÖn ®iÖn ph©n: cã nh÷ng ®Æc tÝnh kh¸c víi tô kh«ng ph©n cùc. Ph¹m vi gi¸ trÞ tõ 10pF ®Õn 100000pF víi dung sai kho¶ng ±1%. . m¹ch tÇn sè FM vµ c¸c m¹ch ®iÒu khiÓn kh¸c cã yªu cÇu ®é chÝnh x¸c. nh»m cã ®îc diÖn tÝch ®èi øng lµ lín nhÊt. Khi trôc tô ®îc xoay th× trÞ sè ®iÖn dung cña tô còng ®îc thay ®æi theo. Khi vÆn tô xoay ®Ó cho l¸ ®éng hoµn toµn n»m trong khe c¸c l¸ tÜnh. Ngêi ta chØ t¸c ®éng tíi tô tinh chØnh khi lÊy chuÈn. mäi tô ®iÖn ®iÖn ph©n ®Òu cã dung sai lín vµ Ýt khi chän trÞ sè tíi h¹n. NÕu nèi ngîc cùc tÝnh cã thÓ lµm ph¸ huû líp ®iÖn m«i. thêng cho trÞ sè ®iÖn dung lín h¬n. sau ®ã th× cè ®Þnh vÞ trÝ cña tô.Tô ®iÖn p«listiren: tô ®îc chÕ t¹o tõ l¸ kim lo¹i xen víi líp ®iÖn m«i lµ mµng máng p«listiren.g¾n vµo trôc xoay vµ tiÕp xóc víi th©n tô. nh»m ®¹t ®îc tÇn sè céng hëng cña m¹ch. Tô cã cÊu t¹o ban ®Çu gåm cã hai ®iÖn cùc ®îc ph©n c¸ch b»ng mét mµng máng cña chÊt ®iÖn ph©n. Tô ®iÖn polycacbonat thêng ®îc thiÕt kÕ ®Æc biÖt . c¾m vµo b¶ng m¹ch in.5 mm ®êng kÝnh. cùc tÝnh nµy ®îc ®¸nh dÊu trªn th©n cña tô. do ®ã. §iÖn ¸p mét chiÒu lµm viÖc cña tô ®iÖn ®iÖn ph©n thêng thÊp tõ 10V ®Õn 250V hoÆc 500V. ®é æn ®Þnh vµ ®é tin cËy cao. Nh÷ng tô ®iÖn ph©n lo¹i míi cã kh¶ n¨ng ®¹t ®îc trÞ sè ®iÖn dung lín víi kÝch thíc 4700 µ F. th× lóc ®ã.1 µ F ®Õn 47 µ F víi cì rÊt nhá vµ tõ 1 µ F ®Õn 32 . t¬ng øng víi cùc tÝnh ban ®Çu khi h×nh thµnh líp ®iÖn m«i. Tô xoay thêng dïng trong m¸y thu thanh hoÆc m¸y t¹o dao ®éng ®Ó ®¹t ®îc tÇn sè céng hëng. thêng p«listiren bao bäc t¹o thµnh líp c¸ch ®iÖn. ChÊt liÖu chÝnh dïng cho tô ®iÖn ®iÖn ph©n lµ nh«m vµ chÊt ®iÖn m«i lµ bét dung dÞch ®iÖn ph©n. tæn hao thÊp vµ ®iÖn c¶m nhá. Tô ®iÖn ®iÖn ph©n cã d¹ng h×nh èng ®Æt trong vá nh«m. ®é tin cËy vµ ®é æn ®Þnh cao vµ tæn thÊt thÊp.Tô polycacbonat: lo¹i tô nµy ®îc chÕ t¹o díi d¹ng tÊm h×nh ch÷ nhËt ®Ó cã thÓ nhá. Dung lîng cña tô t¨ng lªn khi líp ®iÖn m«i cµng máng. Trêng hîp tô cã d¹ng èng víi chiÒu dµi xÊp xØ 10mm x 3. thËm chÝ lín h¬n. nh»m cã diÖn tÝch ®èi øng xÊp xØ b»ng kh«ng. Do tô ®iÖn ®iÖn ph©n ®îc chÕ t¹o cã cùc tÝnh. Ngêi ta bè trÝ h×nh d¸ng nh÷ng l¸ cña tô ®Ó ®¹t ®îc sù thay ®æi ®iÖn dung cña tô theo yªu cÇu. th× tô cã ®iÖn dung lín nhÊt. ngêi ta dïng mét ®iÖn ¸p ®Æt lªn c¸c ®iÖn cùc cã t¸c dông t¹o ra mét mµng oxyt kim lo¹i rÊt máng kh«ng dÉn ®iÖn. Lo¹i tô ®iÖn nµy cã tæn thÊt thÊp ë tÇn sè cao (®iÖn c¶m thÊp vµ ®iÖn trë nèi tiÕp thÊp). Lo¹i tô ®iÖn nµy ®îc dïng cho c¸c m¹ch ®iÒu chØnh. ë giai ®o¹n cuèi cïng. Nh÷ng tô nµy thêng cã trÞ sè nhá vµ ph¹m vi biÕn ®æi hÑp. nh vËy cã thÓ chÕ t¹o tô ®iÖn cã ®iÖn dung lín víi kÝch thíc nhá.Tô tinh chØnh hay lµ tô b¸n chuÈn: thêng dïng ®Ó chØnh ®iÖn dung cña tô ®iÖn. Mét h¹n chÕ kh¸c cña tô ®iÖn ®iÖn ph©n lµ lîng ®iÖn ph©n cßn l¹i sau lóc h×nh thµnh ban ®Çu sÏ cã t¸c dông dÉn ®iÖn vµ lµm cho tô bÞ rß ®iÖn. tô sÏ bÞ háng. gäi lµ ®iÖn dung sãt. . . tô ®iÖn cã ®iÖn dung nhá nhÊt. Ph¹m vi trÞ sè ®iÖn dung tõ 0.

1.ngêi ta míi sö dông c¸ch m¾c theo yªu cÇu cho chÝnh x¸c...2. Trong m¹ch m¾c song song ®iÖn dung t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn lu«n nhá h¬n hoÆc b»ng ®iÖn dung nhá nhÊt m¾c trªn m¹ch VÝ dô: Cho tô hai tô ®iÖn m¾c nèi tiÕp víi C1= 1mF.9: Giíi thiÖu ký hiÖu c¸c d¹ng tô ®iÖn th«ng dông T ô ( d ¹ T ô ( d ¹ n h « m n g t r ô c ) n h « m n g t r ß n ) T ô ( d ¹ m y l a n g t r ß n ) T ô g è m ® ¬ n k h è i ( d ¹ n g t r ô c ) T ô g è m ® ¬ n k h è i ( D I P ) T ô ( d ¹ T a n t a l n g t r ß n ) T ô b Ò h µ n m Æ t T ô ® Üa g ã m H×nh 2.5 mm x 2.2.2mF tÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn. ngêi ta cã thÓ lÊy gÇn ®óng mµ kh«ng ¶nh hëng g× ®Õn m¹ch ®iÖn.11) C 1 C 2 C n H× 2. 33 .17.+ Ctd C1 C 2 Cn Ctd: §iÖn dung t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn Còng gièng nh ®iÖn trë gi¸ trÞ cña tô ®iÖn ®îc s¶n xuÊt theo b¶ng 2.5 mm kho¶ng c¸ch ch©n lµ 7.10 : C¸c d¹ng tô ®iÖn th«ng dông 2.11: M¹ ch tô ® n m¾ nèi tiÕ nh iÖ c p C«ng thøc tÝnh: 1 1 1 1 = + +. M¹ch m¾c nèi tiÕp: (H×nh:2..C¸ch m¾c tô ®iÖn: Trong thùc tÕ c¸ch m¾c tô ®iÖn thêng Ýt khi ®îc sö dông. c¸c m¹ch ®iÒu chØnh. do c«ng dông cña chóng trªn m¹ch ®iÖn th«ng thêng dïng ®Ó läc hoÆc liªn l¹c tÝn hiÖu nªn sai sè cho phÐp lín. KÝ hiÖu cña c¸c lo¹i tô ®iÖn trªn s¬ ®å nguyªn lý ®îc giíi thiÖu trªn H×nh 2.5 mm. Do ®ã. C2= 2.. + H×nh 2.vµ dïng cho m¹ch in víi kÝch thíc xÊp xØ 7. Trong c¸c trêng hîp ®ßi hái ®é chÝnh x¸c cao nh c¸c m¹ch dao ®éng.

2 C1 × C 2 = = 0.5% ± 1% ± 2% ± 5% ± 10% ± 20% Sai sè cho phÐp . Gi¶i: Tõ c«ng thøc ta cã: Ctd = C1+ C2 = 3.6875mF 1 + 2.3.005 CÊp .12) 1 × 2.3 + 4.2% ± 0.7 = 8mF 2.20% ®Õn + 30% .002 CÊp .2: B¶ng 2.01 CÊp 0 CÊp I CÊp II CÊp III CÊp IV CÊp V CÊp VIII .2: C¸c cÊp sai sè cña tô ®iÖn CÊp sai sè CÊp .20% ®Õn + 50% .2 C1 + C 2 C1 C2 Cn H× 2.§iÖn ¸p lµm viÖc lµ ®iÖn ¸p ®Æt lªn tô trong thêi gian lµm viÖc dµi mµ tô kh«ng bÞ ®¸nh thñng (kho¶ng 10 000 giê).40% ®Õn + 100% ± 0.+ Cn Ctd: §iÖn dung t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn.2.7mF. 34 . C¸c th«ng sè kü thuËt c¬ b¶n cña tô ®iÖn . Víi C1 = 3.1% ± 0. Trªn thùc tÕ gi¸ trÞ ghi trªn th©n lµ ®iÖn ¸p lµm viÖc. tuy nhiªn víi c¸c tô hiÖn nay trªn thÞ trêng do ViÖt Nam vµ Trung Quèc s¶n xuÊt thêng ghi lµ ®iÖn ¸p ®¸nh thñng nªn trong thay thÕ cÇn chó ý ®Õn khi thay thÕ tô míi trong s÷a ch÷a cÇn chän lín h¬n ®Ó ®¶m b¶o an toµn..001 CÊp .12: M¹ ch tô ® n m¾ song song nh iÖ c C«ng thøc tÝnh: Ctd = C1+ C2 +.§é chÝnh x¸c: Tuú theo cÊp chÝnh x¸c mµ trÞ sè tô ®iÖn cã cÊp sai sè nh tr×nh bµy trong B¶ng 2. VÝ dô: TÝnh ®iÖn dung t¬ng ®¬ng cña hai tô ®iÖn m¾c nèi tiÕp.3mF.. C2 = 4.Gi¶i: Tõ c«ng thøc tÝnh ta cã: Ctd = M¹ch m¾c song song: (H×nh 2.

lóc ®ã cuén c¶m kh«ng cÇn lâi.3.TrÞ sè danh ®Þnh cña tô ®iÖn tÝnh b»ng Fara hoÆc c¸c íc sè cña Fara lµ 1μF (10 Fara).14: H×nh d¹ng c¸c lo¹i cuén c¶m Trong kü thuËt cuén c¶m ®îc quÊn theo yªu cÇu kÜ thuËt ®Æt hµng hay tù quÊn theo tÝnh to¸n nªn cuén c¶m kh«ng ®îc m¾c nèi tiÕp hay song song nh ®iÖn trë hoÆc tô ®iÖn v× ph¶i tÝnh ®Õn chiÒu m¾c c¸c cuén c¶m víi nhau ®ång thêi g©y 35 . Tïy theo tÇn sè sö dông mµ cuén c¶m gåm nhiÒu vßng d©y hay Ýt.1. 2. lo¹i nµy dïng sø lµ chÊt ®iÖn m«i tèt. Cuén c¶m cã t¸c dông ng¨n c¶n dßng ®iÖn xoay chiÒu trªn m¹ch ®iÖn. cã Ýt sè vßng d©y thÝch øng víi tÇn sè cao. cã lâi hay kh«ng cã lâi. • Cuén c¶m ®îc quÊn trªn lâi b»ng sø.2. • §Ó t¨ng trÞ sè ®iÖn c¶m ngêi ta thêng quÊn nhiÒu vßng d©y trªn lâi cã ®é tõ thÈm lín. ®èi víi dßng ®iÖn mét chiÒu cuén c¶m ®ãng vai trß nh mét d©y dÉn ®iÖn. 2.. Cã khi quÊn cuén c¶m b»ng d©y cøng vµ Ýt vßng.20 -6 L 1 H×nh 2. dïng cho tÇn sè thÊp h¬n.13: C¸c ký hiÖu cña cuén c¶m Ngoµi c¸ch kÝ hiÖu nh trªn cuén c¶m cã thÓ ®îc ghi kÝ tù nh T hay L H×nh 2. nhiÒu líp. KÝ hiÖu cña cuén c¶m Trong m¹ch ®iÖn cuén c¶m ®îc ký hiÖu nh H×nh 2.§iÖn ¸p ®¸nh thñng lµ ®iÖn ¸p mµ qu¸ ®iÖn ¸p ®ã th× chÊt ®iÖn m«i cña tô bÞ ®¸nh thñng. CÊu t¹o cña cuén c¶m: Theo cÊu t¹o. • Cuén c¶m ®îc quÊn nhiÒu vßng. 2. còng dïng cho tÇn sè cao. nF (10-9 Fara) vµ pF(10-12 Fara) ®îc ghi trªn tô ®iÖn b»ng m· quy íc. tiªu hao Ýt nªn cã hÖ sè phÈm chÊt cao.3. Cuén c¶m: Cuén c¶m gåm nh÷ng vßng d©y cuèn trªn mét lâi c¸ch ®iÖn.3. . cuén c¶m gåm cã c¸c lo¹i: • Cuén c¶m kh«ng cã lâi lµ cuén c¶m ®îc quÊn trªn mét èng c¸ch ®iÖn.

1. trõ c¸c m¹ch läc cã tÇn sè cao hoÆc siªu cao trong c¸c thiÕt bÞ thu ph¸t v« tuyÕn. Th«ng thêng chØ thùc hiÖn ®îc víi c¸c linh kiÖn cã kÝch thíc lín. C¸ch ®äc trÞ sè linh kiÖn thô ®éng: C¸c linh kiÖn thô ®éng cã kÝch thíc lín thêng dÔ ph©n biÖt.15 - Tô ®iÖn: H×nh 2.Ghi b»ng vßng mµu: C¸ch nµy th«ng dông ®Ó ghi trªn th©n c¸c linh kiÖn cã kÝch thíc nhá.4. Ghi trùc tiÕp: Lµ ghi trùc tiÕp c¸c th«ng sè kÜ thuËt trªn th©n linh kiÖn.18 Vßng chØ sè Vßng chØ sè l­îng sè 0 Vßng chØ sai sè H×nh 2. 2. 2.16 Cuén c¶m: H×nh 2. VÝ dô: §iÖn trë: H×nh 2. C¸ch ghi th«ng dông nhÊt lµ dïng 04 vßng mµu nh h×nh vÏ.18: C¸ch ký hiÖu ®iÖn trë b»ng c¸c vßng cã mµu kh¸c nhau 36 .cång kÒnh vÒ mÆt cÊu tróc m¹ch ®iÖn.4. dÔ ghi trÞ sè nhng víi c¸c linh kiÖn cã kÝch thíc nhá th× h×nh d¹ng ®«i khi gÇn gièng nhau. H×nh 2. Sau ®©y lµ c¸ch ghi trÞ sè cña c¸c linh kiÖn thô ®éng.17 Kh«ng thÊy hai h×nh nµy 2.2.4. chØ kh¸c nhau vÒ mµu s¾c nªn trong thùc tÕ ®«i khi dÔ bÞ nhÇm lÉn. §èi víi linh kiÖn lo¹i nµy chØ viÖc ®äc trÞ sè b×nh thêng.

sai sè 5%. cam. lôc.000 0 00. vµng kim = 6.. kh«ng cã sè 0.000.. 10% b¹c kim.N©u. hai sè 0.2. §äc lµ:12Ω. 20% ®en hoÆc kh«ng cã vßng mµu. C¸c linh kiÖn cã 5 hoÆc 6 vßng mµu lµ lo¹i linh kiÖn chÝnh s¸c míi sö dông lo¹i sai sè kh¸c.10% §äc tô ®iÖn cã vßng mµu nh sau: . vµng kim = 1.01 VÝ dô: §äc ®iÖn trë cã vßng mµu nh sau . §äc cuén d©y cã vßng mµu nh sau: . N©u.B¶ng 2. 5. vµng kim = 2. cam.3: B¶ng qui íc mµu linh kiÖn thô ®éng Qui íc mµu §en N©u §á Cam Vµng Lôc (xanh l¸) Lam (xanh d¬ng) TÝm X¸m Tr¾ng Vµng kim B¹c kim 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0.000.000 000.2. 7. vµng kim = 1. 3. TÝm. . ®á. ®á.000. sai sè 5%. 8.000 Mét sè 0 Hai sè 0 Ba sè 0 Bèn sè 0 N¨m sè 0 S¸u sè 0 B¶y sè T¸m sè 20% 1% 2% 3% 4% 5% 6% 7% 8% 9% 5% 10% Sè lîng sè 0 Sai sè 0 000.Cam.N©u. §æi thµnh sè Kh«ng cã 0 00 000 0. b¹ch kim = 3. hai sè 0. §äc lµ: 470 pF . mét sè 0. ®îc sö dông chñ yÕu trong c¸c m¹ch cã ®é chÝnh s¸c cao nh thiÕt bÞ ®o lêng. §á. §á.Lam. vµng kim = 4.. §äc lµ: 15000 µH. ba sè 0.1 ∗ 0.§á. sai sè 5%.. H×nh 2.Vµng.000 0. thiÕt bÞ dïng trong qu©n sù. §äc lµ: 6800 µH. hai sè 0. Chó ý: Víi c¸c lo¹i linh kiÖn 04 vßng mµu chØ cã ba lo¹i sai sè 5% vµng kim..000 00. x¸m. 0. ®en.19 Vßng chØ sè Vßng chØ sai sè Vßng chØ sè l­îng sè 0 Vßng chØ ®Çu Linh kiÖn kÝ hiÖu b»ng 05 vßng mµu Vßng chØ sè 37 Vßng chØ sai sè Vßng chØ sè l­îng sè 0 .000 ChÝn sè 0 ∗ 0. sai sè 10%. ®á. sai sè 5% §äc lµ: 2200 pF. §äc lµ: 3300Ω. 5% .0. sai sè 5%.

19: C¸c linh kiÖn ghi nhiÒu vßng mµu 2.21 1R2 R47 §iÖn trë ®îc ®äc lµ: 1. do ®ã muèn tra cøu th«ng sè kÜ thuËt cña linh kiÖn ngêi ta cÇn ph¶i tra b¶ng. linh kiÖn ghi b»ng kÝ tù ®îc ghi b»ng sè hoÆc ch÷.47Ω H×nh 2.21: C¸ch kÝ hiÖu linh kiÖn gi¸ trÞ nhá h¬n 10 38 .NÕu lµ ®iÖn trë th× ®äc nh sau: 12000Ω . Víi tô thêng díi 1000pf.20 123 chØ sè Sè l­îng sè 0 H×nh 2. . VÝ dô ë h×nh 2.4.NÕu lµ tô ®iÖn thi ®äc nh sau: 12000pf .2Ω vµ 0.3. Víi cuén d©y thêng vµi chôc µH. tuy nhiªn viÖc dïng b¶ng tra trong thùc tÕ chØ tiÕn hµnh víi c¸c linh kiÖn b¸n dÉn hoÆc c¸c linh kiÖn thô ®éng ë d¹ng tÝch hîp (nhiÒu linh kiÖn ®Æt chung víi nhau). GÇn gièng nh lo¹i linh kiÖn ghi b»ng mµu.NÕu lµ cuén c¶m th× ®äc nh sau: 12000µH Trªn thùc tÕ tô ®iÖn vµ cuén d©y thêng cã trÞ sè nhá. Ngoµi nhiÖm vô ghi trÞ sè linh kiÖn ®«i khi do nhu cÇu kÝ tù cßn cã thÓ dïng ®Ó ghi m· sè linh kiÖn. VÝ dô H×nh 2.20: C¸ch kÝ hiÖu b»ng kÝ tù th«ng thêng.Linh kiÖn kÝ hiÖu b»ng 06 vßng mµu H×nh 2. Víi c¸c gi¸ trÞ nhá h¬n10 ngêi ta thêng chÌn thªm ch÷ R trong kÝ hiÖu. Ghi b»ng kÝ tù: Lo¹i linh kiÖn ®îc ghi gi¸ trÞ b»ng kÝ tù thêng cã kÝch thíc rÊt nhá ®îc dïng chñ yÕu trong c«ng nghÖ hµn bÒ mÆt SMD (SMD: Surface Mount Device).

T¨ng gi¸ trÞ b.5 §iÖn trë m¾c song song cã tÝnh chÊt g×? O O O O a. 2.Ph©n cùc cho m¹ch ®iÖn d. C¶ ba ®Òu sai 2.DÉn ®iÖn DC vµ AC.H¹n dßng.Gi¶m ¸p. Kh«ng cho dßng ®iÖn ®i qua. d. H¹n chÕ dßng ®iÖn qua m¹ch b. b. ®iÖn trë lµm nhiÖm vô g×? O O O O a. b. c.4 §iÖn trë m¾c nèi tݪp cã tÝnh chÊt g×? O O O O a. b.6 Th«ng thêng ngêi ta m¾c ®iÖn trë song song ®Ó O O O O lµm g×? a. Sai sè c. tÝnh chÊt. C¶ ba ®Òu sai 2. d. T¨ng c«ng suÊt chÞu t¶i b. 39 .8 BiÕn trë trong m¹ch ®iÖn dïng ®Ó lµm g×? O O O O a. C¶ ba ®Òu ®óng 2.Thay ®æi dßng ph©n cùc d.C«ng dông. Gi¶m gi¸ trÞ c.Gi¸ trÞ kh«ng thay ®æi.C©u hái vµ bµi tËp C©u hái nhiÒu lùa chän: H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng c¸ch t« ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b c d 2. 2. DÉn ®iÖn DC b. Gi¶m gi¸ trÞ ®iÖn trë trªn m¹ch c. Thay ®æi gi¸ trÞ cña ®iÖn trë.3 C¨n cø vµo ®©u ®Ó ph©n lo¹i ®iÖn trë? O O O O a.7 §iÖn trë cã th«ng sè kÜ thuËt c¬ b¶n nµo? O O O O a. TrÞ sè b. d. Gi¶m ®iÖn ¸p cung cÊp cho m¹ch c. C¶ ba ®iÒu trªn 2. CÊu t¹o. Ph©n cùc.2 Trong m¹ch ®iÖn. T¨ng gi¸ trÞ b. Gi¶m gi¸ trÞ c. DÉn ®iÖn AC c. 2.C«ng suÊt d. d.1 §iÖn trë cã tÝnh chÊt g×? O O O O a. CÊp chÝnh s¸c. C¶ ba ®iÒu trªn. c.9 Trong kÜ thuËt biÕn trë than dïng ®Ó lµm g×? O O O O a. C¶ ba yªó tè trªn. C¶ ba ®iÒu trªn 2. Thay ®æi ®iÖn ¸p ph©n cùc c.T¨ng c«ng suÊt d.T¨ng diÖn tÝch to¶ nhiÖt trªn m¹ch d.

1 0 2. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. b. T¨ng trÞ sè b.2.b sai Trong kÜ thuËt tô ®iÖn ®îc chia lµm mÊy lo¹i? a. Gåm a.1 7 2. H¹n chÕ dßng qua m¹ch ®iÖn. Cuén c¶m cã tÝnh chÊt g×? a. C¶ ba ®iÒu trªn. M¾c nèi tiÕp b. C¶ a. T¨ng trÞ sè b.KÜ thuËt quÊn. Kh«ng ph©n cùc c. Gi¶m trÞ sè c.1 2 2. b sai HÖ sè tõ c¶m cña cuén c¶m phô thuéc vµo yÕu tè nµo? a.1 4 2. Ghi trùc tiÕp. Ph©n cùc b. Ghi b»ng vßng mµu. Tô m¾c nèi tiÕp cã tÝnh chÊt g×? a. Gi¶m trÞ sè c.1 9 Trong kÜ thuËt biÕn trë d©y quÊn dïn ®Ó lµm g×? a. C¶ a. Cã mÊy h×nh thøc ghi trÞ sè linh kÖn thô ®éng? a.Kh«ng thay ®æi d. b.CÊp chÝnh x¸c d. Sè vßng d©y. TrÞ sè b. b.Thêng d.Ph©n cùc cho m¹ch ®iÖn d. Trong thùc tÕ th«ng thêng ngêi ta m¾c tô theo c¸ch nµo? a. Ng¨n dßng mét chiÒu b.M¾c hçn hîp d. b. b ®óng d. PhÈm chÊt lâi c. Ng¨n dßng xoay chiÒu c.C¶ a.1 1 2.1 8 2. Ng¨n dßng AC c.b ®óng d.Kh«ng thay ®æi d.C¶ a. c. M¾c song song c.Ghi b»ng kÝ tù. Gåm a.b Tô ®iÖn cã tÝnh chÊt g×? a. TÊt c¶ ®Òu sai Tô m¾c song song cã tÝnh chÊt g×? a.1 5 2.1 3 2. O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 40 . TÊt c¶ c¸c c¸ch trªn Tô ®iÖn cã nh÷ng th«ng sè c¬ b¶n nµo? a.1 6 2. d. Gi¶m ®iÖn ¸p cung cÊp cho m¹ch ®iÖn c. TÊt c¶ ®Òu sai. §iÖn ¸p lµm viÖc c. Ng¨n dßng DC b.

2007 Sæ tay tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö. Néi dung cÇn nghiªn cøu: . H×nh thøc tæ chøc: Tæ chøc theo nhãm nhá mçi nhãm tõ 2 . 2003 S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD. HCM. 3. M¸y ®o cuén c¶m.4 häc sinh. Ph¸t linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn cho häc sinh quan s¸t ®Ó tù kh¼ng ®Þnh vai Híng dÉn häc sÞnh c¸c ®Æc ®iÓm ®Ó ph©n biÖt c¸c lo¹i linh kiÖn víi nhau.2. Néi dung: - Ph©n biÖt c¸c linh kiÖn thô ®éng rêi vµ trong m¹ch ®iÖn. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. KÝch thíc cña linh kiÖn. 2. Hµ Néi. Hµ Néi. Ho¹t ®éng iii: Thùc hµnh t¹i xëng trêng 1. kÝ hiÖu. C¸ch ghi trÞ sè linh kiÖn thô ®éng dùa vµo ®©u? a. 2005. NXB Gi¸o dôc. Hµ Néi. Híng dÉn häc sinh ®äc trÞ sè c¸c lo¹i linh kiÖn. øng dông c¸c linh kiÖn ®iÖn tö . NXB Gi¸o dôc. 2003 Gi¸o trinh linh kiÖn ®iÖn tö. Qui tr×nh thùc hiÖn: trß cña linh kiÖn thô ®éng trong m¹ch ®iÖn. M¸y ®o tô . C¶ ba c¸ch trªn. c. chØ dÉn cña gi¸o viªn. Dù ¸n GDKT vµ DN (VTEP). Ho¹t ®éng ii: Tù nghiªn cøu tµi liÖu: Tµi liÖu: O O O O NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Minh Gi¸p NguyÔn Kim Giao. NXB Tæng hîp TP. CÊu t¹o cña linh kiÖn.2 0 d. §o kiÓm tra ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn. Hµ Néi. §ç xu©n Thô KÜ thuËt ®iÖn tö. Dông cô: - C¸c linh kiÖn thô ®éng rêi C¸c m¹ch ®iÖn tö thùc tÕ M¸y ®o VOM sè hoÆc kim. 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1. 41 . Gi¸o viÖn híng dÉn ban ®Çu häc sinh thùc hiÖn c¸c néi dung díi sù theo dâi. 4. tÝnh chÊt. Gi¸ trÞ cña linh kiÖn.H×nh d¸ng cña linh kiÖn d.CÊu t¹o. Lª Xu©n ThÕ Linh kiÖn ®iÖn tö. b.

- Híng dÉn häc sinh ®o kiÓm tra trÞ sè cña linh kiÖn. 42 . Híng dÉn häc sinh ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn KÕt luËn c¸c tr¹ng th¸i h háng cña linh kiÖn.

v× ®iÖn trë suÊt cña chÊt b¸n dÉn cßn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè kh¸c. Linh kiÖn tÝch cùc trong m¹ch gi÷ vai trß quan träng kh«ng thÓ thiÕu ®îc.). lµ nÒn t¶ng cÊu t¹o nªn thiÕt bÞ ®iÖn tö. trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö. häc viªn cã n¨ng lùc: . tuú theo tÝnh chÊt cña vËt chÊt. .1. nÕu chØ dùa vµo ®iÖn trë suÊt ®Ó ®Þnh nghÜa th× cha thÓ biÓu thÞ ®Çy ®ñ c¸c tÝnh chÊt cña c¸c chÊt b¸n dÉn.1. do c¸c th«ng tin kh«ng ®îc t¹o ra hoÆc kh«ng ®îc biÕn ®æi vµ kh«ng ®îc xö lý (®iÒu chÕ. víi sù ph¸t triÓn kh«ng ngõng cña khoa häc. khuÕch ®¹i. Diac. nhÊt lµ c«ng nghÖ b¸n dÉn.KiÓm tra ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn b»ng VOM trªn c¬ së ®Æc tÝnh cña linh kiÖn.X¸c ®Þnh ®Æc tÝnh kÜ thuËt cña linh kiÖn theo néi dung bµi häc b»ng c¸ch sö dông b¶ng tra cøu. Sù ph©n chia trªn chØ cã tÝnh chÊt t¬ng ®èi. SCR. c«ng nghÖ. 43 . chuyÓn ®æi sang c¸c d¹ng tÝn hiÖu kh¸c. . biÕn ®æi vµ xö lÝ th«ng tin. Ph©n loai vµ øng dông ®i«t. ngêi ta thêng chia vËt chÊt lµm hai lo¹i lµ chÊt dÉn ®iÖn vµ chÊt c¸ch ®iÖn. Kh¸i niÖm 3.Bµi 3 Linh kiÖn b¸n dÉn m· bµi: cie 01 09 03 Giíi thiÖu Trong m¹ch ®iÖn tö nÕu chØ thuÇn c¸c linh kiÖn thô ®éng th× kh«ng thÓ ho¹t ®éng ®îc. Tõ ®Çu thÕ ký tríc ngêi ta ®· chó ý ®Õn chÊt b¸n dÉn ®iÖn (gäi t¾t lµ chÊt b¸n dÉn).. Ngµy nay. Môc tiªu thùc hiÖn Häc xong bµi häc nµy.Ph©n biÖt c¸c linh kiÖn b¸n dÉn cã c«ng suÊt nhá theo c¸c ®Æc tÝnh cña linh kiÖn. Tranzito BJT. Tranzito trêng. chóng ta gÆp chñ yÕu lµ linh kiÖn b¸n dÉn.1.Ph©n biÖt ®îc c¸c lo¹i linh kiÖn b»ng m¸y ®o VOM theo ®Æc tÝnh cña linh kiÖn. §Þnh nghÜa: chÊt b¸n dÉn lµ chÊt cã ®Æc tÝnh dÉn ®iÖn trung gian gi÷a chÊt dÉn ®iÖn vµ chÊt c¸ch ®iÖn. Triac Ho¹t ®éng I: nghe thuyÕt tr×nh trªn líp cã th¶o luËn 3.®i«t tiÕp mÆt. lµ ®iÒu kiÖn ®Ó t¹o ra c¸c th«ng tin tÝn hiÖu. Néi dung Kh¸i niÖm chÊt b¸n dÉn TiÕp gi¸p PN . Kh¸i niÖm: ®· tõ l©u. .

Mèi liªn kÕt nµy kh¸ bÒn v÷ng. • §iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn thay ®æi díi t¸c dông cña ¸nh s¸ng. ®iÖn trë t¨ng khi nhiÖt ®é gi¶m. lç trèng di chuyÔn. Mét c¸ch lý tëng ë kh«ng ®é tuyÖt ®èi (. Nhng nÕu chØ cã mét chót t¹p chÊt th× ®é dÉn ®iÖn t¨ng lªn rÊt nhiÒu. Ion d¬ng cã nhu cÇu lÊy mét ®iÖn tö bªn c¹nh ®Ó trë vÒ tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn. Sù dÉn ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn tinh khiÕt. 3. Thùc chÊt. Cßn dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn kh«ng nh÷ng do sù di chuyÓn cã híng cña c¸c ®iÖn tÝch ©m (®iÖn tö) mµ cßn lµ sù di chuyÓn cã híng cña c¸c ®iÖn tÝch d¬ng (lç trèng). th× gi÷a hai ®Çu thanh b¸n dÉn cã mét ®iÖn trêng theo chiÒu tõ A ®Õn B (h×nh 3. §iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn thay ®æi rÊt nhiÒu theo ®é tinh khiÕt. ë nhiÖt ®é thÊp th× chØ cã Ýt cÆp ®iÖn tö lç trèng di chuyÓn. Nã liªn kÕt víi bèn nguyªn tö chung quanh. mçi khi cã mét ®iÖn tö tù do tho¸t khái rµng buéc víi h¹t nh©n cña nã. Ngêi ta ®· nghiªn cøu vµ ®a ra kÕt luËn: dßng ®iÖn trong c¸c chÊt dÉn ®iÖn lµ do c¸c ®iÖn tö tù do ch¹y theo mét chiÒu nhÊt ®Þnh sinh ra. Cø nh vËy. C¸c ®iÖn tö sÏ di chuyÓn ngîc chiÒu ®iÖn trêng. Sù di chuyÓn nµy kh«ng cã chiÒu nhÊt ®Þnh nªn kh«ng t¹o nªn dßng ®iÖn.). Nhng nhiÖt ®é cµng cao th× cµng cã nhiÒu cÆp ®iÖn tö. Cêng ®é ¸nh s¸ng cµng lín th× ®iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn thay ®æi cµng lín . T¹o thµnh 08 ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng. trë thµnh ®iÖn tö tù do.2. Ngêi ta coi ion d¬ng ®ã cã mét lç trèng. C¸c chÊt b¸n dÉn hoµn toµn tinh khiÕt cã thÓ coi nh c¸ch ®iÖn khi ë nhiÖt ®é thÊp. do ®ã kh«ng cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. th× ®iÖn tö líp ngoµi cïng ®îc cung cÊp nhiÒu n¨ng lîng nhÊt. c¸c ®iÖn tö tíi lÊp lç trèng còng ch¹y ngîc chiÒu ®iÖn trêng. • Khi cho kim lo¹i tiÕp xóc víi b¸n dÉn hay ghÐp hai lo¹i b¸n dÉn N vµ P víi nhau th× nã chØ dÉn ®iÖn tèt theo mét chiÒu.12. nghÜa lµ l¹i t¹o nªn mét lç trèng kh¸c vµ l¹i cã mét ®iÖn tö ë c¹nh ®ã nh¶y vµo lÊp chç trèng. th× còng cã mét lç ch¹y trong ®ã. di chuyÓn trong m¹ng tinh thÓ. khiÕn cho mét ®iÖn tö bªn c¹nh dÔ nh¶y vµo lÊp ®i. sù di chuyÓn cña lç trèng lµ do di chuyÓn cña c¸c ®iÖn tö ch¹y tíi lÊp lç trèng. ch¹y lung tung trong m¹ng tinh thÓ. thËm chÝ cã thÓ dÉn ®iÖn tèt nh c¸c chÊt dÉn ®iÖn. Ngoµi ra. Chç cña ®iÖn tö nµy l¹i bá trèng. Trong chÊt b¸n dÉn tinh khiÕt bao giê sè ®iÖn tö vµ sè lç trèng di chuyÔn còng b»ng nhau.1. Gäi lµ tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn. c¸c chÊt b¸n dÉn cã nhiÒu ®Æc tÝnh kh¸c n÷a. Khi nhiÖt ®é t¸c ®éng vµo chÊt b¸n dÉn t¨ng lªn. 44 . VÝ dô: Mét nguyªn tö gÐcmani cã bèn ®iÖn tö ngoµi cïng. ©m cña mét pin. Mét sè ®iÖn tö nµo ®ã cã ®ñ n¨ng lîng th¾ng ®îc sù rµng buéc cña h¹t nh©n th× rêi bá nguyªn tö cña nã. NÕu b©y giê ®Êu thanh b¸n dÉn víi hai cùc d¬ng. nhiÖt ®é cµng t¨ng th× dßng ®iÖn cµng lín. Cho nªn ë nhiÖt ®é rÊt thÊp sÏ kh«ng cã thõa ®iÖn tö tù do.2730C) th× c¸c chÊt b¸n dÉn ®Òu trë thµnh c¸ch ®iÖn. Chç cña chóng chiÕm tríc ®©y trë thµnh lç trèng vµ trë thµnh ion d¬ng. Dßng ®iÖn tö vµ dßng lç trèng hîp thµnh dßng ®iÖn trong thanh b¸n dÉn.C¸c tÝnh chÊt cña chÊt b¸n dÉn: • §iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn gi¶m khi nhiÖt ®é t¨ng.

lç trèng t¹o nªn. nay trë thµnh ion ©m. NÕu cho t¹p chÊt ho¸ trÞ 5 nh phèt pho (P).> 0 .. c¸c ®iÖn tö thõa vµ c¸c cÆp ®iÖn tö ..> 0 . antimoan (Sb) vµo c¸c chÊt ho¸ trÞ 4 nh gecmani (Ge).> 0 _ . cacbon (C) ta cã b¸n dÉn n. cßn ®iÖn tö thø n¨m th× thõa ra.. NÕu cho mét Ýt t¹p chÊt asen (As) vµo tinh thÓ gecmani (Ge) tinh khiÕt ta thÊy hiÖn tîng sau: nguyªn tö asen cã n¨m ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng..> A d ß n g o ---> ® i Ö n t ö d ß n g l ç E H×nh 3.1: ChiÒu chuyÓn ®éng cña c¸c ®iÖn tö vµ lç trèng 3.. Lç trèng coi nh mét ®iÖn tÝch d¬ng. Sè lîng ®iÖn tö thõa phô thuéc nång ®é t¹p chÊt.. B¸n dÉn p: B¸n dÉn lo¹i p cßn gäi lµ b¸n dÉn lç trèng hay b¸n dÉn d¬ng.0 ... nªn chØ cã 4 ®iÖn tö cña asen kÕt hîp víi bèn ®iÖn tö liªn kÕt gi÷a asen vµ bèn nguyªn tö gecmani.> . Nã kh«ng bÞ rµng buéc víi mét nguyªn tö gecmani nµo.. 45 0 ..lç trèng ®ang di chuyÔn lén xén sÏ ph¶i di chuyÓn theo híng nhÊt ®Þnh: ®iÖn tö ch¹y ngîc chiÒu ®iÖn trêng cßn c¸c lç trèng ch¹y cïng chiÒu ®iÖn trêng.0.0 .. kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn cña lo¹i b¸n dÉn nµy t¨ng lªn rÊt nhiÒu so víi chÊt b¸n dÉn thuÇn. Trong chÊt b¸n dÉn lo¹i n th× c¸c ®iÖn tö thõa lµ c¸c h¹t ®iÖn tÝch ©m chiÕm ®a sè.> 0 + ..> ..0.. Do ®ã chÊt b¸n dÉn lo¹i p cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. V× thÕ c¸c ®iÖn tö thõa nµy gäi lµ ®iÖn tÝch ®a sè. nªn trë thµnh ®iÖn tö tù do ch¹y lung tung trong tinh thÓ chÊt b¸n dÉn...1.> 0 ...> 0 ...0 > . asen (As)....> 0 0 > > 0 0 .> 0 .> .> 0 ---> -------------> -------------> . Nång ®é t¹p chÊt asen cµng cao th× sè ®iÖn tö thõa cµng nhiÒu vµ chÊt b¸n dÉn cµng dÉn ®iÖn tèt... ChÊt b¸n dÉn ®ã lµ b¸n dÉn lo¹i P hay cßn gäi lµ b¸n dÉn d¬ng.. nªn ba ®iÖn tö ®ã chØ liªn kÕt víi ba ®iÖn tö cña ba nguyªn tö gecmani chung quanh. v× cã thªm ®iÖn tö. chç thiÕu ®ã gäi lµ lç trèng.. Nguyªn tö in®i tríc kia trung tÝnh. ChÊt b¸n dÉn ®ã gäi lµ chÊt b¸n dÉn n. NÕu ®Êu hai cùc cña bé pin vµo hai ®Çu mét thanh b¸n dÉn lo¹i n... Nhê ®ã trong m¹ch cã dßng ®iÖn. silic (Si). Dßng ®iÖn do c¸c ®iÖn tö thõa sinh ra lín h¬n nhiÒu so víi dßng ®iÖn do c¸c cÆp ®iªn tö . do cã lç trèng ®ã nªn cã sù di chuyÓn ®iÖn tö cña nguyªn tö gÐcmani bªn c¹nh tíi lÊp lç trèng vµ l¹i t¹o nªn mét lç trèng kh¸c..E B t r è n g 0 .>.lç trèng do ph¸ vì liªn kÕt t¹o thµnh th× phô thuéc vµo nhiÖt ®é.. HiÖn tîng dÉn ®iÖn nh trªn gäi lµ dÉn ®iÖn b»ng ®iÖn tö. th× díi t¸c ®éng cña ®iÖn trêng E..... NÕu cho mét Ýt nguyªn tö In®i (In) vµo trong tinh thÓ gecmani tinh khiÕt th× ta thÊy hiÖn tîng sau: nguyªn tö indi cã ba ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng..> 0 .> 0 .3 Sù dÉn ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn t¹p: B¸n dÉn N: B¸n dÉn lo¹i n cßn gäi lµ b¸n dÉn ®iÖn tö hay b¸n dÉn ©m..>..> 0 . Cßn liªn kÕt thø t cña in®i víi mét nguyªn tö gecmani n÷a th× l¹i thiÕu mÊt mét ®iÖn tö. HiÖn tîng dÉn ®iÖn nh trªn gäi lµ dÉn ®iÖn b»ng lç trèng.. Cßn sè c¸c cÆp ®iÖn tö . Do ®ã.. khiÕn cho mét ®iÖn tö kh¸c l¹i tíi lÊp.

gali (Ga) vµo c¸c chÊt b¸n dÉn ho¸ trÞ bèn nh Ge. ë vïng ®ã cã ®iÖn tÝch ©m. Nhê ®ã trong m¹ch cã dßng ®iÖn.TiÕp gi¸p PN: CÊu t¹o: (H×nh 3. c¸c ®iÖn tÝch ®a sè lµ c¸c lç trèng. 3.1.lç trèng do ph¸ vì liªn kÕt t¹o thµnh th× phô thuéc vµo nhiÖt ®é. nªn chØ cßn l¹i nh÷ng ion d¬ng. cßn trong b¸n dÉn n lµ c¸c ®iÖn tö thõa. do mÊt ®iÖn tö thõa. t¸i hîp víi nhau vµ trë nªn trung hoµ vÒ ®iÖn. . Sè lîng lç trèng phô thuéc vµo nång ®é t¹p chÊt.2: CÊu t¹o mèi nèi pn Khi ghÐp hai lo¹i b¸n dÉn p vµ n víi nhau th× ®iÖn tö thõa cña n ch¹y sang p vµ c¸c lç trèng cña b¸n dÉn p ch¹y sang n Chóng gÆp nhau ë vïng tiÕp gi¸p. §Õn ®©y.NÕu cã t¹p chÊt ho¸ trÞ ba nh in®i (In). mµ chØ phô thuéc nhiÖt ®é. . sù khuÕch t¸n qua l¹i gi÷a p vµ n dõng l¹i. cßn sè c¸c cÆp ®iªn tö .2) B¸n dÊnP B¸n dÉnN H×nh:3.TiÕp gi¸p PN . V× thÕ trong b¸n dÉn lo¹i P c¸c lç trèng lµ ®iÖn tÝch ®a sè. V× vËy. h×nh thµnh ®iÖn dung ë mÆt tiÕp gi¸p.Linh kiÖn b¸n dÉn cã tuæi thä t¬ng ®èi dµi.C¸c th«ng sè kÜ thuËt cña linh kiÖn b¸n dÉn thay ®æi theo nhiÖt ®é. Vïng tiÕp gi¸p ®· trë thµnh mét bøc rµo ng¨n kh«ng cho lç trèng tõ p ch¹y qua n vµ ®iÖn tö tõ n ch¹y qua p. Dßng ®iÖn do lç trèng sinh ra lín h¬n nhiÒu so víi dßng ®iÖn do cÆp ®iÖn tö .3 46 . . ë vïng tiÕp gi¸p vÒ phÝa b¸n dÉn n.2. V× vËþ ë vïng ®ã cã ®iÖn tÝch d¬ng. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng: + Ph©n cùc thuËn ®îc tr×nh bµy trªn H×nh 3. dÔ l¾p r¸p. Riªng c¸c h¹t mang ®iÖn tÝch thiÓu sè lµ c¸c ®iÖn tö trong b¸n dÉn p vµ c¸c lç trèng trong b¸n dÉn n lµ cã thÓ vît qua tiÕp gi¸p. NÕu ®Êu hai cùc cña bé pin vµo hai ®Çu mét thanh b¸n dÉn lo¹i p th× díi t¸c ®éng cña ®iÖn trêng E. v× chóng kh«ng bÞ ¶nh hëng cña bøc x¹ hµng rµo ng¨n. .1.Linh kiÖn b¸n dÉn cã dßng ®iÖn ngîc (dßng rØ). 3. ë vïng tiÕp gi¸p vÒ phÝa b¸n dÉn p. nªn kh«ng cÇn nguån sîi nung. .lç trèng ®ang di chuyÔn lung tung theo mäi híng sÏ ph¶i di chuyÓn theo híng quy ®Þnh. do mÊt lç trèng nªn chØ cßn l¹i nh÷ng ion ©m.§i«t tiÕp mÆt 3. do ®ã. l¹i kh«ng ®ång ®Òu. ¦u nhîc ®iÓm cña linh kiÖn b¸n dÉn:  ¦u ®iÓm: .Linh kiÖn b¸n dÉn cã ®iÖn ¸p ngîc nhá h¬n so víi ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng. Trong b¸n dÉn p.  Nhîc ®iÓm: .C th× cã b¸n dÉn lo¹i p. võa kh«ng tèn n¨ng lîng ®iÖn võa tr¸nh ®îc nhiÔu t¹p do sîi nung g©y ra. Si. lç trèng lµ nh÷ng h¹t mang ®iÖn tÝch chiÕm ®a sè.Linh kiÖn b¸n dÉn kh«ng cã sîi nung.Linh kiÖn b¸n dÉn cã ®iÖn trë ngîc kh«ng lín. bo (B).4.lç trèng.2. Trong chÊt b¸n dÉn lo¹i p. c¸c lç trèng (®a sè) vµ c¸c cÆp ®iÖn tö .Linh kiÖn b¸n dÉn cã thÓ tÝch nhá gän.

nªn kh«ng t¹o nªn ®îc dßng ®iÖn. Khi nhiÖt ®é t¨ng lªn th× thµnh phÇn nµy t¨ng. lµm cho dßng thuËn t¨ng lªn. Ngoµi ra.2 §i«t tiÕp mÆt: §ièt tiÕp mÆt gåm hai b¸n dÉn lo¹i p vµ lo¹i n tiÕp gi¸p nhau. §Õn khi ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc t¨ng qu¸ lín th× tiÕp gi¸p bÞ ®¸nh thñng vµ dßng ngîc t¨ng vät lªn.2. §ièt tiÕp mÆt cã nhiÒu cì to nhá. t¹o nªn dßng thuËn cã chiÒu ngîc l¹i. Dßng ngîc nµy phô thuéc vµo nhiÖt ®é vµ hÇu nh kh«ng phô thuéc ®iÖn ¸p ph©n cùc. 3. Do diÖn tiÕp xóc lín. ®Çu b¸n dÉn n lµ cùc ©m. ®Ó t¸i hîp víi c¸c lç trèng trong p ch¹y vÒ phÝa tiÕp gi¸p. ChØ cßn mét sè ®iÖn tÝch thiÓu sè lµ nh÷ng lç trèng trong vïng b¸n dÉn n vµ c¸c ®iÖn tö trong vïng b¸n dÉn p (cña cÆp ®iÖn tö . nªn dßng ®iÖn cho phÐp ®i qua cã thÓ lín hµng tr¨m miliampe ®Õn hµng chôc ampe.H×nh 3. ®iÖn ¸p ngîc cã thÓ tõ hµng tr¨m ®Õn hµng ngµn 47 . h×nh thøc kh¸c nhau.4: Ph©n cùc ngîc cho mèi nèi pn Do t¸c ®éng cña ®iÖn trêng E c¸c ®iÖn tö thõa trong n vµ c¸c lç trèng trong p ®Òu di chuyÓn vÒ hai ®Çu mµ kh«ng vît qua ®îc tiÕp gi¸p.lç trèng) míi cã kh¶ n¨ng vît qua tiÕp gi¸p. §Çu b¸n dÉn p lµ cùc d¬ng. Chóng t¸i hîp víi nhau. Gäi lµ dßng ngîc v× nã ch¹y tõ b¸n dÉn ©m (n sang b¸n dÉn d¬ng (p). ph¶i kÓ ®Õn sù tham gia vµo dßng thuËn cña c¸c ®iÖn tö trong cÆp ®iÖn tö . + Ph©n cùc ngîc ®îc tr×nh bµy trªn H×nh 3. Dßng thuËn t¨ng theo ®iÖn ¸p ph©n cùc. c¸c ®iÖn tö thõa trong n ch¹y ngîc chiÒu ®iÖn trêng vît qua tiÕp gi¸p sang p.3: Ph©n cùc thuËn cho mèi nèi PN Do t¸c dông cña ®iÖn trêng E. Do ®ã cã mét dßng ®iÖn tö rÊt nhá tõ cùc ©m nguån ch¹y tíi ®Ó thay thÕ c¸c ®iÖn tö trong P ch¹y vÒ phÝa N vµ t¹o nªn dßng ®iÖn ngîc rÊt nhá theo chiÒu ngîc l¹i. §iÖn tö tù do tõ ©m nguån sÏ ch¹y vÒ b¸n dÉn n ®Ó thay thÕ.4 H×nh 3.lç trèng.

cßn trong b¸n dÉn n lµ c¸c ®iÖn tö thõa.lç trèng. V× vËy. Nhng ®iÖn dung gi÷a c¸c cùc lín tíi hµng chôc pic«fara trë lªn. Chóng gÆp nhau ë vïng tiÕp gi¸p. ë vïng tiÕp gi¸p vÒ phÝa b¸n dÉn n. v× chóng kh«ng bÞ ¶nh hëng cña bøc x¹ hµng rµo ng¨n. ph¶i kÓ ®Õn sù tham gia vµo dßng thuËn cña c¸c ®iÖn tö trong cÆp ®iÖn tö . nªn chØ cßn l¹i nh÷ng ion d¬ng. + Ph©n cùc thuËn ®îc tr×nh bµy trªn H×nh 3. do ®ã. §iÖn tö tù do tõ ©m nguån sÏ ch¹y vÒ b¸n dÉn n ®Ó thay thÕ. Dßng thuËn t¨ng theo ®iÖn ¸p ph©n cùc. + Ph©n cùc ngîc ®îc tr×nh bµy trªn H×nh 3.5 H×nh 3. V× vËy ë vïng ®ã cã ®iÖn tÝch d¬ng. §Õn ®©y. ®Ó t¸i hîp víi c¸c lç trèng trong p ch¹y vÒ phÝa tiÕp gi¸p. nªn chØ dïng ®îc ë tÇn sè thÊp ®Ó n¾n ®iÖn. sù khuÕch t¸n qua l¹i gi÷a p vµ N dõng l¹i. do mÊt lç trèng nªn chØ cßn l¹i nh÷ng ion ©m. h×nh thµnh ®iÖn dung ë mÆt tiÕp gi¸p. c¸c ®iÖn tö thõa trong n ch¹y ngîc chiÒu ®iÖn trêng vît qua tiÕp gi¸p sang p. Ngoµi ra. ë vïng ®ã cã ®iÖn tÝch ©m. lµm cho dßng thuËn t¨ng lªn.5: Ph©n cùc thuËn cho ®ièt tiÕp mÆt Do t¸c dông cña ®iÖn trêng E. Trong b¸n dÉn p. Khi nhiÖt ®é t¨ng lªn th× thµnh phÇn nµy t¨ng. do mÊt ®iÖn tö thõa. t¸i hîp víi nhau vµ trë nªn trung hoµ vÒ ®iÖn.v«n.6 48 . Riªng c¸c h¹t mang ®iÖn tÝch thiÓu sè lµ c¸c ®iÖn tö trong b¸n dÉn p vµ c¸c lç trèng trong b¸n dÉn n lµ cã thÓ vît qua tiÕp gi¸p. ë vïng tiÕp gi¸p vÒ phÝa b¸n dÉn p. B©y giê ta xÐt sù chuyÓn ®éng cña c¸c phÇn tö mang ®iÖn khi ph©n cùc cho ®i«t. mµ chØ phô thuéc nhiÖt ®é. c¸c ®iÖn tÝch ®a sè lµ c¸c lç trèng. t¹o nªn dßng thuËn cã chiÒu ngîc l¹i.  Ký hiÖu cña ®i«t tiÕp mÆt : DIODE  Nguyªn lý lµm viÖc cña ®i«t tiÕp mÆt Khi ghÐp hai lo¹i b¸n dÉn p vµ n víi nhau th× ®iÖn tö thõa cña n ch¹y sang p vµ c¸c lç trèng cña b¸n dÉn p ch¹y sang n. Vïng tiÕp gi¸p ®· trë thµnh mét bøc rµo ng¨n kh«ng cho lç trèng tõ p ch¹y qua n vµ ®iÖn tö n ch¹y qua p.

M¹ch n¾n ®iÖn b¸n kú: (H×nh 3. Ph©n lo¹i vµ c¸c øng dông c¬ b¶n cña ®i«t 3. . ¸p cao nªn ®i«t n¾n ®iÖn ®îc dïng lµ ®ièt tiÕp mÆt nh ®· tr×nh bµy ë phÇn trªn. C: Tô läc xoay chiÒu. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: §iÖn ¸p xoay chiÒu ngâ vµo Vac in qua biÕn ¸p ®îc t¨ng hoÆc gi¶m ¸p.7: M¹ch n¾n ®iÖn mét b¸n kú NhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch nh sau: T: BiÕn ¸p dïng ®Ó t¨ng hoÆc gi¶m ¸p (th«ng thêng lµ gi¶m ¸p) D: §ièt n¾n ®iÖn. 3. §ièt n¾n ®iÖn: Do ®Æc tÝnh lµm viÖc ë dßng lín. §iÖn ¸p sau khi n¾n ®îc ®a ®Õn §i«t n¾n ®iÖn.3. ë b¸n k× ©m §ièt bÞ ph©n cùc ngù¬c nªn kh«ng dÉn ®iÖn. Gäi lµ dßng ngîc v× nã ch¹y tõ b¸n dÉn ©m (n) sang b¸n dÉn d¬ng (p).6: Ph©n cùc ngîc cho ®ièt tiÕp mÆt Do t¸c ®éng cña ®iÖn trêng E c¸c ®iÖn tö thõa trong n vµ c¸c lç trèng trong p ®Òu di chuyÓn vÒ hai ®Çu mµ kh«ng vît qua ®îc tiÕp gi¸p. §Õn khi ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc t¨ng qu¸ lín th× tiÕp gi¸p bÞ ®¸nh thñng vµ dßng ngîc t¨ng vät lªn. nªn kh«ng t¹o nªn ®îc dßng ®iÖn.lç trèng) míi cã kh¶ n¨ng vît qua tiÕp gi¸p.M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng hai ®ièt: (H×nh 3.3. C¸c m¹ch n¾n ®iÖn c¬ b¶n: .7) T V a c I n D DIODE + C V d c O u t H×nh 3. ë b¸n k× d¬ng ®i«t dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C. Chóng t¸i hîp víi nhau.8) 49 . ChØ cßn mét sè ®iÖn tÝch thiÓu sè lµ nh÷ng lç trèng trong vïng b¸n dÉn n vµ c¸c ®iÖn tö trong vïng b¸n dÉn p (cña cÆp ®iÖn tö .H×nh 3. Dßng ngîc nµy phô thuéc vµo nhiÖt ®é vµ hÇu nh kh«ng phô thuéc ®iÖn ¸p ph©n cùc. Do ®ã cã mét dßng ®iÖn tö rÊt nhá tõ cùc ©m nguån ch¹y tíi ®Ó thay thÕ c¸c ®iÖn tö trong p ch¹y vÒ phÝa N vµ t¹o nªn dßng ®iÖn ngîc rÊt nhá theo chiÒu ngîc l¹i.1. nªn ë ngâ ra cña m¹ch n¾n Vdc out ta ®îc ®iÖn ¸p mét chiÒu.

Khi ®Çu trªn cña biÕn ¸p lµ b¸n k× d¬ng th× ë ®Çu díi cña biÕn ¸p lµ b¸n k× ©m. Lóc nµy D1. th«ng thêng trong thùc tÕ ngêi ta dïng m¹ch n¾n ®iÖn toµn k× dïng s¬ ®å cÇu. hoÆc biÕn ¸p kh«ng cã ®iÓm gi÷a.M¹ch n¾n ®iÖn toµn k× dïng s¬ ®å cÇu: (H×nh 3. D3 dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C.10): M¹ch nµy dïng ®Ó t¹o ra ®iÖn ¸p mét chiÒu cã gi¸ trÞ cao gÊp hai lÇn ®iÖn ¸p xoay chiÒu ngâ vµo. Dßng ®iÖn n¾n qua D1 n¹p ®iÖn cho tô läc C. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng nh sau: §iÖn ¸p xoay chiÒu ngâ vµo qua biÕn ¸p biÕn ®æi thÝch øng víi m¹ch ®iÖn. Nh vËy dßng ®iÖn ngâ ra cã liªn tôc ë c¶ hai b¸n k× cña dßng ®iÖn xoay chiÒu nªn ®îc gäi lµ m¹ch n¾n ®iÖn hai b¸n k×. D2. 50 . §Ó kh¾c phôc nhîc ®iÓm nµy. §Æc ®iÓm cña m¹ch lµ ph¶i dïng biÕn ¸p mµ cuén thø cÊp cã ®iÓm gi÷a nªn kh«ng thuËn tiÖn cho m¹ch nÕu kh«ng dïng biÕn ¸p.8: M¹ch n¾n ®iÖn toµn k× dïng hai ®ièt NhiÖm vô c¸c linh kiÖn nh sau: T: BiÕn ¸p dïng ®Ó biÕn ®æi ®iÖn ¸p xoay chiÒu ngâ vµo D1. ngâ ra trªn cuén s¬ cÊp ®îc ®a ®Õn bé n¾n cÇu. Khi ®Çu trªn cña biÕn ¸p lµ b¸n k× ©m ®ièt D1 kh«ng dÉn ®iÖn th× ®Çu díi cña biÕn ¸p lµ b¸n k× d¬ng nªn ®i«t D2 dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C.9: M¹ch n¾n ®iÖn toµn k× dïng s¬ ®å cÇu NhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch: T: BiÕn ¸p ®æi ®iÖn. D2: N¾n dßng ®iÖn xoay chiÒu AC thµnh dßng mét chiÒu DC C: Tô läc xoay chiÒu sau n¾n. D4: §i«t n¾n ®iÖn. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng nh sau: Dßng xoay chiÒu ngâ vµo qua biÕn ¸p T. D3. Khi ®Çu trªn cña biÕn ¸p ë b¸n k× d¬ng ®ièt D1 dÉn ®iÖn th× ë ®Çu díi cña biÕn ¸p ë b¸n k× ©m nªn ®ièt D2 kh«ng dÉn ®iÖn. Khi ®Çu trªn cña biÕn ¸p lµ b¸n k× ©m th× ®Çu díi cña biÕn ¸p lµ b¸n k× d¬ng. h×nh thµnh ®iÖn ¸p mét chiÒu ë ngâ ra. D4 dÉn ®iÖn n¹p cho tô C cïng chiÒu n¹p ban ®Çu.D 1 T V a c I n DIODE C + DIODE V d c O u t D 2 H×nh 3. . M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i (H×nh 3. Lóc nµy D2.9) T V a c I n D 4 DIODE D 1 DIODE D 2 DIODE V d c + C O u t D 3 DIODE H×nh 3. D1. C: Tô läc xoay chiÒu sau n¾n.

C2 m¾c nèi tiÕp nªn ®iÖn ¸p DC ngâ ra lµ tæng ®iÖn ¸p n¹p trªn hai tô C1. D2: N¾n ®iÖn béi ¸p C1. M¹ch ®iÖn nµy cã nhîc ®iÓm lµ dßng ®iÖn nhá.11): A n è K t lo ¹ i N K a t è t H×nh 3. C2: tô béi ¸p. .10 b: M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i hai b¸n k×. Do hai tô C1.M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i mét b¸n k×: (H×nh 3.11: CÊu t¹o cña ®i«t t¸ch sãng 51 . Trong ®ã nhiÖm vô c¸c linh kiÖn nh sau: D1. hiÖu suÊt kh«ng cao. C2 nªn ®iÖn ¸p ®îc t¨ng ®«i. §Õn b¸n k× kÕ tiÕp pha d¬ng cña ®iÖn ¸p xoay chiÒu n¹p chång lªn tô C1 ®îc dÉn qua ®i«t D2 n¹p ®iÖn cho tô C2 Lóc nµy ®iÖn ¸p DC ngâ ra lµ hai lÇn ®iÖn ¸p ®×nh cña ®iÖn ¸p xoay chiÒu. §i«t t¸ch sãng: Cßn ®îc gäi lµ ®i«t tiÕp ®iÓm. C2: Tô béi ¸p. ë b¸n k× ©m D1 dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C1. 3. Khi ®Çu trªn ®æi chiÒu lµ b¸n k× ©m ®ièt D 2 dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C2 vÒ nguån.10 a) + C1 D2 C2 + D1 V i A C V o A C H×nh 3. Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: ë b¸n kú d¬ng tô C1 dÉn ®iÖn qua ®i«t D2 n¹p ®iÖn cho tô C2.2. nªn Ýt ®îc sö dông trong thùc tÕ.CÊu t¹o ( H×nh 3. D2: n¾n ®iÖn béi ¸p C1. Trong ®ã nhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch nh sau: D1.3.10 a: M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i mét b¸n k×.10 b) DIODE V a c i n D 1 + C1 + C2 V d c o u t DIODE D 2 H×nh 3. M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i hai b¸n k×: (H×nh 3. Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: ë ®Çu trªn cña ngâ vµo lµ b¸n k× d¬ng ®i«t D1 dÉn ®iÖn n¹p cho tô C1 vÒ nguån.

NÕu ®iÖn ¸p ngâ vµo lµ tÝn hiÖu cã biÖn ®é cao h¬n ®iÖn ¸p V z th× ngâ ra tÝn hiÖu bÞ xÐn mÊt phÇn ®Ønh chØ cßn l¹i kho¶ng biªn ®é b»ng Vz 52 . . Khi ph©n cùc ngîc ®Õn trÞ sè Vz th× dßng qua ®i«t t¨ng mµ ®iÖn ¸p kh«ng t¨ng. nhng ®ièt tiÕp ®iÓm cã thÓ tÝch nhá.øng dông: Lîi dông tÝnh chÊt cña ®i«t zªne mµ ngêi ta cã thÓ gi÷ ®iÖn ¸p t¹i mét ®iÓm nµo ®ã kh«ng ®æi gäi lµ ghim ¸p hoÆc æn ¸p (H×nh 3.TÝnh chÊt:: Tr¹ng th¸i ph©n cùc thuËn ®i«t zªne cã ®Æc tÝnh gièng nh ®i«t n¾n ®iÖn th«ng thêng.KÝ hiÖu: D z H×nh 3. .12).Gåm mòi nhän kim lo¹i lµ cùc d¬ng. . Th«ng thêng hiÖn nay trong kÜ thuËt ngêi ta s¶n xuÊt chñ yÕu lµ ®i«t silic. §i«t zªne: . Vïng tiÕp xóc cña ®i«t tiÕp ®iÓm nhá. nªn dïng ë tÇn sè cao.12: Ký hiÖu cña ®i«t t¸ch sãng -TÝnh chÊt:: T¬ng tù nh ®i«t tiÕp mÆt. -øng dông: Thêng dïng ®Ó t¸ch sãng tÝn hiÖu trong c¸c thiÕt bÞ thu v« tuyÕn.13: Ký hiÖu cña ®i«t zªne . thiÕt bÞ cã chøc n¨ng biÕn ®æi tÝn hiÖu . Tr¹ng th¸i ph©n cùc ngîc do pha t¹p chÊt víi tØ lÖ cao nªn dßng rØ lín vµ ®iÖn ¸p ngîc thÊp. 3.KÝ hiÖu: gièng nh ®i«t tiÕp mÆt DIODE H×nh 3. c«ng suÊt nhá. ®iÖn dung gi÷a hai cùc nhá.3.CÊu t¹o: §i«t zªne cã cÊu t¹o gièng nh c¸c lo¹i ®i«t kh¸c nhng c¸c chÊt b¸n dÉn ®îc pha tØ lÖ t¹p chÊt cao h¬n ®Ó cã dßng ®iÖn rØ lín. ..3. nªn dßng ®iÖn cho phÐp qua ®i«t th¬ng kh«ng qu¸ 10 ÷ 15mA vµ ®iÖn ¸p ngîc kh«ng qu¸ vµi chôc v«n. R V i D V d V o H×nh 3.14: M¹ch ®iÖn sö dông ®i«t zªne Vi: lµ ®iÖn ¸p ngâ vµo Vo lµ ®iÖn ¸p ngâ ra.. t× lªn mÆt mét miÕng b¸n dÉn lo¹i n lµ cùc ©m. ®iÖn ¸p ®ã gäi lµ ®iÖn ¸p zªne Vz..

. chØ thÞ tr¹ng th¸i cña m¹ch.2. vïng tiÕp gi¸p cña ®ièt trë thµnh ®iÖn m«i c¸ch ®iÖn. 3.v. R trong m¹ch gi÷ vai trß lµ ®iÖn trë h¹n dßng hay gi¶m ¸p. TÝnh chÊt nµy ®îc dïng trong c¸c bé nguån ®Ó b¶o vÖ chèng qu¸ ¸p ë nguån ®¶m b¶o an toµn cho m¹ch ®iÖn khi nguån t¨ng cao.3. .3.15: Ký hiÖu cña ®i«t quang . §ièt ph¸t quang: LED (Light Emitting Diode) . §i«t biÕn dung (Varicap): .. .TÝnh chÊt: Khi bÞ che tèi: ®iÖn trë nghÞch v« cïng lín.. tù ®éng b¸o ch¸y v. §i«t quang (Photodiode): . 3..5. §iÖn trë thuËn rÊt nhá kho¶ng vµi tr¨m Ohm. diÖn tÝch tiÕp xóc. .TÝnh chÊt:: Led cã ®iÖn ¸p ph©n cùc thuËn cao h¬n ®i«t n¾n ®iÖn nhng ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc cùc ®¹i thêng kh«ng cao kho¶ng 1. Dßng ®iÖn kho¶ng 5mA . 3. NÕu ®iÖn ¸p ngâ vµo lµ ®iÖn ¸p DC cao h¬n Vz th× ngâ ra ®iÖn ¸p DC chØ b»ng Vz. Khi bÞ chiÕu s¸ng: §iÖn trë nghÞch gi¶m thÊp kho¶ng vµi chôc kΩ. .3.CÊu t¹o: §ièt biÕn dung lµ lo¹i ®i«t cã ®iÖn dung thay ®æi theo ®iÖn ¸p ph©n cùc. NÕu ®iÖn ¸p ngâ vµo cao h¬n rÊt nhiÒu Vz. Dßng qua ®i«t zªne t¨ng cao ®Õn mét gi¸ trÞ nµo ®ã vît qua gi¸ trÞ cho phÐp th× ®i«t bÞ ®¸nh thñng..4 .20mA.øng dông: §i«t quang ®îc øng dông réng r·i trong lÜnh vùc ®iÒu khiÓn tù ®éng ë mäi ngµnh cã øng dông kÜ thuËt ®iÖn tö. ë tr¹ng th¸i kh«ng dÉn ®iÖn. Lµm cho ®iÖn ¸p ngâ ra bÞ triÖt tiªu. nh m¸y ®Õm tiÒn. chiÒu dµy cña ®iÖn m«i..øng dông: Thêng ®îc dïng trong c¸c m¹ch b¸o hiÖu. Theo c«ng thøc: Cd = ε S d 53 Cd: §iÖn dung cña ®ièt .KÝ hiÖu: H×nh 3.CÊu t¹o: §i«t quang cã cÊu t¹o gÇn gièng nh ®i«t t¸ch sãng nhng vá bäc c¸ch ®iÖn thêng ®îc lµm b»ng líp nhùa hay thuû tinh trong suèt ®Ó dÔ dµng nhËn ¸nh s¸ng tõ bªn ngoµi chiÕu vµo mèi nèi pn.5. cöa më tù ®éng. §iÖn dung Cd cña ®i«t phô thuéc chñ yÕu vµo h»ng sè ®iÖn m«i.4.16: Ký hiÖu cña LED . m¸y ®Õm s¶n phÈm. chØ b¸o ©m lîng. ngêi ta chÕ t¹o c¸c Led cã mµu s¾c kh¸c nhau.8V. Nh b¸o nguån. . ®iÖn trë thuËn lín.CÊu t¹o: Lîi dông tÝnh chÊt bøc x¹ quang cã mµu s¾c kh¸c nhau khi cã dßng ®iÖn ®i qua cña mét sè chÊt b¸n dÉn. -KÝ hiÖu: H×nh 3.

céng hëng cã tÇn sè biÕn ®æi theo yªu cÇu nh bé dß ®µi trong radio. CÊu t¹o: Tranzito lìng cùc lµ linh kiÖn cã 3 ch©n. NÕu mét ®iÖn ¸p d¬ng (Ýt nhÊt b»ng 0. c¸c ph©n cùc vµ dßng ®Òu ®¶o ngîc l¹i). 54 .. Tranzito lìng cùc lµ linh kiÖn rÊt tiÖn dông. ®Ó ch¶y qua tiÕp gi¸p pn cÇn mét ®Þnh thiªn ®Ó cÊp cho c¸c electron mét n¨ng lîng ®ñ lín ®Ó c¸c electron "tho¸t" ra khái lùc hÊp dÉn cña nguyªn tö vµ ch¶y ®Õn phÝa b¸n dÉn n). Díi ®©y lµ h×nh ¶nh ®¬n gi¶n vÒ c¸ch lµm viÖc cña tranzito lìng cùc lo¹i npn (®èi víi lo¹i tranzito lìng cùc pnp. m¹ch ®iÒu chØnh dßng. d: §é dÇy chÊt ®iÖn m«i. Mét tranzito lìng cùc npn ®îc chÕ t¹o b»ng c¸ch ghÐp miÕng rÊt máng chÊt b¸n dÉn lo¹i p gi÷a hai miÕng b¸n dÉn lo¹i n. lóc ®ã tiÕp gi¸p pn gi÷a cùc bad¬ vµ cùc emit¬ cã thiªn ¸p ngîc.. céng hëng nªn ®îc dïng trong c¸c m¹ch dao ®éng. Do ®ã vïng nghÌo ®îc t¹o nªn vµ ng¨n c¶n dßng ch¶y qua). . Khi ®ièt ®îc ph©n cùc ngîc th× lç trèng vµ electron bÞ kÐo xa ra lµm t¨ng bÒ dµy c¸ch ®iÖn nªn ®iÖn dung Cd bÞ gi¶m xuèng.6V) ®îc ®Æt vµo cùc bad¬ B cña tranzito npn. Kh¶ n¨ng ®iÒu khiÓn dßng ®iÖn cña tranzito lìng cùc b»ng c¸ch ®Æt tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn ®· lµm cho lo¹i tranzito nµy trë thµnh linh kiÖn ®îc phæ dông trong c¸c m¹ch chuyÓn m¹ch ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn. m¹ch dao ®éng vµ c¸c m¹ch nhí. m¸y liªn l¹c v« tuyÕn. tranzito ®îc sö dông ®iÒu khiÓn chuyÓn m¹ch hoÆc ®iÒu khiÓn khuÕch ®¹i. Tranzito lìng cùc BJT 3. Tranzito lìng cùc lo¹i npn dïng mét dßng nhá ®i vµo cùc bad¬ B (cÊp dßng) vµ mét ®iÖn ¸p d¬ng (cã quan hÖ víi cùc emit¬ E) ®Ó ®iÒu khiÓn dßng lín h¬n ch¶y tõ cùc colect¬ C ®Õn cùc emit¬ E.17: Ký hiÖu cña ®i«t biÕn dung -TÝnh chÊt: Khi ®îc ph©n cùc thuËn th× lç trèng vµ electron ë hai líp b¸n dÉn bÞ ®Èy l¹i gÇn nhau lµm thu hÑp bÒ dµy c¸ch ®iÖn d nªn ®iÖn dung Cd t¨ng lªn.øng dông: §i«t biÕn dung ®îc sö dông nh mét tô ®iÖn biÕn ®æi b»ng c¸ch thay ®æi ®iÖn ¸p ph©n cùc ®Ó thay ®æi tÇn sè céng hëng cña m¹ch dao ®éng. Ngîc l¹i. Chó ý r»ng nÕu ®iÖn ¸p ©m ®îc ®Æt vµo cùc bad¬ B.. mäi thµnh tè. c¸c electron bÞ ng¨n kh«ng ch¶y ®Õn cùc colect¬ v× tiÕp gi¸p p (nhí l¹i lµ ®èi víi c¸c electron. m¸y thu h×nh. -KÝ hiÖu: H×nh 3.4. cã lo¹i cã cÊu tróc npn (xem B¶ng tæng quan). m¹ch khuÕch ®¹i.ε: H»ng sè ®iÖn m«i S: DiÖn tÝch mèi nèi. ®iÖn tho¹i di ®éng . phÇn tiÕp gi¸p pn gi÷a cùc bad¬ B vµ cùc emit¬ E cã ®Þnh thiªn thuËn. 3. tranzito lo¹i pnp dïng mét dßng nhá ®i ra khái cùc bad¬ B (rót dßng) vµ mét ®iÖn ¸p ©m (cã quan hÖ víi cùc emit¬ E) ®Ó ®iÒu khiÓn dßng lín h¬n ch¶y tõ cùc emit¬ ®Õn cùc colect¬.4. Khi kh«ng cã dßng ®Æt vµo cùc bad¬ B cña tranzito. C¸c tranzito cã lo¹i cã cÊu tróc pnp.1.

55 . nhng ®iÒu nµy kh«ng mong muèn. nhng víi ®iÖn ¸p ©m nhá ®Æt vµo cæng G lµm cho cæng nguån S ngng dÉn (lµm ngng dßng lín ch¶y qua cùc m¸ng D . Tranzito ho¹t ®éng víi VE > VC. Tæng quan vÒ tranzito Lo¹i tranzito Ký hiÖu c Lìng cùc b e NPN KiÓu ho¹t ®éng c b e PNP D G JFET NJFET S D G S PJFET D MOSFET Lo¹i nghÌo G S 2N3796 Thêng tranzito kh«ng dÉn nhng víi mét dßng nhá ®i vµo vµ ®iÖn ¸p d¬ng nhá t¹i cùc B lµm cho cùc E dÉn (cho phÐp mét lîng dßng lín ch¶y tõ cùc C ®Õn cùc E). Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VS > VD.cùc nguån S). nhng víi mét ®iÖn ¸p d¬ng nhá t¹i cùc cæng G lµm cho cùc nguån ngng dÉn (kh«ng cho dßng tõ cùc nguån S ch¶y ®Õn cùc m¸ng D). Sö dông trong c¸c øng dông chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Thêng tranzito kh«ng dÉn. Thêng tranzito dÉn.Khi ®îc ®Þnh thiªn thuËn c¸c electron tho¸t ra khái lùc hÊp dÉn cña nguyªn tö vµ ®îc thu hót vÒ cùc d¬ng bad¬. nhng víi mét ®iÖn ¸p ©m nhá t¹i cùc cæng G lµm cho cùc nguån S ngng dÉn (kh«ng cho dßng tõ cùc nguån S ch¶y ®Õn cùc m¸ng D). Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. Mét sè electron qua cùc bad¬ tho¸t ra ngoµi. Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VD > VS. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. nhng víi mét dßng nhá ®i ra vµ ®iÖn ¸p ©m nhá t¹i cùc B lµm cho cùc E dÉn (cho phÐp mét lîng dßng lín ch¶y tõ cùc E ®Õn cùc C). Thêng tranzito MOSFET lo¹i nghÌo dÉn. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. Sö dông trong c¸c øng dông chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VC > VE. Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VD > VS. Thêng tranzito dÉn.

Nh vËy. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G.D G S PMOS D G MOSFET Lo¹i giÇu 2N3796 S D G S IRF9510 UJT E B2 UJT B1 Thêng tranzito MOSFET lo¹i nghÌo dÉn. nhng mét ®iÖn ¸p d¬ng ®Æt vµo cùc emit¬ E lµm cho cùc bad¬ B1 hoÆc bad¬ B2 t¨ng dßng ch¶y.cùc m¸ng D). Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VD > VS. Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VS > VD. nªn c¸c electron µo ¹t rêi khái emit¬ vµ ch¶y ®Õn colect¬. Thêng tranzito MOSFET lo¹i giÇu ngng dÉn. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng.18: M« t¶ tr¹ng th¸i ngng dÉn cña tranzito Tranzito dÉn V+ Dßng ch¶y qui íc Vïng nghÌo 56 . nhng víi ®iÖn ¸p d¬ng nhá ®Æt vµo cùc cæng G lµm cho cæng nguån S dÉn (cho phÐp dßng lín ch¶y qua cùc m¸ng D . Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Thêng cã dßng rÊt nhá ch¶y tõ cùc bad¬ B2 ®Õn cùc bad¬ B1. Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VS > VD. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. nhng víi ®iÖn ¸p d¬ng nhá ®Æt vµo cùc cæng G lµm cho cæng nguån S ngng dÉn (lµm ngng dßng lín ch¶y qua cùc nguån S . Thêng tranzito MOSFET lo¹i giÇu ngng dÉn. V× bad¬ lo¹i p rÊt máng. nhng víi ®iÖn ¸p ©m nhá ®Æt vµo cùc cæng G lµm cho cæng nguån S dÉn (cho phÐp dßng lín ch¶y qua cùc nguån S . Tranzito ngng dÉn V+ Vïng nghÌo H×nh 3. CÇn nhí r»ng dßng theo qui íc di chuyÓn ngîc víi luång electron. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G.cùc nguån S). Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VB2 > VB1. Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Khi t¨ng ®iÖn ¸p ®Æt vµo bad¬ lµm t¨ng hiÖu øng c¸c electron rêi khái emit¬ vµ do ®ã lµm t¨ng luång electron ch¶y tõ emit¬ ®Õn colect¬. víi thuËt ng÷ dßng qui íc mét ®iÖn ¸p d¬ng vµ dßng ®i vµo ®îc ®Æt vµo cùc bad¬ g©y ra dßng "d¬ng" ch¶y tõ colect¬ ®Õn emit¬.cùc m¸ng D). ChØ ho¹t ®éng nh mét chuyÓn m¹ch.

Vïng c¾t lµ vïng ho¹t ®éng gÇn víi trôc hoµnh cña ®å thÞ ®Æc tÝnh colect¬. Vïng tÝch cùc m« t¶ tranzito ho¹t ®éng bªn ph¶i vïng b·o hoµ vµ bªn trªn vïng c¾t.ampe cña tranzito lìng cùc C¸c thuËt ng÷ m« t¶ ho¹t ®éng cña tranzito lµ vïng b·o hoµ.20: §Æc tuyÕn v«n . ®iÖn ¸p emit¬ ph¶i lín h¬n ®iÖn ¸p colect¬ mét lîng t¬ng tù. C¸c qui t¾c quan träng: Qui t¾c 1: §èi víi tranzito npn. nÕu kh«ng th× dßng sÏ kh«ng ch¶y qua tiÕp gi¸p colect¬-emit¬.chØ mét dßng rß rÊt nhá ch¶y trong kiÓu ho¹t ®éng nµy.1. 57 . §èi víi tranzito pnp. vïng tÝch cùc. C¸c tÝnh chÊt c¬ b¶n: 3. t¹i ®ã tranzito ho¹t ®éng gièng nh mét chuyÓn m¹ch hë m¹ch . t¹i ®ã mèi quan hÖ gÇn nh ®êng th¼ng tån t¹i gi÷a c¸c dßng c¸c cùc (IB.2.2. ®iÓm nµy ®îc gäi lµ ®iÓm chê hoÆc ®iÓm Q. ®iÖn ¸p t¹i colect¬ VC ph¶i lín h¬n ®iÖn ¸p t¹i emit¬ VE Ýt nhÊt lµ vµi phÇn mêi cña mét v«n. IC.4. + H×nh 3. IE).IB qui íc H×nh 3. 3. Vïng b·o hoµ lµ vïng ho¹t ®éng t¹i ®ã cã dßng colect¬ cùc ®¹i ch¶y vµ tranzito ho¹t ®éng gièng nh chuyÓn m¹ch kÝn m¹ch tõ colect¬ ®Õn emit¬.4.19: M« t¶ tr¹ng th¸i dÉn cña tranzito H×nh díi ®©y lµ ®êng cong ®Æc tuyÕn cña tranzito lìng cùc. §Þnh thiªn thÝch hîp víi c¸c ®iÖn ¸p DC vµ dßng DC cña tranzito thiÕt lËp ®iÓm yªu cÇu cña kiÓu ho¹t ®éng tÝch cùc. §êng ®Æc tuyÕn nµy m« t¶ mèi t¬ng quan cña dßng cùc bad¬ IB vµ ®iÖn ¸p emit¬-colect¬ VEC cã dßng dÉn IE vµ IC. vïng nghÌo vµ ®iÓm chê Q (cha cã tÝn hiÖu vµo). vïng c¾t.

C«ng thøc: C«ng thøc c¬ b¶n m« t¶ quan hÖ cña tranzito lìng cùc (Ýt nhÊt lµ trong vïng tÝch cùc) lµ: IC = hFE IB = βIB Trong ®ã.6 V. VÒ ý nghÜa ho¹t ®éng. nhng cã thÓ thay ®æi chót Ýt theo nhiÖt ®é vµ thay ®æi theo ®iÖn ¸p colect¬-emit¬. 3. Cã giíi h¹n cho dßng ch¶y qua tranzito c¸c cùc cña tranzito vµ giíi h¹n møc ®iÖn ¸p ®Æt vµo c¸c cùc cña tranzito. cã ®iÖn ¸p 0. §é lîi hFE cña tranzito thêng lµ trÞ kh«ng ®æi.Qui t¾c 2: §èi víi tranzito npn. 58 .2. cã sôt ¸p tõ bad¬ ®Õn emit¬ lµ 0. §èi víi tranzito pnp. TrÞ sè ®é lîi hFE tõ 10 ®Õn 500 víi dßng IC danh ®Þnh cùc ®¹i vµo kho¶ng tõ 80 ®Õn 600 mA. Tèc ®é chuyÓn m¹ch cùc ®¹i vµo kho¶ng tõ 10 ®Õn 2000 MHz. Tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i npn vµ pnp. Gi¶i thÝch c«ng thøc trªn cña tranzito mét c¸ch ®¬n gi¶n lµ nÕu cã ®é lîi h FE cña tranzito lµ 100 vµ mét dßng ®i vµo bad¬ (tranzito npn) hoÆc dßng ®i ra khái bad¬ (tranzito pnp) lµ 1 mA. TÇn sè cao (RF) C¸c tranzito nµy ®îc dïng cho tÝn hiÖu nhá vµ còng dïng cho c¸c øng dông chuyÓn m¹ch víi tÇn sè cao vµ tèc ®é chuyÓn m¹ch lín. C¸c tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i pnp vµ npn vµ cã tÇn sè danh ®Þnh cùc ®¹i vµo kho¶ng 2000MHz vµ IC cùc ®¹i tõ 10 ®Õn 600 mA. TÇn sè ho¹t ®éng cùc ®¹i lµ vµo kho¶ng tõ 1 ®Õn 300 MHz. CATV vµ MATV vµ trong c¸c m¸y t¹o sãng. C«ng suÊt C¸c tranzito nµy ®îc dïng trong c¸c bé khuÕch ®¹i c«ng suÊt lín vµ c¸c bé cung cÊp c«ng suÊt. IC lµ dßng colect¬.4.6 -V t¨ng tõ bad¬ ®Õn emit¬. VHF. lóc ®ã cã dßng colect¬ lµ 100 mA. Vïng cùc bad¬ rÊt máng vµ kÝch thíc cña tranzito rÊt nhá.6 V. UHF. (§é lîi hFE cña tranzito ®îc cho trong tµi liÖu tra cøu). Mçi tranzito cã mét trÞ hFE riªng. C¸c tranzito nµy cã thÓ dïng trong c¸c bé khuÕch ®¹i HF. kho¶ng tõ 10 ®Õn 500. 3. IB lµ dßng bad¬. TrÞ sè ®é lîi hFE tõ 10 ®Õn 200 víi dßng IC danh ®Þnh cùc ®¹i vµo kho¶ng tõ 10 ®Õn 100 mA. ChuyÓn m¹ch nhá C¸c tranzito nµy chñ yÕu dïng lµm chuyÓn m¹ch nhng còng cã thÓ dïng lµm khuÕch ®¹i. C¸c lo¹i tranzito TÝn hiÖu nhá Lo¹i tranzito nµy thêng ®îc dïng ®Ó khuÕch ®¹i tÝn hiÖu nhá nhng còng cã thÓ sö dông lµm chuyÓn m¹ch. VB Ýt nhÊt ph¶i nhá h¬n ®iÖn ¸p VE lµ 0.4. Tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i npn vµ pnp.6 V. tÇn sè ho¹t ®éng cùc ®¹i lµ vµo kho¶ng tõ 1 ®Õn 300 MHz. ®iÒu ®ã cã nghÜa lµ ®iÖn ¸p bad¬ VB cña tranzito npn Ýt nhÊt ph¶i lín h¬n ®iÖn ¸p VE lµ 0.2.3. nÕu kh«ng th× tranzito sÏ kh«ng cho mét dßng ch¶y tõ colect¬ ®Õn emit¬.2. nÕu kh«ng th× tranzito sÏ kh«ng cho mét dßng qua emit¬-colect¬. vµ hFE (còng cßn gäi lµ β) lµ ®é lîi dßng. §èi víi tranzito pnp.

¸nh s¸ng cã thÓ t¸c ®éng nh lµ t¸c nh©n ®Þnh thiªn (tranzito hai ch©n). JFET dÉn C¶n trë lín 59 .Colect¬ ®îc kÕt nèi víi phiÕn kim lo¹i ®Ó to¶ nhiÖt. t¶i møc dßng lín. kh«ng gièng nh c¸c tranzito lìng cùc lµ c¸c linh kiÖn giµu (tranzito lìng cùc trë thµnh ®iÖn trë nhá khi dßng / ¸p ®Æt vµo c¸c cùc bad¬). c¸c JFET thêng ®îc gäi lµ linh kiÖn nghÌo. JFET ®Æc biÖt ®îc ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn ¸p. Mét ®Æc ®iÓm kh¸c cña JFET lµ b×nh thêng JFET dÉn khi kh«ng cã chªnh lÖch ®iÖn ¸p gi÷a cùc cæng G vµ cùc nguån S. ®îc dïng lµm c¸c chuyÓn m¹ch ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn. Tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i D-npn vµ Dpnp. (xem ký hiÖu trong b¶ng tæng quan vÒ tranzito). Tuy vËy. D·y tranzito 3.5: Tranzito hiÖu øng trêng: 3. C¸c tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i pnp vµ npn vµ lo¹i Darlington (npn vµ pnp). mét ®iÖn ¸p d¬ng ®Æt vµo cùc cæng G lµm gi¶m dßng ch¶y tõ cùc nguån S ®Õn cùc m¸ng D (tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VS > VC). VÝ dô. TrÞ sè dßng IC cùc ®¹i tõ 1 ®Õn 100 A. Víi mét tranzito JFET kªnh n. C¸c tranzito nµy cã ®é æn ®Þnh cao. Tranzito quang Tranzito nµy ho¹t ®éng nh mét tranzito lìng cùc nh¹y s¸ng (cùc bad¬ ®îc lé s¸ng). mét ®iÖn ¸p ©m ®Æt vµo cùc cæng G (liªn quan víi cùc nguån S) lµm gi¶m dßng ch¶y tõ cùc m¸ng D ®Õn cùc nguån S (tranzito nµy ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VC > VS). mét d·y tranzito ë ®©y ®îc chÕ t¹o gåm 3 tranzito npn vµ 2 tranzito pnp.5. Víi lý do nµy. JFET sÏ c¶n trë m¹nh dßng ch¶y (dßng nhá ch¶y qua c¸c cùc m¸ng cùc nguån). Kh¸i qu¸t vÒ tranzito hiÖu øng trêng Tranzito hiÖu øng trêng (JFET) lµ linh kiÖn cã 3 cùc. Lo¹i bao gãi nµy cã nhiÒu tranzito kÕt hîp trong mét vá bäc tÝch hîp.1. Khi cã ¸nh s¸ng tiÕp xóc víi vïng cùc bad¬ lµm xuÊt hiÖn dßng bad¬. Víi mét tranzito kªnh p. C«ng suÊt danh ®Þnh vµo kho¶ng tõ 10 ®Õn 300 W víi tÇn sè danh ®Þnh vµo kho¶ng tõ 1 ®Õn 100 MHz. §é lîi hFE cña tranzito nµy lín h¬n ®é lîi cña mét tranzito. JFET cã cÊu d¹ng kªnh n hoÆc kªnh p. ®iÒu khiÓn khuÕch ®¹i vµ ®iÖn trë ®iÒu khiÓn ®iÖn ¸p. Phô thuéc vµo lo¹i tranzito quang. CÆp Darlington §©y lµ hai tranzito trong mét vá. Kh«ng gièng nh c¸c tranzito lìng cùc. nÕu cã sù chªnh lÖch ®iÖn ¸p gi÷a c¸c cùc nµy. chóng kh«ng ®ßi hái cã dßng ®Þnh thiªn.

c¸c m¹ch khuÕch ®¹i. Trë kh¸ng ngâ vµo lín cã nghÜa lµ JFET cho mét dßng nhá (nhá h¬n pico Ampe) hoÆc kh«ng cho dßng qua vµ do ®ã Ýt ¶nh hëng hoÆc kh«ng ¶nh hëng ®Õn c¸c linh kiÖn bªn ngoµi hoÆc kh«ng ¶nh hëng ®Õn c¸c m¹ch kÕt nèi víi cæng cña tranzito. Cùc cæng G ®îc kÕt nèi víi c¸c bíu lo¹i p.VDS cña JFET kªnh p 60 . cã nghÜa lµ thay thÕ ®iÖn ¸p ©m ë cæng b»ng mét ®iÖn ¸p d¬ng.21: C¸c tr¹ng th¸i JFET dÉn vµ JFET ngng dÉn Mét ®Æc ®iÓm quan träng cña JFET lµ sö dông trë kh¸ng ®Æc biÖt lín ë ngâ vµo (vµo kho¶ng 1010 Ω). ®· cã mét Ýt h¹t mang ®iÖn tÝch ©m t¹i vÞ trÝ nµy ®Ó gióp cho viÖc dÉn ®iÖn.. vïng ë gi÷a c¸c bíu b¸n dÉn lo¹i p vµ trung t©m kªnh n sÏ t¹o nªn hai tiÕp gi¸p thiªn ¸p ngîc (mét tiÕp gi¸p liªn quan ®Õn bíu trªn vµ mét tiÕp gi¸p liªn quan ®Õn bíu díi). chuyÓn m¹ch logic ®iÖn tö ®iÒu khiÓn ®é lîi. ta ®¶o ngîc c¸c t×nh huèng trªn. trong khi cùc m¸ng vµ cùc nguån ®îc kÕt nèi víi hai cùc cña kªnh lo¹i n (xem h×nh vÏ).38: §Æc tuyÕn v«n . Tuy nhiªn. §èi víi JFET kªnh p. c¸c ®iÖn tö kh«ng gÆp khã kh¨n khi ch¶y qua kªnh n. Kh¶ n¨ng cña m¹ch JFET ®iÒu khiÓn dßng ch¶y trong khi duy tr× mét trë kh¸ng ngâ vµo ®Æc biÖt lín lµm cho linh kiÖn rÊt tiÖn lîi trong viÖc sö dông lµm c¸c m¹ch chuyÓn m¹ch analog hai híng. Khi kh«ng cã ®iÖn ¸p ®Æt vµo cùc cæng G cña JFET kªnh n. Mét JFET kªnh n ®îc lµm b»ng chÊt b¸n dÉn silicon lo¹i n cã chøa hai bíu silicon lo¹i p ®Æt ë hai bªn. §iÒu kiÖn thiªn ¸p ngîc t¹o nªn vïng nghÌo ®îc më réng.. vïng ®iÖn trë Vïng b·o hoµ §¸nh xuyªn H×nh 4.Dßng qui íc Vïng nghÌo H×nh 3. nÕu cæng ®îc x¸c lËp ®Õn ®iÖn ¸p ©m (liªn quan ®Õn cùc nguån).ampe cña JFET kªnh n JFET kªnh p §å thÞ ID . m¹ch trén ©m. c¸c tÇng vµo cña c¸c m¹ch khuÕch ®¹i. thay thÕ c¸c bíu b¸n dÉn lo¹i p b»ng c¸c bíu b¸n dÉn lo¹i n vµ thay thÕ c¸c h¹t mang ®iÖn ©m b»ng c¸c h¹t (lç) mang ®iÖn d¬ng. thay thÕ kªnh n b»ng b¸n dÉn kªnh p. dßng ch¶y tù do qua trung t©m kªnh n. m¹ch dao ®éng. §iÖn ¸p cæng cµng ©m th× vïng nghÌo cµng réng vµ khi ®ã c¸c electron khã cã thÓ ®i qua kªnh. kh«ng lÊy dßng tõ m¹ch ®iÒu khiÓn vµ kh«ng cã dßng kh«ng mong muèn ®i vµo m¹ch ®iÒu khiÓn. nguån dßng hai cùc ®¬n gi¶n.

3. lo¹i tÇn sè cao vµ lo¹i JFET kÐp.nguån VGS vµ ®iÖn ¸p m¸ng .38 trªn ®©y m« t¶ c¸ch lµm viÖc cña JFET kªnh n. JFET kÐp cã thÓ ®îc sö dông ®Ó l¾p r¸p m¹ch lÆp nguån. c¸c JFET còng bÞ ph¸ háng do qu¸ dßng hoÆc qu¸ ¸p. víi c¸c trÞ sè ngîc l¹i. côm tõ "th«ng thêng ngng dÉn" cã ý nãi víi 61 . C¸c linh kiÖn nµy còng ®îc sö dông nh lµ chuyÓn m¹ch ®îc ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn ¸p.6.H×nh 3. tõ an«t A ®Õn cat«t C.. Triac: 3.23: C¸c d¹ng bao gãi JFET Gièng nh tranzito lìng cùc.1: Thyristo 3.22: §Æc tuyÕn v«n .ampe cña JFET kªnh p §å thÞ JFET kªnh n ë H×nh 4. ®å thÞ m« t¶ ®iÖn ¸p cæng .6. C¸c JFET tÝn hiÖu nhá vµ chuyÓn m¹ch thêng ®îc sö dông ®Ó ghÐp nguån trë kh¸ng cao víi m¹ch khuÕch ®¹i hoÆc thiÕt bÞ kh¸c nh m¸y hiÖn sãng. C¸c JFET tÇn sè cao chñ yÕu ®îc sö dông ®Ó khuÕch ®¹i c¸c tÝn hiÖu tÇn sè cao (tÇn sè v« tuyÕn) hoÆc ®îc sö dông lµm chuyÓn m¹ch tÇn sè cao. §Æc biÖt. CÇn ph¶i ®¶m b¶o kh«ng qu¸ dßng cùc ®¹i hoÆc qu¸ ¸p ®¸nh xuyªn.nguån VDS ¶nh hëng ®Õn dßng m¸ng ID nh thÕ nµo. Tæng quan vÒ thyristo B¶ng díi ®©y cho ta mét c¸ch nh×n kh¸i qu¸t vÒ c¸c lo¹i SCR chÝnh. Khi gÆp côm tõ "linh kiÖn dÉn" cã nghÜa lµ mét ®êng dÉn ®îc t¹o nªn gi÷a hai cùc (vÝ dô.39 t¬ng tù víi ®å thÞ kªnh n. 3. tõ MT1 ®Õn MT2).6: Diac. SCR. C¸c d¹ng bao gãi cña JFET JFET ®îc ph©n lo¹i nh sau: lo¹i tÝn hiÖu nhá vµ chuyÓn m¹ch.1. C¸c JFET kÐp cã chøa hai JFET thÝch øng trong cïng mét vá.1. §å thÞ ®èi víi JFET kªnh p ë H×nh 4. TÝn hiÖu nhá kÐp vµ chuyÓn m¹ch TÇn sè cao Bao gãi JFET H×nh 3.5. VGS lµ ®iÖn ¸p d¬ng vµ VDS lµ ®iÖn ¸p ©m.2.

§I¤T 4 LíP DIAC 3. mét ®Æc ®iÓm cña SCR lµ nã vÉn lµm viÖc víi tr¹ng th¸i dÉn ngay c¶ sau khi lo¹i bá dßng cùc cæng. Chªnh lÖch ®iÖn ¸p qua hai cùc thÊp h¬n ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. ho¹t ®éng nh chuyÓn m¹ch ®îc ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn. Dßng ch¶y theo mét híng tõ an«t A ®Õn cat«t C. tõ an«t ®Õn cat«t (gièng nh ®i«t). TRIAC chØ cho dßng theo mét híng khi TRIAC MT2 MT1 cùc cæng ®ang nhËn dßng vµ nã ngng dÉn khi ng¾t bá dßng cæng. §i«t dÉn theo mét híng tõ an«t ®Õn cat«t T¬ng ntù nh c¸c ®i«t 4 líp nhng cã thÓ dÉn c¶ hai híng. C¸ch ho¹t ®éng cña SCR ®îc m« t¶ nh sau: vÒ c¬ b¶n SCR gièng nh c¸c tranzito lìng cùc pnp vµ npn ghÐp l¹i víi nhau. Linh kiÖn ®îc thiÕt kÕ ®Ó cho c¶ dßng AC vµ dßng DC ch¶y qua.1. T¬ng tù nh SCR.6.2.cat«t hoÆc ®¶o ph©n cùc cña an«t . khi ®iÖn ¸p chªnh lÖch vît qu¸ ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. T¬ng tù nh SCR. nhng chuyÓn m¹ch ®iÒu khiÓn b»ng silicon SCS cã thÓ ngng dÉn b»ng c¸ch ®Æt xung ®iÖn ¸p d¬ng vµo ch©n thø t ®îc gäi lµ cæng-an«t. Lo¹i Ký hiÖu KiÓu ho¹t ®éng Thêng SCR ngõng dÉn. SCR dÉn. tõ Cæng-an«t an«t A ®Õn cat«t C. SCR SCR lµ linh kiÖn b¸n dÉn cã 3 cùc. ®i«t 4 líp chuyÓn sang tr¹ng th¸i dÉn. SCR vÉn duy tr× dÉn. Khi mét ®iÖn ¸p khëi ®éng d¬ng hoÆc dßng khëi ®éng ®îc ®Æt vµo cùc cæng G cña SCR. ®i«t 4 líp duy tr× tr¹ng th¸i ngng dÉn. nÕu lo¹i bá dßng cùc cæng còng kh«ng lµm ¶nh hëng ®Õn tr¹ng th¸i dÉn cña SCR. ph¶i ng¾t C A dßng ch¶y tõ an«t ®Õn cat«t hoÆc cùc an«t ph¶i ®îc G ®Æt mét ®iÖn ¸p ©m h¬n cat«t. 62 . Ngay khi dßng cæng kh«ng SCR SCR cßn. kªnh dÉn t¹o nªn gi÷a an«t A vµ cat«t C. cã nghÜa lµ nã cã thÓ cho c¶ dßng AC vµ dßng DC qua. ®iÒu khiÓn r¬le.®iÒu kiÖn kh«ng cã ®iÖn ¸p ®Æt vµo cæng (cæng bÞ hë m¹ch) tranzito kh«ng dÉn ®iÖn.cat«t. Linh kiÖn SCS nµy còng cã thÓ kÝch ho¹t dÉn. SCR ®îc dïng trong c¸c m¹ch chuyÓn m¹ch. Muèn lµm cho SCR ngng dÉn chØ cã c¸ch lµ ng¾t bá dßng an«t . M¹ch t¬ng ®¬ng cña tranzito lìng cùc m« t¶ c¸ch lµm viÖc cña SCR ®îc giíi thiÖu trong H×nh 3. nhng khi cã mét dßng nhá ®i vµo cùc cæng G. qua MT1 vµ MT2 TRIAC Linh kiÖn chØ cã hai cùc. Khi ®Æt gi÷a hai ®iÓm trong mét m¹ch. nã ho¹t ®éng nh mét chuyÓn m¹ch nh¹y c¶m víi ®iÖn ¸p. Ngoµi ®Æc ®iÓm SCR lµm viÖc nh mét chuyÓn m¹ch ®îc ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn. §Ó SCR ngng dÉn. Tuy vËy. Dßng ch¶y theo hai híng. nhng TRIAC cã thÓ cho dßng ch¶y G theo hai híng. khi ®iÖn ¸p ©m ®îc ®Æt vµo cùc cæng-an«t. m¹ch ®¶o. m¹ch xÐn. Dßng ch¶y theo mét híng. ®iÒu khiÓn pha. Dßng chØ ch¶y theo mét híng nhÊt ®Þnh qua SCR.24. Sau khi SCR ®îc khëi ®éng chuyÓn sang tr¹ng th¸i dÉn.

nÕu cæng kh«ng ®îc x¸c lËp ®Õn ®iÖn ¸p d¬ng ®ñ lín ®Ó lµm cho tranzito npn dÉn. Theo m¹ch t¬ng ®¬ng dïng tranzito lìng cùc.25: C¸c lo¹i SCR 63 . C¸c lo¹i SCR Mét sè SCR ®îc thiÕt kÕ dïng ®Ó ®iÒu khiÓn pha. cùc bad¬ cña tranzito npn ®îc ®Þnh thiªn thÝch ®¸ng lµm cho nã dÉn." A n«t" A n «t C æ n g SCR C a t« t M¹ch t­¬ng ®­ ¬ng PNP "C æ n g" NPN " C at«t" H×nh 3. Kh¶ n¨ng SCR xö lý cùc ®¹i ®èi víi dßng lín cã thÓ lªn tíi vµi ngh×n ampe víi ®iÖn ¸p vµi ngh×n v«n. trong khi c¸c lo¹i SCR dßng trung b×nh vµ dßng lín cã g¾n thªm phÇn to¶ nhiÖt. Mét khi dÉn cùc bad¬ cña tranzito npn cã thÓ "rót" dßng qua cùc colect¬ cña tranzito npn. trong khi mét sè SCR kh¸c ®îc thiÕt kÕ dïng ®Ó chuyÓn m¹ch tèc ®é cao.SCR ngng dÉn: Khi sö dông m¹ch t¬ng ®¬ng. V× dßng ®· ch¶y qua cùc bad¬ cña tranzito nªn kh«ng cã lý do g× ®Ó cho c¶ hai tranzito ngng dÉn. V× c¶ hai tranzito ®Òu dÉn. Lo¹i SCR dßng nhá cã kh¶ n¨ng xö lý dßng / ¸p cùc ®¹i kh«ng lín h¬n 1A / 100V.1. Lo¹i SCR dßng trung b×nh cã thÓ xö lý dßng / ¸p cùc ®¹i kh«ng lín h¬n 10A / 100V. ®iÒu ®ã dÉn ®Õn tõ thùc tÕ lµ c¶ hai tranzito ®Òu ë tr¹ng th¸i dÉn khi dßng cæng bÞ lo¹i bá. th× tranzito còng kh«ng cã kh¶ n¨ng "rót" dßng tõ cùc bad¬. SCR dßng nhá ®îc bao gãi b»ng plastic hoÆc b»ng kim lo¹i.3. §¨c tÝnh quan träng nhÊt cña c¸c SCR lµ lîng dßng cã thÓ xö lý.SCR dÉn: NÕu ®iÖn ¸p d¬ng ®îc ®Æt vµo cùc cæng. Chó ý r»ng SCR duy tr× tr¹ng th¸i dÉn ngay c¶ sau khi dßng cùc cæng bÞ ng¾t.24: M¹ch t¬ng ®¬ng cña SCR .6. . §iÒu ®ã cã nghÜa lµ kh«ng cã tranzito nµo dÉn vµ v× vËy kh«ng cã dßng ch¶y tõ an«t ®Õn cat«t. 3. cã dßng ch¶y tõ an«t ®Õn cat«t. Dßng nhá Dßng trung b×nh Dßng lín H×nh 3. ®©y lµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó tranzito pnp dÉn.

0 IRMM (MAX) (mA) 2.0 IGT (TYP/MAX) (mA) 5.0/40 MNFR # 2N6410 VT (V) 1. 64 .0/30 VGT (TYP/MAX) (V) 0.cat«t ®Ó SCR dÉn Dßng khëi ®éng cùc cæng: dßng cæng cùc tiÓu cÇn thiÕt ®Ó chuyÓn SCR sang tr¹ng th¸i dÉn §iÖn ¸p khëi ®éng cùc cæng: ®iÖn ¸p cæng cùc tiÓu cÇn cã ®Ó kÝch ho¹t dßng khëi ®éng cùc cæng Dßng duy tr×: dßng cùc tiÓu ch¶y qua an«t . øng dông cña SCR  ChuyÓn m¹ch kho¸ M¹ch sö dông SCR ®Ó cÊu tróc thµnh m¹ch kho¸ ®¬n gi¶n. T¶i tiÕp tôc nhËn ®îc dßng cho ®Õn khi S2 ®îc nhÊn.6.7 PGM (W) 5 3. IDRM VRMM IRMM 3.7/1.6. bao gåm c¸c ®iÖn ¸p t¹m thêi lÆp nhng kh«ng kÓ c¸c ®iÖn ¸p t¹m thêi kh«ng lÆp.5. Dßng ®Ønh lÆp tr¹ng th¸i ngng dÉn: TrÞ tøc thêi cùc ®¹i cña dßng tr¹ng th¸i ngng dÉn suy ra tõ c¸c øng dông cña ®iÖn ¸p ngng dÉn ®Ønh lÆp §iÖn ¸p ®¶o ®Ønh lÆp: TrÞ tøc thêi cùc ®¹i cña ®iÖn ¸p ®¶o x¶y ra ®èi víi SCR. mét xung nhá cña dßng ®i vµo cùc cæng cña SCR. Khi S1 ®îc nhÊn vµo vµ nh¶ ra.3. S1 lµ chuyÓn m¹ch tøc thêi. nh vËy SCR chuyÓn sang tr¹ng th¸i dÉn. §iÖn trë cùc cæng ho¹t ®éng ®Ó x¸c lËp ¸p / dßng khëi ®éng SCR.1. trong khi S2 lµ chuyÓn m¹ch tøc thêi.5 IH (TYP/MAX) (mA) 6.4.1. bao gåm c¸c ®iÖn ¸p t¹m thêi lÆp nhng kh«ng kÓ c¸c ®iÖn ¸p t¹m thêi kh«ng lÆp Dßng ®¶o ®Ønh lÆp: TrÞ tøc thêi cùc ®¹i cña dßng ®¶o rót ra tõ øng dông cña ®iÖn ¸p ®¶o ®Ønh lÆp. lo¹i chuyÓn m¹ch nót nhÊn thêng më. Sau ®ã dßng ch¶y qua t¶i.cat«t ®ßi hái ®Ó duy tr× tr¹ng th¸i dÉn cña SCR C«ng suÊt tiªu t¸n ®Ønh cña cùc cæng: c«ng suÊt cùc ®¹i cã thÓ bÞ tiªu t¸n gi÷a cùc cæng vµ vïng cat«t.6. t¹i thêi ®iÓm ®ã SCR ngng dÉn. B¶ng c¸c th«ng sè kü thuËt cña SCR VDRM (MIN) (V) 100 IDRM (MAX) (mA) 2. C¸c th«ng sè kü thuËt VT IGT VGT IH PGM VDRM §iÖn ¸p tr¹ng th¸i dÉn: ®iÖn ¸p an«t .6. lo¹i chuyÓn m¹ch nót nhÊn thêng ®ãng. §iÖn ¸p ®Ønh lÆp tr¹ng th¸i ngng dÉn: TrÞ tøc thêi cùc ®¹i cña ®iÖn ¸p ë tr¹ng th¸i ngng dÉn x¶y ra ®èi víi mét SCR.1.

Khi phÇn sãng ©m cña sãng sin ®i vµo SCR. d¹ng sãng ch¶y qua an«t vµ cat«t. SCR ho¹t ®éng gièng nh ®i«t ®îc ®Þnh thiªn ngîc. n¨ng lîng cÊp cho t¶i trong suèt qu¸ tr×nh dÉn. Do ®ã. R1 AC V V nguånAC SCR Rt V t¶i  H×nh 3. UJT. mét tô ®iÖn vµ mét UJT ®îc kÕt nèi víi nhau t¹o nªn m¹ch ®iÒu khiÓn tèc ®é m«t¬.27: M¹ch chØnh lu cã kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh M¹ch ®iÒu khiÓn tèc ®é m«t¬ DC Mét SCR cïng víi mét sè ®iÖn trë.7uF + 100 om 65 . SCR dÉn khi cùc an«t vµ cùc cæng nhËn phÇn ®iÖn ¸p d¬ng cña d¹ng sãng sin (®iÖn ¸p khëi ®éng ®îc cung cÊp t¨ng vît ngìng).26: ChuyÓn m¹ch kho¸  ChØnh lu cã thÓ ®iÒu chØnh Trong m¹ch. cã nghÜa lµ ®iÒu khiÓn ®îc c«ng suÊt tiªu t¸n trung b×nh do ®iÖn trë t¶i cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc. §iÒu nµy g©y ra trÔ trong thêi gian dÉn cña an«t . R1 t¨ng cã ¶nh hëng lµm gi¶m dßng / ¸p cung cÊp cho cùc cæng cña SCR.cat«t. Mét khi SCR dÉn.V+ S2 T h­ ê n g ® ãng Tai RG SCR S1 T h ­ ê ng m ë H×nh 3. +10V +3 -6 V R1 100k 100 om 2N4819 DC Moto SCR 4. thêng ®îc dïng ®Ó cÊp n¨ng lîng cho t¶i. Khi d¹ng sãng sin ®îc ®Æt vµo cùc cæng. mét sè ®iÖn trë vµ mét tô ®iÖn t¹o nªn bé dao ®éng cung cÊp ®iÖn ¸p AC cho cùc cæng cña SCR. SCR ngng dÉn. SCR ®îc dïng ®Ó chØnh lu tÝn hiÖu h×nh sin. ¦u ®iÓm cña viÖc sö dông biÕn trë ®Ó ®iÒu khiÓn dßng ch¶y qua SCR vÒ c¬ b¶n kh«ng bÞ tiªu hao nhiÖt. ta cã thÓ ®iÒu khiÓn ®îc tØ sè chu kú trªn thêi gian SCR dÉn.

cã nghÜa lµ SCS dÉn. SCS duy tr× tr¹ng th¸i dÉn cho ®Õn khi ng¾t dßng tõ an«t ®Õn cat«t.29: ChuyÓn m¹ch ®îc ®iÒu khiÓn b»ng silicon SCS ®îc dïng trong c¸c bé ®Õm. cïng víi m¹ch lìng cùc t¬ng ®¬ng. vµ m¹ch logic.30 giíi thiÖu m« h×nh silicon lo¹i n / lo¹i p cña SCS. x¸c ®Þnh tèc ®é cña m«t¬). Sè chu kú ®îc tÝnh trung b×nh theo thêi gian. §iÒu nµy cho phÐp dßng ®i ®Õn cùc bad¬ cña tranzito pnp.2.  SCS (Silicon-Controlled-Switch) SCS lµ linh kiÖn t¬ng tù nh SCR. Kh¸i qu¸t vÒ SCS An«t "An«t" Cæn g Cæn g an«t PNP M¹ch t­ ¬ng ®­ ¬ng "Cæng" "Cæng an«t" NPN "Cat«t" Cat«t H×nh 3. trõ cæng an«t.6.1. nhng ®îc thiÕt kÕ ®Ó ®iÒu khiÓn ngng dÉn khi xung ®iÖn ¸p d¬ng / xung dßng ngâ vµo ®îc ®Æt vµo cùc cæng an«t bæ sung. Khi thay ®æi ®iÖn trë R1 còng lµm thay ®æi tÇn sè cña m¹ch dao ®éng vµ nh vËy x¸c ®Þnh sè lÇn cæng cña SCR ®îc khëi ®éng. còng nh m¹ch ®ßi hái chuyÓn m¹ch ®Ó ®¹t ®îc c¸c tr¹ng th¸i dÉn vµ ngng dÉn b»ng c¸c xung ®iÒu khiÓn riªng biÖt. SCS ho¹t ®éng rÊt gièng víi SCR. do ®ã lµm cho tranzito nµy dÉn.28: M¹ch ®iÒu khiÓn tèc ®é m«t¬ Khi ®iÖn ¸p cæng vît ®iÖn ¸p khëi ®éng cña SCR. do ®ã. ®iÒu khiÓn tèc ®é cña m«t¬ (m«t¬ cã vÎ nh quay liªn tôc. mÆc dï r»ng m«t¬ nhËn ®îc mét chuçi c¸c xung dÉn / ngng dÉn. B©y giê c¶ hai tranzito ®Òu dÉn. Kh¸c víi ®iÒu nµy. Linh kiÖn còng ®îc khëi ®éng ®Õn tr¹ng th¸i dÉn b»ng c¸ch ®Æt ®iÖn ¸p ©m / xung dßng ngâ ra ®Õn cïng cùc. tranzito npn dÉn. Ho¹t ®éng cña SCS 3.30: CÊu t¹o cña SCS vµ m¹ch t¬ng ®¬ng H×nh 3. Cæng (Bad¬) Cat«t (Emit¬) Cæng an«t (Colect¬) An«t H×nh 3. cho dßng ch¶y qua m«t¬. 3. ®iÒu khiÓn ®Ìn th¾p s¸ng. dßng cã thÓ ch¶y tõ an«t ®Õn cat«t .H×nh 3. c¸c m¹ch chuyÓn m¹ch c«ng suÊt. 66 . H×nh díi ®©y lµ ký hiÖu SCS. hoÆc ®Æt ®iÖn ¸p ©m vµo cæng an«t. Khi cã xung dßng d¬ng ®Æt vµo cùc cæng.2. M¹ch t¬ng ®¬ng nµy gièng nh m¹ch t¬ng ®¬ng cña SCR. hoÆc ®¶o ph©n cùc an«t vµ cat«t. lóc ®ã SCR dÉn. §iÖn ¸p cæng an«t ©m khö dßng ®Þnh thiªn cña tranzito.6.

6. 3. khi kh«ng cã dßng / ¸p ®Æt vµo cùc cæng. nÕu mét ®iÖn ¸p khëi ®éng ®îc ®Æt vµo cùc cæng. mét cùc cæng vµ hai cùc dÉn gäi lµ MT1 vµ MT2. TRIAC dÉn: Khi cã dßng / ¸p khëi ®éng ®Æt vµo cæng. IH (dßng duy tr×) vµ PD (c«ng suÊt tiªu t¸n).. Linh kiÖn ®îc l¾p r¸p hai SCR ®¶o chiÒu vµ ®Æt song song víi nhau. IC. B¶ng th«ng sè gåm c¸c th«ng sè sau: BVCB. BVCE. vµ c«ng suÊt tiªu t¸n danh ®Þnh phï hîp. Tuy vËy.3. C¸c th«ng sè kü thuËt cña SCS. IE. c¶ hai SCR nhËn ®îc ®iÖn ¸p ®ñ lín ®Ó khëi ®éng cho m¹ch dÉn.2. M¹ch t¬ng ®¬ng m« t¶ c¸ch lµm viÖc cña TRIAC.31: Ký hiÖu cña TRIAC Ho¹t ®éng cña TRIAC ®îc gi¶i thÝch nh sau: H×nh díi ®©y giíi thiÖu m« h×nh silicon lo¹i n / lo¹i p cña TRIAC. cæng cña c¸c SCR kh«ng cã ®iÖn ¸p khëi ®éng. dßng cã thÓ ch¶y theo híng tõ MT1 ®Õn MT2 hoÆc tõ MT2 ®Õn MT1. Cæ ng MT1 MAC15A6 MT2 H×nh 3. TRIAC còng ®îc sö dông ®Ó thay thÕ cho c¸c r¬le c¬ khÝ. NÕu lo¹i bá ®iÖn ¸p cæng. dßng.2. duy tr× tr¹ng th¸i ngng dÉn. TRIAC ®îc thiÕt kÕ ®Ó cho dßng qua theo hai híng. c¶ hai SCR sÏ chuyÓn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn. nhng kh«ng gièng nh SCR. do ®ã dßng kh«ng thÓ ch¶y qua MT1 vµ MT2. BVEB. ph¶i khö dßng / ¸p t¹i cùc cæng. do ®ã lµm cho TRIAC thuËn tiÖn trong c¸c øng dông. khi d¹ng sãng AC ®Æt vµo MT1 vµ MT2 ®i qua ®iÖn ¸p zªr«. TRIAC ngng dÉn: Khi sö dông m¹ch t¬ng ®¬ng.1: Kh¸i qu¸t vÒ TRIAC TRIAC t¬ng tù nh SCR. Mét khi c¶ hai SCR dÉn.3. TRIAC 3.6.3. m¹ch ¸nh s¸ng mê. Khi mua SCS cÇn ®¶m b¶o linh kiÖn cã ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. 67 . Khi kh«ng cã dßTRIAC ng / ¸p ®Æt vµo cùc cæng. §Ó TRIAC ngng dÉn. TRIAC cã ba cùc. m¹ch ®iÒu khiÓn pha vµ m¹ch chuyÓn m¹ch c«ng suÊt AC kh¸c. TRIAC ®îc sö dông trong m¹ch ®iÒu khiÓn m«t¬. c¸c linh kiÖn nµy ho¹t ®éng nh c¸c chuyÓn m¹ch ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn. linh kiÖn ®îc dÉn.6.

3.8.5 VPON (V) 2.0 IH (mA) 30 ISURGE (A) 30 MNFR # NTES600 3.33: C¸c lo¹i TRIAC 3.2: C¸c lo¹i TRIAC Dßng nhá Dßng lín H×nh 3.32: M¹ch t¬ng ®¬ng cña TRIAC 3."MT2" MT2 Cæng C æ n g MAC15A6 MT1 T­¬ng ®­ ¬ng víi SCR SCR "Cæng" "MT1" H×nh 3.4: B¶ng c¸c th«ng sè kü thuËt cña TRIAC I T RMS MAX (A) 4..3.3: C¸c th«ng sè kü thuËt Mét sè thuËt ng÷ ®îc c¸c nhµ chÕ t¹o sö dông ®èi víi TRIAC ITRMS max IGT max VGT max IH PGM Isurge Dßng ë tr¹ng th¸i dÉn RMS: Dßng cùc ®¹i ch¶y tõ MT1 ®Õn MT2 Dßng khëi ®éng cùc cæng DC: Dßng DC cùc cæng cùc tiÓu cÇn thÝet ®Ó TRIAC dÉn §iÖn ¸p khëi ®éng cùc cæng DC: §iÖn ¸p cùc cæng DC cùc tiÓu yªu cÇu ®Ó khëi ®éng dßng kÝch ho¹t cæng Dßng duy tr× DC: Dßng DC ch¶y tõ MT1 ®Ðn MT2 cùc tiÓu cÇn thiÕt ®Ó duy tr× TRIAC ë tr¹ng th¸i dÉn Tiªu nt¸n c«ng suÊt cùc cæng ®Ønh: Tiªu t¸n c«ng suÊt tõ cùc cæng ®Õn MT1 cùc ®¹i Dßng t¨ng ®ét biÕn: Dßng t¨ng ®ét biÕn cùc ®¹i cho phÐp 4.0 IGT MAX (mA) 30 VGT MAX (V) 2.5.6.5: C¸c øng dông cña TRIAC: 68 .6.3.6.

71. NÕu chuyÓn m¹ch l¹i hë m¹ch. C¸c linh kiÖn nµy dÉn khi ®iÖn ¸p qua c¸c cùc ®¹t ®Õn ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. ChuyÓn m¹ch ®¬n gi¶n Rtai R0 MAC15A6 H×nh 3. Dung lîng tô C còng lµm cho d¹ng sãng bÞ xÐn (tô lu tr÷ c¸c ®iÖn tÝch cho ®Õn khi ®¹t ®îc ®iÖn ¸p khëi ®éng cña TRIAC. C¸c d¹ng sãng cµng bÞ xÐn th× n¨ng lîng ®a ®Õn t¶i cµng gi¶m. mét dßng nhá trît qua RG.35: M¹ch chØnh lu kÐp TRIAC cïng víi chiÕt ¸p. tô ®iÖn ®îc sö dông ®Ó cÊu t¹o nªn m¹ch chØnh lu toµn chu kú ®iÒu chØnh ®îc. tô sÏ phãng ®iÖn tÝch).§I¤T 4 líp §i«t 4 líp An«t DIAC H×nh 3. Khi hë m¹ch chuyÓn m¹ch c¬.4. B©y giê dßng xoay chiÒu cã thÓ ®i qua TRIAC vµ qua t¶i. Khi kÝn m¹ch chuyÓn m¹ch c¬. TRIAC ngng dÉn.  M¹ch chØnh lu kÐp H×nh 3. §i«t bèn líp gièng nh SCR kh«ng cã cùc cæng vµ ®îc thiÕt kÕ chØ ®Ó 69 . 3. chuyÓn m¹ch dßng kh«ng cÇn ®Õn tÝn hiÖu cæng.36: §I¤T 4 líp vµ DIAC C¸c ®i«t bèn líp vµ DIAC lµ c¸c thyristo cã hai cùc. dßng bÞ ng¨n kh«ng cho qua t¶i. kh«ng cã dßng vµo m¹ch. DIAC . §iÖn trë R cña chiÕt ¸p x¸c lËp thêi gian t¹i ®ã TRIAC ®îc kÝch ho¹t ®Õn tr¹ng th¸i dÉn. TRIAC duy tr× tr¹ng th¸i ngng dÉn vµ kh«ng cã dßng qua t¶i.6. Khi t¨ng lµm cho TRIAC ®îc kÝch ho¹t trÔ h¬n vµ do ®ã dÉn ®Õn d¹ng sãng bÞ xÐn (xem H×nh 4. t¹i thêi ®iÓm ®ã. kÝch ho¹t cho TRIAC dÉn (cung cÊp dßng cæng vµ ¸p cæng t¨ng vît qua c¸c ®ßi hái khëi ®éng cña TRIAC).34: ChuyÓn m¹ch ®¬n gi¶n M¹ch ®¬n gi¶n giíi thiÖu TRIAC ho¹t ®éng ®Ó cho phÐp hoÆc ng¨n c¶n dßng ®Õn t¶i.

machj (V) 6 PD (mW) 250 ë ®©y. DIAC ngng dÉn.chuyÓn m¹ch DC. b»ng c¸ch sö dông DIAC ®Ó khëi ®éng cùc cæng cña TRIAC.6. Chu kú l¹i ®îc lÆp l¹i. Ixung lµ dßng xung ®Ønh cùc ®¹i . 3. VÝ dô. DIAC sÏ ®ét ngét phãng c¸c xung ®iÖn vµo cæng cña TRIAC. Tèc ®é cña m«t¬ ®îc ®iÒu chØnh b»ng chiÕt ¸p R1. tr¸nh cho TRIAC khëi ®éng kh«ng ®¶m b¶o ®é tin cËy do tÝnh kh«ng æn ®Þnh. DIAC ho¹t ®éng ®Ó ®¶m b¶o khëi ®éng TRIAC chÝnh x¸c. dÉn ®Õn thay ®æi nhiÖt ®é.m¹ch lµ ®iÖn ¸p chuyÓn m¹ch cùc ®¹i vµ PD lµ c«ng suÊt tiªu t¸n cùc ®¹i. Tuy nhiªn. §i«t bèn líp vµ DIAC thêng ®îc sö dông ®Ó hç trî SCR vµ TRIAC khëi ®éng chÝnh x¸c. 70 . DIAC ®ét ngét gi¶i phãng c¸c ®iÖn tÝch ®i vµo cùc cæng cña TRIAC. IBO lµ dßng breakover. §é s¸ng cña ®Ìn ®îc R2 ®iÒu khiÓn.37: M¹ch ®Ìn mê AC M¹ch nµy ®îc sö dông lµm c¸c ®Ìn mê trong gia ®×nh. 3. chØ bæ sung thªm phÇn m¹ch R2C2. Mét khi ®¹t ®îc ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. lµm cho TRIAC còng ngng dÉn vµ ®Ìn t¾t. DIAC gi¶i phãng xung dßng).4. B¶ng th«ng sè kü thuËt cña DIAC VBO (V) MNFR NTE6411 40 IBO MAX (μA) 100 Ixung (A) 2 VCh. Lóc nµy TRIAC dÉn vµ lµm cho ®Ìn s¸ng.6. (DIAC ho¹t ®éng nh lµ chuyÓn m¹ch ®Ó cho dßng ®i qua khi ®iÖn ¸p qua c¸c cùc cña DIAC ®¹t ®îc trÞ ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. Sau khi tô phãng ®iÖn ®Õn díi ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn cña DIAC.38: M¹ch ®iÒu khiÓn m«t¬ AC M¹ch nµy cã cÊu tróc gÇn gièng víi m¹ch ®Ìn mê. øng dông cña TRIAC-DIAC  M¹ch ®Ìn mê AC H×nh 3. Khi ®iÖn ¸p qua DIAC ®¹t ®îc ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn.  §iÒu khiÓn m«t¬ AC M«t¬ AC H×nh 3.1.4. VBO lµ ®iÖn ¸p breakover.2. VCh. §Ìn lóc nµy cã vÎ s¸ng (hoÆc s¸ng mê ë møc nµo ®ã) v× c¸c chu kú dÉn / ngng dÉn x¶y ra rÊt nhanh. khi dßng ®ñ lín ®i qua ®iÖn trë vµ c¸c ®iÖn tÝch t¨ng lªn trªn tô ®Ó ®iÖn ¸p t¨ng vît ®iÖn ¸p khëi ®éng. DIAC gièng nh tranzito pnp kh«ng cã cùc bad¬ vµ ®îc thiÕt kÕ chØ ®Ó chuyÓn m¹ch AC.

NXB Gi¸o dôc. Lµ dßng c¸c ion ©m. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. c¸ch t« c O d O O O O O O O O O 71 . Lµ chÊt n»m gi÷a chÊt dÉn vµ c¸ch ®iÖn. øng dông c¸c linh kiÖn ®iÖn tö . Hµ Néi. 3. Dù ¸n GDKT vµ DN (VTEP).5 Linh kiÖn b¸n dÉn cã u ®iÓm g×? O O a. 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1. NXB Tæng hîp TP. C©u hái vµ bµi tËp C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan: H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b 3. kÝ hiÖu.4 Dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn N lµ g×? O O Dßng c¸c ®iÖn tö tù do. Sæ tay tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö. Lµ chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. Lª Xu©n ThÕ §ç xu©n Thô D¬ng Minh TrÝ KÜ thuËt ®iÖn tö. NXB Gi¸o dôc. d. Lµ chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn yÕu c. 3. b. 1993. b. b. Gi¶m c«ng suÊt tiªu hao c. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn.3 Dßng ®iÖn trong b¸n dÉn P lµ g×? O O Lµ dßng c¸c ®iÖn tö tù do. HCM.2 C¸c yÕu tè nµo ¶nh hëng ®Õn kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn O O cña chÊt b¸n dÉn? a. C¸c yÕu tè trªn. §é tinh khiÕt cña chÊt b¸n dÉn c. Hµ Néi. Hµ Néi. Lµ tÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. d. Lµ chÊt kh«ng cã k¶ n¨ng dÉn ®iÖn d. 2007 Linh kiÖn ®iÖn tö. 3. Dßng c¸c lç trèng. Dßng c¸c ion ©m. 3. Hµ Néi. 2003 S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD.Ho¹t ®éng ii: Tù nghiªn cøu tµi liÖu Tµi liÖu häc viªn cÇn ®äc thªm: NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Minh Gi¸p NguyÔn Kim Giao.1 ThÕ nµo lµ chÊt b¸n dÉn? O O a. Gi¸o trinh linh kiÖn ®iÖn tö. C¸c nguån n¨ng lîng kh¸c. nxb Thèng kª.CÊu t¹o. NhiÖt ®é m«i trêng. Nhá gän. tÝnh chÊt. Lµ dßng c¸c lç trèng. Gi¶m nhiÔu nguån d. 2003 Néi dung cÇn nghiªn cøu: . 2005. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. Hµ Néi.

ChiÒu tõ Anode ®Õn Catode. c.3. Ph¸t s¸ng. M¹ch n¾n ®iÖn dïng ®ièt cã mÊy lo¹i d¹ng m¹ch? a. C¸c th«ng sè kü thuËt thay ®æi theo nhiÖt ®é. d. T¸ch sãng tÝn hiÖu nhá. c. Ghim ¸p. C¸c yÕu tè trªn. §iÖn dung tiÕp gi¸p lín.1 0 3. N¾n ®iÖn. b. d.1 1 3. Cã tû lÖ t¹p chÊt cao.8 Linh kiÖn b¸n dÉn cã nhîc ®iÓm g×? a. c. b. d. c. d. d. N¾n ®iÖn. Dßng ®iÖn chÞu t¶i lín. O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 72 . Cã diÖn tÝch tiÕp xóc lín.1 5 §ièt tiÕp mÆt dïng ®Ó lµm g×? a. Ph¸t s¸ng Dßng ®iÖn ch¹y qua ®ièt cã chiÒu nh thÕ nµo? a. b. c. DÉn ®iÖn nh ®ièt th«ng thêng. d. §ièt t¸ch sãng cã c«ng dông g×? a. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. b.1 2 3. §iÖn ¸p ®¸nh thñng lín. d. Cã dßng rØ ngîc. b. §ièt t¸ch sãng cã ®Æc ®iÓm g×? a. Kh«ng dÉn ®iÖn. c. c. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. TÊt c¶ ®Òu sai.1 3 3. §iÖn ¸p ngîc nhá.6 3. §iÖn dung kÝ sinh nhá. Dßng ®iÖn chÞu t¶i rÊt nhá. Cã thÓ dÉn hoÆc kh«ng dÉn. T¸ch sãng. c. §ièt tiÕp mÆt cã ®Æc ®iÓm g×? a. O O O O O O O O O O O O 3.7 3. b. §ièt Zener cã ®Æc ®iÓm cÊu t¹o g×? a. c. Gièng ®ièt t¸ch sãng. Gièng ®ièt tiÕp mÆt.9 3. c. d. d. ChiÒu tõ Catode ®Õn Anode. §ièt zener cã tÝnh chÊt g× khi ®îc ph©n cùc thuËn? a. b. N¾n ®iÖn hai b¸n kú. ChiÒu tuú thÝch. b. TÊt c¶ c¸c lo¹i trªn. C¸c kÝ hiÖu sau ký hiÖu nµo cña ®ièt tiÕp mÆt? a.1 4 3. b. N¾n ®iÖn mét b¸n kú. d. TÊt c¶ ®Òu sai. N¾n ®iÖn t¨ng ¸p. b. C«ng suÊt chÞu t¶i nhá. Ghim ¸p.

d. §iÖn dung t¨ng khi ®îc ph©n cùc ngîc. Tæng trë vµo rÊt lín. §¹ lîng ®iÒu khiÓn lµ ®iÖn ¸p. d. Nèi t¾t AK cña SCR d. §iÖn dung t¨ng khi ®îc ph©n cùc thuËn. Nguyªn lý lµm viÖc. Trong kü thuËt SCR thêng ®îc dïng ®Ó lµm g×? O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 3. b. §iÖn dung gi¶m khi ®îc ph©n cùc thuËn. b. Fet cã dÆc ®iÓm g× kh¸c tranzito? a. Ph¸t s¸ng khi ®îc ph©n cùc thuËn.1 9 3. Ho¹t ®éng kh«ng dùa trªn mèi nèi PN d.2 4 O O O O 3. d. Cã hai tiÕp gi¸p PN. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. Cã tÝnh khuÕch ®¹i. d. C¶ a vµ b. Nguyªn t¾c cÊu t¹o.3. §Æt ®iÖn ¸p ngîc.1 6 3. b.2 0 3. §iÖn trë ngîc gi¶m khi bÞ chiÕu s¸ng. DÉn ®iÖn. Ph¸t s¸ng khi ®îc ph©n cùc ngîc. B×nh thêng kh«ng dÉn b. c. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. Gièng nh ®ièt quang. Khi dÉn th× dÉn b·o hoµ. Nguyªn t¾c cÊu t¹o.1 7 3. Muèn ng¾t SCR ngêi ta thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo? a. Mét trong c¸c c¸ch trªn. SCR cã tÝnh chÊt c¬ b¶n g×? a. Kh«ng cho ®iÖn ¸p t¨ng h¬n ®iÖn ¸p zªne c. §i¾c kh¸c ®ièt ë ®iÓm nµo? a. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. c. §ièt quang cã tÝnh chÊt g×? a. b. b. d. d. Cã thÓ dÉn hoÆc kh«ng dÉn.2 2 O O O O 3. d. Tranzito cã g× kh¸c víi ®ièt? a. c. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn SCR kh¸c tranzito ë ®iÓm nµo? a. DÉn lu«n khi ng¾t nguån kÝch thÝch. §iÖn trëngîc v« cïng lín khi bÞ che tèi.2 O O O O 73 . Gåm a vµ b. Ph¹m vi øng dông. Nguyªn lý lµm viÖc. Ng¾t dßng ®i qua SCR. c. §i«t ph¸t quang cã tÝnh chÊt g×? a.2 3 O O O O 3. b. §ièt biÕn dung cã tÝnh chÊt g×? a. Gièng nh ®ièt n¾n ®iÖn b. b. Kh«ng dÉn ®iÖn. c. Cã ba ch©n (cùc) c. b.2 1 §ièt zªne cã tÝnh chÊt g× khi bÞ ph©n cùc ngîc? a.2 5 O O O O 3. c.1 8 3. d. §iÖn trë ngîc lu«n lín ë mäi trêng hîp. c. c. Ph¹m vi øng dông. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn.

34.. ChÊt t¹p trong chÊt b¸n dÉn cã t¸c dông t¹o ... Cã chÊt b¸n dÉn khi cêng ®é ¸nh s¸ng t¨ng lªn th× ®iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn còng t¨ng theo.. VÒ cÊu t¹o Tri¾c cã mÊy líp tiÕp gi¸p PN? a.. b.............. chÊt t¹p lµ asen (As). 3. TÊt c¶ ®Òu ®óng .. TÊt c¶ ®Òu sai...37. 3........ §iÒu khiÓn dßng ®iÖn xoay chiÒu.....khi nhiÖt ®é gi¶m ®îc gäi lµ..32... ®îc gäi lµ quang trë .cho chÊt b¸n dÉn.... Bèn líp tiÕp gi¸p. gi÷a chÊt dÉn ®iÖn vµ chÊt c¸ch ®iÖn.®Ó t¹o nªn hai cuén d©y cã sè vßng vµ ®é dµi b»ng nhau ®Ó cã ®îc ®iÖn ¸p ngâ ra cã trÞ sè b»ng nhau.6 3... N¾n ®iÖn cã ®iÒu khiÓn.. Hai líp tiÕp gi¸p.. Mét líp tiÕp gi¸p.. Hai líp tiÕp gi¸p. b.... O O O O O O O O O O O O O O O O H·y ®iÒn vµo chç trèng c¸c côm tõ thÝch hîp víi néi dung nªu díi ®©y: 3. lóc ®ã dßng ®iÖn tõ d¬ng nguån.. Lµm c«ng t¾c ®ãng ng¾t... Gièng hai ®ièt m¾c ngîc ®Çu.hoÆc...... c. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn....cßn nÕu trong kÕt cÊu m¹ng tinh thÓ dïng chÊt t¹p lµ in®i (In). ChÊt b¸n dÉn lµ chÊt .khi nhiÖt ®é t¨ng......... Mét líp tiÕp gi¸p..... TÊt c¶ ®Ó sai. vµ ngîc l¹i.2 7 3. d. M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng 2 ®i«t cã nhîc ®iÓm lµ ph¶i dïng biÕn ¸p....... 74 .. c.. b. ®îc gäi lµ nhiÖt trë ..... nÕu ®îc ph©n cùc thuËn (®iÖn ¸p d¬ng ®îc ®Æt vµo phÝa chÊt b¸n dÉn P).... Gièng hai tranzito m¾c ngîc ®Çu....... Ba líp tiÕp gi¸p.......... b.. Nguyªn lý ho¹t ®éng cña Tri¾c cã ®Æc ®iÓm g×? a... Trong kü thuËt Tri¾c cã c«ng dông g×? a......2 9 3.. b.. d.. ph«tpho (P) hoÆc ¨ngtimoan (Sb) sÏ t¹o nªn chÊt b¸n dÉn lo¹i.. §iÒu khiÓn dßng ®iÖn mét chiÒu. 3.....3 0 a. Kho¸ ®ãng më hai chiÒu. Ba líp tiÕp gi¸p.. bo (B) hoÆc gali (Ga) sÏ t¹o nªn chÊt b¸n dÉn lo¹i......... d.ch¶y qua tiÕp gi¸p P-N.. Bèn líp tiÕp gi¸p...... ChÊt b¸n dÉn cã ®iÖn trë .31.... c.. 3..2 8 3........... ChÊt b¸n dÉn cã ®iÖn trë ..... 3........ VÒ cÊu t¹o SCR cã mÊy líp tiÕp gi¸p PN? a..36.) cã ho¸ trÞ 4.. Gièng hai SCR m¾c ngîc ®Çu.. c..... c........ d..33.....35.... 3. Hai chÊt b¸n dÉn P vµ N tiÕp xóc víi nhau t¹o nªn tiÕp gi¸p P-N.... Trong kÕt cÊu m¹ng tinh thÓ dïng gecmani (hoÆc silicon. d.

.. 3..4 4 3....4 3 3.38...4 5 3.5 0 C©u hái vÒ tranzito: Néi dung §ièt t¸ch sãng thêng dïng lo¹i ®i«t tiÕp mÆt §ièt n¾n ®iÖn thêng dïng lo¹i ®i«t tiÕp mÆt §i«t zªne cã ®iÖn ¸p zªne (®iÖn ¸p ngîc) thÊp ¸nh s¸ng tõ bªn ngoµi t¸c ®éng vµo ®i«t quang lµm thay ®æi ®iÖn trë cña ®i«t §i«t ph¸t quang sÏ ph¸t ra ¸nh s¸ng khi kh«ng cã dßng ®iÖn ®i qua §i«t quang vµ ®i«t ph¸t quang ®Ò cã kh¶ n¨ng cho dßng ®iÖn ®i theo mét chiÒu Mçi thanh cña LED 7 thanh cã mét hoÆc hai ®i«t ®Ó hiÓn thÞ ký tù Khi sö dông LED 7 thanh cÇn biÕt LED ®ã thuéc lo¹i LED an«t chung hoÆc LED cath«t chung.8V ®ón g O O O O O O O O O O sa i O O O O O O O O O O 75 ..4 8 3.4 4 3......3... M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng 2 ®i«t cã u ®iÓm lµ dïng..... M¹ch n¾n ®iÖn h×nh cÇu cã nhîc ®iÓm lµ ph¶i lùa chän.....40... C©u hái vÒ ®i«t: H·y t« ®en vµo « trèng t¬ng øng víi néi dung cña c¸c phÇn c©u nªu trong b¶ng díi ®©y mµ häc viªn cho lµ ®óng hoÆc sai tt 3.4 7 3.4 9 3.4 1 3......39....linh kiÖn h¬n chØnh lu toµn kú.4 -2.. 3.4 6 3...... §i«t quang cã ®iÖn dung thay ®æi khi ®iÖn ¸p ph©n cùc thay ®æi §iÖn ¸p ®Æt vµo ®Ó LED ph¸t quang thêng lµ 1...nh nhau ®Ó n¾n ®iÖn toµn kú... M¹ch n¾n ®iÖn h×nh cÇu cã u ®iÓm lµ sö dông biÕn ¸p .

5 5 3.H·y t« ®en vµo « trèng t¬ng øng víi néi dung cña c¸c phÇn c©u nªu trong b¶ng díi ®©y mµ häc viªn cho lµ ®óng hoÆc sai: TT 3.C¸c m¹ch ®iÖn tö thùc tÕ .M¸y ®o VOM sè hoÆc kim.5 1 3. 3.Qui tr×nh thùc hiÖn: 76 . .C¸c linh kiÖn b¸n dÉn rêi . Néi dung: .5 4 3.5 8 3. 4.6 0 Tranzito Tranzito lìng cùc cã hai líp tiÕp gi¸p PN Dßng ®iÖn chÝnh ch¹y qua Tranzito ®i tõ cùc c ®Õn cùc E gäi lµ dßng Ic Tranzito lîng cùc dÉn ®iÖn khi Diode BE dÉn ®iÖn vµ Vc> Ve Tranzito lìng cùc muèn lµm viÖc nhÊt thiÕt ph¶i cã dßng ph©n cùc B Tranzito hiÖu øng trêng muèn lµm viÖc chØ cÇn ®iÖn ¸p ph©n cùc Tranzito cã tæng trë ngâ vµo vµ ra nhá h¬n FEET Tranzito vµ FEET ®Òu ®îc dïng ®Ó khuªch ®¹i hoÆc chuyÓn m¹ch Tranzito vµ FEET ®Òu bÞ ®¸nh thñng khi bÞ qu¸ dßng hay qu¸ ¸p JFEET kªnh p dÉn ®iÖn m¹nh khi ®iÖn ¸p ph©n cùc d¬ng JFEET kªnh n dÉn ®iÖn m¹nh khi ®iÖn ¸p ph©n cùc d¬ng ®ón g O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O sai Ho¹t ®éng iii: Thùc hµnh t¹i xëng trêng 1. Dông cô: .5 7 3.5 6 3.Ph©n biÖt c¸c linh kiÖn thô ®éng rêi vµ trong m¹ch ®iÖn. H×nh thøc tæ chøc: Tæ chøc theo nhãm nhá mçi nhãm tõ 2 -4 häc sinh. chØ dÉn cña gi¸o viªn. 2.§o kiÓm tra ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn.5 3 3.5 2 3.5 9 3. Gi¸o viÖn híng dÉn ban ®Çu häc sinh thùc hiÖn c¸c néi dung díi sù theo dâi.

77 .Ph¸t linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn cho häc sinh quan s¸t ®Ó tù kh¼ng ®Þnh vai trß cña linh kiÖn b¸n dÉn trong m¹ch ®iÖn. . . .Híng dÉn häc sinh ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn . .Híng dÉn häc sinh ®o x¸c ®Þnh ch©n vµ tªn cña linh kiÖn.KÕt luËn c¸c tr¹ng th¸i h háng cña linh kiÖn.Híng dÉn häc sinh tªn c¸c lo¹i linh kiÖn.Híng dÉn häc sÞnh c¸c ®Æc ®iÓm ®Ó ph©n biÖt c¸c lo¹i linh kiÖn víi nhau..

Tuú theo hÖ sè khuÕch ®¹i cña tranzito. . • M¹ch khuÕch ®¹i ghÐp phøc hîp. . häc viªn cã n¨ng lùc: • Ph©n biÖt ngâ vµo vµ ngâ ra tÝn hiÖu trªn s¬ ®å m¹ch ®iÖn. bé khuÕch ®¹i dïng tranzito BJT ®îc ¸p dông réng r·i trong c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp cña c¸c hÖ thèng tù ®éng ®iÒu khiÓn vµ trong ®êi sèng x· héi. 78 . víi mét tÝn hiÖu cã biªn ®é ®iÖn ¸p nhá ®Æt vµo cùc bad¬ B. ta cã thÓ nhËn ®îc tÝn hiÖu lín gÊp hµng chôc. ta còng cã thÓ nhËn ®îc tÝn hiÖu cã biªn ®é ®iÖn ¸p rÊt lín t¹i cùc colect¬ C. . thùc tÕ theo c¸c tiªu chuÈn m¹ch ®iÖn. thay thÕ c¸c linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö trong thùc tÕ. Môc tiªu thùc hiÖn: Häc xong bµi häc nµy. Nghiªn cøu c¸c m¹ch khuÕch ®¹i lµ nhiÖm vô quan träng cña ngêi thî söa ch÷a ®iÖn tö trong kiÓm tra. tranzito BJT ngµy cµng ho¹t ®éng ®îc ë tÇn sè cao vµ bé khuÕch ®¹i cã tÝnh æn ®Þnh cao. • KiÓm tra chÕ ®é lµm viÖc cña tranzito theo s¬ ®å thiÕt kÕ.Víi sù tiÕn bé cña lÜnh vùc vËt lý chÊt r¾n.Bé khuÕch ®¹i dïng tranzito BJT chÞu va ch¹m c¬ häc.Tranzito BJT ngµy cµng cã tuæi thä cao nªn cµng ®îc sö dông réng r·i trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö thay thÕ cho c¸c ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng.Bé nguån cung cÊp cho bé khuÕch ®¹i BJT ho¹t ®éng cã cÊu t¹o ®¬n gi¶n vµ tiªu hao c«ng suÊt cña tranzito BJT rÊt nhá do kh«ng ph¶i nung sîi ®èt nh ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng. • ThiÕt kÕ c¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng tranzito ®¬n gi¶n theo yªu cÇu kÜ thuËt. Néi dung: • M¹ch khuÕch ®¹i ®¬n. thËm chÝ hµng tr¨m lÇn tÝn hiÖu ban ®Çu. Víi c¸c ®Æc tÝnh trªn. Bé khuÕch ®¹i dïng tranzito BJT cã c¸c u ®iÓm so víi bé khuÕch ®¹i dïng ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng lµ: . do ®ã ®îc sö dông rÊt thuËn tiÖn trong c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp cã rung ®éng c¬ häc lín. .KÝch thíc cña bé khuÕch ®¹i dïng tranzito BJT rÊt nhá. chiÕm mét kho¶ng kh«ng gian kh«ng ®¸ng kÓ trong toµn bé khèi thiÕt bÞ. Trong trêng hîp l¾p m¹ch lo¹i cùc E chung (E-C). • M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt.Bµi 4 C¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng tranzito m· bµi: cie 01 09 04 Giíi thiÖu: Mét ®Æc ®iÓm næi bËt cña cÊu t¹o tranzito lµ tÝnh khuÕch ®¹i tÝn hiÖu.

R1.1. cã th¶o luËn 4.Ho¹t ®éng I: Häc lÝ thuyÕt trªn líp.§é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = 4) Vi Vbe = Ii Ib Vo Vce = Io Ic Io Ic = =β Ii Ib (4.Tæng trë ngâ ra: Ro = (4. 2) . Vo Vce Rc = = . R2: §iÖn trë ph©n cùc B C¸c th«ng sè kÜ thuËt cña m¹ch: . Vi Vbe Ri (4.1. 79 .§é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: Ai = 3) .1: M¹ch khuÕch ®¹i E-C Trong ®ã: Vi: ngâ vµo Vo: Ngâ ra. Rc: §iÖn trë t¶i ®Ó lÊy tÝn hiÖu ra.Tæng trë ngâ vµo: Ri = (4. M¹ch khuÕch ®¹i ®¬n: 4. Re: §iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt. M¹ch m¾c theo kiÓu E chung (E-C: Emitter Common) H×nh díi ®©y m« t¶ m¹ch khuÕch ®¹i cùc ph¸t chung (E-C).1) . +V Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 +V Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Vi: Ngâ vµo Rb2 Re Vi: Ngâ vµo Re H×nh 4.1.β.

5) Do Ro cã trÞ sè rÊt lín nªn trong mét sè trêng hîp cã thÓ coi nh kh«ng cã Ro .3: M¹ch m¾c theo kiÓu B-C Trong ®ã: Vi: Ngâ vµo Vo: Ngâ ra 80 .XÐt gãc pha: ®iÖn ¸p cña tÝn hiÖu ra ®¶o pha so víi tÝn hiÖu vµo 4.2: M¹ch t¬ng ®¬ng kiÓu E-C TÝnh tæng trë ngâ ra : Ro = (4.2.TÝnh ®é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = Av = . M¹ch m¾c theo kiÓu cùc gèc chung (BC: Base common): H×nh 4.hie (4. • Tæng trë ngâ ra kho¶ng vµi kΩ ®Õn hµng tr¨m kΩ.M¹ch nµy cã mét sè tÝnh chÊt sau: • TÝn hiÖu ®îc ®a vµo cùc B vµ lÊy ra trªn cùc C. hoe Ic = hfe tõ vµi chôc ®Õn vµi tr¨m lÇn Ib Vce Ib.Ri Ib.1. M¹ch t¬ng ®¬ng kiÓu E-C: Rb Ib Vi Re Ie Ic Ro Rc Vo H×nh 4.Rc Ib. 6) .3 m« t¶ m¹ch khuÕch ®¹i theo kiÓu B-C. +V Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Vi: Ngâ vµo Rb2 Re H×nh 4. • TÝn hiÖu ngâ vµo vµ ngâ ra ngîc pha (®¶o pha) • HÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn β 〉 1 vµ khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p α < 1.β 7) 1 = vµi chôc kΩ ®Õn vµi tr¨m kΩ. • Tæng trë ngâ vµo kho¶ng vµi tr¨m Ohm ®Õn vµi KΩ. Rc hie .Rc =-β =-β Vbe Ib.TÝnh ®é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: Ai= (4.

Tæng trë ngâ ra: Ro = 9) Vo Vcb = Vi Ic (4.4: M¹ch t¬ng ®¬ng m¾c theo kiÓu B-C . Re Ie Vi Rb Ib Ic Rc Vo H×nh 4.TÝnh tæng trë ngâ vµo: Ri = Vi Ie. • TÝn hiÖu ngâ vµo vµ ngâ ra ®ång pha. • Tæng trë ngâ vµo nhá tõ vµi chôc Ω ®Õn vµi tr¨m Ω.§é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: Ai= (4.§é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = 11) M¹ch nµy cã mét sè tÝnh chÊt sau: • TÝn hiÖu ®îc ®a vµo cùc E vµ lÊy ra trªn cùc C.Rb = Ii Ie 81 . Rb2: ®iÖn trë ph©n cùc C¸c th«ng sè kÜ thuËt cña m¹ch: . • Tæng trë ra rÊt lín tõ vµi chôc kΩ ®Õn hµng MΩ. . Re + Ib.Tæng trë ngâ vµo: Ri = (4. hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p α > 1. • HÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn β < 1. 10) . 8) Vi Vbe = Ii Ie . M¹ch t¬ng ®¬ng kiÓu B-C Io Ic = =β ≤1 Ii Ib Vo Vcb = =α Vi Vbe (4.Rc: §iÖn trë t¶i Re: §iÖn trë ngâ vµo Rb1.

. v× BC ph©n cùc ngîc.Ie.13) Tæng trë kho¶ng vµi tr¨m kΩ.Ib β +1 Ii Ie − ic.XÐt gãc pha: ®iÖn ¸p tÝn hiÖu ra ®ång pha tÝn hiÖu vµo 4.Rb β .TÝnh ®é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: Ai = (4.§é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: 82 . ≅ vµi Av = hie (4. Re + Rb = β . Re + Ib.Ib β Io Ic ≅1 = = = ( β + 1).Tæng trë ngâ ra: Vi Vb = Ii Ib Vo Ve = Io Ie Ro = (4.Ib β hie Ri = β Ri = (4. M¹ch m¾c theo kiÒu C-C (Collector Common) H×nh 4.1.5: M¹ch m¾c theo kiÒu C chung (CC) C¸c th«ng sè kÜ thuËt cña m¹ch: Tæng trë ngâ vµo: Ri= (4.17) .12) Vo Ic β .Rc Rc β .5 m« t¶ m¹ch ®iÖn theo kتu cùc gãp chung (C-C) +V tr¨m lÇn Rb1 Nguån cung cÊp Rc Vi: Ngâ vµo Rb2 Vo: Ngâ ra H×nh 4.14) TÝnh tæng trë ngâ ra: Ro = (4.TÝnh ®é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = = − Ic.15) .β .16) .3.Ri hie Vi β Rc β.Rc ≅ = Vo hie .

18) - Io Ie = = β +1 Ii Ib Vo Ve = ≅1 Vi Vb §é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = (4.6: M¹ ch t­ ¬ ® ¬ kiÓ C chung nh ng ­ ng u . Nªn tæng trë ngâ ra lµ: Ro = Vo Ve = Io Ie Theo m¹ch t¬ng ®¬ng th× c¸c ®iÖn trë Rs. rb vµ βre m¾c nèi tiÕp nhau vµ m¾c song song víi ®iÖn trë Re.TÝnh tæng trë ngâ vµo: Vi I b . • Tæng trë ngâ vµo tõ vµi kΩ ®Õn vµi chôc kΩ.rb + ie . Thêng ®iÖn trë Rb rÊt lín so víi Rs nªn ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña Rb song song víi Rs còng chÝnh lµ Rs nh m¹ch t¬ng ®¬ng h×nh 4.Re Ri = Ri = hie + β .TÝnh tæng trë ngâ ra: §iÖn trë Rb lµ ®iÖn trë cña cÇu ph©n ¸p Rb1 song song Rb2.re + ie . hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p α<1. • Tæng trë ngâ ra nhá tõ vµi chôc Ω ®Õn vµi tr¨m Ω. • HÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn β>1. M¹ch t¬ng ®¬ng cña m¹ch kiÓu C-C: rb Rs Vs Vi re Re Vo H× 4.Re = Ii Ib Ri = rb + β .Re ( ≅ Vµi tr¨m kΩ) (4.19) M¹ch cã mét sè tÝnh chÊt sau: • TÝn hiÖu ®îc ®a vµo cùc B vµ lÊy ra trªn cùc E.6.re + β . • TÝn hiÖu ngâ vµo vµ ngâ ra ®ång pha. Ta cã: 83 .20) .Ai = (4. §øng tõ ngâ vµo nh×n vµ m¹ch ta thÊy ®iÖn trë Rb song song néi trë nguån Rs.

Ve = I ª .Re = I b .( Rs + rb + β .re )
Suy ra:

Ro =

Ve I b. ( Rs + rb + β .re ) Rs + rb + β .re = = Ie β .I b β 1 (rb + Rs ) β
( ≅ vµi chôc ohm) (4.21)

Ro = rª +

- TÝnh ®é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn:

I o I ª ( β + 1).I b = = Ib Ib Ii Ai = β + 1 Ai =
TÝnh ®é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p:

(4.22)

Av =
(4.23)

Vo Ve I e .Re β .Re = = Vi Vb I b .rb + I e .re + I e .Re rb + β .re + β .Re Av ≅ 1 V× (rb + β .re << β .Re )

- XÐt gãc pha: Khi Vb t¨ng lµm cho Ib t¨ng vµ Ie t¨ng nªn Ve còng t¨ng theo, nªn ®iÖn ¸p cña tÝn hiÖu vµo vµ ra ®ång pha. 4.2. M¹ch khuÕch ®¹i phøc hîp: 4.2.1. M¹ch khuÕch ®¹i Cascode: §Æc ®iÓm cña m¹ch lµ dïng 2 tÇng khuÕch ®¹i m¾c nèi tiÕp (H×nh 4.7). TÇng thø hai m¾c theo kiÓu BC ®Ó t¨ng tÇn sè c¾t, gi¶m nhiÔu t¹p, gi¶m thÊp nhÊt hiÖu øng Miller ë tÇn sè cao. TÇng thø nhÊt theo kiÓu EC, lµm viÖc ë ®iÖn ¸p thÊp, hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p nhá ®Ó gi¶m hiÖu øng miller cña tô ë tÇn sè cao. Song hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p toµn m¹ch l¹i rÊt lín (kho¶ng vµi tr¨m lÇn).

- Vcc

R2

R1 Q2 Q1

Vi

R3

R4

R5
+ +

C1

C2

R6

Vo

H×nh 4.7: M¹ch khuÕch ®¹i cascode

84

M¹ch thêng ®îc dïng ®Ó khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p tÝn hiÖu ë c¸c m¹ch cã tÝn hiÖu vµ tæng trë vµo nhá. Nh ngâ vµo cña c¸c m¹ch khuÕch ®¹i cao tÇn cña thiÕt bÞ thu v« tuyÕn. Trong thùc tÕ m¹ch thêng ®îc dïng tranzito lo¹i npn ®Ó cã nguån cung cÊp d¬ng, tiÖn cho viÖc thiÕt kÕ m¹ch nh h×nh 4.7.

+ Vcc R1 C1
+

R4
+

C4

Q1 R2 Vo C3

Vo

C2 Vi
+

Q2 R3
+

R5
H×nh 4.8: M¹ch khuÕch ®¹i cascode dïng nguån d¬ng Trong m¹ch: - R1, R2, R3: CÇu ®iÖn trë ph©n cùc cho Q1, Q2 - C1: Tho¸t mass xoay chiÒu cho cùc B cña Q1 t¨ng hÖ sè khuÕch ®¹i tÝn hiÖu ®iÖn ¸p - R4: §iÖn trë t¶i lÊy tÝn hiÖu ra cña m¹ch. - R5: §iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt cho m¹ch. - C3: Tho¸t mass xoay chiÒu n©ng cao hÖ sè khuÕch ®¹i tÝn hiÖu. - C2, C4: Tô liÖn l¹c tÝn hiÖu vµo vµ ra cña m¹ch. Trong thiÕt kÕ tuú vµo tÇn sè tÝn hiÖu ®i qua m¹ch mµ ngêi ta cã thÓ chän gÝa trÞ cña tô sao cho phï hîp. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña m¹ch cã thÓ ®îc tr×nh bµy ®¬n gi¶n nh sau: Khi cã tÝn hiÖu ngâ vµo qua tô liªn l¹c C 2 ®Æt vµo cùc B cña Q2, khuÕch ®¹i vµ lÊy ra trªn cùc C (m¹ch ®ù¬c coi nh m¾c theo kiÓu EC, cã hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p lín h¬n 1). Lóc nµy tÝn hiÖu ®îc ®¶o pha vµ ®a vµo ch©n E cña Q1, (m¹ch ®îc coi nh m¾c theo kiÓu BC chØ dïng khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p) vµ ®îc lÊy ra trªn ch©n C cña Q1 vµ lÊy ra trªn tô C4. TÝn hiÖu gi÷ nguyªn pha tõ Q2. Nh vËy tÝn hiÖu ra ngîc pha víi tÝn hiÖu vµo. 4.2.2. M¹ch khuÕch ®¹i Darlington: M¹ch khuÕch ®¹i Darlington d¹ng c¬ b¶n ®îc tr×nh bµy ë h×nh 4.9. §Æc ®iÓm cña m¹ch lµ: §iÖn trë vµo lín, ®iÖn trë ra nhá, hÖ sè khuÕch ®¹i dßng lín, hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p ≈ 1trªn t¶I £mit¬.

85

H×nh 4.9: M¹ch khuÕch ®¹i Darlington C¸ch ph©n cùc cña m¹ch lµ lÊy dßng Ie cña Q1 lµm dßng Ib cña Q2. Hai tranzito t¬ng ®¬ng víi 1 tranzito khi ®ã βD = β1 - β2 vµ Vbe = 1,6V. dßng cùc gèc Ib ®îc tÝnh:

Ib =
Do βD rÊt lín nªn: §iÖn ¸p ph©n cùc lµ:

Vcc − Vbe Rb + β D .Re

I e = ( β D + 1).I b ≈ β D .I b

Ve = I e .Re Vb = Ve + Re

H×nh 4.10a: S¬ ®å t¬ng ®¬ng m¹ch khuÕch ®¹i Darlington - TÝnh trë kh¸ng vµo: Zi

Dßng cùc B ch¹y qua rv lµ: I b = V×: ⇒ ⇒

Vi − Vo rv Vo = ( I b + β D .I β ).Re

I b .rv = Vi − Vo = Vi − I b (1 + β D .Re ) Vi = I b .(rv + (1 + β D ).Re )

Trë kh¸ng vµo nh×n tõ cùc B cña Tranzito :

86

Re + Rb β D .Re ) ri + ( Re + β D .I i ≈ .Re = I b ( Re + β D .Re = ( β D + 1).I b = o + o − β D ( o ) = ( + + D ).Re ) + Rb β D .Re) I o = Iβ + β D . Ii Ib Ii Rb Rb Ib = .Vi = rv + β D .I b Víi Io = βD Ib ⇒ HÖ sè khuÕch ®¹i dßng cña m¹ch lµ: Víi : Io Io Ib = .25) .I i (rv + β D .24) .I b ) Ta cã: Vi = I b ( ri + Re + β D .Re + Rb Rb β D.Vo Re ri Re Ri ri Re ri ri MÆt kh¸c: Zo = Vo 1 = 1 1 βD Io + + Re ri ri (4. β D .I i ) Vi Vo = .Re + Rb Ai = (4.( I b + β D .Re Ib ⇒ Trë kh¸ng vµo cña m¹ch: (4.( Re + β D .I b ).I b ≈ β D .Re ) 87 .HÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Vo = ( I b + β D .Re ) Vi = I b .HÖ sè khuÕch ®¹i dßng: Ai Dßng ®iÖn ra trªn RE Zi = Rb //(rv +βD.Trë kh¸ng ra: Zo Ta cã: Io = Vo Vo V V V 1 1 β + − β D .ri + Re .26) . Rb = ⇒ Ai = β D .

10b vµ h×nh 4. Hai tranzito cïng tªn nªn cã c¸c th«ng sè kü thuËt gièng hÖt nhau. NÕu cùc B cña Q1 cã tÝn hiÖu ngâ vµo Vi1.§iÖn ¸p lÊy ra gi÷a hai cùc C cña Q1 vµ Q2 gäi lµ kiÓu ®èi xøng.3.Au = Vo Re + β D .10c 4. M¹ch khuÕch ®¹i vi sai chØ khuÕch ®¹i sai lÖch gi÷a hai tÝn hiÖu vµo.(Vc1 − Vc 2 ) Trong ®ã A lµ hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p vi sai. M¹ch cã hai ngâ vµo Vi1 vµ Vi2 vµ cã mét ngâ ra (Vc1 vµ Vc2). + Vcc Rc1 Vc1 Vi1 Q1 Vc2 Q2 Vi2 Rc2 Re -Vcc H× 4.10b vµ 4.Re = ≈1 Vi ri + ( Re + β D .27) Trong thùc tÕ øng dông ngoµi c¸ch m¾c c¨n b¶n dïng hai tranzito cïng lo¹i pnp hoÆc npn ngêi ta cßn cã thÓ dïng hai tranzito kh¸c lo¹i ®Ó t¹o thµnh m¹ch khuÕch ®¹i Darlington nh h×nh 4. Cùc B cña Q2 cã tÝn hiÖu ngâ vµo Vi2 th× ®iÖn ¸p ngâ ra lÊy ra gi÷a hai cùc C lµ: Vo = A. M¹ch khuÕch ®¹i vi sai: + Vcc Rb Q1 Q2 Vi Vi Re Vo C¸c m¹ch khuÕch ®¹i ®· xÐt khuÕch ®¹i trùc tiÕp tÝn hiÖu vµo.Re ) (4.11.11: M¹ ch khuÕ ® i vi sai c¨n b¶n nh ch ¹ M¹ch lµm viÖc theo nguyªn lÝ cÇu c©n b»ng vµ cã cÊu tróc ®èi xøng. NÕu ®iÖn ¸p lÊy ra gi÷a mét trong hai cùc C cña Tranzito víi mass gäi lµ kiÓu lÊy ra kh«ng ®èi xøng.10c minh ho¹: + Vcc Rb Q1 Q2 Re Vo H×nh 4. S¬ ®å mét m¹ch khuÕch ®¹i vi sai c¨n b¶n ®îc tr×nh bµy ë h×nh 4. §iÖn ¸p ra Vc = Vc1 = Vc 2 so víi Mass lµ: 88 .2.

11. Cùc B cßn l¹i nèi Mass (H×nh 4.7v Dßng cùc E: Ie = V× Q1 vµ Q2 gièng nhau nªn: Ve − (−Vcc) Vcc − 0.12 th× do cùc B nèi qua ®iÖn trë Rb vÒ Mass nªn Vb ≈ 0 . §iÖn ¸p cùc E lµ: Vc = Vcc − Ic.13) ChÕ ®é ®ång pha: Mét tÝn hiÖu cïng ®a vµo hai cùc B (H×nh 4. H×nh 4.12) ChÕ ®é ®¬n: Mét tÝn hiÖu vµo ë mét cùc B.Rc Ie1 = Ie2 = H×nh 4.7 = Re Re Ie 2 Ie Ic1 = Ic 2 = 2 Vc1 = Vc 2 = Vc = Vcc − Ic.14) • • • 89 .Rc Ve = Vb = Vbe = 0 − 0.12: M¹ch khuÕch ®¹i vi sai ë chÕ ®é mét chiÒu Khi ®Çu vµo cã tÝn hiÖu xoay chiÒu (chÕ ®é xoay chiÒu) th× tuú c¸ch ®a tÝn hiÖu vµo mµ ta cã c¸c chÕ ®é lµm viÖc kh¸c nhau: ChÕ ®é vi sai: Cã hai tÝn hiÖu vµo ë hai cùc B (H×nh 4.ë chÕ ®é mét chiÒu (kh«ng cã tÝn hiÖu xoay chiÒu) nh h×nh 4.7 = −0.

1. nªn ®îc dïng trong c¸c trêng hîp ®Æc biÖt. ®Ó tÝn hiÖu ra cã c«ng suÊt lín ®¸p øng c¸c yªu cÇu vÒ kü thuËt cña t¶I nh ®é mÐo phi tuyÕn. A B. Nã cã dßng tÜnh nhá ®Ó tham gia vµo viÖc gi¶m mÐo lóc tÝn hiÖu vµo cã biªn ®é nhá.14: M¹ ch khuÕ ® i vi sai ë chÕ® nh ch ¹ é ® pha ång 4. dßng ®iÖn ch¹y qua tranzito IC ®¹t gi¸ trÞ cùc ®¹i. §Ó tÝn hiÖu ra ®ñ lín ®¸p øng yªu cÇu ®iÒu khiÓn c¸c t¶i. cã hiÖu suÊt kh¸ cao (> 78%) nhng mÐo rÊt lín. Díi t¸c dông cña tÝn hiÖu vµo ®iÒu khiÓn tranzito th«ng b·o hoµ lµ kho¸ ®ãng. tranzito lµm viÖc trong vïng kh«ng tuyÕn tÝnh nªn kh«ng thÓ dïng s¬ ®å t¬ng ®¬ng tÝn hiÖu nhá nghiªn cøu mµ ph¶i dïng ®å thÞ. ∗ ChÕ ®é AB: Cã tÝnh chÊt chuyÓn tiÕp gi÷a A vµ B. ∗ ChÕ ®é D: Tranzito lµm viÖc nh mét kho¸ ®iÖn tö ®ãng më.3.+ Vcc Rc1 Vc1 Vi1 Q1 Vc2 Q2 Vi1 Rc2 Rc1 Vc1 Q1 + Vcc Rc2 Vc2 Q2 Re -Vcc H× 4. ∗ ChÕ ®é B: Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu h×n sin ngâ vµo. vµ C. ChÕ ®é nµy cã hiÖu suÊt thÊp (víi t¶i ®iÖn trë díi 25%) nhng mÐo phi tuyÕn nhá nhÊt. tuy mÐo xuyªn giao lín nhng cã thÓ kh¾c phôc b»ng c¸ch kÕt hîp víi chÕ ®é AB vµ dïng håi tiÕp ©m. VËy tÇng c«ng suÊt lµ tÇng khuÕch ®¹i cuèi cïng cña bé khuÕch ®¹i.ta ph¶i dïng ®Õn c¸c m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt.13: M¹ ch khuÕ ® i vi sai ë chÕ® ® n nh ch ¹ é ¬ Re -Vcc H× 4. bãng ®Ìn. §Þnh nghÜa: C¸c m¹ch khuÕch ®¹i ®· ®îc nghiªn cøu ë bµi tríc. B. 90 . ∗ ChÕ ®é C: KhuÕch ®¹i tÝn hiÖu ra nhá h¬n nöa tÝn hiÖu sin. Kh¸I niÖm: 4.3. 4. cßn kho¸ më khi tranzito ng¾t dßng qua tranzito b»ng kh«ng IC =0. tÝn hiÖu ra cña c¸c m¹ch ®Òu nhá (dßng vµ ¸p tÝn hiÖu).3. Nã ®îc dïng trong c¸c m¹ch khuÕch ®¹i cao tÇn cã t¶i lµ khung céng hëng ®Ó chän läc sãng ®µi mong muèn vµ ®Ó cã hiÖu suÊt cao. m«t¬.1. Nã cã nhiÖm vô cho ra t¶i mét c«ng suÊt lín nhÊt cã thÓ. ®©y lµ chÕ ®é cã hhiÖu suÊt lín (η=78%).2. hiÖu suÊt lµm viÖc…v× thÕ m¹ch c«ng suÊt ph¶i ®îc nghiªn cøu kh¸c c¸c m¹ch tríc ®ã. Ph©n lo¹i: TÇng c«ng suÊt cã thÓ lµm viÖc ë chÕ ®é A. Ngoµi c¸ch ph©n lo¹i nh trªn thùc tÕ ph©n tÝch m¹ch trong söa ch÷a ngêi ta cã thÓ chia m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt lµm hai nhãm. ∗ ChÕ ®é A: Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú (d¬ng vµ ©m cña tÝn hiÖu h×n sin) ngâ vµo.3. C¸c m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®îc dïng mét tranzito gäi lµ khuÕch ®¹i ®¬n... Do khuÕch ®¹i tÝn hiÖu lín. D tuú thuéc vµo chÕ ®é c«ng t¸c cña tranzito .1. C¸c m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt dïng nhiÒu tranzito gäi lµ khuÕch ®¹i kÐp.1. VÝ dô nh loa. víi ®é mÐo cho phÐp vµ ®¶m b¶o hiÖu suÊt cao. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt: 4.

®iÓm lµm viÖc thay ®æi ®èi xøng xung quanh ®iÓm lµm viÖc tÜnh.Q: Tranzito khuÕch ®¹i c«ng suÊt .2. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A: 4. XÐt tÇng khuÕch ®¹i ®¬n m¾c EC vµ m¹ch nµy cã hÖ sè khuÕch ®¹i lín vµ mÐo nhá.Vo: TÝn hiÖu ngâ ra tÇng khuÕch ®¹i c«ng suÊt • ChÕ ®é tÜnh: Dßng ph©n cùc mét chiÒu ®îc tÝnh theo c«ng thøc Vcc vµ Rb: Ib = T¬ng øng víi dßng cùc C lµ: Vcc − 0.Vi: TÝn hiÖu ngâ vµo tÇng khuÕch ®¹i c«ng suÊt .2.7 Rb Ic = β .4.Rb: §iÖn trë ph©n cùc . ChØ xÐt m¹ch ë nguån cÊp nèi tiÕp H×nh 4.Rc Tõ gi¸ trÞ Vcc ta vÏ ®îc ®êng t¶i mét chiÒu AB. H¹ ®êng chiÕu tõ ®iÓm Q ®Õn hai trôc to¹ ®é sÏ ®îc ICQ vµ VCEQ Ic B Q Icq Ibq 91 0 Vceq A Vcc Uce .C: Tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ vµo .Rc: §iÖn trë t¶i .3. M¹ch khÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A dïng t¶i ®iÖn trë: Trong m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é A.3.1. Tõ ®ã x¸c ®Þnh ®îc ®iÓm lµm viÖc Q t¬ng øng vãi IBQ trªn ®Æc tuyÕn ra.Ib §iÖn ¸p Vce: Vce = Vcc − Ic.15: H×nh 4.15: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A t¶i dïng ®iÖn trë Trong ®ã: .

®Ønh: Po = Vce. vµ cao nhÊt I mass = Vc/Rc.Rc 2 2 Po = 2 Vce 2.Ic Po = I c2 . giíi h¹n thÊp nhÊt Vce = 0v. dßng ®iÖn Ic vµ ®iÖn ¸p Vce biÕn htiªn vµ ®¹t ®Õn gi¸ trÞ giíi h¹n. dßng cùc C vµ ®iÖn ¸p Vce còng thay ®æi xung quanh ®iÓm lµm viÖc nµy.H×nh 4.Ic • C«ng suÊt ra: + TÝnh theo gi¸ trÞ hiÖu dông: Po = Vce.Rc 8 Po = 2 Vce 8 Rc 92 .Ic I c2 Po = = . gi¸ trÞ giíi h¹n nµy thÊp nhÊt Imin = 0.16: §Æc tuyÕn lµm viÖc cña tranzito • ChÕ ®é ®éng: Khi cã mét tÝn hiÖu AC ®îc ®a ®Õn ®Çu vµo cña bé khuÕch ®¹i. dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p sÏ thay ®æi theo ®êng t¶i mét chiÒu.Rc + TÝnh theo gi¸ trÞ ®Ønh . Mét tÝn hiÖu ®Çu vµo nhá sÏ g©y ra dßng ®iÖn cùc B thay ®æi xung quanh ®iÓm lµm viÖc tÜnh. vµ cao nhÊt Vce =Vcc. • C«ng suÊt cung cÊp tõ nguån mét chiÒu: P = Vcc.Rc Po = + TÝnh theo g¸ trÞ ®Ønh: Vc2 Rc Vce. §èi víi dßng ®iÖn. §èi víi ®iÖn ¸p Vce.Ic 8 I c2 Po = . Khi tÝn hiÖu vµo lín biÕn thiªn xa h¬n so víi ®iÓm lµm viÖc tÜnh ®· ®îc thiÕt lËp tõ tríc.

HiÖu suÊt ®îc tÝnh theo c«ng thøc sau: η= Po . §Ó lÊy ®îc c¶ chu kú cña tÝn hiÖu ®Çu ra. sù ho¹t ®éng kÕt hîp sÏ cho ra chu kú ®Çy ®ñ cña tÝn hiÖu. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é B: ë chÕ ®é B. M¹ch khuÕch ®¹i nµy ®îc gäi lµ m¹ch khuÕch ®¹i ®Èy kÐo.1. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A ghÐp biÕn ¸p: H×nh 4.• HiÖu suÊt m¹ch: HiÖu suÊt cña mét m¹ch khuÕch ®¹i phô thuéc tæng c«ng suÊt xoay chiÒu trªn t¶i vµ tæng c«ng suÊt cung cÊp tõ nguån mét chiÒu.3.17. M¹ch khuÕch ®¹i ®Èy kÐo dïng biÕn ¸p: H×nh 4. tranzito sÏ ®iÒu khiÓn dßng ®iÖn ë mçi nöa chu kú cña tÝn hiÖu.3.18 93 . mçi tranzito ®îc sö dông ë mçi nöa chu kú kh¸c nhau cña tÝn hiÖu. Sù biÕn ®æi ®iÖn ¸p theo biÓu thøc: V1 N 2 = V 2 N1 4. sö dông biÕn ¸p ®Ó lÊy tÝn hiÖu ra ®Õn t¶i Rt H×nh 4. th× cÇn sö dông 2 tranzito.2.100 % P Po: C«ng suÊt ra P: C«ng suÊt cung cÊp tõ nguån mét chiÒu 4.3.17: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A t¶i ghÐp biÕn ¸p §©y lµ m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A víi hiÖu suÊt tèi ®a kho¶ng 50%.3. BiÕn ¸p cã thÓ t¨ng hay gi¶m ®iÖn ¸p vµ dßng ®iÖn theo tØ lÖ tÝnh to¸n tríc. trong thùc tÕ øng dông cã mét sè d¹ng m¹ch c¬ b¶n sau: 4.2.3.

18: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo dïng biÕn ¸p R1. ë nöa chu kú ©m cña tÝn hiÖu ngâ vµo Q1 bÞ ph©n cùc nghÞch nªn kh«ng dÉn. MÆt kh¸c.3. HiÖu suÊt cña m¹ch ®¹t kho¶ng 80%. Q2: Tranzito khuÕch ®¹i c«ng suÊt. do kh«ng dÉn ®iÖn nªn kh«ng x¶y ra mÐo do b·o hoµ tõ. NhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch: C: Tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ vµo Rt: §iÖn trë t¶I cña tÇng khuÕch ®¹i c«ng suÊt Q1. 4.19.3. Q2 bÞ ph©n cùc nghÞch nªn kh«ng dÉn.2. Trong thêi gian kh«ng dÉn ®iÖn trªn tranzito kh«ng cã dßng ®iÖn nguån ch¶y qua chØ cã dßng ®iÖn rØ I ceo rÊt nhá ch¶y qua. Rt: T¶i ngâ ra ¦u ®iÓm cña m¹ch lµ ë chÕ ®é ph©n cùc tÜnh kh«ng tiªu thô nguån cung cÊp do 2 tranzito kh«ng dÉn ®iÖn nªn kh«ng tæn hao trªn m¹ch. M¹ch ®Èy kÐo ghÐp trùc tiÕp: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ghÐp trùc tiÕp môc ®Ých lµ ®Ó bï mÐo t¹o tÝn hiÖu ®èi xøng chèng mÐo xuyªn giao. khi kh«ng ®¶m b¶o yÕu tè nµy d¹ng tÝn hiÖu ra dÔ bÞ mÐo nªn th«ng thêng nguån cung cÊp cho m¹ch thêng ®îc lÊy tõ c¸c nguån æn ¸p. ë nöa chu kú d¬ng cña tÝn hiÖu ngâ vµo Q1 ®îc ph©n cùc thuËn nªn dÉn ®iÖn. ®ù¬c sö dông chñ yÕu lµ cÆp tranzito hæ bæ ®èi xøng (lµ 2 tranzito cã c¸c th«ng sè kü thuËt hoµn toµn gièng nhau nhng kh¸c lo¹i pnp vµ npn. T1: BiÕn ¸p ghÐp tÝn hiÖu ngâ vµo T2: BiÕn ¸p ghÐp tÝn hiÖu ngâ ra. Nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch: tÝn hiÖu ngâ vµo ®îc ghÐp qua biÕn ¸p T1 ®Ó ph©n chia tÝn hiÖu ®a vµ cùc B cña hai tranzito. T¹i thêi ®iÓm chuyÓn tiÕp lµm viÖc cña 2 tranzito do ®Æc tÝnh phi tuyÕn cña linh kiÖn b¸n dÉn vµ ®Æc tÝnh tõ trÔ cña biÕn ¸p sÏ g©y ra hiÖn tîng mÐo xuyªn giao (mÐo ®iÓm giao). Nhîc ®iÓm cña m¹ch lµ mÐo xuyªn giao lín khi tÝn hiÖu vµo nhá.H×nh 4. ë biÕn ¸p T2 ghÐp tÝn hiÖu ngâ ra dßng ®iÖn ch¹y qua 2 tranzito ®îc ghÐp trë l¹i tõ hai nöa chu kú ®Ó ë ngâ ra cuén thø cÊp ®Õn Rt tÝn hiÖu ®îc phôc håi nguyªn d¹ng toµn kú ban ®Çu. khi c¶ hai vÕ khuÕch ®¹i kh«ng ®îc c©n b»ng. ®ång thêi cïng chÊt cÊu t¹o) H×nh 4. §Ó kh¾c phôc nhîc ®iÓm nµy ngêi ta cã thÓ m¾c c¸c m¹ch bï ®èi xøng. Q2 ®îc ph©n cùc thuËn nªn dÉn ®iÖn. R2: M¹ch ph©n cùc Q1. Q2: CÆp tranzito khuÕch ®¹i c«ng suÊt hæ bæ ®èi xøng M¹ch cã ®Æc ®iÓm lµ nguån cung cÊp cho m¹ch ph¶i lµ 2 nguån ®èi xøng. 94 .

20 H×nh 4.3.Ho¹t ®éng cña m¹ch: m¹ch ®îc ph©n cùc víi thiªn ¸p tù ®éng.20: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo ghÐp tô NhiÖm vô cña c¸c linh kiÖn trong m¹ch: Q1. §Ó kh¾c phôc nhîc ®iÓm nµy th«ng thêng ngêi ta dïng m¹ch ghÐp ra dïng tô. 95 . Q1 t¾t. Nhng dÔ bÞ mÐo xuyªn giao vµ cÇn nguån ®èi xøng lµm cho m¹ch ®iÖn cång kÒnh. ë b¸n kú ©m cña tÝn hiÖu Q2 dÉn dßng nguån ©m qua t¶i Rt. C2: Tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ ra ®Õn t¶i. C1: Tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ vµo. hiÖu suÊt lín vµ ®iÖn ¸p ph©n cùc ngâ ra ≈ 0v nªn cã thÓ ghÐp tÝn hiÖu ra t¶i trùc tiÕp.2. Q2: CÆp tranzito khuÕch ®¹i c«ng suÊt Q3: §¶o pha tÝn hiÖu R1. M¹ch nµy cã u ®iÓm ®¬n gi¶n. H×nh 4. M¹ch ®Èy kÐo ghÐp dïng tô:H×nh 4. VR: LÊy mét phÇn ®iÖn ¸p mét chiÒu ngâ ra quay vÒ kÕt hîp víi R4 lµm ®iÖn ¸p ph©n cùc cho Q3 lµm håi tiÕp ©m ®iÖn ¸p æn ®Þnh ®iÓm lµm viÖc cho m¹ch. Q2 t¾t kh«ng cho dßng ®iÖn nguån qua t¶i. ë b¸n kú d¬ng cña tÝn hiÖu Q1 dÉn dßng ®iÖn nguån d¬ng qua t¶i Rt.19: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo ghÐp trùc tiÕp 4. chèng mÐo hµi. R2: Ph©n cùc cho Q1. Q2 ®ång thêi lµ t¶i cña Q3 R3.3. phøc t¹p ®ång thêi dÔ lµm h háng t¶i khi tranzito bÞ ®¸nh thñng.

4. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é C vµ D: MÆc dï c¸c m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é A. D2:C¾t rµo ®iÖn ¸p ph©n cùc cho Q1 vµ Q2.22. Nhng cã nhîc ®iÓm dÔ bÞ mÐo 2 xuyªn giao nÕu chän chÕ ®é ph©n cùc cho 2 tranzito Q 1. C¸c m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é C l¹i Ýt ®îc sö dông trong khuÕch ®¹i ©m tÇn mµ chØ dïng trong c¸c m¹ch khuÕch ®¹i cao tÇn ®Ó chän läc sãng hµi mong muèn.4. Ho¹t ®éng cña m¹ch nµy chØ giíi h¹n ë c¸c tÇng céng hëng. 4. M¹ch ho¹t ®éng trong kho¶ng díi 1/2 chu kú tÝn hiÖu vµo.3.21: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo ghÐp tô c¶I tiÕn Trong ®ã C3: Läc bá thµnh phÇn xoay chiÒu cña tÝn hiÖu D1. khuÕch ®¹i chÕ ®é D còng ®îc øng dông kh¸ phæ biÕn v× cã hiÖu suÊt cao. 4. dao ®éng. D¹ng tÝn hiÖu ë ngâ ra vÉn ®îc biÓu diÔn ®Çy ®ñ c¶ chu kú cña tÝn hiÖu c¬ së hoÆc cña m¹ch céng hëng.M¹ch nµy cã ®Æc ®iÓm lµ cã ®é æn ®Þnh lµm viÖc t¬ng ®èi tèt. Trªn thùc tÕ m¹ch cã thÓ dïng tõ 1 ®Õn 4 ®i«t cïng lo¹i ®Ó c¾t rµo ®iÖn thÕ. Ngoµi ra víi sù ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ chÕ t¹o linh kiÖn hiÖn nay. KhuÕch ®¹i chÕ ®é C: M¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é C c¬ b¶n nh H×nh 4.21: H×nh 4. ®iÖn ¸p ph©n cùc ngâ ra Vo ≈ Vcc khi m¹ch lµm viÖc tèt. 96 .3. c¸c m¹ch c«ng suÊt thêng ®îc thiÕt kÕ s½n díi d¹ng m¹ch tæ hîp (IC) rÊt tiÖn lîi cho viÖc thiÕt kÕ m¹ch vµ thay thÕ trong söa ch÷a. vµ B thêng ®îc dïng khuÕch ®¹i c«ng suÊt. Q2 kh«ng phï hîp hoÆc tÝn hiÖu ngâ vµo cã biªn ®é kh«ng phï hîp víi thiÕt kÕ cña m¹ch vµ mét phÇn tÝn hiÖu ngâ ra quay trë vÒ theo ®êng håi tiÕp ©m lµm gi¶m hiÖu suÊt cña m¹ch ®Ó kh¾c phôc nhîc ®iÓm nµy ngêi ta cã thÓ dïng m¹ch cã d¹ng ë H×nh 4.1. AB.

C2: Khung céng hëng. Ngêi ta thêng chuyÓn tÝn hiÖu ®Çu vµo bÊt kú thµnh d¹ng xung tríc khi sö dông nã ®Ó truyÒn mét lîng t¶i c«ng suÊt lín vµ sÏ chuyÓn ngîc l¹i thµnh tÝn hiÖu sin ®Ó phôc håi tÝn hiÖu gèc khi cã yªu cÇu. Dßng cùc C ch¶y qua tranzito n¹p ®iÖn lªn cuén d©y L díi d¹ng tõ. mét phÇn ®Ønh b¸n kú d¬ng cña tÝn hiÖu lµm t¨ng ph©n cùc B cña tranzito lµm cho tranzito dÉn ®iÖn b·o hoµ. NÕu cã tÝn hiÖu ®Õn kÝch thÝch tiÕp tôc th× tÝn hiÖu ra sÏ liªn tôc.3. cuén d©y L x¶ ®iÖn qua tô C2 t¹o thµnh tÝn hiÖu d¹ng sin ë ngâ ra trªn cùc C. Víi hiÖu suÊt trªn 90% cña nã sÏ lµm t¨ng thªm hiÖu qu¶ cña m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt.2. KhuÕch ®¹i chÕ ®é D: KhuÕch ®¹i chÕ ®é D ®îc thiÕt kÕ ®Ó lµm viÖc víi tÝn hiÖu xung hoÆc tÝn hiÖu sè. Q: KhuÕch ®¹i c«ng suÊt L.22:M¹ ch khuÕ ® i c«ng suÊt chÕ® C nh ch ¹ é NhiÖm vô cña c¸c linh kiÖn trong m¹ch: C1: Liªn l¹c tÝn hiÖu kÝch thÝch ngâ vµo Rb: Ph©n cùc tranzito n»m s©u trong vïng ngng dÉn. m¸y photocopy… Ho¹t ®éng ii: Tù nghiªn cøu tµi liÖu. vµ ngîc l¹i.4. Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: ë tr¹ng th¸i b×nh thêng tranzito kh«ng dÉn ®iÖn do ®îc ph©n cùc n»m s©u trong vïng ngng dÉn nªn ®iÖn ¸p ngâ ra ≈ Vcc Khi cã kÝch thÝch nguån tÝn hiÖu tõ bªn ngoµi qua tô liªn l¹c C1. C3: Tô liªn l¹c lÊy tÝn hiÖu ngâ ra. ChÊm døt b¸n kú d¬ng cña tÝn hiÖu tranzito trë vÒ tr¹ng th¸i ngng dÉn. th¶o luËn tæ Tµi liÖu tham kh¶o: 97 .V c c L C 1 V i R b C 2 C 3 Q V o H× 4. 4. nÕu kh«ng cã tÝn hiÖu ®Õn kÝch thÝch ngâ vµo th× tÝn hiÖu ngâ ra sÏ cã d¹ng h×nh sin t¾t dÇn do tæn thÊt trªn khung céng hëng. Trong thùc tÕ m¹ch c«ng suÊt khuÕch ®¹i chÕ ®é D ®îc dïng réng r·i trong c¸c m¹ch t¹o xung quÐt hay t¹o cao thÕ ë m¸y thu h×nh.

M¾c kiÓu B chung c. 2 .X· héi. 1996. b.M¾c kiÓu C chung d. NguyÔn X©n Mai TS. 2003. C©u hái C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b 4. Electronic Technology. 4. HiÖp §µm Xu©n §iÖn tö c¬ së TËp 1. Basic electronics . 4. b. M¾c kiÓu B chung c. C¸c øng dông cña m¹ch khuÕch ®aÞ dïng tranzito trong kü thuËt. Hµ Néi. KÜ thuËt ®iÖn tö. Ph©n biÖt ®îc sù kh¸c nhau vµ gièng nhau cña c¸c lo¹i m¹ch khuÕch ®¹i. NXB Thèng kª. Ph©n tÝch m¹ch tranzito. 2003 S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD.1 M¾c tranzito nh thÕ nµo ®Ó cã tæng trë vµo nhá O O nhÊt? a. M¾c kiÓu B chung c. NXB Thèng kª. øng dông cña c¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng tranzito.M¾c kiÓu E chung.M¾c kiÓu C chung d. Lª Xu©n ThÕ §Æng v¨n ChuyÕt NguyÔn BÝnh Linh kiÖn ®iÖn tö.M¾c kiÓu E chung. Hµ Néi.M¾c kiÓu E chung. HCM. §iÖn tö c«ng suÊt. NXB Gi¸o dôc. NXB Gi¸o dôc.2 M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã tæng trë vµo lín O O nhÊt? a. Tuú vµo d¹ng m¹ch.Gi¸o tr×nh m¹ch ®iÖn tö kü thuËt t¬ng tù. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. tÝnh chÊt. 2003 Gi¸o tr×nh kÜ thuËt m¹ch ®iÖn tö. §ç xu©n Thô §ç Thanh H¶i. 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1.NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Minh Gi¸p NguyÔn Kim Giao. 2001 Néi dung cÇn nghiªn cøu: - CÊu t¹o. b. Hµ Néi. ChÊt b¸n dÉn §i«t vµ Tranzito . Hµ Néi.M¾c kiÓu C chung c¸ch t« c O d O O O O O 98 . Hµ Néi. Hµ Néi. 2002.3 M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã tæng trë ra nhá O O nhÊt? a. 2001 KÜ thuËt ®iÖn tö. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. 2001. NXB Gi¸o dôc. Tuú vµo d¹ng m¹ch. 2005. Hµ Néi. NXB Khoa häc . Hµ Néi. NXB Tæng hîp TP.

Trong thùc tÕ m¹ch khuÕch ®¹i Darlington cã mÊy O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 4.8 d. Tuú vµo d¹ng m¹ch. b. Tuú vµo d¹ng m¹ch M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã tæng trë ra lín nhÊt? a. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i Darlington? a. d. M¾c kiÓu B chung c. d.1 0 O O O O 4.TiÕp gi¸p BE ph©n cùc ngîc.TiÕp gi¸p BE ph©n cùc thuËn. Trong trêng hîp nµo tranzito ë tr¹ng th¸i ngng dÉn? a. M¾c kiÓu B chung c.4 4.1 2 O O O O 4. Gåm trêng hîp a vµ trêng hîp c. Gåm trêng hîp a vµ trêng hîp b. c. Tuú vµo d¹ng m¹ch. d. b. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn.M¾c kiÓu C chung d. §iÖn trë vµo nhá. Gåm trêng hîp a vµ trêng hîp c. b. b.4. §iÖn trë vµo lín.1 1 O O O O 4.M¾c kiÓu E chung. c. c. Tranzito m¾c nèi tiÕp.M¾c kiÓu C chung. Hai tranzito m¾c song song.TiÕp gi¸p BE ph©n cùc ngîc.M¾c kiÓu E chung.M¾c kiÓu C chung d. c.9 O O O O 4. d. TiÕp gi¸p BE ph©n cùc ngîc. d. M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã hÖ sè khuÕch ®¹i dßng lín h¬n 1? a.9. M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cho hÖ sè khuÕch ®¹i dßng vµ ®iÖn ¸p lín h¬n 1? a. M¾c kiÓu B chung c.1 O O O O 99 .M¾c kiÓu E chung. b. b.M¾c kiÓu C chung d. Tuú vµo d¹ng m¹ch M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p lín h¬n 1? a. HÖ sè khuÕch ®¹i dßng lín h¬n1. 4.7 4. Trêng hîp nµo tranzito dÉn ®iÖn b·o hoµ? a. b. TiÕp gi¸p BC ph©n cùc ngîc. Tranzito m¾c song song. M¹ch khuÕch ®¹i Darlington cã u ®iÓm g×? a. TiÕp gi¸p BE ph©n cùc thuËn.6 4. b. b.5 4.M¾c kiÓu E chung. Tuú vµo d¹ng m¹ch. d. Trêng hîp nµo tranzito ë tr¹ng th¸i khuÕch ®¹i? a. TiÕp gi¸p BC ph©n cùc ngîc.TiÕp gi¸p BE ph©n cùc thuËn. c. M¾c kiÓu B chung c. TiÕp gi¸p BC ph©n cùc thuËn. Hai tranzito m¾c nèi tiÕp.

1 8 4. Mét c¸ch m¾c. d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. b.1 6 4. c. M¹ch lµm viÖc nh mét khãa ®iÖn tö ®ãng më. Hai c¸ch m¾c. d. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é A? a. Cã ®é mÐo hµi nhá vµ c«ng suÊt lín nhÊt. b. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i ra nhá h¬n nöa tÝn hiÖu sin. c. c. Ba c¸ch m¾c. d. KhuÕch ®¹i ngâ ra. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i ra nhá h¬n nöa tÝn O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 100 .2 0 c¸ch m¾c? a. M¹ch lµm viÖc nh mét khãa ®iÖn tö ®ãng më. Cho ra t¶i c«ng suÊt lín nhÊt cã thÓ. b.3 4. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é C? a. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú cña tÝn hiÖu. Bèn c¸ch m¾c. KhuÕch ®¹i tÝn hiÖu bÊt kú. c. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu. b. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú cña tÝn hiÖu. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú cña tÝn hiÖu. KhuÕch ®¹i trùc tiÕp tÝn hiÖu vµo. b.1 4 4. c. Lµ tÇng cuèi cïng cña bé khuÕch ®¹i. c. c. KhuÕch ®¹i sai lÖch gi÷a hai tÝn hiÖu vµo. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt? a.1 7 4. M¹ch khuÕch ®¹i Darlington ®îc dïng lµm g×? a.1 5 4. d. d. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i ra nhá h¬n nöa tÝn hiÖu sin.1 9 4. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i ra nhá h¬n nöa tÝn hiÖu sin. Tïy vµo yªu cÇu cña m¹ch ®iÖn. c. TÊt c¶ ®Òu sai. b. M¹ch lµm viÖc nh mét khãa ®iÖn tö ®ãng më. M¹ch khuÕch ®¹i vi sai cã tÝnh chÊt g×? a. KhuÕch ®¹i ngâ vµo. d. b. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®aÞ chÕ ®é D? a. KhuÕch ®¹i trung gian. b. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú cña tÝn hiÖu. d. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é B? a.

1. hiÖu chØnh. Gi¸o viÖn híng dÉn ban ®Çu häc sinh thùc hiÖn c¸c néi dung díi sù theo dâi. S¬ ®å c¸c m¹ch ®iÖn thùc tÕ M¸y ®o VOM hiÓn thÞ sè hoÆc hiÓn thÞ kim M¸y hiÖn sãng hai tia 40 MHz M¸y tÝnh vµ phÇn mÒm thiÕt kÕ m¹ch Bé nguån cho thÝ nghiÖm Má hµn a. d. thiÕt bÞ. VËt liÖu (nh÷ng thø tiªu hao trong qu¸ tr×nh thùc hµnh): C¸c linh kiÖn thô ®éng rêi C¸c tranzito dïng ®Ó l¾p m¹ch theo yªu cÇu thùc hµnh M¹ch in Nhùa th«ng Ch× hµn Bµi thùc hµnh 1: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch cùc E chung (E-C) L¾p r¸p m¹ch: . më.hiÖu sin.4 häc sinh. söa ch÷a c¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng tranzito b. H×nh thøc tæ chøc: Tæ chøc theo nhãm nhá mçi nhãm tõ 2 . Nghiªn cøu. vËt liÖu dïng cho thÝ nghiÖm: 3. M¹ch lµm viÖc nh mét khãa ®iÖn tö ®ãng Ho¹t ®éng iii: Thùc hµnh t¹i xëng trêng a. thùc hµnh): Dông cô. chØ dÉn cña gi¸o viªn. Néi dung: - Thùc hµnh l¾p r¸p c¸c m¹ch khuÕch ®aÞ dïng tranzito . c. Dông cô. M¹ch khuÕch ®¹i m¾c theo kiÓu E-C: Theo s¬ ®å m¹ch ®iÖn +V +V C¸c bµi thùc hµnh Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Vi: Ngâ vµo Rb2 Rc = 1KΩ Re = 100Ω Re Vi: Ngâ vµo Re Rc = 1KΩ Re = 100Ω 101 . thiÕt bÞ (nh÷ng thø kh«ng tiªu hao trong qu¸ tr×nh b.

Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra khi t¨ng nguån vµ cho nhËn xÐt. Bµi thùc hµnh 3: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch cùc C chung (C-C) 102 . . ghi l¹i sè liÖu vµ cho nhËn xÐt vÒ mèi t¬ng quan gi÷a c¸c yÕu tè: §iÖn ¸p Vc Vb 3V 4V 5V 6V 7V 8V 9V 10V 11V 12V . 6V. Thùc hiÖn tÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p trong c¸c trêng hîp. Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra khi t¨ng nguån vµ cho nhËn xÐt.8KΩ Rb1 = 220KΩ .Cho tÝn hiÖu h×nh sin ngâ vµo 1Vpp.Rb1 = 22KΩ Rb2 = 1. LÇn lît gi÷ nguå ë 3 møc 3V. Bµi thùc hµnh 2: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch cùc B chung (B-C) .Cho nguån cung cÊp ®iÒu chØnh ®îc tõ 3 .Thùc hiÖn tÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p trong c¸c trêng hîp.8KΩ Cho nguån cung cÊp ®iÒu chØnh ®îc tõ 3 – 12 v vµo m¹ch ®iÖn t¨ng dÇn ®iÖn ¸p. 12V t¨ng dÇn biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo ®Õn 3Vpp quan s¸t d¹ng sãng vµ cho nhËn xÐt. ghi l¹i sè liÖu vµ cho nhËn xÐt vÒ mèi t¬ng quan gi÷a c¸c yÕu tè: 3V 4V 5V 6V 7V 8V 9V 10V 11V 12V §iÖn ¸p Vc Vb - Cho tÝn hiÖu h×nh sin ngâ vµo 1Vpp. .LÇn lît gi÷ nguå ë 3 møc 3V.M¹ch m¾c theo kiÓu B-C: Theo s¬ ®å m¹ch ®iÖn +V Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Vi: Ngâ vµo Rb2 Re Rc = 1KΩ Re = 100Ω - Rb1 = 22KΩ Rb2 = 1.12 V vµo m¹ch ®iÖn t¨ng dÇn ®iÖn ¸p. 12V t¨ng dÇn biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo ®Õn 3Vpp quan s¸t d¹ng sãng vµ cho nhËn xÐt. 6V.

8 KΩ.Thùc hiÖn tÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p trong c¸c trêng hîp. . 6V. 12V t¨ng dÇn biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo ®Õn 3Vpp quan s¸t d¹ng sãng vµ cho nhËn xÐt. Bµi thùc hµnh 4: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch Cascode L¾p r¸p m¹ch: + Vcc R1 C1 + R4 + C4 Q1 R2 Vo C3 Vo C2 Vi + Q2 R3 + R5 R1 = 22KΩ.. R3 = 1.Kh¶o s¸t m¹ch ®iÖn: 103 . .047/ 50v. C2 = C3 = C4 = 10µF/ 50v .8KΩ Cho nguån cung cÊp ®iÒu chØnh ®îc tõ 3 – 12 v vµo m¹ch ®iÖn t¨ng dÇn ®iÖn ¸p.LÇn lît gi÷ nguån ë 3 møc 3V.Cho tÝn hiÖu h×nh sin ngâ vµo 1vpp.M¾c mach theo kÓu C-C: Theo s¬ ®å m¹ch ®iÖn +V Rb1 Nguån cung cÊp Rc Vi: Ngâ vµo Rb2 Vo: Ngâ ra Re = 1KΩ Rc = 100Ω - Rb1 = 22KΩ Rb2 = 1. Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra khi t¨ng nguån vµ cho nhËn xÐt. C1 = . ghi l¹i sè liÖu vµ cho nhËn xÐt vÒ mèi t¬ng quan gi÷a c¸c yÕu tè: 3V 4V 5V 6V 7V 8V 9V 10V 11V 12V §iÖn ¸p Vc Vb . R2 = 10KΩ.

Q2 Dïng C1815 + Thùc hiÖn l¾p r¸p m¹ch theo s¬ ®å + Dïng ®ång hå VOM ®o ®iÖn ¸p ë c¸c ch©n tranzito vµ ghi l¹i sè liÖu.Q1.Thay ®æi c¸c gi¸ trÞ R1.CÊp nguån cho m¹ch ®iÖn 12VDC §o ®iÖn ¸p ph©n cùc ë c¸c ch©n B. vµ R4 cho nhËn xÐt vÒ hÖ sè khuÕch ®¹i tÝn hiÖu. Cho tÝn hiÖu ngâ vµo d¹ng sin cã biªn ®é 2Vpp quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra vµ cho nhËn xÐt. R3. E cña c¸c tranzito ®Ó ghi l¹i sè liÖu ë tr¹ng th¸i ph©n cùc tÜnh.Re = 2k2 .9:M¹ ch khuÕ ® i § alington nh ch ¹ .X¸c ®Þnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p cña m¹ch ®iÖn. Bµi thùc hµnh 6: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch khuÕch ®¹i vi sai L¸p r¸p m¹ch khuÕch ®¹i vi sai: H×nh 4.Nguån Vcc = 12V . . + Cho tÝn hiÖu d¹ng sin 3V AC vµo cùc B qua ®iÖn trë h¹n dßng 10k. Quan s¸t vµ vÏ d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra.12: M¹ch khuÕch ®¹i vi sai ë chÕ ®é mét chiÒu 104 . R2. Bµi thùc hµnh 5: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch Darlington  M¹ch khuÕch ®¹i Darlington + Vcc Rb Q1 Q2 Re Vo Vi H× 4. Cho tÝn hiÖu ngâ vµo cã d¹ng xung vu«ng 2Vpp tÇn sè 1kHz thùc hiÖn l¹i c«ng viÖc vµ cho nhËn xÐt. C. Cho nhËn xÐt. . Dïng VOM ®o l¹i chÕ ®é ph©n cùc ®Ó cã nhËn xÐt vÒ d¹ng m¹ch khi cha cã tÝn hiÖu vµo vµ khi cã tÝn hiÖu vµo. Gi¶i thÝch hiÖn tîng.Rb = 120k . + TÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng vµ ¸p cña m¹ch ®iÖn.

Cho tÝn hiÖu ngâ vµo ë 01 cùc B vµ quan s¸t d¹ng sãng ngâ ra. Cho nhËn xÐt trong hai trêng hîp. .15: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A t¶i dïng ®iÖn trë + Nguån Vcc = 12V + Rc = 2 kΩ + Rb = 220KΩ + C = 0. M¾c m¹ch theo s¬ ®å díi ®©y: 105 . Gi¶i thÝch hiÖn tîng.§o diÖn ¸p ph©n cùc trªn c¸c ch©n B vµ C cña tranzito Q1 vµ Q2 cho nhËn xÐt vµ gi¶i thÝch kÕt qña ®o. Quan s¸t d¹ng sãng ngâ ra trªn C1 vµ C2. Bµi thùc hµnh 7: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹chkhuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A * L¾p r¸p m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®¬n: (chÕ ®é A) M¹ch khuÕch ®¹i dïng ®iÖn trë nh s¬ ®å díi ®©y: H×nh 4. .Cho tÝn hiÖu d¹ng sin ngâ vµo B1 vµ B2 3VAC /50 Hz qua hai ®iÖn trë h¹n dßng 10 kΩ.1μf / 50v + Q = D401 §o diÖn ¸p ph©n cùc C cña tranzito vµ hiÖu chØnh l¹i ®iÖn trë R b sao cho ®iÖn ¸p ph©n cùc C = 1/2 Vcc (=6V) Cho tÝn hiÖu ngâ vµo d¹ng sin Vi = 1v/ 50 Hz. Dïng m¸y hiÖn sãng ®o biªn ®é ngâ vµo vµ ®o biªn ®é ngâ ra: + TÝnh hÖ sè kuÕch ®¹i cña m¹ch ®iÖn (hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p) + Quan s¸t d¹ng sãng tÝn hiÖu ngâ vµo vµ ngâ ra cho nhËn xÐt. + G¾n t¶i ngâ ra cùc C 100Ω qua tu liªn l¹c 1μF quan s¸t d¹ng sãng vµ nhËn xÐt Khi t¶i gi¶m dÇn.Thùc hiÖn l¾p r¸p trªn panen ch©n c¾m .+ + + + + Nguån Vcc = ± 12V Q1. Q2: C1815 Rc1=Rc2 = 10 kΩ Re = 1 kΩ RB1= RB2 = 220 kΩ .

¸p cña m¹ch + Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ra + NhËn xÐt tÝn hiÖu ngâ ra trong tr¬nghf hîp dïng biÕn ¸p vµ kh«ng dïng biÕn ¸p Bµi thùc hµnh 8: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch c«ng suÊt chÕ ®é B . N2= 8Ω Cho tÝn hiÖu d¹ng sin 1VAC.18: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo dïng biÕn ¸p Trong s¬ ®å m¹ch ®iÖn. B562 hoÆc t¬ng ®¬ng + Q3: C945 hoÆc C1815 + R4: 2k2 + R1: 4k7 + R2: 470 Ω + R3100k Ω + Rt: Loa 8 Ω hoÆc ®iÖn trë R = 10 Ω + VR: 100 k Ω 106 . ®iÖn trë Rc ®îc thay b»ng biÕn ¸p T cã N1=100 Ω.20: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo ghÐp tô + Nguån Vcc = 12V + Q1. + TÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng.H×nh 4.Q2 : cÆp = tranzito hæ bæ ®èi xøng D468.C * L¾p r¸p m¹ch khuÕch ®¹i ®Èy kÐo ghÐp ra dïng tô: M¾c m¹ch theo s¬ ®å díi ®©y: H×nh 4.

............. .......ChÕ ®é ho¹t ®éng cña Q1. Q3.......... + E cña Q1 vµ Q2: ..+ C1: 10 mF + C2: 470mF .........§o vµ ghi nhËn ®iÖn ¸p trªn c¸c ch©n cña tranzito Q1...................Cho tÝn hiÖu ngâ vµo cã d¹ng sin 1 kHz........ ........... + B vµ C cña Q3: .. .....ChÕ ®é ho¹t ®éng cña Q3 ...§iÒu chØnh VR sao cho ®iÖn ¸p ngâ ra = Vcc/2.Gi¶i thÝch nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña toµn m¹ch 107 ..... ....... Q2 .............. Quan s¸t vµ vÏ d¹ng tÝn hiÖu ngâ ra trªn c¸c ch©n......... Q2....

1. Trong c¸c bé dao ®éng sin ngoµi c¸c linh kiÖn ®iÖn tö.Tranzito BJT ngµy cµng cã tuæi thä cao nªn cµng ®îc sö dông réng r·i trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö thay thÕ cho c¸c ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng. tranzito BJT ngµy cµng ho¹t ®éng ®îc ë tÇn sè cao cã tÝnh æn ®Þnh. nhÊt lµ trong c¸c m¹ch ®iÖn tö ®¬n gi¶n. . • KiÓm tra. do ®ã ®îc sö dông rÊt thuËn tiÖn trong c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp cã rung ®éng c¬ häc lín. M¹ch dao ®éng: 5. m¹ch øng dông dïng tranzito BJT ®îc sö dông réng r·i trong c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp vµ trong ®êi sèng x· héi. söa ch÷a c¸c m¹ch øng dông ®¹t yªu cÇu kü thuËt. Môc tiªu thùc hiÖn: Häc xong bµi häc nµy. Ho¹t ®éng I: Häc lÝ thuyÕt trªn líp cã th¶o luËn 5. xÐn tÝn hiÖu. Víi c¸c u ®iÓm trªn.1.Víi sù tiÕn bé cña lÜnh vùc vËt lý chÊt r¾n. • M¹ch xÐn. Nghiªn cøu c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito lµ nhiÖm vô quan träng cña ngêi thî söa ch÷a ®iÖn tö trong kiÓm tra. M¹ch dao ®éng ®a hµi: • Trong kü thuËt.Bµi 5 C¸c m¹ch øng dông dïng tranzito m· bµi: cie 01 09 05 Giíi thiÖu: Ngoµi c«ng dông chÝnh lµ khuÕch ®¹i tranzito cßn cã c¸c c«ng dông kh¸c lµ t¹o ra c¸c nguån tÝn hiÖu. • ThiÕt kÕ c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito ®¬n gi¶n theo yªu cÇu kÜ thuËt. bÊt kú mét bé dao ®éng kh«ng ®iÒu hoµ nµo còng ®îc coi lµ mét dao ®éng kh«ng sin. biÕn ®æi nguån trong m¹ch ®iÖn nh t¹o c¸c xung ®iÒu khiÓn. thay thÕ c¸c linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö trong thùc tÕ.. . biÕn ®æi c¸c tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn. ghim møc tÝn hiÖu. Néi dung: • M¹ch dao ®éng.1. • L¾p r¸p c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito ®¬n gi¶n ®¹t yªu cÇu kü thuËt. häc viªn cã n¨ng lùc: • Gäi tªn c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito chÝnh x¸c trªn s¬ ®å m¹ch ®iÖn vµ thùc tÕ.. ®Ó t¹o ra c¸c dao ®éng kh«ng sin ngêi ta thêng dïng c¸c bé dao ®éng tÝch tho¸t.C¸c m¹ch dïng tranzito BJT chÞu va ch¹m c¬ häc. æn ®Þnh nguån ®iÖn cung cÊp. trong m¹ch cßn cã m¹ch dao ®éng gåm hai phÇn tö ph¶n kh¸ng lµ cuén d©y (L) vµ tô ®iÖn (C) Trong c¸c bé dao ®éng tÝch tho¸t phÇn tö tÝch tr÷ n¨ng lîng ®îc n¹p ®iÖn vµ sau ®ã nhê thiÕt bÞ chuyÓn m¹ch nã phãng ®iÖn ®Õn mét møc x¸c 108 . VÒ nguyªn t¾c. • M¹ch æn ¸p. .

- H×nh 5. • M¹ch dao ®éng ®a hµi lµ m¹ch dao ®éng tÝch tho¸t t¹o ra c¸c xung vu«ng. Q2.®Þnh nµo ®ã råi l¹ ®îc n¹p ®iÖn.1. Tuy vËy. M¹ch cã thÓ c«ng t¸c ë ba chÕ ®é: ChÕ ®é tù dao ®éng gäi lµ tr¹ng th¸i tù kÝch (kh«ng æn) ChÕ ®é ®ång bé (®¬n æn) ChÕ ®é ®îi (lìng æn) 5. R2 = R3. NÕu viÖc phãng ®iÖn ®îc thùc hiÖn qua ®iÖn trë th× gÇn nh toµn bé n¨ng lîng ®îc tÝch luü ®Òu ®îc tiªu hao díi d¹ng nhiÖt. cùc B cña tranzito Q1 cã ®iÖn ¸p d¬ng h¬n ®iÖn ¸p cùc B cña tranzito Q2. lµm cho ®iÖn ¸p t¹i ch©n C cña Q1 109 . ®a tÝn hiÖu xung tõ tranzito Q1 sang tranzito Q2 vµ ngîc l¹i. R3 cã t¸c dông ph©n cùc cho c¸c tranzito Q1. C t¹o ra c¸c xung vu«ng ho¹t ®éng ë chÕ ®é tù dao ®éng. C¸c ®iÖn trë R1. c¸c linh kiÖn R vµ C cã cïng trÞ sè nh nhau.1. Q2 lo¹i npn. Th«ng thêng m¹ch dïng R.1: M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn M¹ch trªn H×nh 5. C¸c trÞ sè cña c¸c linh kiÖn R cµ C cã t¸c dông quyÕt ®Þnh ®Õn tÇn sè dao ®éng cña m¹ch.1 cã cÊu tróc ®èi xøng: c¸c tranzito cïng th«ng sè vµ cïng lo¹i (hoÆc npn hoÆc pnp). cho nªn khi cÊp nguån V cc cho m¹ch ®iÖn. Q4. C¸c tô C1. gãp phÇn lµm cho m¹ch dao ®éng. H×nh 5. Nh vËy m¹ch dao ®éng tÝch tho¸t thêng gåm hai phÇn tö chÝnh ®ã lµ: Cuén d©y (L) vµ ®iÖn trë (R) hoÆc tô ®iÖn (C) vµ ®iÖn trë (R). C¸c linh kiÖn trong m¹ch cã nh÷ng chøc n¨ng riªng. trong thùc tÕ. kh«ng thÓ cã c¸c tranzito vµ linh kiÖn ®iÖn trë vµ tô ®iÖn gièng nhau tuyÖt ®èi.  CÊu t¹o Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn.M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn: §Þnh nghÜa: M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn lµ m¹ch dao ®éng tÝch tho¸t dïng R. C2 cã t¸c dông liªn l¹c. C1 = C2. trong m¹ch trªn H×nh 5. sÏ cã mét trong hai tranzito dÉn tríc hay dÉn m¹nh h¬n.1. v× chóng ®Òu cã sai sè. R3 lµm gi¶m ¸p vµ còng lµ ®iÖn trë t¶i cÊp nguån cho Q1. Gi¶ sö ph©n cùc cho tranzito Q1 cao h¬n. c¸c nh¸nh m¹ch cã tranzito Q1 vµ Q2 ®èi xøng nhau: 2 tranzito cïng th«ng sè vµ cïng lo¹i npn. ngêi ta thêng dïng c¸c tranzito Q1.1.1 minh ho¹ cÊu t¹o cña m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng tranzito vµ c¸c linh kiÖn R vµ C . c¸c linh kiÖn ®iÖn trë vµ tô ®iÖn t¬ng øng cã cïng trÞ sè: R1 = R4. C lµ chñ yÕu. C¸c ®iÖn trë R2.  Nguyªn lý häat ®éng Nh ®· nªu trªn. Q1 dÉn tríc Q2.

®Ó vËn dông kiÕn thøc khi söa ch÷a m¹ch trong c¸c thiÕt bÞ.1) Do m¹ch ®èi xøng. t2: thêi gian n¹p vµ x¶ ®iÖn trªn m¹ch R1. ®iÖn ¸p d¬ng trªn ch©n tô t¨ng ®iÖn ¸p cho cùc B cña Q2. lµm ®iÖn ¸p t¹i ch©n B cña Q1 gi¶m thÊp.C) T (5. T = (t1 + t2) = 0. R2 . tô C2 ®îc n¹p ®iÖn tõ nguån qua R3 ®Õn Q2 vÒ ©m nguån.C 2 ) T f= (5. C2) (5. Tuy vËy. Tô C1 x¶ ®iÖn qua mèi nèi B-E cña Q2 lµm cho dßng IB2 t¨ng cao lµm cho tranzito Q2 dÉn b·o hoµ. §Õn khi tô C2 n¹p ®Çy.4 (R B . Trªn cùc C cña 2 tranzito Q1 vµ Q2 xuÊt hiÖn c¸c xung h×nh vu«ng. ta cã c«ng thøc tÝnh tÇn sè xung nh sau: f= 1 1 = 0. ngêi ta cßn hay dïng IC 555 hoÆc IC sè. chu kú T ®îc tÝnh b»ng thêi gian tô n¹p ®iÖn vµ x¶ ®iÖn trªn m¹ch. + M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn còng cã 2 tr¹ng th¸i dÉn b·o hßa vµ tr¹ng th¸i ngng dÉn nhng cã mét tr¹ng th¸i æn ®Þnh vµ mét tr¹ng th¸i kh«ng æn ®Þnh.3) 1 1 ≈ 1. nªn viÖc l¾p r¸p m¹ch dao ®éng. C1 ®Õn Q1 vÒ ©m nguån.2.C1 + R 3 . dßng IB1 t¨ng cao dÉn ®Õn Q1 dÉn b·o hßa. Trong khi ®ã. Q2 chuyÓn tõ tr¹ng th¸i ngng dÉn sang tr¹ng th¸i dÉn ®iÖn.4) Ngµy nay. Khi ngâ vµo nhËn mét xung kÝch thÝch th× ngâ ra sÏ nhËn ®îc mét xung cã ®é réng tïy thuéc vµo tham sè cña m¹ch vµ tham sè 110 . 5.M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn:  CÊu t¹o §Ó dÔ dµng ph©n biÖt gi÷a m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn vµ dao ®«ng ®a hµi ®¬n æn.4. C2: tô liªn l¹c.2: D¹ng xung trªn c¸c tranzito Q1 vµ Q2 theo thêi gian Tõ ®ã. tô C1 n¹p ®iÖn tõ nguån qua R2. §Õn khi tô C1 n¹p ®Çy. qu¸ tr×nh diÔn ra ngîc l¹i. lµm cho cùc B cña Q2 gi¶m xuèng. khi ®iÖn ¸p cÊp nguån. C1+R3 . m¹ch sÏ gi÷ tr¹ng th¸i nµy nÕu kh«ng cã sù t¸c ®éng tõ bªn ngoµi. ngoµi viÖc dïng tranzito.69 (R2 . Q2 nhanh chãng ngng dÉn. C1 = 1.69 .gi¶m. R3: ®iÖn trë ph©n cùc B cho tranzito Q1 vµ Q2 C1. ta cã: T = 2 x 0. trong khi ®ã.2) Trong ®ã: t1. + ë trang th¸i b×nh thêng.69 (R 2 .1. C2 (5.1. ngêi häc cÇn chó ý c¸ch m¾c c¸c linh kiÖn trªn m¹ch. chóng ta cÇn n¾m v÷ng cÊu t¹o vµ ho¹t ®éng cña m¹ch dao ®éng ®a hµi dïng tranzito. Q1 tõ tr¹ng th¸i dÉn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn. cßn gäi lµ tô håi tiÕp xung dao ®éng Q1 Q2 t t H×nh 5. c«ng nghÖ chÕ t¹o IC rÊt ph¸t triÓn.R3 .

nªn m¹ch cßn ®îc gäi lµ m¹ch ®Þnh thêi. M¹ch gi÷ nguyªn tr¹ng th¸i nµy nÕu kh«ng cã xung ©m t¸c ®éng tõ bªn ngoµi vµo cùc B tranzito Q2 qua tô C2. ®iÖn ¸p t¹i cùc C cña Q2 t¨ng cao. Vcc Rc1 C1 Rb2 Rb1 C2 Rc2 Q1 Rb C'2 Q2 -Vb Vi H×nh 5. §ång thêi ®iÖn trë Rb nhËn ®iÖn ¸p ©m -VB ®Æt vµo cùc B tranzito Q1 cïng víi ®iÖn ¸p Vcc lÊy tõ ®iÖn trë Rb1 lµm cho cùc B tranzito Q1 cã gi¸ trÞ nhá h¬n 0. ®iÖn ¸p trªn cùc C cña Q1 t¨ng cao ≈ Vcc.7 v t Vc c VC1 VB2 0.6 V dÉn ®iÖn b·o hßa ®iÖn ¸p trªn cùc C cña Q2 ≈ 0 V. lóc nµy tô C1 x¶ ®iÖn qua Q1 lµm cho ®iÖn ¸p ph©n cùc B cña Q2 cµng gi¶m. Tô C1 ®îc n¹p ®iÖn tõ nguån qua ®iÖn trë Rc1 qua mèi nèi BE cña Q2 .3) .3: M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn .Khi cã xung ©m t¸c ®éng vµo cùc B cña tranzito Q2 lµm cho Q2 tõ tr¹ng th¸i dÉn b·o hoµ chuyÓn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn.Khi cÊp nguån cho m¹ch: Vcc cÊp dßng qua ®iÖn trë Rb2 lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña Q2 t¨ng cao h¬n 0. . 0. tranzito Q1 dÉn b·o hoµ.7 t t 111 t . qua tô liªn l¹c C2 lµm cho ®iÖn ¸p ph©n cùc B cña Q1 t¨ng cao lµm cho Q1 tõ tr¹ng th¸i ngng dÉn sang tr¹ng th¸i dÉn. tô C1 n¹p ®iÖn nhanh tõ Rc1 qua tiÕp gi¸p BEQ2.Khi chÊm døt xung kÝch vµo cùc B cña Q2.nµy cã thÓ ®Þnh tríc. tranzito Q2 chuyÓn tõ tr¹ng th¸i dÉn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn. M¹ch ®îc chuyÓn trang th¸i Q1 dÉn b·o hoµ.  Nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña m¹ch (H×nh 5. cßn Q1 chuyÓn tõ tr¹ng th¸i dÉn sang tr¹ng th¸i VB1 ngng dÉn trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu. sau thêi gian xung ra m¹ch sÏ tù trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu. lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc BQ2 t¨ng cao Q2 nhanh chãng chuyÓn tr¹ng th¸i tõ ngng dÉn sang tr¹ng th¸i dÉn b·o hoµ.3 V tranzito Q1 ngng dÉn. lóc nµy ®iÖn thÕ t¹i cùc C cña Q2 t¨ng cao qua tô C2 lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña Q1 t¨ng.

NÕu c¸c xung kÝch thÝch liªn tiÕp cã thêi gian qu¸ ng¾n sÏ lµm cho m¹ch dao ®éng kh«ng lµm viÖc ®îc trong trêng hîp nµy ngêi ta nãi m¹ch bÞ nghÏn.7)  C¸c th«ng sè kü thuËt c¬ b¶n cña m¹ch: .69 Rb2.3  §iÒu kiÖn lµm viÖc cña m¹ch ®¬n æn: a) ChÕ ®é ph©n cùc: §¶m b¶o sao cho tranzito dÉn ph¶i dÉn b·o hßa vµ trong s¬ ®å H×nh 5.§é réng xung lµ thêi gian t¹o xung ë ngâ ra m¹ch cã xung kÝch thÝch. V× trong thùc tÕ sau khi hÕt thêi gian xung m¹ch kh«ng trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu ngay do tô C1 n¹p ®iÖn qua Rc1 t¨ng theo c«ng thøc τ n¹p = Rc1. NÕu gäi: Ti: thêi gian lÆp l¹i xung kÝch Tx: thêi gian xung Th: thêi gian phôc håi Ta cã: Ti > Tx + Th (5.Thêi gian håi phôc lµ thêi gian m¹ch chuyÓn tõ tr¹ng th¸i xung trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu. Ta cã c«ng thøc sau: tx = 0.6) (k lµ hÖ sè b·o hßa s©u vµ k = 2 ÷ 4) b) Thêi gian ph©n c¸ch: lµ kho¶ng thêi gian nhá nhÊt cho phÐp gi÷a 2 xung kÝch më. nhng thêng chØ tÝnh Th = 4.7v) Rb 2 Rb 2 Ic 2 Ic 2 Ic 2 ≈ IB2 > thêng chän IB2 = k .C1 Tô n¹p ®Çy trong thêi gian 5τ .8) .H×nh 5. M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn cã thÓ lµm viÖc ®îc.2v) Vcc − Vbesat Vcc ≈ víi (Vbe sat ≈ 0.C1 (5.3 Q2 ph¶i dÉn b·o hßa nªn: Ic2 = (5. phô thuéc chñ yÕu vµo tô håi tiÕp vµ ®iÖn trë ph©n cùc Rb2. βsat βsat βsat (5.4: D¹ng sãng ë c¸c ch©n ra cña m¹ch ë H×nh 5. phô thuéc chñ yÕu vµo thêi gian n¹p ®iÖn qua tô.10) 112 .RC1 (5.5) IB2 = Vcc − Vcesat Vcc ≈ Rc 2 Rc 2 víi (VCE sat ≈ 0.9) §é réng xung t= tx + th (5.

0.5) Vcc Rc1 Rb2 Rb1 C1 Rc2 Q1 D C2 Vi Ry Rb Q2 H×nh 5. b) M¹ch ®¬n æn cã xung kÝch vµo cùc C 113 . do kh«ng cã nguån -VB nªn dßng ph©n cùc IB nhá. biªn ®é xung vu«ng ©m do Q1 t¹o ra: V1 =Vcc . §iÖn trë Ri dïng ®Ó tho¸t dßng x¶ cña tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ vµo Vi. ®iÖn trë RB nèi vá m¸y nªn RB ®îc chän cã trÞ sè nhá h¬n. Q1 ngng dÉn.. §i«t D c¾t bá xung d¬ng kÝch thÝch ®Æt vµo.2V ≈ Vx  Mét sè m¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn kh¸c a) M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn dïng mét nguån: (H×nh 5. nªn kh¶ n¨ng chèng nhiÔu thÊp. ®é nhËy tranzito t¨ng.2 V Vc2 = Vcc Rb 2 = Vx Rc1 + Rb 2 Nh vËy.Biªn ®é xung ra: ë tr¹ng th¸i æn ®Þnh. Q2 b·o hßa nªn ta cã: Vc1 ≈ Vcc Vc2 = Vce sat ≈ 0. Tuy nhiªn.5: M¹ch ®a hµi ®¬n æn dïng mét nguån Trong m¹ch kh«ng dïng nguån -VB.2V ≈ Vcc vµ biªn ®é xung vu«ng d¬ng do Q2 t¹o ra: V2 =Vx .0.

5. tô C2 m¾c song song víi m¹ch ®Ó ë kho¶ng thêi gian Q1 xuÊt hiÖn xung tô C2 xem nh nèi t¾t tÝn hiÖu truyÒn th¼ng vÒ cùc B cña Q2 tøc thêi lµm cho Q2 chuyÓn tr¹ng th¸i nhanh. M¹ch dao ®éng ®a hµi lìng æn: * CÊu t¹o: XÐt mét m¹ch ®¶o pha nh giíi thiÖu trªn H×nh 5. tuy nhiªn xung kÝch thÝch ph¶i cã biªn ®é ®ñ lín ®Ó lµm cho ®i«t D ph©n cùc thuËn s©u vµ ®i«t D ph¶i dïng lo¹i ®i«t cã ®iÖn ¸p ph©n cùc thuËn VAK nhá kho¶ng 0. M¹ch ®¬n æn dïng tô gia tèc §Ó chuyÓn nhanh tr¹ng th¸i Q2 tõ ngng dÉn sang b·o hßa.1.Vcc Rc1 Rb2 Rb1 C1 Rc2 RC2 Ri Q1 Q2 C2 Rb Vi H×nh 5. Q2 lµ tranzito ë tr¹ng th¸i b×nh thêng kh«ng dÉn.4 V.1.8 114 .2 V ÷ 0. cã nh vËy m¹ch lµm viÖc míi cã hiÖu qu¶ tèt. D¹ng m¹ch nµy cã kh¶ n¨ng kh¸ng nhiÔu tèt h¬n. c) M¹ch ®¬n æn dïng tô gia tèc: Vcc Rc1 Rb2 Rb1 C1 Rc2 C2 Q1 D Ci Vi Ri Rb Q2 H×nh 5. nªn tô C2 gäi lµ tô gia tèc. xung ©m ®Æt vµo cùc C cña Q2 qua ®i«t D lµm chuyÓn tr¹ng th¸i lµm viÖc cña m¹ch b»ng c¸ch lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc C cña tranzito Q2 gi¶m thÊp.7.2.6: Mét d¹ng kh¸c m¹ch ®a hµi ®¬n æn Trong m¹ch.

chØ kh¸c nhau ë c¸ch vÏ *Nguyªn lÝ ho¹t ®éng Hai m¹ch Q1 vµ Q2 ®îc m¾c linh kiÖn c©n xøng nhau Rc1 = Rc2 R1 = R2 RB1 = RB2 Q1 vµ Q2: cïng lo¹i Khi th«ng ®iÖn do ®Æc tÝnh cña linh kiÖn trong m¹ch kh«ng hoµn toµn gièng nhau tuyÖt ®èi nªn sÏ cã mét tranzito dÉn tríc.F) Vcc RC1 RB1 RB2 Q1 R1 R2 Q2 RC2 -Vcc H×nh 5.R c R1 b R Q H×nh 5. M¹ch ®îc gäi lµ m¹ch ®a hµi lìng æn hay FLIP-FLOP Ký hiÖu lµ (F.8: M¹ch ®¶o pha Trong m¹ch tranzito Q ®îc ph©n cùc s©u trong vïng ngng dÉn nhê ®iÖn trë R nèi xuèng mass do ®ã ph©n cùc VBE= 0V. m¹ch ®îc gäi lµ m¹ch ®¶o pha Khi m¾c mét m¹ch gåm 2 tranzito nh H×nh 5.9.9: M¹ch dao ®éng ®a hµi lìng æn FF Trªn hai h×nh a vµ b m¹ch ®iÖn hoµn toµn gièng nhau. Khi cã xung d¬ng ®Æt vµo cùc B cña tranzito th× ë ngâ ra ta ®îc mét xung ©m ngîc pha víi ngâ vµo. nªn ®ãng vai trß nh mét c«ng t¾c ®ãng më. Gi¶ sö Q1 dÉn tríc cùc C cña Q1 gi¶m 115 .

qua RB2 lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña Q2 gi¶m dÇn lµm cho ®iÖn ¸p cùc C Q2 t¨ng qua RB1 lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B Q1 t¨ng cao Q1 dÉn b·o hßa Vc Q2 ≈ 0 qua RB2 ®iÖn ¸p t¹i cùc B Q2 cã gi¸ trÞ ©m Q2 ngng dÉn . PhÇn xung ©m ®i«t ®îc ph©n cùc thuËn ®Æt xung ©m vµo cùc B cña tranzito Q 1.11: M¹ch vi ph©n Diode c¾t bá phÇn xung d¬ng do bÞ ph©n cùc ngîc.10 RC1 RB2 Q1 R1 + Vcc RB1 RC2 Q2 R2 D C -Vcc R H×nh 5. ®iÖn ¸p t¹i cùc C Q2 Vc = Vcc. B»ng c¸ch t¸c ®éng xung ©m vµo tranzito ®ang dÉn b·o hßa nh h×nh 5. lóc nµy ®iÖn ¸p t¹i cùc B gi¶m thÊp Q1 ngng dÉn ®iÖn ¸p t¹i cùc C Q1 (Vc1) t¨ng cao qua ®iÖn trë RB2 ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña Q2 t¨ng cao tranzito Q2 dÉn b·o hßa ®iÖn ¸p t¹i cùc C cña Q2 (Vc2) gi¶m thÊp ≈ 0 v qua ®iÖn trë RB1 ®iÖn ¸p ®Æt lªn cùc B cña Q1cã gi¸ trÞ ©m Q1 ngng dÉn hoµn toµn dï ®· chÊm døt thêi gian xung ©m t¸c ®éng.11 Vi V0 H×nh 5. Do ®ã m¹ch cßn ®îc gäi lµ m¹ch lËt *Mét sè ®iÓm cÇn lu ý: 116 . m¹ch gi÷ nguyªn tr¹ng th¸i nµy Nh vËy: M¹ch lu«n gi÷ nguyªn tr¹ng th¸i khi kh«ng cã xung t¸c ®éng vµ khi ®æi tr¹ng th¸i th× tr¹ng th¸i míi ®îc x¸c lËp vµ gi÷ æn ®Þnh.10: M¹ch dao ®éng ®a hµi lìng æn nhËn xung t¸c ®éng Tô C vµ ®iÖn trë R lµm thµnh mét m¹ch vi ph©n t¹o ra 2 xung nhän ©m vµ d¬ng tõ xung vu«ng. H×nh 5. M¹ch sÏ gi÷ nguyªn tr¹ng th¸i nµy nÕu kh«ng cã sù t¸c ®éng tõ bªn ngoµi.

§Ó ®¬n gi¶n trong thiÕt kÕ ngêi ta cã thÓ kh«ng dïng nguån -Vcc gäi lµ m¹ch dïng nguån ®¬n hay mét nguån nh H×nh 5.12: M¹ch FF dïng nguån ®¬n C¸c ®iÖn trë R1. M¹ch R3C1 vµ R4C2 vÉn ®îc xem lµ m¹ch vi ph©n cã thªm ph©n cùc phô thuéc Vc cña tranzito. ë tranzito dÉn b·o hßa Vc ≈ 0 V nªn ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc cho ®i«t thÊp. RC1 RB1 RB2 Q1 R1 R2 RC2 Q2 H×nh 5..12.§Ó m¹ch chuyÓn tr¹ng th¸i tèt tèc ®é lµm viÖc nhanh nªn chän nguån cã møc ®iÖn ¸p lµm viÖc thÊp nhng vÉn ph¶i ®¶m b¶o yªu cÇu cña t¶i 117 . khi xung ©m ®Õn kh«ng ®ñ ®Ó ph©n cùc thuËn cho ®i«t. . tuy nhiªn ë d¹ng m¹ch nµy do dßng ph©n cùc thÊp nªn dÔ bÞ nhiÔu. Do ®ã. . xung t¸c ®éng ph¶i cã biªn ®é thay ®æi ph©n cùc vµ thêi gian ®ñ l©u cho tranzito chuyÓn tr¹ng th¸i lµm viÖc .v× thÕ nªn khi cã xung ©m t¸c ®éng ®i«t dÔ dµng bÞ ph©n cùc thuËn.§Ó m¹ch cã thÓ chuyÓn tr¹ng th¸i ®îc liªn tôc tõ mét nguån tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn tõ bªn ngoµi m¹ch cã thÓ ®îc thiÕt kÕ theo H×nh 5.13 Vcc RC1 RB1 RB2 Q1 R3 R1 R2 Q2 R4 RC2 D1 C1 C2 D2 Vi H×nh 5. ë tranzito kh«ng dÉn Vc = Vcc nªn ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc cho ®i«t rÊt cao.13: M¹ch chuyÓn tr¹ng th¸i liªn tôc tõ xung kÝch bªn ngoµi Trong m¹ch ®Ó xung t¸c ®éng tõ bªn ngoµi chØ t¸c ®éng vµo tranzito ®ang dÉn th× 2 ®i«t D1 vµ D2 ®îc ph©n cùc b»ng 2 ®iÖn trë R3 vµ R4.§Ó chuyÓn tr¹ng th¸i lµm viÖc cña m¹ch ®îc tèt. R2 ®îc m¾c xuèng mass.

H×nh thµnh xung tÝn hiÖu ë ngâ ra. 4. .1.2.C2. C2. Cã nhiÒu kiÓu dao ®éng h×nh sin kh¸c nhau nhng tÊt c¶ ®Òu ph¶i chøa hai thµnh phÇn c¬ b¶n sau: . nÕu kh«ng tho¶ m·n ®iÒu kiÖn nµy th× m¹ch kh«ng thÓ dao ®éng ®îc.Rc Rb1 Rc (5.4 R1.3. §èi víi mçi m¹ch dich pha RC ®Ó t¹o ra sù dÞch pha 600 th× C1=C2=C3 Vµ R1=R2=R3. M¹ch dao ®éng L-C: 118 + Q . 6 R12 . M¹ch R-C kh«ng céng hëng tù nhiªn nhng sù dÞch pha cña m¹ch nµy ®îc sö dông ®Ó x¸c ®Þnh tÇn sè cña m¹ch dao ®éng. TÇn sè cña m¹ch dao ®éng fo ®îc tÝnh: fo= 1 2π . hoÆc d¹ng tÝn hiÖu ngâ ra sÏ bÞ biÕn d¹ng kh«ng ®èi xøng. tranzito chuyÓn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn ®Õn khi x¶ hÕt ®iÖn.1. M¹ch dao ®éng h×nh sin: Dao ®éng h×nh sin cã øng dông réng r·i trong lÜnh vùc ®iÖn tö.1. tÇn sè cña m¹ch dao ®éng chÝnh lµ tÇn sè cña céng hëng riªng cña m¹ch L-C. 4. R2.14: M¹ch dao ®éng dÞch pha Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: Khi ®îc cÊp nguån Qua cÇu chia thÕ Rb1 vµ Rb2 Q dÉn ®iÖn. Sù håi tiÕp tõ cùc C ®Õn cùc B qua c¸c linh kiÖn C1. M¹ch thêng ®îc dïng ®Ó t¹o xung cã tÇn sè ®iÒu chØnh nh m¹ch dao ®éng däc trong kü thuËt truyÒn h×nh.11) C1 C2 C3 R3 Vcc V o R1 R2 Rb2 H×nh 5. M¹ch céng hëng lµ sù kÕt hîp gi÷a ®iÖn c¶m vµ tô ®iÖn. do m¹ch lµm viÖc kÐm æn ®Þnh khi nguån cung cÊp kh«ng æn ®Þnh hoÆc ®é Èm m«i trêng thay ®æi nªn Ýt ®îc sö dông trong ®iÖn tö c«ng nghiÖp vµ c¸c thiÕt bÞ cÇn ®é æn ®Þnh cao vÒ tÇn sè. ph¶i ®¶m b¶o ®é dÞch pha vµ ®é lîi võa ®ñ ®Ó bï cho sù suy gi¶m n¨ng lîng trong m¹ch.3.14) §iÓm chÝnh lµ m¹ch ®îc m¾c theo kiÓu E chung.1. chóng cung cÊp nguån tÝn hiÖu cho c¸c m¹ch ®iÖn tö trong qu¸ tr×nh lµm viÖc. §iÓm quan träng cÇn ghi nhí lµ ®êng vßng håi tiÕp ph¶i tho¶ m·n ®iÒu kiÖn lµ pha cña tÝn hiÖu ngâ ra qua m¹ch di pha ph¶i lÖch mét gãc 1800. Bé phËn nµy b¶n th©n nã ph¶i cã mét nguån cung cÊp Vdc. C3 vµ R1. R1. §iÖn trë R3 cã t¸c dông biÕn ®æi tÇn sè cña m¹ch dao ®éng. Tranzito tiÕp tôc dÉn m¹nh ®Õn khi dÉn b·o hoµ th× c¸c tô x¶ ®iÖn lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B Tranzito gi¶m thÊp.Bé duy tr×: cã nhiÖm vô cung cÊp n¨ng lîng bæ xung ®Õn bé céng hëng ®Ó duy tr× dao ®éng.C1.Bé x¸c ®Þnh tÇn sè: Nã cã thÓ lµ mét m¹ch céng hëng L-C hay mét m¹ch R-C. thêng lµ linh kiÖn tÝch cùc nh tranzito nã dÉn c¸c xung ®iÖn ®Òu ®Æn ®Õn c¸c m¹ch céng hëng ®Ó bæ xung n¨ng lîng. ®iÖn ¸p trªn cùc C cña Tranzito Q gi¶m ®îc ®a trë vÒ qua m¹ch håi tiÕp C1. M¹ch dao ®éng dÞch pha: (H×nh 5.5. C3.R3 nèi tiÕp víi ®Çu vµo. ®iÖn ¸p t¹i cùc B t¨ng lªn h×nh thµnh chu kú dÉn ®iÖn míi. R2. R3 vµ ®îc di pha mét gãc 1800 nªn cã biªn ®é t¨ng cïng chiÒu víi ngâ vµo (Håi tiÕp d¬ng).

cuén d©y vµ tô C1 t¹o thµnh mét khung céng hëng quyÕt ®Þnh tÇn sè dao ®éng cña m¹ch. chóng cã tÇn sè céng hëng tù nhiªn phô thuéc vµo kÝch thíc vµ h×nh d¹ng cña phÇn tö gèm dïng lµm linh kiÖn nªn chóng cã 119 . 4. M¹ch dao ®éng th¹ch anh:(h×nh 5. M¹ch dao ®éng ba ®iÓm ®iÖn dung(Colpitts): (H×nh5.a. M¹ch dao ®éng ba ®iÓm ®iÖn c¶m(Hartley): (h×nh 5. m¹ch ®îc ph©n cùc bëi cÇu chia thÕ Rb1 vµ Rb2.16) +V Rc C1 C3 Rb1 T: BiÕ ¸p dao ® n éng Vo: Ngâ ra C2 Q Rb2 H×nh 5.17) Th¹ch anh cßn ®îc gäi lµ gèm ¸p ®iÖn.3. TÝn hiÖu håi tiÕp ®îc lÊy trªn nh¸nh cña cuén c¶m nªn ®îc gäi lµ m¹ch dao ®éng ba ®iÓm ®iÖn c¶m (Hartley) b. TÝn hiÖu ngâ ra ®îc lÊy trªn cuén thø cÊp cña biÕn ¸p dao ®éng. trong thùc tÕ ®Ó ®iÒu chØnh tÇn sè dao ®éng cña m¹ch ngêi ta cã thÓ ®iÒu chØnh ph¹m vi hÑp b»ng c¸ch thay ®æi ®iÖn ¸p ph©n cùc B cña Tranzito vµ ®iÒu chØnh ph¹m vi lín b»ng c¸ch thay ®æi hÖ sè tù c¶m cña cuén d©y b»ng lâi chØnh ®Æt trong cuén d©y thay cho lâi cè ®Þnh. C2 m¾c nèi tiÕp nhau.16: M¹ch dao ®éng ba ®iÓm ®iÖn dung Trªn s¬ ®å m¹ch ®îc m¾c theo kiÓu E-C víi cuén d©y kh«ng cã ®iÓm gi÷a. M¹ch ®îc ph©n cùc bëi ®iÖn trë Rb.15: M¹ch dao ®éng h×nh sin ba ®iÓm ®iÖn c¶m Trªn s¬ ®å m¹ch ®îc m¾c theo kiÓu E-C. víi cuén d©y cã ®iÓm gi÷a. tô C2 lµm nhiÖm vô håi tiÕp d¬ng tÝn hiÖu vÒ cùc B cña tranzito ®Ó duy tr× dao ®éng.15) +V T: BiÕ ¸p dao ® n éng Rb C1 C2 Q Vo: ngâ ra H×nh 5. tô C3 lµm nhiÖm vô håi tiÕp d¬ng tÝn hiÖu vÒ cùc B cña tranzito Q ®Ó duy tr× dao ®éng. khung céng hëng gåm cuén d©y m¾c song song víi hai tô C1.1.2.

hÖ sè phÈm chÊt rÊt cao, ®é réng b¨ng tÇn hÑp, nhê vËy ®é chÝnh x¸c cña m¹ch rÊt cao. Dao ®éng th¹ch anh ®îc øng dông réng r·i trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö cã ®é chÝnh x¸c cao vÒ mÆt tÇn sè nh t¹o nguån sãng mang cña c¸c thiÕt bÞ ph¸t, xung ®ång hå trong c¸c hÖ thèng vi xö lÝ...
+V

Rb

Rc

C1 X C2

Q

Vo: ngâ ra
Re

H×nh 5.17: M¹ch dao ®éng dïng th¹ch anh NhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch nh sau: Q: tranzito dao ®éng Rc: §iÖn trë t¶i lÊy tÝn hiÖu ngâ ra Re: §iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt vµ lÊy tÝn hiÖu håi tiÕp C1, C2: CÇu chia thÕ dïng tô ®Ó lÊy tÝn hiÖu håi tiÕp vÒ cùc B Rb: §iÖn trë ph©n cùc B cho tranzito Q X: th¹ch anh dao ®éng +V: Nguån cung cÊp cho m¹ch Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: Khi ®îc cÊp nguån ®iÖn ¸p ph©n cùc B cho tranzito Q ®ång thêi n¹p ®iÖn cho th¹ch anh vµ hai tô C1 vµ C2 Lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B gi¶m thÊp, ®Õn khi m¹ch n¹p ®Çy ®iÖn ¸p t¹i cùc B t¨ng cao qua vßng håi tiÕp d¬ng C1, C2 ®iÖn ¸p t¹i cùc B tiÕp tôc t¨ng ®Õn khi tranzito dÉn ®iÖn b·o hoµ m¹ch b¾t ®Çu x¶ ®iÖn qua tiÕp gi¸p BE cña tranzito lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña tranzito gi¶m ®Õn khi m¹ch x¶ hÕt ®iÖn b¾t ®Çu l¹i mét chu kú míi cña tÝn hiÖu. TÇn sè cña m¹ch ®îc x¸c ®Þnh bëi tÇn sè cña th¹ch anh, d¹ng tÝn hiÖu ngâ ra cã d¹ng h×nh sin do ®ã ®Ó t¹o ra c¸c tÝn hiÖu cã d¹ng xung sè cho c¸c m¹ch ®iÒu khiÓn c¸c tÝn hiÖu xung ®îc ®a ®Õn c¸c m¹ch dao ®éng ®a hµi lìng æn (FF) ®Ó söa d¹ng tÝn hiÖu. 5.2. M¹ch xÐn M¹ch xÐn cßn ®îc gäi lµ m¹ch c¾t ngän tÝn hiÖu nh»m môc ®Ých söa d¹ng, giíi h¹n møc biªn ®é tÝn hiÖu nªn ®îc dïng rÊt phæ biÕn trong c¸c m¹ch ®iÒu khiÓn vµ xö lÝ tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn. M¹ch xÐn cã thÓ dïng ®i«t hoÆc tranzito vµ tuú theo nhu cÇu cña m¹ch ®iÖn mµ cã thÓ xÐn trªn, xÐn díi, hoÆc xÐn ë hai møc ®éc lËp. Trong bµi nµy chØ giíi thiÖu c¸c m¹ch xÐn dïng tranzito. Møc xÐn ®îc x¸c lËp dùa trªn chÕ ®é ph©n cùc cña tranzito.(H×nh 5.18) vïng b·o hoµ Ic vïng khuÕch ®¹i Ib

Q Ic

120
0 Vc Vcc

vïng ng­ng dÉn Uce

H×nh 5.18: §Æc tuyÕn lµm viÖc cña tranzito Do tÝnh chÊt lµm viÖc cña tranzito khi biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo cña m¹ch n»m díi møc ph©n cùc lµm viÖc th× tranzito kh«ng dÉn nªn tÝn hiÖu bÞ xÐn, ngîc l¹i khi tÝn hiÖu ngâ vµo vît qua møc ngìng th× tranzito bÞ dÉn b·o hoµ tÝn hiÖu còng bÞ xÐn. Lîi dông tÝnh chÊt nµy mÇ ngêi ta thiÕt kÕ nªn c¸c m¹ch xÐn dïng tranzito, gåm m¹ch xÐn trªn, m¹ch xÐn díi hoÆc xÐn ë hai møc ®éc lËp 5.2.1. M¹ch xÐn trªn, xÐn díi: M¹ch cã c«ng dông c¾t bá phÇn trªn hay phÇn díi cña tÝn hiÖu ngâ vµo thêng dïng ®Ó t¸ch lÊy tÝn hiÖu riªng trong tÝn hiÖu chung cña nhiÒu thµnh phÇn tÝn hiÖu kh¸c nhau ®îc ®iÒu chÕ díi d¹ng biªn ®é hoÆc dïng ®Ó söa d¹ng tÝn hiÖu, ë d¹ng m¹ch nµy tranzito ®îc ph©n cùc tÜnh ë chÕ ®é AB, B, C, hoÆc D n»m nghiªng sang vïng ngng dÉn, tuú vµo møc tÝn hiÖu cÇn xÐn. Nh ë H×nh 5.19 lµ m¹ch dïng ®Ó t¸ch tÝn hiÖu ®ång bé trong tÝn hiÖu h×nh hçn hîp trong kü thuËt truyÒn h×nh cã ngâ vµo lµ pha d¬ng, m¹ch xÐn trong trêng hîp nµy lµ m¹ch xÐn ë møc díi (c¾t bá phÇn díi cña tÝn hiÖu). V
C2 +V Rc C1

Vc

V i

Q Rb

V o

TÝn hiÖu ngâ vµo: Vi

t

t TÝn hiÖu ngâ ra: Vo H×nh 5.19: M¹ch xÐn ë møc díi

Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: tranzito ®îc ph©n cùc tÜnh n»m s©u trong cïng ngng dÉn (chÕ ®é C) nhê ®iÖn trë Rb ph©n cùc B cho tranzito xuèng mass Vbe =0v, tranzito ngng dÉn ®iÖn ¸p t¹i cùc C = Vcc. Khi cã tÝn hiÖu cã pha d¬ng ngâ vµo lµm cho ®iÖn ¸p t¹i B t¨ng dÇn lªn nhng cha ®ñ lín lµm cho tranzito dÉn ®iÖn ®Õn khi ®¹t gi¸ trÞ ®ñ lín tranzito chuyÓn tõ tr¹ng th¸i ngng dÉn sang tr¹ng th¸i dÉn ®iÖn, nhanh chãng r¬i vµo vïng khuÕch ®¹i, kho¶ng biªn ®é tÝn hiÖu cßn l¹i ®îc khuÕch ®¹i lÊy ra trªn cùc C. Trong trêng hîp tÝn hiÖu ngâ vµo cã pha ©m th× m¹ch ®iÖn cã cÊu tróc ngîc l¹i nh H×nh 5.20.

121

V
Rb C2

+V

V

Q C1

V i

TÝn hiÖu ngâ vµo: Vi

t

Rc

V o

TÝn hiÖu ngâ ra: Vo

t

H×nh 5.20: M¹ch xÐn ë møc trªn Ngoµi d¹ng m¹ch xÐn ®îc tr×nh bµy ë trªn cßn mét sè d¹ng m¹ch kh¸c dïng ®Ó t¸ch sãng hoÆc t¹o xung kÝch thÝch c¸c tÇng ®iÒu khiÓn. - Ngâ vµo lµ c¸c tÝn hiÖu ®iÒu biªn cã tÇn sè cao. - TÝn hiÖu cã hai b¸n kú d¬ng vµ ©m. - §îc dïng trong c¸c m¹ch t¸ch sãng biªn ®é trong radio - Ngâ ra lµ c¸c tÝn hiÖu ®iÒu biªn cã tÇn sè thÊp. - TÝn hiÖu chØ cßn l¹i mét b¸n kú d¬ng cña chu kú tÝn hiÖu.
Q C1 Re

+V

Rb1

Rb2

Vo: ngâ ra

H×nh 5.21: M¹ch xÐn díi møc kh«ng Trªn s¬ ®å m¹ch ®iÖn H×nh 5.21, tiÕp gi¸p BE cña tranzito ®ãng vai trß nh mét ®iot t¸ch sãng c¾t bá phÇn ©m cña tÝn hiÖu (xÐn díi) ë møc kh«ng v«n, ®ång thêi ®ãng vai trß nh mét m¹ch khuÕch ®¹i dßng ®iÖn tÝn hiÖu ngâ ra lÊy ra trªn cùc E (m¹ch m¾c theo kiÓu C-C). 5.2.2. M¹ch xÐn ë hai møc ®éc lËp: ë m¹ch xÐn nµy tuú vµo nhu cÇu m¹ch ®iÖn mµ ngêi ta chän xÐn hai møc c©n xøng hay hai møc kh«ng c©n xøng. Mét vÊn ®Ò quan träng lµ ë m¹ch xÐn dïng tranzito lµ biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo ph¶i kh¸ cao ®Ó ®¶m b¶o sao cho vïng tÝn hiÖu bÞ xÐn n»m ngay trong vïng ngng dÉn hoÆc vïng b·o hoµ cña tranzito, tÝn hiÖu lÊy ra n»m trong vïng khuÕch ®¹i. Trong trêng hîp xÐn hai møc ®éc lËp c©n xøng th× tranzito ®îc ph©n cùc ë chÕ ®é khuÕch ®¹i h¹ng A, nÕu xÐn ë hai møc ®éc lËp kh«ng c©n xøng th× tuú vµo yªu cÇu mµ ngêi ta chän tranzito lo¹i pnp hay npn vµ ph©n cùc ë chÕ ®é AB ®Ó t¨ng tuæi thä lµm viÖc cña tranzito.

122

æn ¸p xoay chiÒu dïng ®Ó æn ¸p nguån ®iÖn tõ líi ®iÖn tríc khi ®a vµo m¹ng côc bé hay thiÕt bÞ ®iÖn..3. tõ æn ¸p dïng ®i«t zªne.3.23: M¹ch xÐn ë hai møc ®éc lËp kh«ng c©n xøng Trªn h×nh vÏ hai m¹ch xÐn ë hai møc ®éc lËp ®èi xøng vµ kh«ng ®èi xøng kh«ng kh¸c nhau chØ kh¸c nhau ë chÕ ®é ph©n cùc ®Ó thay ®æi møc tÝn hiÖu ngâ ra... ®é æn ®Þnh mµ trong kü thuËt ngêi ta ph©n chia m¹ch æn ¸p thµnh hai nhãm gåm æn ¸p xoay chiÒu vµ æn ¸p mét chiªu. dßng tiªu thô nhá cho c¸c thiÕt bÞ vµ m¹ch ®iÖn cã c«ng suÊt tiªu thô thÊp. dßng ®iÖn tiªu thô.2.3. Ngêi ta cã thÓ chia m¹ch æn ¸p mét chiÒu thµnh hai nhãm lín lµ æn ¸p tuyÕn tÝnh vµ æn ¸p kh«ng tuyÕn tÝnh (cßn gäi lµ æn ¸p xung). Ph©n lo¹i: tuú theo nhu cÇu vÒ ®iÖn ¸p. æn ¸p dïng linh kiÖn ®iÖn tö.M¹ch xÐn kh«ng c©n xøng. æn ¸p dïng m¹ch ®iÖn tö. ®îc ph©n cùc ë chÕ ®é khuÕch ®¹i A.2. æn ¸p dïng tranzito..Trong ®ã m¹ch æn ¸p dïng tranzito rÊt th«ng dông trong viÖc cÊp ®iÖn ¸p thÊp. 5.. æn ¸p mét chiÒu dïng ®Ó æn ®Þnh ®iÖn ¸p cung cÊp bªn trong thiÕt bÞ. tõ mét nguån cung cÊp ban ®Çu. M¹ch æn ¸p 5.M¹ch xÐn c©n xøng.M¹ch æn ¸p tham sè: 123 . ViÖc thiÕt kÕ m¹ch ®iÖn còng ®a d¹ng phøc t¹p. Ngµy nay víi tèc ®é ph¸t triÓn cña kü thuËt ngêi ta cã c¸c lo¹i æn ¸p nh: æn ¸p bï tõ.1.3. m¹ch ®iÖn cña thiÕt bÞ theo tõng khu vùc. æn ¸p dïng IC. M¹ch æn Êp tuyÕn tÝnh dïng tranzito: 5. 5. ®îc ph©n cùc ë chÕ ®é khuÕch ®¹i AB +V Rb1 C3 Q Rc ..1..TÝn hiÖu ngâ ra bÞ xÐn c¶ trªn lÉn díi kh«ng c©n xøng Vi:Ngâ vµo Rb2 Vo: Ngâ ra H×nh 5.TÝn hiÖu ngâ ra bÞ xÐn c¶ trªn lÉn díi c©n xøng Vi:Ngâ vµo Rb2 Vo: Ngâ ra H×nh 5. tõng m¹ch ®iÖn tuú theo yªu cÇu æn ®Þnh cña m¹ch ®iÖn. Kh¸i niÖm: §Þnh nghÜa: æn ¸p lµ m¹ch thiÕt lËp nguån cung cÊp ®iÖn ¸p æn ®Þnh cho c¸c m¹ch ®iÖn trong thiÕt bÞ theo yªu cÇu thiÕt kÕ cña m¹ch ®iÖn. C3 +V Rb1 Rc Q .22: M¹ch xÐn ë hai møc ®éc lËp c©n xøng .

ViÖc chän tranzito còng ®îc chän t¬ng thÝch víi dßng tiªu thô cña m¹ch ®iÖn ®Ó tr¸nh d thõa lµm m¹ch ®iÖn cång kÒnh vµ dßng ph©n cùc qua lín lµm cho ®iÖn ¸p ph©n cùc Vbe kh«ng æn ®Þnh dÉn ®Õn ®iÖn ¸p cung cÊp cho t¶i kÐm æn ®Þnh.25: M¹ch æn ¸p tham sè dïng tranzito npn cã ®iÖn trë g¸nh dßng Dßng ®iÖn cÊp cho m¹ch lµ dßng cùc C cña tranzito nªn khi dßng t¶i thay ®æi dßng cùc C thay ®æi theo lµm trong khi dßng cùc B kh«ng thay ®æi.3. Rc Q Rb + Vo = Vz + Vbe Tranzito æ ¸p n Tô läc ngâ ra Vo: § iÖ ¸p ngâ ra n Vi:§ iÖ ¸p n ngâ vµo + ZENER tô läc æ ®nh n Þ H×nh 5.5 – 0. 124 .24: M¹ch æn ¸p tham sè dïng tranzito npn Q: Tranzito æn ¸p Rb: §iÖn ¸p ph©n cùc B cho tranzito vµ ®i«t zªne ë m¹ch nµy cùc B cña tranzito ®îc gi÷ møc ®iÖn ¸p æn ®Þnh nhê ®i«t zªne vµ ®iÖn ¸p ngâ ra lµ ®iÖn ¸p cña ®iÖn ¸p zªne vµ ®iÖn ¸p ph©n cùc thuËn cña tranzito Vz: §iÖn ¸p zªne Vbe: §iÖn ¸p ph©n cùc thuËn cña Tranzito (0.2. M¹ch æn ¸p cã ®iÒu chØnh: H×nh 5.2.24) Q Rb + Tranzito æ ¸p n Tô läc ngâ ra Vo: § iÖ ¸p ngâ ra n Vi:§ iÖ ¸p n ngâ vµo + ZENER tô läc æ ®nh n Þ H×nh 5. tuú vµo nhu cÇu m¹ch ®iÖn mµ m¹ch ®îc thiÕt kÕ cã dßng cung cÊp tõ vµi mA ®Õn hÇng tr¨m mA. nªn mÆc dï ®iÖn ¸p kh«ng thay ®æi (trªn thùc tÕ sù thay ®æi kh«ng ®¸ng kÓ) nhng dßng t¶i thay ®æi lµm cho t¶i lµm viÖc kh«ng æn ®Þnh.26 M¹ch æn ¸p nµy cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc ®iÖn ¸p ngâ ra vµ cã ®é æn ®Þnh cao nhê ®êng vßng håi tiÕp ®iÖn ¸p ngâ ra nªn cß ®îc gäi lµ æn ¸p cã håi tiÕp. ë c¸c m¹ch ®iÖn cã dßng cung cÊp lín thêng song song víi m¹ch ®îc m¾c thªm mét ®iÖn trë Rc kho¶ng vµi chôc ®Õn vµi tr¨m Ohm nh H×nh 5.25 gäi lµ trë g¸nh dßng. 5.M¹ch lîi dông tÝnh æn ¸p cña ®i«t zªne vµ ®iÖn ¸p ph©n cùc thuËn cña tranzito ®Ó thiÕt lËp m¹ch æn ¸p (H×nh 5.8v) §iÖn ¸p cung cÊp cho m¹ch ®îc lÊy trªn cùc E cña tranzito.

dÔ kiÓm tra. + C2: Läc nguån sau æn ¸p c¸ch li nguån víi ®iÖn ¸p mét chiÒu tõ m¹ch ngoµi. • u nhîc ®iÓm: M¹ch cã u ®iÓm dÔ thiÕt kÕ. do ®iÖn ¸p t¹i ch©n E ®îc gi÷ cè ®Þnh nªn ®iÖn ¸p t¹i cùc C thay ®æi theo ®iÖn ¸p t¹i cùc B nhng ngîc pha. Giai ®o¹n æn ¸p: §iÖn ¸p ngâ ra mét phÇn quay trë vÒ Q3 qua cÇu chia thÕ R5. Kh«ng c¸ch li ®îc nguån trong vµ ngoµi nªn khi Q1 bÞ thñng g©y ra hiÖn tîng qu¸ ¸p trªn m¹ch g©y h háng m¹ch ®iÖn. + C1: Chèng ®ét biÕn ®iÖn ¸p. R6. Q2 vµ ph©n cùc nhê cÇu chia ®iÖn ¸p R1.Rc Q1 Q2 Tranzito æ ¸p n R4 R5 Vo: § iÖ ¸p ngâ ra n + C2 Vi:§ iÖ ¸p n ngâ vµo R1 + R3 Q3 Vr ZENER R6 R2 C1 Tô läc ngâ ra tô läc æ n ®nh Þ H×nh 5. Vr ®Æt vµo cùc B. t¹o ®iÖn ¸p chuÈn cè ®Þnh cho cùc E Q3 gäi lµ tham chiÕu + R5. dßng qua Q1 cïng víi dßng qua ®iÖn trë Rc g¸nh dßng cÊp nguån cho t¶i. R2: Ph©n cùc cho Q2 + R3: H¹n dßng cÊp nguån cho Q3 + R4: Ph©n cùc cho zener. R2 lµm cho hai tranzito Q1. R2 Nhê qu¸ tr×nh cÊp ®iÖn tõ nguån ®Õn cùc C cña Q 1. M¹ch æn ¸p nµy cã dßng ®iÖn cung cÊp cho m¹ch t¬ng ®èi lín cã thÓ lªn ®Õn vµi Amp vµ ®iÖn ¸p cung cÊp lªn ®Õn hµng tr¨m Volt. cÊp dßng ®iÖn cho m¹ch + Q2: KhuÕch ®¹i ®iÖn ¸p mét chiÒu + Q3: So s¸nh ®iÖn ¸p ®îc gäi lµ dß sai + Rc: Trë g¸nh dßng + R1. Q1. ®é æn ®Þnh kh«ng cao • 125 . §iÖn ¸p ngâ ra cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc kho¶ng 20% so víi thiÕt kÕ nhê biÕn trë Vr. Trong c¸c m¹ch cã dßng cung cÊp thÊp th× kh«ng cÇn ®iÖn trë g¸nh dßng Rc. Q2. Q2 dÉn ®iÖn. söa ch÷a tuy nhiªn m¹ch cã nhiÒu nhîc ®iÓm cô thÓ lµ m¹ch kÕm æn ®Þnh khi nguån ngoµi thay ®æi. Ho¹t ®éng cña m¹ch ®îc chia lµm hai giai ®o¹n nh sau: Giai ®o¹n cÊp ®iÖn: Lµ giai ®o¹n lÊy nguån ngoµi cÊp ®iÖn cho m¹ch ®îc thùc hiÖn gåm Rc. R6. R1. Ho¹t ®éng cña Q1 trong m¹ch gièng nh mét ®iÖn trë biÕn ®æi ®îc ®Ó æn ¸p. Vr: cÇu chia thÕ ph©n cùc cho B Q3 gäi lµ lÊy mÉu. cÊp ®iÖn æn ®Þnh cho m¹ch.26: M¹ch æn ¸p cã ®iÒu chØnh NhiÖm vô cña c¸c linh kiÖn trong m¹ch nh sau: + Q1: Tranzito æn ¸p. sôt ¸p trªn nguån t¬ng ®èi lín nªn tæn thÊt c«ng suÊt trªn nguån cao nhÊt lµ c¸c m¹ch cã c«ng suÊt lín cÇn ph¶i cã thªm bé t¶n nhiÖt nªn cång kÒnh. Trong ®ã Q2 dÉn ®iÖn ph©n cùc cho Q1. qua ®iÖn trë R3 ®Æt vµo cùc B Q2 khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p mét chiÒu thay ®æi ®Æt vµo cùc B cña Q1 ®Ó ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p ngâ ra.

tæn thÊt c«ng suÊt thÊp. Gi÷ ®iÖn ¸p ngâ ra ®îc æn ®Þnh. M¹ch ®iÖn ®iÓn h×nh dïng tranzito cã d¹ng m¹ch ®¬n gi¶n nh h×nh 5. §îc thùc hiÖn bëi mét nh¸nh thø cÊp kh¸c n¾n läc xung ®Ó h×nh thµnh ®iÖn ¸p mét chiÒu cã gi¸ trÞ ©m nhê D1.vµ dßng ®iÖn theo ý muèn. Giai ®o¹n t¹o nguån. C2.3. C3. Ho¹t ®éng cña m¹ch còng t¬ng tù nh m¹ch æn ¸p cã ®iÒu chØnh gåm cã hai giai ®o¹n. C3 ®Æt vµo cùc B cña tranzito Q qua Diot zener D2 ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p ph©n cùc cña tranzito Q ®Ó æn ®Þnh ®iÖn ¸p ngâ ra. §îc thùc hiÖn nh sau: §iÖn ¸p mét chiÒu tõ nguån ngoµi ®îc tiÕp tÕ ®Õn cùc C cña Q qua cuén s¬ cÊp cña biÕn ¸p T. Xung dao ®éng nghÑt lÊy trªn cuén thø cÊp kh¸c ®îc n¾n bëi ®i«t D4 vµ läc bëi tô C7 h×nh thanh nguån mét chiÒu thø cÊp cung cÊp ®iÖn ¸p cho m¹ch ®iÖn lóc nµy ®iÖn ¸p ngâ ra cha ®îc æn ®Þnh. Trong thùc tÕ m¹ch æn ¸p kh«ng tuyÕn tÝnh còng cã nhiÒu d¹ng m¹ch kh¸c nhau. C4. C1. Ho¹t ®éng cña m¹ch s¶y ra ngîc l¹i khi ®iÖn ¸p ngâ ra gi¶m còng lµm cho ®iÖn ¸p ©m t¹i Anod cña D2 gi¶m lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cat«t t¨ng nªn t¨ng ph©n cùc B cho tranzito Q do ®ã Q dÉn m¹nh lµm t¨ng ®iÖn ¸p ngâ ra bï l¹i sù gi¶m ban ®Çu ®iÖn ¸p ra æn ®Þnh. R4. §Ó hiÓu râ nguyªn t¾c æn ®Þnh ®iÖn ¸p cña m¹ch.27: M¹ch æn ¸p æn ¸p kiÓu xung dïng dao ®éng nghÑt Trong m¹ch Tranzito Q ®ãng vai trß lµ phÇn tö dao ®éng ®ång thêi lµ phÇn tö æn ¸p. R1 gi÷ vai trß lµ m¹ch håi tiÕp xung ®Ó duy tr× dao ®éng. C5 lµm nhiÖm vô chèng qu¸ ¸p b¶o vÖ tranzito. D3. trong ®ã m¹ch dïng tranzito vµ IC lµ th«ng dông hiÖn nay Chñ yÕu lµ æn ¸p kiÓu xung dïng dao ®éng nghÑt . C¸c linh kiÖn D1. Giai ®o¹n æn ¸p. R4 lµm nhiÖm vô ph©n cùc ban ®Çu cho m¹ch ho¹t ®éng. M¹ch æn ¸p kh«ng tuyÕn tÝnh: M¹ch æn ¸p kh«ng tuyÕn tÝnh cã nhîc ®iÓm khã thiÕt kÕ nhng cã nhiÒu u ®iÓm nh: cã ®é æn ®Þnh cao ngay c¶ khi nguån ngoµi thay ®æi. T lµ biÕn ¸p dao ®éng nghÑt ®ång thêi lµ biÕn ¸p t¹o nguån thø cÊp cung cÊp ®iÖn cho m¹ch ®iªn hoÆc thiÕt bÞ.5. D2 lµm nhiÖm vô t¹o ®iÖn ¸p chuÈn cho m¹ch æn ¸p gäi lµ tham chiÕu. mét phÇn ®îc ®a ®Õn cùc B cña tranzito qua ®iÖn trë ph©n cùc R3 lµm cho tranzito chuyÓn tr¹ng th¸i tõ kh«ng dÉn ®iÖn sang tr¹ng th¸i dÉn ®iÖn sinh ra dßng ®iÖn ch¹y trªn cuén s¬ cÊp cña biÕn ¸p T. R2.27 C1 D4 D1 C2 D2 C3 + R1 + D3 Q C4 T C6 C7 Vo: ngâ ra R2 +V R3 R4 C5 H×nh 5. kh«ng g©y h háng cho m¹ch ®iÖn khi æn ¸p bÞ ®¸nh thñng vµ cã thÓ thiÕt kÕ ®îc c¸c møc ®iÖn ¸p. T¹o nguån cung cho m¹ch æn ¸p.3. dßng ®iÖn biÕn thiªn nµy c¶m øng lªn c¸c cuén thø cÊp h×nh thµnh xung hßi tiÕp vÒ cùc B cña Tranzito Q ®Ó duy tr× dao ®éng gäi lµ dao ®éng nghÑt. 126 . gi¶ thuyÕt ®iÖn ¸p ngâ ra t¨ng ®ång thêi còng lµm cho ®iÖn ¸p ©m ®îc h×nh thµnh tõ D1 vµ C3 còng t¨ng lµm cho ®iÖn ¸p t¹i an«t cña zener D2 t¨ng kÐo theo ®iÖn ¸p t¹i cat«t gi¶m lµm gi¶m dßng ph©n cùc cho Q æn ¸p dÉn ®iÖn yÕu ®iÖn ¸p ngâ ra gi¶m bï l¹i sù t¨ng ban ®Çu gi÷ ë møc æn ®Þnh.

. 2003. 2005...... NXB Gi¸o dôc.. NXB Khoa häc ... Hµ Néi. §iÖn tö c¬ së TËp 1.....M¹ch ®iÖn H×nh 5.. tÝnh chÊt... nguyªn nh©n t¹o cho m¹ch dao ®éng ®îc lµ do....X· héi.. NguyÔn X©n Mai TS.. Trong c¸c m¹ch cÇn cã dßng tiªu thô lín. NXB Tæng hîp TP..... Tù nghiªn cøu tµi liÖu. 1996.... lÊy mÉu vµ b¶o vÖ nÕu hÖ thèng nguån cÇn ®é an toµn cao.. NXB Thèng kª. §ç xu©n Thô §ç Thanh H¶i.. §iÖn tö c«ng suÊt.. Electronic Technology... 2001.... g) æn ¸p lµ m¹ch thiÕt lËp nguån cung cÊp ®iÖn ......27 chØ ®îc dïng cung cÊp nguån cho c¸c m¹ch ®iÖn cã dßng tiªu thô nhá vµ sù biÕn ®éng ®iÖn ¸p ngâ vµo thÊp......... NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt.... c¸c thµnh phÇn cña hÖ thèng æn ¸p ®îc hoµn chØnh ®Çy ®ñ sÏ cã: æn ¸p... C¸c øng dông cña m¹ch dïng tranzito trong kü thuËt...........1: H·y ®iÒn vµo chç trèng nh÷ng néi dung thÝch hîp: a) M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn lµ .... Basic electronics .. C©u hái vµ bµi tËp a.. §µm Xu©n HiÖp Néi dung cÇn nghiªn cøu: - CÊu t¹o. Hµ Néi.... NXB Gi¸o dôc.. 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1. kÓ c¶ tranzito.... ngêi ta cßn cã thÓ dïng. c) Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn.. Hµ Néi............. d) Ngoµi c¸c linh kiÖn R vµ C ®îc ®a vµo m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng tranzito hoÆc... KÜ thuËt ®iÖn tö.®Ó t¹o tÇn sè dao ®éng æn ®Þnh vµ chÝnh x¸c.. NXB Gi¸o dôc.... Hµ Néi..... 2003 Gi¸o tr×nh kÜ thuËt m¹ch ®iÖn tö.. HCM... 2001.... tõ ... f) Møc xÐn dïng tranzito ®îc x¸c lËp dùa trªn . Ho¹t ®éng ii. cho c¸c m¹ch ®iÖn trong thiÕt bÞ theo yªu cÇu thiÕt kÕ cña m¹ch ®iÖn... Hµ Néi......... Ph©n biÖt ®îc sù kh¸c nhau vµ gièng nhau cña c¸c lo¹i m¹ch .. Hµ Néi... dß sai.. KÜ thuËt ®iÖn tö. tÇm dß sai réng th× cÊu tróc m¹ch ®iÖn phøc t¹p h¬n............................. nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito........ 127 .. dïng nhiÒu linh kiÖn h¬n.... th¶o luËn tæ Tµi liÖu tham kh¶o: NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Kim Giao...... 2 . C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan H·y ®iÒn vµo chç trèng néi dung thÝch hîp víi c©u gîi ý díi ®©y: 5.. tham chiÕu..... b) Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng hai tranzito cã cïng th«ng sè vµ cïng lo¹i....... c¸c linh kiÖn quyÕt ®Þnh tÇn sè dao ®éng lµ . Ph©n tÝch m¹ch tranzito.. 2002.... e) M¹ch xÐn cßn ®îc gäi lµ m¹ch... Lª Xu©n ThÕ §Æng v¨n ChuyÕt NguyÔn BÝnh m¹ch ®iÖn tö trong c«ng nghiÖp.

Thêi gian xung kÝch thÝch c. X¸c ®Þnh ngâ vµo vµ ra cña m¹ch d.5: Víi nguån cung cÊp 12V tÇn sè 1kHz dßng ®iÖn t¶i I C = 10mA dïng tranzito C1815 (β=100) h·y chän c¸c linh kiÖn RC cho m¹ch.6: H·y cho biÕt nguyªn nh©n v× sao mét m¹ch dao ®éng kh«ng thÓ t¹o dao ®éng ®îc. H·y lµm bµi tËp díi ®©y theo c¸c sè liÖu ®· cho: 5. 5. cÇn thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo? 5. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn 5. khi ®iÖn ¸p ph©n cùc trªn hai tranzito hoµn toµn gièng nhau. Thêi gian gi÷a hai xung kÝch thÝch vµo m¹ch c.8 S¬ ®å m¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn dïng tranzito O O O O kh¸c m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng tranzito ë yÕu tè sau: C¸c linh kiÖn trong m¹ch m¾c kh«ng ®èi xøng TrÞ sè c¸c linh kiÖn trong m¹ch kh«ng ®èi xøng C¸ch cung cÊp nguån d.2: Muèn thay ®æi tÇn sè cña m¹ch dao ®éng ®a hµi chóng ta nªn thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo ? 5.01µF. Thêi gian xuÊt hiÖn xung ë ngâ ra b. 3: Muèn thay ®æi thêi gian ng¾t më. Thêi gian håi phôc tr¹ng th¸i xung 128 . Thêi gian gi÷a hai xung liªn tôc t¹i ngâ ra cña m¹ch b. cÇn thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo? 5. Nh×n c¸ch ph©n cùc cña m¹ch b.7K. Rb = 47K. Dïng tranzito C1815 (β=100) víi nguån cung cÊp 12V.4: Muèn cho mét tranzito lu«n dÉn tríc khi cÊp nguån.7: Cho mét m¹ch ®iÖn cã Re = 4. H·y cho biÕt: a) §é réng xung cña m¹ch b) TÇn sè cña m¹ch c) Tæng trë cña m¹ch H·y lùa chän ph¬ng ¸n mµ häc viªn cho lµ ®óng nhÊt trong c¸c c©u gîi ý díi ®©y vµ t« ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b c d 5.9 XÐt vÒ mÆt nguyªn lÝ cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc tr¹ng O O O O th¸i dÉn hay kh«ng dÉn cña tranzito b»ng c¸ch: a. C=0. Thêi gian tån t¹i xung kÝch thÝch.1 Thêi gian ph©n c¸ch lµ: O O O O 0 a. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. thêng gäi lµ ®é réng xung. 5.1 §é réng xung lµ: O O O O 1 a. Thêi gian xuÊt hiÖn xung d. §o ®iÖn ¸p ph©n cùc c. 5.Tr¶ lêi nhanh c¸c c©u hái díi ®©y: 5.

. .M¸y ®o VOM vµ DVOM .§îc tæ chøc thùc hµnh t¹i xëng thùc tËp .1 4 d. Qui tr×nh thùc hiÖn: L¾p r¸p m¹ch dao ®éng ®a hµi dïng tranzito: .Linh kiÖn ®iÖn tö rêi c¸c lo¹i.Linh kiÖn lµm t¶i gi¶ cho m¹ch. Cã ®é réng xung nhá b. Thêi gian tõ tr¹ng th¸i xung trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu M¹ch ®a hµi ®¬n æn dïng mét nguån cã u ®iÓm a.M¸y hiÖn sãng 2 kªnh 40MHz 4. m¹ch æn ¸p 2. Thêi gian m¹ch ë tr¹ng th¸i æn ®Þnh d. Cã thêi gian håi phôc ng¾n Ho¹t ®éng iii: Thùc hµnh t¹i xëng trêng O O O O O O O O O O O O 1. m¹ch xÐn. Cã nguån cung cÊp thÊp d. . Cã c«ng suÊt tiªu thô thÊp c.Ch× hµn. Thêi gian tån t¹i xung c. . Linh kiÖn thùc tËp: .M¹ch in ®· ®îc thiÕt kÕ s¬ ®å s½n.5. DÔ trong thiÕt kÕ m¹ch b.Panel ch©n c¾m nhá. H×nh thøc tæ chøc thùc hiÖn . nhùa th«ng 5.L¾p r¸p m¹ch theo s¬ ®å cho tríc: + L¾p m¹ch 129 . Thêi gian gi÷a hai xung xuÊt hiÖn ë ngâ ra Thêi gian håi phôc lµ: a. TÊt c¶ ®Òu ®óng M¹ch ®a hµi ®¬n æn cã tô gia tèc cã u ®iÓm: a.Bé dông cô cÇm tay nghÒ ®iÖn tö . Cã thêi gian chuyÓn tr¹ng th¸i nhanh d. . Thêi gian tõ khi xuÊt hiÖn xung ®Õn khi trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu b.Thùc tËp: Tõ 1-2 häc sinh trong mét nhãm 3.1 2 5.Quan s¸t thao t¸c mÉu cña gi¸o viªn .1 3 5.D©y nèi m¹ch ®iÖn. Dông cô thùc tËp: . Cã biªn ®é lín c. Néi dung: L¾p r¸p c¸c m¹ch dao ®éng ®a hµi c¬ b¶n.

®iÖn ¸p ngâ vµo vµ cho nhËn xÐt + §o ®iÖn ¸p ph©n cùc trªn c¸c ch©n tranzito khi m¹ch cã t¶i vµ lóc m¹ch kh«ng cã t¶i. gi¸ trÞ c¸c tÝn hiÖu ngâ vµo vµ cho nhËn xÐt + §o ®iÖn ¸p ph©n cùc trªn c¸c ch©n tranzito khi m¹ch ho¹t ®éng vµ lóc m¹ch kh«ng ho¹t ®«ng. sau ®ã cho nhËn xÐt. 130 .+ Thö m¹ch + Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra + Thay ®æi c¸c gi¸ trÞ R. sau ®ã cho nhËn xÐt.L¾p r¸p m¹ch theo s¬ ®å cho tríc: + L¾p m¹ch + Thö m¹ch + Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra + Thay ®æi c¸c gi¸ trÞ ph©n cùc cña m¹ch. + Tù thiÕt kÕ m¹ch theo yªu cÇu cho tríc vÒ c¸c gi¸ trÞ. gi¸ trÞ t¶i. sau ®ã cho nhËn xÐt. L¾p r¸p m¹ch æn ¸p dïng tranzito: .L¾p r¸p m¹ch theo s¬ ®å cho tríc: + L¾p m¹ch + Thö m¹ch + Thay ®æi c¸c gi¸ trÞ ph©n cùc cña m¹ch. d¹ng tÝn hiÖu ngâ ra. thêi gian ng¾t vµ thêi gian më L¾p r¸p m¹ch xÐn dïng tranzito: . + Tù thiÕt kÕ m¹ch theo yªu cÇu cho tríc vÒ tÇn sè xung. + Tù thiÕt kÕ m¹ch theo yªu cÇu cho tríc vÒ c¸c gi¸ trÞ ®iÖn ¸p ngâ ra vµ dßng tiªu thô trªn t¶i. ®é réng xung. C vµ cho nhËn xÐt + §o ®iÖn ¸p ph©n cùc trªn c¸c ch©n tranzito khi m¹ch ho¹t ®éng vµ lóc m¹ch kh«ng ho¹t ®«ng.

2. a O O O O O O O O b O O O O c O O O d O ● O O O O O d O Tªn bµi ● O O O O O O a ● ● O O ● ● b O O O O c O O O O O O O O ● ● ● O O b O O c O O O O O O O O O O d O Bµi 02: Tªn bµi 2.9. 1.10.17.20.9. 1.10.8. 1. 2. 2. 2.14.5.13.Tr¶ lêi c¸c c©u hái vµ bµi tËp Bµi 01: Tªn bµi 1.6.12.6. 1. 1. 2. 2.16.3.4.7.8.4. 2.5.15. 2. 2. 2. 2. 2.19.7. ● O O ● O O O ● O O ● ● O O O O O O ● O O O ● O O O O O O ● O O O O ● ● O ● ● ● O O ● O O ● ● O ● O ● ● Bµi 03: 131 . 2. 2. 2. 1. 2.1. a O O 2.18.1. 1.11. 1.3. 1. 2.2. 2. 2.

3. §iÖn ¸p ngîc nhá.7 §ièt tiÕp mÆt cã ®Æc ®iÓm g×? O O a.8 C¸c kÝ hiÖu sau ký hiÖu nµo cña ®ièt tiÕp mÆt? ● O a. 3. c. Cã dßng rØ ngîc. Ghim ¸p. NhiÖt ®é m«i trêng. Dßng c¸c lç trèng. 3. d.6 Linh kiÖn b¸n dÉn cã nhîc ®iÓm g×? O O a. §iÖn ¸p ®¸nh thñng lín. Lµ chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn yÕu f. 3. d. d. 3. Lµ chÊt n»m gi÷a chÊt dÉn vµ c¸ch ®iÖn. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn.4 Dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn N lµ g×? ● O a. Lµ chÊt kh«ng cã k¶ n¨ng dÉn ®iÖn d. §iÖn dung tiÕp gi¸p lín. Lµ chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. b. Gi¶m c«ng suÊt tiªu hao c. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. 3. Lµ tÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. 3. C¸c nguån n¨ng lîng kh¸c. d. b. Lµ dßng c¸c ion ©m. C¸c yÕu tè trªn. c. Gi¶m nhiÔu nguån d. e. Lµ dßng c¸c lç trèng.2 C¸c yÕu tè nµo ¶nh hëng ®Õn kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn O O cña chÊt b¸n dÉn? d. O c¸ch t« c O ● d O ● O O O O O ● O ● O ● O O ● O O 132 . Dßng c¸c ®iÖn tö tù do.1 ThÕ nµo lµ chÊt b¸n dÉn? O O d. b. N¾n ®iÖn. b. c.3 Dßng ®iÖn trong b¸n dÉn P lµ g×? O ● Lµ dßng c¸c ®iÖn tö tù do.H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b 3. d. Dßng ®iÖn chÞu t¶i lín. d. e. C¸c yÕu tè trªn.9 §ièt tiÕp a. c. b. Nhá gän. C¸c th«ng sè kü thuËt thay ®æi theo nhiÖt ®é. 3. mÆt dïng ®Ó lµm g×? T¸ch sãng. c. §é tinh khiÕt cña chÊt b¸n dÉn f.5 Linh kiÖn b¸n dÉn cã u ®iÓm g×? O O a. b. Dßng c¸c ion ©m.

d. c. Cã tû lÖ t¹p chÊt cao. b.3. §ièt t¸ch sãng cã ®Æc ®iÓm g×? a. b. Cã thÓ dÉn hoÆc kh«ng dÉn. Kh«ng dÉn ®iÖn. d. §ièt t¸ch a. c. §ièt quang cã tÝnh chÊt g×? a.1 0 3.1 1 3. ChiÒu tõ Catode ®Õn Anode. C«ng suÊt chÞu t¶i nhá. c. c. O ● O O O O O ● O O O ● 3. d. c. b. Ghim ¸p.1 2 d. DÉn ®iÖn nh ®ièt th«ng thêng. ChiÒu tõ Anode ®Õn Catode. C¶ a vµ b. §iÖn trëngîc v« cïng lín khi bÞ che tèi. Cã thÓ dÉn hoÆc kh«ng dÉn. Ph¸t s¸ng. Ph¸t s¸ng Dßng ®iÖn ch¹y qua ®ièt cã chiÒu nh thÕ nµo? a. b. d. b. d. TÊt c¶ ®Òu sai. d. T¸ch sãng tÝn hiÖu nhá. §ièt zªne cã tÝnh chÊt g× khi bÞ ph©n cùc ngîc? a. N¾n ®iÖn t¨ng ¸p.1 5 §ièt Zener cã ®Æc ®iÓm cÊu t¹o g×? a. Cã diÖn tÝch tiÕp xóc lín. ChiÒu tuú thÝch. sãng cã c«ng dông g×? N¾n ®iÖn. §iÖn trë ngîc gi¶m khi bÞ chiÕu s¸ng.1 4 3. Ph¸t s¸ng khi ®îc ph©n cùc ngîc. Gièng nh ®ièt quang. c. d. Kh«ng dÉn ®iÖn.1 8 §i«t ph¸t a. Gièng ®ièt tiÕp mÆt. Kh«ng cho ®iÖn ¸p t¨ng h¬n ®iÖn ¸p zªne c. c. TÊt c¶ ®Òu sai. M¹ch n¾n ®iÖn dïng ®ièt cã mÊy lo¹i d¹ng m¹ch? a. quang cã tÝnh chÊt g×? Gièng nh ®ièt n¾n ®iÖn Ph¸t s¸ng khi ®îc ph©n cùc thuËn. DÉn ®iÖn. c. O O ● O ● O O O 3. b. N¾n ®iÖn hai b¸n kú. b. §iÖn dung kÝ sinh nhá.1 7 O O O ● 3. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. b. §ièt zener cã tÝnh chÊt g× khi ®îc ph©n cùc thuËn? a.1 6 O ● O O 3. O ● O O 133 . Gièng ®ièt t¸ch sãng. TÊt c¶ c¸c lo¹i trªn. §iÖn trë ngîc lu«n lín ë mäi trêng hîp. d. b.1 3 O O ● O 3. N¾n ®iÖn mét b¸n kú. d. Dßng ®iÖn chÞu t¶i rÊt nhá.

2 4 3. d. c.2 2 3.2 5 3. d. Ba líp tiÕp gi¸p. Fet cã dÆc ®iÓm g× kh¸c tranzito? a. Gåm a vµ b. d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn SCR kh¸c tranzito ë ®iÓm nµo? a. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. c. d. Trong kü thuËt SCR thêng ®îc dïng ®Ó lµm g×? a. d. Ph¹m vi øng dông. Cã tÝnh khuÕch ®¹i. Ho¹t ®éng kh«ng dùa trªn mèi nèi PN d.2 6 3. B×nh thêng kh«ng dÉn b. b. Hai líp tiÕp gi¸p. Mét líp tiÕp gi¸p. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. Lµm c«ng t¾c ®ãng ng¾t. §iÖn dung gi¶m khi ®îc ph©n cùc thuËn. Ph¹m vi øng dông. Mét trong c¸c c¸ch trªn. d. c. d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. b. d. §¹ lîng ®iÒu khiÓn lµ ®iÖn ¸p. Bèn líp tiÕp gi¸p. b. Bèn líp tiÕp gi¸p. Nguyªn lý lµm viÖc. Ba líp tiÕp gi¸p. b. DÉn lu«n khi ng¾t nguån kÝch thÝch. §iÖn dung t¨ng khi ®îc ph©n cùc thuËn.2 0 3. N¾n ®iÖn cã ®iÒu khiÓn. b. c. VÒ cÊu t¹o Tri¾c cã mÊy líp tiÕp gi¸p PN? a.2 7 §ièt biÕn dung cã tÝnh chÊt g×? a. Muèn ng¾t SCR ngêi ta thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo? a. Tranzito cã g× kh¸c víi ®ièt? a. c. Mét líp tiÕp gi¸p. b.2 3 3. §i¾c kh¸c ®ièt ë ®iÓm nµo? a. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. c.2 O O ● O 134 . Cã hai tiÕp gi¸p PN. Nguyªn lý lµm viÖc. §iÒu khiÓn dßng ®iÖn mét chiÒu. Ng¾t dßng ®i qua SCR. SCR cã tÝnh chÊt c¬ b¶n g×? a. b. b.2 8 O O O ● 3. Nèi t¾t AK cña SCR d. c. Khi dÉn th× dÉn b·o hoµ. Nguyªn t¾c cÊu t¹o.2 1 3.3. Tæng trë vµo rÊt lín. Cã ba ch©n (cùc) c. Nguyªn lý ho¹t ®éng cña Tri¾c cã ®Æc ®iÓm g×? O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O ● O 3.1 9 3. Nguyªn t¾c cÊu t¹o. Hai líp tiÕp gi¸p. b. VÒ cÊu t¹o SCR cã mÊy líp tiÕp gi¸p PN? a. c. c. §Æt ®iÖn ¸p ngîc. §iÖn dung t¨ng khi ®îc ph©n cùc ngîc.

37. Gièng hai ®ièt m¾c ngîc ®Çu. 3.39.32. ChÊt b¸n dÉn cã ®iÖn trë gi¶m khi nhiÖt ®é gi¶m ®îc gäi lµ ©m 3.33. c. b.) cã ho¸ trÞ 4. Gièng hai tranzito m¾c ngîc ®Çu. d. Trong kÕt cÊu m¹ng tinh thÓ dïng gecmani (hoÆc silicon. 3. C©u hái vÒ Diot H·y t« ®en vµo « trèng t¬ng øng víi néi dung cña c¸c phÇn c©u nªu trong b¶ng díi ®©y mµ häc viªn cho lµ ®óng hoÆc sai: tt Néi dung ®ón sai 135 . ®îc gäi lµ quang trë d¬ng 3.38.. 3. Gièng hai SCR m¾c ngîc ®Çu. M¹ch n¾n ®iÖn h×nh cÇu cã nhîc ®iÓm lµ ph¶i lùa chän c¸c Diot n¾n ®iÖn nh nhau ®Ó n¾n ®iÖn toµn kú. O O ● O H·y ®iÒn vµo chç trèng c¸c côm tõ thÝch hîp víi néi dung nªu díi ®©y: 3. ChÊt t¹p trong chÊt b¸n dÉn cã t¸c dông t¹o ®iÖn tö hoÆc lç trèng cho chÊt b¸n dÉn. Cã chÊt b¸n dÉn khi cêng ®é ¸nh s¸ng t¨ng lªn th× ®iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn còng t¨ng theo. TÊt c¶ ®Òu sai. c. TÊt c¶ ®Òu ®óng . M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng 2 ®i«t cã u ®iÓm lµ dïng Ýt linh kiÖn h¬n chØnh lu toµn kú.9 3. Trong kü thuËt Tri¾c cã c«ng dông g×? a. lóc ®ã dßng ®iÖn tõ d¬ng nguån qua khèi b¸n dÉn P vît qua vïng tiÕp gi¸p ®Ó ®Õn khèi b¸n dÉn N ch¶y qua tiÕp gi¸p P-N. M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng 2 ®i«t cã nhîc ®iÓm lµ ph¶i dïng biÕn ¸p cã ba mèi ®Ó t¹o nªn hai cuén d©y cã sè vßng vµ ®é dµi b»ng nhau ®Ó cã ®îc ®iÖn ¸p ngâ ra cã trÞ sè b»ng nhau. ChÊt b¸n dÉn lµ chÊt cã ®Æc tÝnh dÉn ®iÖn trung gian.36. Hai chÊt b¸n dÉn P vµ N tiÕp xóc víi nhau t¹o nªn tiÕp gi¸p P-N. 3..34. TÊt c¶ ®Ó sai. gi÷a chÊt dÉn ®iÖn vµ chÊt c¸ch ®iÖn. bo (B) hoÆc gali (Ga) sÏ t¹o nªn chÊt b¸n dÉn lo¹i P 3. Kho¸ ®ãng më hai chiÒu.31. ®îc gäi lµ nhiÖt trë d¬ng vµ ngîc l¹i. chÊt t¹p lµ asen (As). nÕu ®îc ph©n cùc thuËn (®iÖn ¸p d¬ng ®îc ®Æt vµo phÝa chÊt b¸n dÉn P). 3. ChÊt b¸n dÉn cã ®iÖn trë t¨ng khi nhiÖt ®é t¨ng. b. §iÒu khiÓn dßng ®iÖn xoay chiÒu.35.3 0 a. M¹ch n¾n ®iÖn h×nh cÇu cã u ®iÓm lµ sö dông biÕn ¸p kh«ng ®èi xøng 3.40. ph«tpho (P) hoÆc ¨ngtimoan (Sb) sÏ t¹o nªn chÊt b¸n dÉn lo¹i N cßn nÕu trong kÕt cÊu m¹ng tinh thÓ dïng chÊt t¹p lµ in®i (In). d.

5 1 3.5 2 3.5 5 3.4 9 3.4 2 3.8V g O ● O O O ● ● ● O ● O O O ● ● ● O ● O ● C©u hái vÒ tranzito: H·y t« ®en vµo « trèng t¬ng øng víi néi dung cña c¸c phÇn c©u nªu trong b¶ng díi ®©y mµ häc viªn cho lµ ®óng hoÆc sai: TT 3.4 -2.4 1 3.4 5 3. §i«t quang cã ®iÖn dung thay ®æi khi ®iÖn ¸p ph©n cùc thay ®æi §iÖn ¸p ®Æt vµo ®Ó LED ph¸t quang thêng lµ 1.4 4 3.3.5 6 3.4 8 3.4 6 3.5 4 3.4 3 3.5 3 3.5 0 §ièt t¸ch sãng thêng dïng lo¹i ®i«t tiÕp mÆt §ièt n¾n ®iÖn thêng dïng lo¹i ®i«t tiÕp mÆt §i«t zªne cã ®iÖn ¸p zªne (®iÖn ¸p ngîc) thÊp ¸nh s¸ng tõ bªn ngoµi t¸c ®éng vµo ®i«t quang lµm thay ®æi ®iÖn trë cña ®i«t §i«t ph¸t quang sÏ ph¸t ra ¸nh s¸ng khi kh«ng cã dßng ®iÖn ®i qua §i«t quang vµ ®i«t ph¸t quang ®Òu cã kh¶ n¨ng cho dßng ®iÖn ®i theo mét chiÒu Mçi thanh cña LED 7 thanh cã mét hoÆc hai ®i«t ®Ó hiÓn thÞ ký tù Khi sö dông LED 7 thanh cÇn biÕt LED ®ã thuéc lo¹i LED an«t chung hoÆc LED cath«t chung.5 Tranzito Tranzito lìng cùc cã hai líp tiÕp gi¸p PN Dßng ®iÖn chÝnh ch¹y qua Tranzito ®i tõ cùc c ®Õn cùc E gäi lµ dßng Ic Tranzito lîng cùc dÉn ®iÖn khi Diode BE dÉn ®iÖn vµ Vc> Ve Tranzito lìng cùc muèn lµm viÖc nhÊt thiÕt ph¶i cã dßng ph©n cùc B Tranzito hiÖu øng trêng muèn lµm viÖc chØ cÇn ®iÖn ¸p ph©n cùc Tranzito cã tæng trë ngâ vµo vµ ra nhá h¬n FEET Tranzito vµ FEET ®Òu ®îc dïng ®Ó khuªch ®¹i hoÆc chuyÓn m¹ch ®ón sai O O ● ● O g ● O O O O ● ● ● ● 136 .4 7 3.

1 8.1 4.1 6. 4.1.5.10. C c) Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn.1: H·y ®iÒn vµo chç trèng nh÷ng néi dung thÝch hîp: a) M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn lµ lµ m¹ch dao ®éng tÝch tho¸t dïng R. a O O O O O O b O O O O c d O O ● O ● ● O ● O O O O ● O ● O O ● O ● O O O O ● O O O O O ● O O ● O O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● ● ● ● O O ● O ● Bµi 05: 5. 4.5 9 3.2 0. 137 .3. 4. a O b O O O c d O O O O O O O Tªn bµi 4.1 5. 4.1 3. 4. 4.8. 4.2. 4. 4.9.7.1 1.4. 4.5 8 3. 4.7 3. 4.1 7. 4. b) Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng hai tranzito cã cïng th«ng sè vµ cïng lo¹i. nguyªn nh©n t¹o cho m¹ch dao ®éng ®îc lµ do sù sai sè cña c¸c linh kiÖn trªn m¹ch ®iÖn. 4. 4. c¸c linh kiÖn quyÕt ®Þnh tÇn sè dao ®éng lµ linh kiÖn R.1 2. C t¹o ra c¸c xung vu«ng ho¹t ®éng ë chÕ ®é tù dao ®éng.6 0 Tranzito vµ FEET ®Òu bÞ ®¸nh thñng khi bÞ qu¸ dßng hay qu¸ ¸p JFEET kªnh p dÉn ®iÖn m¹nh khi ®iÖn ¸p ph©n cùc d¬ng JFEET kªnh n dÉn ®iÖn m¹nh khi ®iÖn ¸p ph©n cùc d¬ng ● ● O O O ● Bµi 04: C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan Tªn bµi 4. 4.1 9. 4.6. 4.

12 5. C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan Tªn bµi 5. e) M¹ch xÐn cßn ®îc gäi lµ m¹ch c¾t ngän tÝn hiÖu f) Møc xÐn dïng tranzito ®îc x¸c lËp dùa trªn chÕ ®é ph©n cùc cña tranzitor g) æn ¸p lµ m¹ch thiÕt lËp nguån cung cÊp ®iÖn æn ®Þnh cho c¸c m¹ch ®iÖn trong thiÕt bÞ theo yªu cÇu thiÕt kÕ cña m¹ch ®iÖn.d) Ngoµi c¸c linh kiÖn R vµ C ®îc ®a vµo m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng tranzito hoÆc. tõ c¸c th«ng sè kü thuËt cña m¹ch ®iÖn cho tríc.10 5.14 a b O O O O O O O c O O O O O O d O ● O ● O O ● ● O O O ● ● O ● 138 . ngêi ta cßn cã thÓ dïng th¹ch anh ®Ó t¹o tÇn sè dao ®éng æn ®Þnh vµ chÝnh x¸c.13 5.11 5.9 5.8 5.

§µm Xu©n HiÖp: §iÖn tö c¬ së TËp 1. Dù ¸n GDKT vµ DN. 5. HCM. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. Hµ Néi. M¹ch ®iÖn tö. 2006. nxb Lao ®éng .Gi¸o tr×nh m¹ch ®iÖn tö kü thuËt t¬ng tù. §Æng v¨n ChuyÕt: Sæ tay tra cøu c¸c IC TTL 9. 2001. 2003 2. KÜ thuËt ®iÖn tö. Lª Xu©n ThÕ: Sæ tay tra cøu c¸c tranzito NhËt B¶n 8.1991 11. 6. Hµ Néi.X· héi. NXB TP. NguyÔn BÝnh: Sæ tay tra cøu IC CMOS. Hµ Néi. Dù ¸n Gi¸o dôc kü thuËt vµ D¹y nghÒ (VTEP). 2002. NguyÔn Kim Giao. NguyÔn X©n Mai: Ph©n tÝch m¹ch tranzito. NXB Thèng kª. NguyÔn Minh Gi¸p: S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD. 10.X· héi. 139 . 2007 13. Tæng côc D¹y NghÒ. NXB Thèng kª. Hµ Néi. 2001 3. 2002. NXB Khoa häc .1991 12. 15. 14. NguyÔn TÊn Phíc: Sæ tay tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö 7. Hµ Néi.D¬ng minh trÝ: Sæ tay tra cøu IC TTL. Hµ Néi. Basic electronics . Hµ Néi. nxb Gi¸o dôc. NXB TP. 2 .§ç xu©n Thô: Gi¸o tr×nh ®iÖn tö c¬ b¶n. §ç Thanh H¶i. Electronic Technology. 2001 4.D¬ng minh trÝ: Sæ tay tra cøu IC CMOS. HCM. ChÊt b¸n dÉn §i«t vµ Tranzito . Hµ Néi.Tµi liÖu tham kh¶o 1. “Tñ s¸ch kÜ thuËt ®iÖn tö. 2003. TS. §Ò c¬ng m«®un/m«n häc nghÒ Söa ch÷a thiÕt bÞ ®iÖn tö c«ng nghiÖp”. VËt lÝ líp 11.

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->