bé lao ®éng - th¬ng binh vµ x· héi

Dù ® é ® µ o t ¹ d¹y t r × n h ¸n gi¸o dôc kü thuËt vµo nghÒ (VTEP)
Logo

Tæng côc d¹y nghÒ

cc

Gi¸o tr×nh

M«n häc: §IÖN Tö C¥ B¶N M· sè: CIE 0109 00

NghÒ söa ch÷a thiÕt bÞ ®iÖn c«ng nghiÖp
Tr×nh ®é: Lµnh nghÒ

Hµ Néi - 2005

1

(MÆt sau trang b×a)

Tuyªn bè b¶n quyÒn: Tµi liÖu nµy thuéc lo¹i s¸ch gi¸o tr×nh Cho nªn c¸c nguån th«ng tin cã thÓ ®îc phÐp dïng nguyªn b¶n hoÆc trÝch dïng cho c¸c môc ®Ých vÒ ®µo t¹o vµ tham kh¶o . Mäi môc ®Ých kh¸c cã ý ®å lÖch l¹c hoÆc sö dông víi môc ®Ých kinh doanh thiÕu lµnh m¹nh sÏ bÞ nghiªm cÊm. Tæng Côc D¹y nghÒ sÏ lµm mäi c¸ch ®Ó b¶o vÖ b¶n quyÒn cña m×nh. Tæng Côc D¹y NghÒ c¸m ¬n vµ hoan nghªnh c¸c th«ng tin gióp cho viÖc tu söa vµ hoµn thiÖn tèt h¬n tµI liÖu nµy.

§Þa chØ liªn hÖ: Dù ¸n gi¸o dôc kü thuËt vµ nghÒ nghiÖp

M· tµI liÖu: M· quèc tÕ ISBN:..

2

Lêi tùa
(Vµi nÐt giíi thiÖu xuÊt xø cña ch¬ng tr×nh vµ tµi liÖu) Tµi liÖu nµy lµ mét trong c¸c kÕt qu¶ cña Dù ¸n GDKT-DN .. (Tãm t¾t néi dung cña Dù ¸n)

(Vµi nÐt giíi thiÖu qu¸ tr×nh h×nh thµnh tµi liÖu vµ c¸c thµnh phÇn tham gia)

(Lêi c¶m ¬n c¸c c¬ quan liªn quan, c¸c ®¬n vÞ vµ c¸ nh©n ®· tham gia)

(Giíi thiÖu tµi liÖu vµ thùc tr¹ng)

TµI liÖu nµy ®îc thiÕt kÕ theo tõng m« ®un/ m«n häc thuéc hÖ thèng m« ®un/m«n häc cña mét ch¬ng tr×nh, ®Ó ®µo t¹o hoµn chØnh nghÒ ...................................................ë cÊp tr×nh ®é .. vµ ®îc dïng lµm Gi¸o tr×nh cho häc viªn trong c¸c kho¸ ®µo t¹o, còng cã thÓ ®îc sö dông cho ®µo t¹o ng¾n h¹n hoÆc cho c¸c c«ng nh©n kü thuËt, c¸c nhµ qu¶n lý vµ ngêi sö dông nh©n lùc tham kh¶o. §©y lµ tµi liÖu thö nghiÖm sÏ ®îc hoµn chØnh ®Ó trë thµnh gi¸o tr×nh chÝnh thøc trong hÖ thèng d¹y nghÒ. Hµ néi, ngµy ... th¸ng…. n¨m.... Gi¸m ®èc Dù ¸n quèc gia

3

...................... 10 Bµi 5: M¹ch øng dông dïng BJT.. 6 Bµi 1: C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n....................................................................................................................................................... 4 S¬ ®å quan hÖ theo tr×nh tù häc nghÒ........................... 11 Tr¶ lêi c¸c c©u hái vµ bµi tËp............................................................................................................................................. 12 Tµi liÖu tham kh¶o.................................................................................................................. 9 Bµi 4: C¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng TranzÝtor ........................ 5 C¸c h×nh thøc ho¹t ®éng häc tËp chÝnh trong m«n häc................................................................................................................... 8 Bµi 3: Linh kiÖn b¸n dÉn............................................... 3 Giíi thiÖu vÒ m«n häc................................................................................................................................ 2 Môc lôc.. Trang 3 4 5 6 8 9 21 38 71 99 121 129 4 ............................................................................................................Môc lôc tt Néi dung 1 Lêi tùa ................ 7 Bµi 2: LÞnh kiÖn thô ®éng........................

øng dông c¸c linh kiÖn ®iÖn tö.Giíi thiÖu vÒ m« ®un/m«n häc VÞ trÝ. khi mµ c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp ®îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn m¹nh trªn ph¹m vi c¶ níc. ký hiÖu. thay thÕ.. trong ®ã 40 giê lý thuyÕt vµ 50 giê thùc hµnh. m¹ch ®iÖn tö.. m¹ch ®iÖn tö trë thµnh mét thµnh phÇn kh«ng thÓ thiÕu ®îc trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn. ®o kiÓm tra x¸c ®Þnh chÊt lîng linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n trong c«ng nghiÖp theo c¸c ®Æc tÝnh linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö Néi dung chÝnh cña m«n häc: M«n häc nµy cã n¨m bµi. Sö dông m¸y ®o VOM ®Ó ph©n lo¹i. nguyªn lÝ lµm viÖc cña c¸c linh kiÖn ®iÖn tö th«ng dông theo c¸c tiªu chuÈn ®· ®îc häc. gi¶m tiªu hao n¨ng lîng trªn thiÕt bÞ. m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n vµ thùc tÕ theo yªu cÇu kü thuËt. häc viªn cã n¨ng lùc: Ph©n biÖt ®îc h×nh d¹ng. C¸c bµi häc nh sau: Bµi 1: C¸c kh¸I niÖm c¬ b¶n Bµi 2: Linh kiÖn thô ®éng Bµi 3: Linh kiÖn b¸n dÉn Bµi 4: C¸c m¹ch khuyÕch ®¹i dïng tranzito Bµi 5: C¸c m¹ch øng dông dïng tranzito    5 . nhËn d¹ng ®îc c¸c linh kiÖn. Nh»m môc ®Ých: gän ho¸ c¸c thiÕt bÞ ®iÖn. ý nghÜa. Môc tiªu thùc hiÖn cña m«n häc: Sau khi hoµn tÊt m«n häc nµy. cÊu t¹o. t¨ng tuæi thä cña thiÕt bÞ.Do ®ã. kiÓm tra. ®îc c¸c linh kiÖn. nhÊt lµ trong lÜnh vùc ®iÖn tö c«ng nghiÖp. vai trß m« ®un/m«n häc: Víi sù ph¸t triÓn vµ hoµn thiÖn kh«ng ngõng cña thiÕt bÞ ®iÖn trªn mäi lÜnh vùc ®êi sèng x· héi. thay thÕ mét sè khÝ cô ®iÖn cã ®é nh¹y cao.. m¹ch ®iÖn h háng lµ mét yªu cÇu quan träng kh«ng thÓ thiÕu ®îc. c«ng dông chÝnh cña nã lµ ®Ó ®iÒu khiÓn khèng chÕ c¸c thiÕt bÞ ®iÖn. häc trong 90 giê. t¨ng ®é nh¹y lµm viÖc.

4.2.12 trang bÞ ®IÖn 1 .25 vËt liÖu ®IÖn -13 Plc c¬ b¶n -27 §ÇU RA C¸c m«n häc chung khÝ cô ®IÖn .08 kü thuËt sè .03 ®IÖn tö c¬ b¶n . phßNG .02 vÏ ®IÖn .19 vÏ kt c¬ khÝ.05 ANH V¡N .26 §ÇU VµO kü thuËt ®IÖn .01 ®o lêng ®IÖn 1 .21 trang bÞ ®Ön 2 .09 Q.07 6 .16 PH¸P LUËT .06 Mét m«-®un bæ trî Atl® .22 TIN HäC .04 thiÕt bÞ ®IÖn gd 15 k-thuËt c¶m biÕn 24 Thùc tËp s¶n suÊt ®IÖn tö øng dông 23 kt l¾p ®Æt ®IÖn 20 t-h trang bÞ ®IÖn 1 . s¬ ®å mèi liªn hÖ gi÷a c¸c m«-®un vµ m«n häc trong ch¬ng tr×nh m¸y ®IÖn -17 cung cÊp ®IÖn 1 .10 q -d©y m¸y ®IÖn -18 kü thuËt nguéi .11 THÓ CHÊT .14 ChÝnh trÞ .

cÇn ph¶i ®îc häc l¹i vµ kiÓm tra kiÕn thøc vµ thùc hµnh vÒ phÇn cha ®¹t ®ã. Khi chuyÓn trêng. KhÝ cô ®iÖn. M«n häc nµy cã tÇm quan träng kh«ng thÓ thiÕu ®îc trong phÇn ®µo t¹o tay nghÒ cho c«ng nh©n ho¹t ®éng trong lÜnh vùc ®iÖn. häc viªn nÕu ®· häc ë mét c¬ së ®µo t¹o kh¸c råi th× ph¶i xuÊt tr×nh giÊy chøng nhËn. chuyÓn ngµnh. Khi häc viªn häc tËp vµ thùc hµnh m«n häc nµy.Ghi chó: M«n häc §iÖn tö c¬ b¶n cung cÊp nh÷ng kiÕn thøc c¬ së ®Ó häc viªn cã thÓ ph©n tÝch ho¹t ®éng. 7 . nÕu phÇn nµo kh«ng ®¹t yªu cÇu. l¾p r¸p vµ söa ch÷a cña c¸c m¹ch ®iÖn töætng thiÕt bÞ ®iÖn. Trong mét sè trêng hîp cã thÓ vÉn ph¶i qua s¸t h¹ch l¹i.

C¸c ho¹t ®éng häc tËp chÝnh trong m«n häc
1. Ho¹t ®éng häc trªn líp cã th¶o luËn. 2. Ho¹t ®éng tù häc, tù su tÇm c¸c tµi liÖu liªn quan vµ lµm c¸c bµi tËp vÒ m«n häc §iÖn tö c¬ b¶n. 3. Ho¹t ®éng thùc hµnh t¹i xëng vÒ c¸c m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n ®· häc, l¾p r¸p vµ ph¸t hiÖn nh÷ng sai lçi cña c¸c m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n.

Yªu cÇu vÒ ®¸nh gi¸ hoµn thµnh m«n häc
 Néi dung kiÓm tra viÕt: 4. Tr×nh bµy cÊu t¹o, nguyªn lÝ ho¹t ®éng, øng dông c¸c linh kiÖn ®iÖn tö c¬ b¶n. 5. Tr×nh bµy øng dông cña c¸c m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n. 6. Ph©n tÝch c¸c m¹ch ®iÖn tö c¬ b¶n.  Néi dung kiÓm tra thùc hµnh: 7. KiÓm tra kü n¨ng thùc hµnh l¾p r¸p, söa ch÷a, thay thÕ c¸c linh kiÖn ®îc ®¸nh gi¸ theo c¸c tiªu chuÈn: - §é chÝnh x¸c cña c¸c d¹ng tÝn hiÖu ë ngâ ra, sau khi l¾p r¸p, söa ch÷a. - TÝnh thÈm mü cña m¹ch l¾p r¸p, söa ch÷a .  C¸c vËt liÖu khi thùc hµnh: C¸c linh kiÖn ®iÖn tö thô ®éng vµ b¸n dÉn c¸c lo¹i theo yªu cÇu m¹ch ®iÖn thùc tÕ

8

Bµi 1 C¸c kh¸I niÖm c¬ b¶n m· bµi: cie 01 09 01
Giíi thiÖu: NÒn t¶ng c¬ së cña hÖ thèng ®iÖn nãi chung vµ ®iÖn kü thuËt nãi riªng xoay quanh vÊn ®Ò dÉn ®iÖn, c¸ch ®iÖn cña vËt chÊt gäi lµ vËt liÖu ®iÖn. Do ®ã hiÓu ®îc b¶n chÊt cña vËt liÖu ®iÖn, vÊn ®Ò dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn cña vËt liÖu, linh kiÖn lµ mét néi dung kh«ng thÓ thiÕu ®îc trong kiÕn thøc cña ngêi thî ®iÖn, ®iÖn tö. §ã chÝnh lµ néi dung cña bµi häc nµy. Môc tiªu thùc hiÖn: Häc xong bµi häc nµy, häc viªn cã n¨ng lùc: • §¸nh gi¸ / x¸c ®Þnh tÝnh dÉn ®iÖn trªn m¹ch ®iÖn, linh kiÖn phï hîp theo yªu cÇu kü thuËt. • Ph¸t biÓu tÝnh chÊt, ®iÒu kiÖn lµm viÖc cña dßng ®iÖn trªn c¸c linh kiÖn ®iÖn tö kh¸c nhau theo néi dung ®· häc. • Tinh to¸n ®iÖn trë, dßng ®iÖn, ®iÖn ¸p trªn c¸c m¹ch ®iÖn mét chiÒu theo ®iÒu kiÖn cho tríc. Néi dung: • VËt dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn • C¸c h¹t mang ®iÖn vµ dßng ®iÖn trong c¸c m«i trêng Ho¹t ®éng I: Häc lÝ thuyÕt trªn líp cã th¶o luËn 1.1.VËt dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn: 1.1.1 VËt dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn: Trong kü thuËt ngêi ta chia vËt liÖu thµnh hai lo¹i chÝnh: VËt liÖu cho phÐp dßng ®iÖn ®i qua gäi lµ vËt dÉn ®iÖn VËt liÖu kh«ng cho phÐp dßng ®iÖn ®i qua gäi lµ vËt c¸ch ®iÖn Tuy nhiªn kh¸i niÖm nµy chØ mang tÝnh t¬ng ®èi. Chóng phô thuéc vµo cÊu t¹o vËt chÊt, c¸c ®iÒu kiÖn bªn ngoµi t¸c ®éng lªn vËt chÊt. VÒ cÊu t¹o: vËt chÊt ®îc cÊu t¹o tõ c¸c nguyªn tö. Nguyªn tö ®îc cÊu t¹o gåm hai phÇn chÝnh lµ h¹t nh©n mang ®iÖn tÝch d¬ng (+) vµ c¸c electron mang ®iÖn tÝch ©m e-- gäi lµ líp vá cña ngyªn tö. VËt chÊt ®îc cÊu t¹o tõ mèi liªn kÕt gi÷a c¸c nguyªn tö víi nhau t¹o thµnh tÝnh bÒn v÷ng cña vËt chÊt. H×nh1.1

H×nh 1.1: CÊu tróc m¹ng liªn kÕt nguyªn tö cña vËt chÊt

9

C¸c liªn kÕt t¹o cho líp vá ngoµi cïng cã 8 e--, víi tr¹ng th¸i ®ã nguyªn tö mang tÝnh bÒn v÷ng vµ ®îc gäi lµ trung hoµ vÒ ®iÖn. C¸c chÊt lo¹i nµy kh«ng cã tÝnh dÉn ®iÖn, gäi lµ chÊt c¸ch ®iÖn. C¸c liªn kÕt t¹o cho líp vá ngoµi cïng kh«ng ®ñ 8 e --, víi tr¹ng th¸i nµy chóng dÔ cho vµ nhËn ®iÖn tö, c¸c chÊt nµy gäi lµ chÊt dÉn ®iÖn. VÒ nhiÖt ®é m«i trêng: Trong ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é b×nh thêng (< 250C) c¸c nguyªn tö liªn kÕt bÒn v÷ng. Khi t¨ng nhiÖt ®é, ®éng n¨ng trung b×nh cña c¸c nguyªn tö gia t¨ng lµm c¸c liªn kÕt yÕu dÇn, mét sè e-- tho¸t khái liªn kÕt trë thµnh e-- tù do, lóc nµy nÕu cã ®iÖn trêng ngoµi t¸c ®éng vµo, vËt chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. VÒ ®iÖn trêng ngoµi: Trªn bÒ mÆt vËt chÊt, khi ®Æt mét ®iÖn trêng hai bªn chóng sÏ xuÊt hiÖn mét lùc ®iÖn trêng E. C¸c e-- sÏ chÞu t¸c ®éng cña lùc ®iÖn trêng nµy, nÕu lùc ®iÖn trêng ®ñ lín, c¸c e-- sÏ chuyÓn ®éng ngîc chiÒu ®iÖn trêng, t¹o thµnh dßng ®iÖn. §é lín cña lùc ®iÖn trêng phô thuéc vµo hiÖu ®iÖn thÕ gi÷a hai ®iÓm ®Æt vµ ®é dµy cña vËt dÉn. Tãm l¹i: Sù dÉn ®iÖn hay c¸ch ®iÖn cña vËt chÊt phô thuéc nhiÒu vµo 4 yÕu tè: • CÊu t¹o nguyªn tö cña vËt chÊt • NhiÖt ®é cña m«i trêng lµm viÖc • HiÖu ®iÖn thÕ gi÷a hai ®iÓm ®Æt lªn vËt chÊt • §é dµy cña vËt chÊt a. VËt dÉn ®iÖn: Trong thùc tÕ, ngêi ta coi vËt liÖu dÉn ®iÖn lµ vËt chÊt ë tr¹ng th¸i b×nh thêng cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn, nãi c¸ch kh¸c, lµ chÊt ë tr¹ng th¸I b×nh thêng cã s½n c¸c ®iÖn tÝch tù do ®Ó t¹o thµnh dßng ®iÖn. C¸c ®Æc tÝnh cña vËt liÖu dÉn ®iÖn lµ: - §iÖn trë suÊt - HÖ sè nhiÖt - NhiÖt ®é nãng ch¶y - Tû träng C¸c th«ng sè vµ ph¹m vi øng dông cña c¸c vËt liÖu dÉn ®iÖn th«ng thêng ®îc giíi thiÖu trong B¶ng 1.1:

10

Ch× 40% (0..BÞ «xyt ho¸ nhanh.M¹ vá ngoµi d©y dÉn ®Ó sö dông hiÖu øng mÆt ngoµi trong lÜnh vùc siªu cao tÇn Hîp chÊt .006 1450 8. khã ¨n mßn .115 0.1: VËt liÖu dÉn ®iÖn §iÖn trë suÈt ρ Ωmm2/m HÖ sè nhiÖt α NhiÖt ®é nãng ch¶y t0C Tû trän g tt Tªn vËt liÖu Hîp kim Ph¹m vi øng dông Ghi chó 1 2 3 §ång ®á hay ®ång kü thuËt Thau Nh«m 0.004 1080 8.Lµm c¸nh to¶ nhiÖt . .8 Cã gi¸ thµnh rÎ h¬n b¹c 6 ThiÕc 0.5 2.3 ChÊt hµn dïng ®Ó hµn trong khi l¾p r¸p linh kiÖn ®iÖn tö 11 .0049 900 660 3. t¹o thµnh líp b¶o vÖ.07 0.9 Chñ yÕu dïng lµm d©y dÉn ®ång kÏm víi .5 5 Nic ken 0.Lµm d©y dÉn ®iÖn .Lµm l¸ nh«m trong tô xoay .0012 230 7.C¸c ®Çu nèi d©y .06) 0.Hîp kim thiÕc vµ ch× cã lµm chÊt nhiÖt ®é nãng ch¶y thÊp hµn gåm: h¬n nhiÖt ®é nãng ch¶y .ThiÕc 60% cña tõng kim lo¹i thiÕc vµ ch×. nªn khã hµn.B¶ng 1.Hµn d©y dÉn.7 .M¹ vá ngoµi d©y dÉn ®Ó sö dông hiÖu øng mÆt ngoµi trong lÜnh vùc siªu cao tÇn .BÞ h¬i níc mÆn ¨n mßn 4 B¹c 960 10. dïng ®Ó .028 .0175 0.03 0.Dïng lµm tô ®iÖn (tô ho¸) .002 0.0.C¸c l¸ tiÕp xóc .

4 8 S¾t 0.1.12% mangan .004 330 11.D©y s¾t m¹ kÏm gi¸ thµnh h¹ h¬n d©y ®ång .00000 5 1270 8.Dïng lµm d©y ®èt nãng (d©y má hµn.00005 1200 8. d©y bÕp ®iÖn.D©y lìng kim dÉn ®iÖn gÇn nh d©y ®ång do cã hiÖu øng mÆt ngoµi D©y ®iÖn trë nung nãng . d©y bµn lµ) 12 .5% .00015 1400 8.60% ®ång .# 1% Mangan Hîp chÊt gåm: .15% cr«m .67% Nicken .CÇu ch× b¶o vÖ qu¸ dßng .8 9 Maganin 0.1 0.2 (nhiÖt ®é lµm viÖc: 900) Hîp chÊt gåm: .9 11 Niken Cr«m 1.098 0.5 0.D©y lìng kim gåm lâi s¾t vá bäc ®ång lµm d©y dÉn chÞu lùc c¬ häc lín D©y ®iÖn trë Dïng lµm ch¸t hµn (xem phÇn trªn) .5 0.7 Ch× 0.2% nic ken Hîp chÊt gåm: .0062 1520 7.Dïng trong ac qui ch× .4 10 Contantan 0.Vá bäc c¸p ch«n .# 40% nic ken .16% s¨t .D©y s¨t m¹ kem lµm d©y dÉn víi t¶i nhÑ .80% ®ång .21 0.

mangan 13 .

C¸c linh kiÖn cã gi¸ trÞ ®iÖn ¸p ghi trªn th©n linh kiÖn kÌm theo c¸c ®¹i lîng ®Æc trng. Trong kü thuËt tuú vµo m«i trêng mµ tån t¹i c¸c lo¹i phÇn tö mang ®iÖn kh¸c nhau. tõ trêng.2: 1.NhiÖt ®é chÞu ®ùng.C¸c ®Æc tÝnh cña vËt liÖu c¸ch ®iÖn gåm: . Trong thùc tÕ khi thiÕt kÕ m¹ch ®iÖn cã ®iÖn ¸p cµng cao th× kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c m¹ch ®iÖn cµng lín. chÝnh lµ tû sè gi÷a ®iÖn ¸p ®Æt lªn hai ®Çu ®iÖn trë vµ dßng ®iÖn ®i qua nã (U/I).§iÖn trë c¸ch ®iÖn cña linh kiÖn lµ ®iÖn ¸p lín nhÊt cho phÐp ®Æt trªn linh kiÖn mµ linh kiÖn kh«ng bÞ ®¸nh thñng (phãng ®iÖn).1. dÔ bøt ra khái nguyªn tö ®Ó t¹o thµnh c¸c h¹t mang ®iÖn ë tr¹ng th¸i tù do. §iÖn trë c¸ch ®iÖn cña m¹ch ®iÖn lµ ®iÖn trë khi cã ®iÖn ¸p lín nhÊt cho phÐp ®Æt vµo gi÷a hai m¹ch dÉn ®Æt gÇn nhau mµ kh«ng x¶y ra hiÖn tîng phãng ®iÖn.. Kh¸i niÖm h¹t mang ®iÖn: H¹t mang ®iÖn lµ phÇn tö c¬ b¶n nhá nhÊt cña vËt chÊt cã mang ®iÖn gäi lµ ®iÖn tÝch. . chóng cã xu híng lÊy thªm ®iÖn tö ®Ó trë vÒ tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn nªn dÔ dµng chÞu t¸c dông cña lùc ®iÖn.(electron) lµ c¸c ®iÖn tÝch n»m ë líp vá cña nguyªn tö cÊu t¹o nªn vËt chÊt. VÝ dô: §iÖn trë ®îc ghi trªn th©n nh sau: 100Ω/ 2W Cã nghÜa lµ Gi¸ trÞ lµ 100Ω vµ c«ng suÊt chÞu ®ùng trªn ®iÖn trë lµ 2W.2 §iÖn trë c¸ch ®iÖn cña linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö: . hay dÉn ®iÖn. . 1. C¸c th«ng sè vµ ph¹m vi øng dông ®îc tr×nh bµy ë B¶ng 1. C¸c h¹t mang ®iÖn vµ dßng ®iÖn trong c¸c m«i trêng: 1. .2.Gãc tæn hao.2.e-. C¸c linh kiÖn b¸n dÉn do c¸c th«ng sè kü thuËt rÊt nhiÒu vµ kÝch thíc l¹i nhá nªn c¸c th«ng sè kü thuËt ®îc ghi trong b¶ng tra mµ kh«ng ghi trªn th©n nªn muèn x¸c ®Þnh ®iÖn trë c¸ch ®iÖn cÇn ph¶i tra b¶ng. Trong söa ch÷a thêng kh«ng quan t©m ®Õn yÕu tè nµy.§é bÒn vÒ ®iÖn. C¸c linh kiÖn kh«ng ghi gi¸ trÞ ®iÖn ¸p trªn th©n thêng cã t¸c dông cho dßng ®iÖn mét chiÒu (DC) vµ xoay chiÒu (AC) ®i qua nªn ®iÖn ¸p ®¸nh thñng cã t¬ng quan víi dßng ®iÖn nªn thêng ®îc ghi b»ng c«ng suÊt. bÞ bôi Èm. tuy nhiªn khi m¹ch ®iÖn bÞ Èm ít. U cµng lín th× I cµng nhá vµ ngîc l¹i. VÝ dô: Tô ®iÖn ®îc ghi trªn th©n nh sau: 47µ/25vV. 14 . nãi c¸ch kh¸c ®ã lµ c¸c h¹t c¬ b¶n cña vËt chÊt cã t¸c dông víi c¸c lùc ®iÖn trêng. . .. cã nghÜa lµ Gi¸ trÞ lµ 47µ vµ ®iÖn ¸p lín nhÊt cã thÓ chÞu ®ùng ®îc kh«ng qu¸ 25v.TØ träng. khi n»m ë líp vá ngoµi cïng lùc liªn kÕt gi÷a vá vµ h¹t nh©n yÕu. th× cÇn quan t©m ®Õn yÕu tè nµy ®Ó tr¸nh t×nh tr¹ng m¹ch bÞ dÉn ®iÖn do yÕu tè m«i trêng. dÔ dµng di chuyÓn trong m«i trêng. nÕu ë tr¹ng th¸i tù do th× dÔ dµng di chuyÓn trong m«i trêng. chóng bao gåm c¸c lo¹i chÝnh nh sau: .H»ng sè ®iÖn m«i.ion+ lµ c¸c nguyªn tö cÊu t¹o nªn vËt chÊt khi mÊt ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng trë thµnh ion d¬ng (ion+).

ion-. nÕu ë tr¹ng th¸i tù do th× chóng dÔ dµng chuyÓn ®éng trong m«i trêng. 15 . chóng cã xu híng cho bít ®iÖn tö ®Ó trë vÒ tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn nªn dÔ bÞ t¸c dông cña c¸c lùc ®iÖn.lµ c¸c nguyªn tö cÊu t¹o nªn vËt chÊt.. khi thõa ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng trë thµnh ion ©m (ion--).

5 0.2 16 .Lµm tÊm c¸ch ®iÖn Dïng trong biÕn ¸p Dïng lµm chÊt tÈm sÊy biÕn ¸p.1-1.001 0.03 2. cèt cuén d©y 2 Sø 20-28 15001700 500-1700 kh«ng chÞu ®îc nhiÖt ®é lín 50-60 100 100 55 105 65 49-55 60-70 6-7 0.6 1-1.8 §Æc ®iÓm T¸ch ®îc thµnh tõng m¶nh rÊt máng Ph¹m vi øng dông .015 0.2 1.2-4 4 .5 0.Dïng lµm s¹ch mèi hµn .05-0.5 0.Gi¸ ®ì c¸ch ®iÖn cho ®êng d©y dÉn .7-3. ®éng c¬ ®iÖn ®Ó chèng Èm Dïng lµm chÊt tÈm sÊy biÕn ¸p.8-4.95 Dïng lµm cèt biÕn ¸p Dïng trong tô ®iÖn .5 2.4 1.08 0.01-0.2 1.Dïng trong tô ®iÖn 5 6 7 8 9 Bakªlit £b«nit Pretspan GiÊy lµm ®iÖn Cao su Lôa c¸ch ®iÖn S¸p Paraphin Nhùa th«ng 4-4.6 1.Dïng lµm vËt c¸ch ®iÖn trong thiÕt bÞ nung nãng (VD:bµn lµ) .2 1.5 3 4 Thuû tinh Gèm 20-30 kh«ng chÞu ®îc ®iÖn ¸p cao 10-40 20-30 9-12 tô 20 20 8-60 20-25 20-30 10-15 4-10 1700-4500 0.6 2.7-3 3-4 3.013 1.12 0. ®Õ ®Ìn.1 .2-1.Dïng trong tô ®iÖn .01 0.9-2.03 2.02-0.Lµm vá bäc d©y dÉn .01 £poxi 18-20 1460 3.KÝch thíc nhá nhng ®iÖn dung lín .b¶ng 1.0002 1.15 0.9 0.Dïng trong tô ®iÖn. ®éng c¬ ®iÖn ®Ó chèng Èm 1.2: VËt liÖu c¸ch ®iÖn TT 1 Tªn vËt liÖu Mi ca §é bÒn vÒ ®iÖn (kV/mm) 50-100 t0C chÞu ®ùng 600 H»ng sè ®iÖn m«i 6-8 Gãc tæn hao 0.5 3 3. ®éng c¬ ®iÖn ®Ó chèng Èm Hµn g¾n c¸c bé kiÖn ®iÖn-®iÖn tö 3.0004 Tû träng 2.00050.04-0.Hçn hîp paraphin vµ nhùa th«ng dïng lµm chÊt tÈm sÊy biÕn ¸p.15 0.

C¸c lo¹i plastic (polyetylen. polyclovinin) Dïng lµm chÊt c¸ch ®iÖn 17 .

Trong thùc tÕ chÊt ®iÖn ph©n thêng lµ c¸c dung dÞch muèi. Khi ë d¹ng dung dÞch (hoµ tan vµo níc) chóng dÔ dµng t¸ch ra thµnh c¸c ion tr¸i dÊu. Qu¸ tr×nh nµy gäi lµ sù ph©n li cña ph©n tö hoµ tan trong dung dÞch. a.2. VËy: Dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n lµ dßng chuyÓn dêi cã híng cña c¸c ion d¬ng vµ ©m díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi. chØ cã c¸c e -. Khi kh«ng cã ®iÖn trêng ngoµi c¸c ion chuyÓn ®éng hçn lo¹n trong dung dÞch gäi lµ chuyÓn ®éng nhiÖt tù do.ë tr¹ng th¸i tù do. Dßng ®iÖn trong kim lo¹i: Do kim lo¹i ë thÓ r¾n cÊu tróc m¹ng tinh thÓ bÒn v÷ng nªn c¸c nguyªn tö kim lo¹i liªn kÕt bÒn v÷ng. Dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n: ChÊt ®iÖn ph©n lµ chÊt ë d¹ng dung dÞch cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. c¸c ion-. axit. Trong kÜ thuËt ®iÖn ngêi ta qui íc chiÒu cña dßng ®iÖn lµ chiÒu chuyÓn ®éng cña c¸c h¹t mang ®iÖn d¬ng nªn dßng ®iÖn trong kim lo¹i thùc tÕ ngîc víi chiÒu cña dßng ®iÖn qui íc.riªng rÏ.2: Dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n C¸c ion+ chuyÓn ®éng cïng chiÒu ®iÖn trêng ®Ó vÒ cùc ©m. h×nh thµnh nªn dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n. Lîi dông tÝnh chÊt nµy cña chÊt ®iÖn ph©n trong thùc tÕ ngêi ta dïng ®Ó m¹ kim lo¹i. ph©n tö trung hoµ vÒ ®iÖn. Vi dô: ph©n tö NaCl khi hoµ tan trong níc chóng t¸ch ra thµnh Na+ vµ Cl.2 H×nh 1. V× vËy chÊt khÝ lµ ®iÖn m«i.chuyÓn ®éng ngîc chiÒu ®iÖn trßng vÒ cùc d¬ng vµ b¸m vµo b¶n cùc. VËy: Dßng ®iÖn trong kim lo¹i lµ dßng chuyÓn ®éng cã híng cña c¸c e-. b. Khi cã ®iÖn trõ¬ng ngoµi t¸c ®éng c¸c e-. Dßng ®iÖn trong chÊt khÝ: ChÊt khÝ lµ hçn hîp nhiÒu lo¹i nguyªn tö hay ph©n tö khÝ kÕt hîp tån t¹i trong m«i trêng. c.2 Dßng ®iÖn trong c¸c m«i trêng: Dßng ®iÖn lµ dßng chuyÓn dêi cã híng cña c¸c h¹t mang ®iÖn díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi.sÏ chuyÓn ®éng díi t¸c t¸c dông cña lùc ®iÖn trêng ®Ó t¹o thµnh dßng ®iÖn. baz¬. Khi cã ®iÖn trêng mét chiÒu ngoµi b»ng c¸ch cho hai ®iÖn cùc vµo trong b×nh ®iÖn ph©n c¸c ion chÞu t¸c dông cña lùc ®iÖn chuyÓn ®éng cã híng t¹o thµnh dßng ®iÖn.1. ®óc kim lo¹i. S¬ ®å m« t¶ ho¹t ®éng ®îc tr×nh bµy ë h×nh 1. ë tr¹ng th¸i b×nh thêng c¸c nguyªn tö. §Ó chÊt khÝ trë thµnh c¸c h¹t mang ®iÖn ngêi ta dïng nguån n¨ng lîng tõ bªn ngoµi t¸c ®éng lªn chÊt khÝ nh ®èt nãng hoÆc bøc x¹ b»ng tia tö ngo¹i 18 .díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi.

Khi ®Æt mét ®iÖn ¸p bÊt k× vµo hai cùc th× kh«ng cã dßng ®iÖn ®I qua v× m«i trêng ch©n kh«ng lµ m«i trêng c¸ch ®iÖn lÝ tëng. c¸c ion vµ ®iÖn tö tù do chÞu t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi t¹o thµnh dßng ®iÖn. Nh vËy lóc nµy trong m«i trêng khÝ sÏ tån t¹i c¸c thµnh phÇn nguyªn tö hoÆc ph©n tö khÝ trung hoµ vÒ ®iÖn. Khi sëi nãng cat«t b»ng mét nguån ®iÖn bªn ngoµi th× trªn bÒ mÆt cat«t xuÊt hiÖn c¸c e-. ë ¸p suÊt thÊp chÊt khÝ dÔ bÞ ion ho¸ ®Ó t¹o thµnh dßng ®iÖn gäi lµ dßng ®iÖn trong khÝ kÐm.hoÆc tia R¬n ghen. Lóc nµy chÊt khÝ ®îc gäi ®· bÞ ion ho¸. Khi cã ®iÖn trêng ngoµi ®ñ lín. Mét sè nguyªn tö hoÆc ph©n tö khÝ mÊt ®iÖn tö ë líp ngoµI cïng trë thµnh ®iÖn tö tù do vµ c¸c nguyªn tö hoÆc ph©n tö mÊt ®iÖn tö trë thµnh c¸c ion+ . VËy: Dßng ®iÖn trong chÊt khÝ lµ dßng chuyÓn dêi cã híng cña c¸c ion d¬ng. Dßng ®iÖn trong ch©n kh«ng: Ch©n kh«ng lµ m«i trêng hoµn toµn kh«ng cã nguyªn tö khÝ hoÆc ph©n tö khÝ cã nghÜa lµ ¸p suÊt kh«ng khÝ trong m«i trêng b»ng 0 at (at : atm«tphe lµ ®¬n vÞ ®o lêng cña ¸p suÊt). ion+ . kh«ng xuÊt hiÖn dßng ®iÖn. ®Æc biÖt trong kÜ thuËt ®iÖn tö ngêi ta chÕ t¹o ra c¸c ®Ìn chèng ®¹i cao ¸p ë c¸c n¬i cã ®iÖn ¸p cao. d. lóc nµy sè lîng nguyªn tö. Trong thùc tÕ kh«ng thÓ t¹o ra ®îc m«i trêng ch©n kh«ng lÝ tëng. S¬ ®å m« t¶ thÝ nghiÖm ®îc tr×nh bµy ë h×nh 1.. c¸c ion ©m vµ ®iÖn tö tù do chuyÓn ®éng ngîc chiÒu ®iÖn trßng ngoµi. ®ång thêi c¸c ®iÖn tö tù do cã thÓ liªn kÕt víi c¸c nguyªn tö hoÆc ph©n tö trung hoµ ®Ó trë thµnh c¸c ion-.3: S¬ ®å m« t¶ thÝ nghiÖm dßng ®iÖn trong chÊt khÝ. ©m vµ c¸c ®iÖn tö tù do. díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi. Khi kh«ng cã ®iÖn trêng ngoµi c¸c h¹t mang ®iÖn chuyÓn ®éng tù do hçn lo¹n gäi lµ chuyÓn ®éng nhiÖt. M«i trêng ch©n kh«ng thùc tÕ cã ¸p suÊt kho¶ng 0.. ion-.bøc x¹ tõ cat«t. 19 . C¸c ion d¬ng chuyÓn ®éng cïng chiÒu ®iÖn trêng.3: H×nh 1.001 at. gäi lµ sù phãng ®iÖn trong chÊt khÝ. bªn trong ®Æt s½n hai b¶n cùc gäi lµ anod vµ katot. gäi lµ (spac). §Ó t¹o ra ®îc m«I trêng nµy trong thùc tÕ ngêi ta hót ch©n kh«ng cña mét b×nh kÝn nµo ®ã. ph©n tö khÝ trong m«i trêng cßn rÊt Ýt cã thÓ chuyÓn ®éng tù do trong m«i trêng mµ kh«ng x¶y ra sù va ch¹m lÉn nhau. Trong kÜ thuËt øng dông tÝnh chÊt dÉn ®iÖn trong khÝ kÐm mµ ngêi ta chÕ t¹o nªn ®Ìn nªon vµ mét sè lo¹i ®Ìn kh¸c.

ChÊt b¸n dÉn ®îc tr×nh bµy ë trªn ®îc gäi lµ chÊt b¸n dÉn thuÇn kh«ng ®îc øng dông trong kÜ thuËt v× ph¶i cã c¸c ®iÒu kiÖn kÌm theo nh nhiÖt ®é ®iÖn ¸p.ë líp ngoµi cïng nªn chóng thiÕu ®iÖn tö trong mèi liªn kÕt ho¸ trÞ t¹o thµnh lç trèng trong cÊu tróc tinh thÓ. dßng ®iÖn trong ch©n kh«ng ®îc øng dông ®Ó chÕ t¹o ra c¸c ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng. chóng trë thµnh c¸c h¹t mang ®iÖn d¬ng do thiÕu ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng gäi lµ lç trèng. hiÖn nay víi sù xuÊt hiÖn c¶ linh kiÖn b¸n dÉn. hay cÇn ®îc ph¸t s¸ng trong qu¸ tr×nh lµm viÖc th× vÉn ph¶i dïng ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng. N. Tõ c¸c mèi nèi P. c¸c linh kiÖn ®îc chÕ t¹o cã chøc n¨ng ®éc lËp nh ®i«t. VËy: dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn lµ dßng chuyÓn dêi cã hêng cña c¸c e-. c¸c linh kiÖn b¸n dÉn ®îc chÕ t¹o kÕt hîp víi nhau vµ víi c¸c linh kiÖn kh¸c ®Ó thùc hiÖn hoµn chØnh mét chøc n¨ng nµo ®ã vµ ®îc ®ãng kÝn thµnh mét khèi ®îc gäi lµ m¹ch tæ hîp (IC: Integrated Circuits). Khi ®æi chiÒu ®Æt ®iÖn ¸p. TuyÖt ®¹i ®a sè c¸c m¹ch ®iÖn tö hiÖn nay ®Òu ®îc cÊu t¹o tõ linh kiÖn b¸n dÉn. C¸c IC ®îc sö dông trong c¸c m¹ch tÝn hiÖu biÕn ®æi liªn tôc gäi lµ IC t¬ng tù. Chóng kh¸c nhau vÒ kÝch thíc vµ nhiÖt ®é chÞu ®ùng trªn linh kiÖn. VËy: Dßng ®iÖn trong m«I trêng ch©n kh«ng lµ dßng chuyÓn dêi cã híng cña c¸c e-. Trong kÜ thuËt hiÖn nay ngoµi c¸ch ph©n chia IC t¬ng tù vµ IC sè ngêi ta cßn ph©n chia IC theo hai nhãm chÝnh lµ IC hµn xuyªn lç vµ IC hµn bÒ mÆt SMD: Surface Mount Device. d¬ng ®Æt vµo anod vµ ©m ®Æt vµo cat«t th× xuÊt hiÖn dßn ®iÖn ®I qua m«i trêng ch©n kh«ng trong b×nh. ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng trë nªn l¹c hËu do cång kÒnh dÔ vì khi rung sãc va ®Ëp. khi chÕ t¹o linh kiÖn. e. tæn hao c«ng suÊt lín.. c¸c IC sö dông trong c¸c m¹ch ®iÖn tö sè ®îc gäi lµ IC sè. Khi ®Æt ®iÖn trêng ngoµi lªn chÊt b¸n dÉn c¸c e. ChÊt b¸n dÉn lo¹i N lµ chÊt b¸n dÉn mµ dßng ®iÖn chñ yÕu lµ c¸c e-.ë líp ngoµi cïng nªn chóng thõa ®iÖn tö trong mèi liªn kÕt ho¸ trÞ trong cÊu tróc tinh thÓ ®Ó t¹o thµnh chÊt b¸n dÉn lo¹i N cã dßng ®iÖn ®i qua lµ c¸c e.chuyÓn ®éng ngîc chiÒu ®iÖn trêng. Xu híng ph¸t triÓn cña kü thuËt ®iÖn tö lµ kh«ng ngõng chÕ t¹o ra c¸c linh kiÖn míi.Khi ®Æt mét ®iÖn ¸p mét chiÒu (DC) t¬ng ®èi lín kho¶ng vµi tr¨m v«n vµo hai cùc cña b×nh ch©n kh«ng. tranzitor… ®îc gäi lµ c¸c linh kiÖn ®¬n hay linh kiÖn rêi r¹c. Khi bÞ ph¸ vì c¸c mèi liªn kÕt. Tuy nhiªn trong mét sè m¹ch ®iÖn cã c«ng suÊt cùc lín. C¸c ®iÖn tö ë líp vá dÔ dµng bøt khái nguyªn tö ®Ó trë thµnh c¸c ®iÖn tö tù do. C¸c lç trèng chuyÓn ®éng cïng chiÒu ®iÖn trêng ®Ó t¹o thµnh dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn.nhê ®îc pha thªm c¸c t¹p chÊt cã 5 e.. Trong kÜ thuËt. Víi ®iÖn ¸p ©m ®Æt vµo anod vµ ®iÖn ¸p d¬ng ®Æt vµo cat«t th× kh«ng xuÊt hiÖn dßng ®iÖn.díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi. ®iÖn ¸p lµm viÖc cao. Nh ®Ìn hinh.vµ c¸c lç trèng díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ngoµi. tæng trë lµm viÖc cao. Ta nãi ®· cã dßng ®iÖn trong m«i trêng ch©n kh«ng. §ång thêi còng dÔ ph¸ vì díi t¸c dông nhiÖt ®Ó t¹o thµnh c¸c h¹t mang ®iÖn. ®Ìn c«ng suÊt.bøc x¹ tõ cat«t di chuyÓn ngîc chiÒu ®iÖn trêng vÒ anod. m¹ch ®iÖn míi trong ®ã chñ yÕu lµ c«ng nghÖ chÕ t¹o linh kiÖn mµ nÒn t¶ng lµ c«ng nghÖ b¸n dÉn. Linh kiÖn b¸n dÉn trong kÜ thuËt ®îc cÊu t¹o tõ c¸c mèi liªn kÕt P. Trong thùc tÕ ®Ó chÕ t¹o linh kiÖn b¸n dÉn ngêi ta dïng chÊt b¸n dÉn pha thªm c¸c chÊt kh¸c gäi lµ chÊt t¹p ®Ó t¹o thµnh chÊt b¸n dÉn lo¹i P vµ lo¹i N ChÊt b¸n dÉn lo¹i P lµ chÊt b¸n dÉn mµ dßng ®iÖn chñ yÕu trong chÊt b¸n dÉn lµ c¸c lç trèng nhê chóng ®îc pha thªm vµo c¸c chÊt cã 3 e. N nµy mµ ngêi ta cã thÓ chÕ t¹o ®îc rÊt nhiÒu lo¹i linh kiÖn kh¸c nhau. ®ã lµ c¸c e-. Dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn: ChÊt b¸n dÉn lµ chÊt n»m gi÷a chÊt c¸ch ®iÖn vµ chÊt dÉn ®iÖn.. 20 . cÊu tróc nguyªn tö cã bèn ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng nªn dÔ liªn kÕt víi nhau t¹o thµnh cÊu tróc bÒn v÷ng.

NhiÖt ®é d.7 O O O O 1.8 O O O O 1.3 O O O O 1. e-c.9 O O O O 1. VËt ë tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn. C¶ ba yÕu tè trªn 1. S¾t 3. ion d.b. Gåm b vµ c.1 0 O O O O 21 . on--b. Thuû tinh. b. VËt kh«ng cã h¹t mang ®iÖn tö do. d. ion+ b. Mi ca 4. Dßng ®iÖn trong chÊt khÝ lµ dßng cña c¸c h¹t mang ®iÖn nµo? a. ion + b.4 O O O O 1. b.b. on-O O O O 1. e-c.C©u hái vµ bµi tËp: C©u hái tr¾c nghiÖm: H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng c¸ch t« ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b c d 1. Gåm a.6 O O O O 1. Kh«ng khÝ. C¶ ba h¹t nªu trªn 5. C¶ ba yÕu tè trªn 2. ion+ I c. d. ion d. C¶ a. Nh«m c. c. c. Dùa vµo tÝnh chÊt cÊu t¹o cho biÕt chÊt nµo cã kh¶ n¨ng c¸ch ®iÖn tèt nhÊt? a. CÊu t¹o c. Dßng ®iÖn trong kim lo¹i lµ dßng cña h¹t mang ®iÖn nµo? a.5 O O O O 1. B¹c Vµng b.1 ThÕ nµo lµ vËt dÉn ®iÖn? O O O O a. §iÖn trêng ngoµi b. VËt kh«ng cho dßng ®iÖn ®i qua. b.c Trong chÊt b¸n dÉn dßng ®iÖn di chuyÓn lµ dßng cña h¹t mang ®iÖn nµo? a. VËt cã kh¶ n¨ng cho dßng ®iÖn ®i qua. §ång d. 1. Dùa vµo tÝnh chÊt cÊu t¹o cho biÕt chÊt nµo cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn tèt nhÊt? a. C¸c h¹t nµo lµ h¹t mang ®iÖn? a. e-c. ionion+ d.2 ThÕ nµo lµ vËt c¸ch ®iÖn? a. C¸c yÕu tè nµo ¶nh hëng ®Õn tÝnh dÉn ®iÖn cña vËt chÊt? a. ec. c.c. e d. VËt cã c¸c h¹t mang ®iÖn tù do.b. Dßng ®iÖn trong chÊt ®iÖn ph©n lµ dßng cña lo¹i h¹t m¨ng ®iÖn nµo? a. Gèm. C¶ a. VËt cã cÊu tróc m¹ng tinh thÓ d.

ion+ d.b. lç trèng 22 .

Linh kiÖn ®iÖn tö. Ph©n biÖt chÊt c¸ch ®iÖn vµ dÉn ®iÖn: Ph¸t c¸c vËt liÖu kh¸c nhau hiÖn cã trong xëng cho häc sinh. m¾c vËt liÖu cÇn nghiªn cøu nèi tiÕp trªn m¹ch. . Hµ Néi. nxb Gi¸o dôc. a. 2005. f. Hµ Néi.. h. Dông cô: c. a. Hµ Néi. 2003 Néi dung cÇn nghiªn cøu: .Ph©n biÖt chÊt dÉn ®iÖn c¸ch ®iÖn. ®iÖn tö. g. §ç xu©n Thô KÜ thuËt ®iÖn tö. dÉn ®iÖn trong ®iÒu kiÖn b×nh thêng. §Æt lªn m¹ch c¸c ®iÖn ¸p kh¸c nhau nÕu xuÊt hiÖn dßng ®iÖn qua m¹ch cã nghÜa vËt dÉn ®iÖn. d. 2007 VËt lÝ líp 11. NXB Gi¸o dôc. Bé dông cô cÇm tay nghÒ ®iÖn tö. Dù ¸n GDKT vµ DN (VTEP). Nghiªn cøu ®Æc tÝnh dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn trong c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c nhau: Tr×nh bµy c¸ch m¾c m¹ch ®o dßng (nh h×nh vÏ).C¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn ®Æc tÝnh dÉn ®iÖn cña vËt liÖu.Nghiªn cøu c¸c ®Æc tÝnh cña vËt liÖu trong c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c nhau.Ho¹t ®éng II: Tù nghiªn cøu tµi liÖu Häc viªn tham kh¶o c¸c tµi liÖu díi ®©y : NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Minh Gi¸p NguyÔn Kim Giao. chÊt nµo c¸ch ®iÖn b»ng c¶m nhËn kh¸ch quan. tr×nh bµy lÝ do. . Lª Xu©n ThÕ Gi¸o trinh linh kiÖn ®iÖn tö. 23 .Néi dung: . 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1. Hµ Néi. 2003 S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD. NÕu kh«ng xuÊt hiÖn dßng ®iÖn cã nghÜa vËt kh«ng dÉn ®iÖn.Dßng ®iÖn trong c¸c m«i trêng vµ øng dông trong kÜ thuËt ®iÖn. Bé nguån biÕn ®æi cã c¸c møc ®iÖn ¸p kh¸c nhau tõ 0-1000v e. B¸n dÉn. b. dÉn ®iÖn. M¸y ®o VOM. . B. Hµ Néi. Dïng m¸y ®o VOM ®Ó x¸c ®Þnh ch©t c¸ch ®iÖn. NXB Tæng hîp TP. NXB Gi¸o dôc. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. Qui tr×nh thùc hiÖn: A. DÉn ®iÖn. H×nh thøc tæ chøc: Tæ chøc theo nhãm nhá tõ 2 – 4 häc sinh díi sù híng dÉn t¹p trung cña gi¸o viªn. Cho biÕt chÊt nµo dÉn ®iÖn. C¸c vËt liÖu dÉn ®iÖn vµ c¸ch ®iÖn kh¸c nhau.C¸c vËt liÖu ®iÖn: C¸ch ®iÖn. HCM. Ho¹t ®éng iii: häc t¹i xëng trêng 1.

+V Nguån cung cÊp cã c¸c gi¸ trÞthay ® i kh¸c nhau æ § iÖ trë h¹ n dßng n m¸y ® VOM ë o chÕ® ® dßng é o VËt liÖ cÇn nghiªn cøu u 24 .

. cuén c¶m theo yªu cÇu kÜ thuËt cña m¹ch ®iÖn. CÊu t¹o c¸c lo¹i ®iÖn trë Tuú theo kÕt cÊu cña ®iÖn trë mµ ngêi ta ph©n lo¹i: . Mét ®Çu trªn th©n ®iÖn trë cã nh÷ng v¹ch mµu hoÆc cã chÊm mµu. §ã lµ nh÷ng quy ®Þnh mµu dïng ®Ó biÓu thÞ trÞ sè ®iÖn trë vµ cÊp chÝnh x¸c.1.1. nèi thµnh tõng thái hai ®Çu cã d©y dÉn ra ®Ó hµn. HO¹T §éng I: Häc lÝ thuyÕt trªn líp cã th¶o luËn 2. nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña c¸c linh kiÖn ®iÖn tö. tô ®iÖn. §iÖn trë §iÖn trë lµ mét trong nh÷ng linh kiÖn ®iÖn tö dïng trong c¸c m¹ch ®iÖn tö ®Ó ®¹t c¸c gi¸ trÞ dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p theo yªu cÇu cña m¹ch. cuén c¶m theo gi¸ trÞ cña linh kiÖn.1. tô ®iÖn. Lo¹i ®iÖn trë nµy rÎ tiÒn. ®é chÝnh x¸c thÊp. Néi dung: • §iÖn trë • Tô ®iÖn. 2. • Thay thÕ / thay t¬ng ®¬ng ®iÖn trë.§iÖn trë hîp chÊt cacbon: §iÖn trë cã cÊu t¹o b»ng bét cacbon t¸n trén víi chÊt c¸ch ®iÖn vµ keo kÕt dÝnh råi Ðp l¹i. thiÕt kÕ m¹ch. häc viªn cã n¨ng lùc: • Ph©n biÖt ®iÖn trë.§iÖn trë mµng cacbon: 25 . Do ®ã muèn ph©n tÝch nguyªn lÝ ho¹t ®éng. tô ®iÖn. cuén c¶m theo qui íc quèc tÕ. Chóng cã t¸c dông nh nhau trong c¶ m¹ch ®iÖn mét chiÒu lÉn xoay chiÒu vµ chÕ ®é lµm viÖc cña ®iÖn trë kh«ng bÞ ¶nh hëng bëi tÇn sè cña nguån xoay chiÒu. • Cuén c¶m. kiÓm tra trong söa ch÷a cÇn ph¶i hiÓu râ cÊu t¹o. c«ng suÊt tõ 1/4 W tíi vµi W. C¸c lo¹i ®iÖn trë hîp chÊt bét than nµy cã trÞ sè tõ 10 ®Õn hµng chôc mªg«m. • §o kiÓm tra chÊt lîng ®iÖn trë. • §äc ®óng trÞ sè ®iÖn trë. Môc tiªu thùc hiÖn: Häc xong bµi häc nµy. tô ®iÖn.Bµi 2 Linh kiÖn thô ®éng m· bµi: cie 01 09 02 Giíi thiÖu: C¸c m¹ch ®iÖn tö ®îc t¹o nªn tõ sù kÕt nèi c¸c linh kiÖn ®iÖn tö víi nhau bao gåm hai lo¹i linh kiÖn chÝnh lµ linh kiÖn thô ®éng vµ linh kiÖn tÝch cùc trong ®ã phÇn lín lµ c¸c linh kiÖn thô ®éng. møc ®é t¹p ©m cao. cuén c¶m víi c¸c linh kiÖn kh¸c theo c¸c ®Æc tÝnh cña linh kiÖn. trong ®ã tríc hÕt lµ c¸c linh kiÖn ®iÖn tö thô ®éng. dÔ lµm nhng cã nhîc ®iÓm lµ kh«ng æn ®Þnh.

trÞ sè tõ 1 Ω tíi vµi chôc mªg«m. nhng cã nhîc ®iÓm lµ dÔ vì. hai ®Çu ®îc l¾p d©y nèi vµ th©n ®îc phñ mét líp s¬n. ngêi ta thêng quÊn c¸c vßng d©y trªn mét l¸ c¸ch ®iÖn dÑt hoÆc quÊn hai d©y chËp mét ®Çu ®Ó cho hai vßng d©y liÒn s¸t nhau cã dßng ®iªn ch¹y ngîc chiÒu nhau. t¹p ©m nhá. . §Ó gi¶m thiÓu ®iÖn c¶m nµy. Ngoµi cïng cã thÓ phun mét líp men bãng vµ ë hai ®Çu cã d©y ra ®Ó hµn. hoÆc kh«ng tr¸ng men vµ cã thÓ quÊn c¸c vßng s¸t nhau hoÆc quÊn theo nh÷ng r·nh trªn th©n èng. Toµn bé ®iÖn trë ®îc bao b»ng mét líp keo ªp«xi. C¸c ®iÖn trë mµng cacbon ®· thay thÕ hÇu hÕt c¸c ®iÖn trë hîp chÊt cacbon trong c¸c m¹ch ®iÖn tö. chÞu nhiÖt cao do ®ã cã c«ng suÊt tiªu t¸n lín vµ cã møc t¹p ©m nhá. cã tÝnh æn ®Þnh cao. Lo¹i ®iÖn trë nµy ®îc dïng phæ biÕn trong c¸c m¸y t¨ng ©m. §iÖn trë mµng kim lo¹i æn ®Þnh h¬n ®iÖn trë than nhng gi¸ 26 . v× líp mµng ®îc l¸ng mét líp cacbon chÝnh x¸c trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. D © y d É n L N ¾ p k im lo ¹ i L â i L g í è p í p p h ñ ª p « x i ® iÖ n m t r ë H×nh 2.§iÖn trë d©y quÊn: §iÖn trë nµy gåm mét èng h×nh trô b»ng gèm c¸ch ®iÖn. ®iÖn trë mµng cacbon gåm mét líp chuÈn x¸c mµng cacbon bao quanh mét èng phñ gèm máng. Còng cã thÓ trªn líp men phñ ngoµi cã chõa ra mét kho¶ng ®Ó cã thÓ chuyÓn dÞch mét con ch¹y trªn th©n ®iÖn trë ®iÒu chØnh trÞ sè. cã xÎ r¶nh h×nh xo¾n èc. C¸c ®iÖn trë mµng cacbon cã ®é chÝnh x¸c cao h¬n c¸c ®iÖn trë hîp chÊt cacbon. ®iÖn trë lo¹i nµy cã gi¸ thµnh cao. §é dµy cña líp mµng bao nµy t¹o nªn trÞ sè ®iÖn trë. C¸c d©y dÉn kim lo¹i ®îc kÕt nèi víi c¸c n¾p ë c¶ hai ®Çu ®iÖn trë. §¸ng lÏ lÊp ®Çy c¸c hîp chÊt cacbon. chÝnh x¸c. hoÆc b»ng mét líp gèm. trÞ sè ®iÖn trë cµng nhá vµ ngîc l¹i.1: MÆt c¾t cña ®iÖn trë mµng cacbon . c«ng suÊt tiªu t¸n tõ 1/8 W tíi hµng chôc W.1. D©y ®iÖn trë cã thÓ tr¸ng men. thu thanh. mµng cµng dµy. Tuy nhiªn. trªn ®ã quÊn d©y kim lo¹i cã ®iÖn trë suÊt cao.C¸c ®iÖn trë cã cÊu t¹o mµng cacbon ®îc giíi thiÖu trªn H×nh 2. hÖ sè nhiÖt nhá nh constantan mangani. Do ®iÖn trë d©y quÊn gåm nhiÒu vßng d©y nªn cã mét trÞ sè ®iÖn c¶m.§iÖn trë mµng kim lo¹i: §iÖn trë mµng kim lo¹i ®îc chÕ t¹o theo c¸ch kÕt l¾ng mµng niken-cr«m trªn th©n gèm chÊt lîng cao. Lo¹i ®iÖn trë d©y quÊn cã u ®iÓm lµ bÒn.

®iÖn trë chÝnh x¸c. R 1 R 2 R n 2.) 1 2 1. 7 9 3.2. Lo¹i ®iÖn trë nµy cã ®é Èm rÊt cao.. kÝch thíc cña ®iÖn trë.5:M¹ ch ® n trë m¾ nèi tiÕ nh iÖ c p Theo c«ng thøc: Rt® = R1 + R2 + . 2 8.1. tuy nhiªn trong s¶n xuÊt ngêi ta kh«ng thÓ chÕ t¹o mäi gi¸ trÞ cña ®iÖn trë ®îc mµ chØ s¶n xuÊt mét sè ®iÖn trë tiªu biÓu ®Æc trng theo c¸c sè nh sau: B¶ng 2. 8 Nªn trong sö dông nhµ thiÕt kÕ ph¶i sö dông mét trong hai ph¬ng ¸n sau: Mét lµ ph¶i tÝnh to¸n m¹ch ®iÖn sao cho phï hîp víi c¸c ®iÖn trë cã s½n trªn thÞ trêng. C«ng suÊt danh ®Þnh kho¶ng 1/10W trë lªn. §iÖn trë m¾c nèi tiÕp: C¸ch nµy dïng ®Ó t¨ng trÞ sè cña ®iÖn trë trªn m¹ch ®iÖn (H×nh 2. trong thiÕt kÕ. H× 2. 3 2. c«ng suÊt lín.. 4. R R H×nh 2.1: C¸c gi¸ trÞ th«ng dông trong s¶n xuÊt (theo c¸c ®¬n vÞ «m. 2 1.5). 5 1. kh«ng bÞ h háng do qu¸ nãng vµ còng kh«ng bÞ ¶nh hëng do Èm ít. + Rn Rtd: §iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn (2. C¸ch m¾c ®iÖn trë : Trong m¹ch ®iÖn tuú theo nhu cÇu thiÕt kÕ mµ ngêi ta sö dông ®iÖn trë cã gi¸ trÞ kh¸c nhau. 8 6.thµnh ®¾t gÊp kho¶ng 4 lÇn. 6 5. tuú theo c¸ch kÝ hiÖu. fara. ngêi ta cßn ph©n lo¹i theo cÊp chÝnh x¸c nh: ®iÖn trë thêng.§iÖn trë «xýt kim lo¹i: §iÖn trë «xýt kim lo¹i ®îc chÕ t¹o b»ng c¸ch kÕt l¾ng mµng «xýt thiÕc trªn thanh thuû tinh ®Æc biÖt. PhÇn nhiÒu ngêi ta dïng lo¹i ®iÖn trë mµng kim lo¹i víi c«ng suÊt danh ®Þnh 1/2W trë lªn. hoÆc theo c«ng suÊt: c«ng suÊt nhá. 7 3. Hai lµ tÝnh to¸n m¾c c¸c ®iÖn trë sao cho phï hîp víi m¹ch ®iÖn. C«ng suÊt danh ®Þnh thêng lµ 1/2W víi dung sai ± 2%. 2. dung sai ± 1% vµ ®iÖn ¸p cùc ®¹i 200 V. .2.. KÝ hiÖu ®iÖn trë trªn s¬ ®å m¹ch Ngoµi c¸ch ph©n lo¹i nh trªn.1) 27 .

VÝ dô: Cho m¹ch ®iÖn nh h×nh vÏ. kÝ tù. R2 = 4.7KΩ. C¸c th«ng sè kü thuËt c¬ b¶n cña ®iÖn trë: . . Trong thùc tÕ tÝnh to¸n cÇn ghi nhí lµ ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn lu«n nhá h¬n hoÆc b»ng ®iÖn trë nhá nhÊt trªn m¹ch ®iÖn. R 1 R 2 R n H× nh2. ®iÒu nµy rÊt thêng x¶y ra sai sãt khi thay thÕ t¬ng ®¬ng trong khi thùc hiÖn söa ch÷a.Sai sè cña ®iÖn trë lµ kho¶ng trÞ sè thay ®æi cho phÐp lín nhÊt trªn ®iÖn trë. ghi b»ng vßng mµu. kh¸c víi m¾c nèi tiÕp.6:M¹ ch ® n trë m¾ song song iÖ c Theo c«ng thøc: Rtd: §iÖn thë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn VÝ dô: Cho m¹ch ®iÖn nh h×nh vÏ.6 + 4.7 2.R 2 = = 2. Ngoµi ra.. . R2 = 4.7K.7 R1. BiÕn trë: 28 . §iÖn trë m¾c song song: C¸ch nµy dïng ®Ó gi¶m trÞ sè ®iÖn trë trªn m¹ch ®iÖn. c«ng suÊt ®îc qui ®Þnh b»ng kÝch thíc ®iÖn trë víi c¸c ®iÖn trë mµng d¹ng trßn.1) ta cã Rt® = 2.. th«ng thêng ngêi ta dïng ®iÖn trë cïng trÞ sè ®Ó m¾c song song. tra trong b¶ng víi c¸c lo¹i ®iÖn trë hµn bÒ mÆt (SMD).9KΩ Trong thùc tÕ.C«ng suÊt ®iÖn trë lµ tÝch sè gi÷a dßng ®iÖn ®i qua ®iÖn trë vµ ®iÖn ¸p ®Æt lªn hai ®Çu ®iÖn trë. TÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn R 1 R 2 Gi¶i: Tõ c«ng thøc (2.TrÞ sè ®iÖn trë lµ gi¸ trÞ cña ®iÖn trë ®îc ghi trªn th©n b»ng c¸ch ghi trùc tiÕp. ®ång thêi ®¹t ®îc dßng chÞu t¶i lín theo ý mèn vµ t¨ng vïng diÖn tÝch to¶ nhiÖt trªn m¹ch ®iÖn khi c«ng suÊt táa nhiÖt cao (H×nh 2. ngêi ta chØ m¾c nèi tiÕp tõ 02 ®Õn 03 ®iÖn trë ®Ó tr¸nh rêm rµ cho m¹ch ®iÖn. Víi R1 = 2.6K.+ Rtd R1 R2 Rn Gi¶i: Tõ c«ng thøc ta cã Rtd = 5. hoÆc b¶ng tra.7 = 6. ghi trªn th©n ®iÖn trë víi c¸c lo¹i ®iÖn trë lín dïng d©y quÊn vá b»ng sø. Sai sè n»m trong ph¹m vi tõ 1% ®Õn 20% tuú theo nhµ s¶n xuÊt vµ ®îc ghi b»ng vßng mµu. TÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn.1. b»ng kÝ tù.4. R 1 R 2 1 1 1 1 = + +.2 + 4.55KΩ R1 + R 2 5.1.4.2KΩ. ®Ó dÔ dµng trong tÝnh to¸n. m¹ch m¾c ®iÖn trë song song cã thÓ m¾c nhiÒu ®iÖn trë song song ®Ó ®¹t trÞ sè theo yªu cÇu. Víi R1 = 5.3.6. Trong thùc tÕ.6). 2.

. . § i Ö n ¸ p v µ o V R C h Øn h § i Ö n th a y ¸ p r a ® æ i H×nh 2.. . 1 2 . KÝ hiÖu biÕn trë th«ng thêng 2 1 V L R o ¹ i 3 . . . . . . . .. . .3 minh ho¹ biÕn trë. . . R 21 V R 22 h a i b i Õ n tr ë c h Øn h ® å n g b é ( ® å n g 3 1 2 L 3 . H×nh 2. . ...... . .. .3: CÊu tróc cña biÕn trë KÝ hiÖu cña biÕn trë: o KÝ hiÖu cña biÕn trë trªn s¬ ®å nguyªn lý ®îc minh ho¹ trªn H×nh 2. con ch¹y vµ ch©n cña biÕn trë lµ kim lo¹i ®Ó dÔ hµn. . . . . . . . .4: KÝ hiÖu c¸c lo¹i biÕn trë Ph©n lo¹i: o BiÕn trë than: MÆt biÕn trë ®îc phñ líp bét than. . . qua ®ã thay ®æi ®îc sù c¶n trë ®iÖn trªn m¹ch ®iÖn. . . . . ..BiÕn trë dïng ®Ó thay ®æi gi¸ trÞ cña ®iÖn trë. . .. . . ... . Lo¹i biÕn trë nµy dïng trong c¸c m¹ch cã c«ng suÊt nhá dßng qua biÕn trë tõ vµi mA ®Õn vµi chôc mA ®Ó ph©n cùc cho c¸c m¹ch ®iÖn lµ chñ yÕu. .4. . . . . V R t i n h c h 1 2 ... 29 . . . . . . . . . o ¹ i b i Õ n tr ë c ã c « n g t¾ c H×nh 2. . . . . .. . . . . . .3- 1 V Øn h R t h 3 a y ® æ i r é n g 1 V L o ¹ i 3 . . .

Tô giÊy cã u ®iÓm lµ kÝch thíc nhá. ®iÖn dung lín. mÆc dï cã thÓ cã mét dßng n¹p khi míi kÕt nèi tô ®iÖn víi nguån mét chiÒu vµ sau ®ã l¹i ngng ngay khi tô ®iÖn võa míi ®îc n¹p ®Çy.8pF ®Õn trªn 10. 2. tô ®iÖn ®îc chia thµnh hai lo¹i chÝnh: . vá nh«m ngoµi lµ cùc ©m.2 Tô ®iÖn: Tô ®iÖn cã nhiÒu lo¹i vµ nhiÒu cì kh¸c nhau. Tô gèm cã kÝch thíc nhá nhng trÞ sè ®iÖn dung lín. con ch¹y vµ ch©n cña biÕn trë lµ kim lo¹i. Nhîc ®iÓm cña tô lµ rß ®iÖn lín. . §èi víi dßng ®iÖn mét chiÒu. Ph¹m vi trÞ sè ®iÖn dung cã tõ 1. VÒ cÊu t¹o. Lo¹i biÕn trë nµy dïng ®Ó gi¶m ¸p hoÆc h¹n dßng trong c¸c m¹ch ®iÖn cã c«ng suÊt lín dßng qua m¹ch tõ vµi chôc ®Õn vµi tr¨m mA. . Tô mica ®îc bao b»ng vá plastic. ë hai ®Çu l¸ kim lo¹i ®· cuén trßn cã d©y dÉn nèi ra ®Ó hµn. .Tô ®iÖn giÊy: gåm cã 2 l¸ kim lo¹i ®Æt xen gi÷a lµ b¶n giÊy dïng lµm chÊt c¸ch ®iÖn vµ cuén trßn l¹i.Tô ®iÖn gèm: tô ®iÖn gèm dïng gèm lµm ®iÖn m«i. ng¨n c¸ch c¸c l¸ kim lo¹i. lâi gi÷a lµ cùc d¬ng.Tô ®iÖn mica: gåm nh÷ng l¸ kim lo¹i ®Æt xen kÏ nhau vµ dïng mica lµm chÊt ®iÖn m«i. C¸c l¸ kim lo¹i lÎ nèi víi nhau vµ nèi vµo mét ®Çu ra. cã trÞ sè lín vµ chÞu ®îc ®iÖn ¸p cao.o BiÕn trë d©y quÊn: MÆt biÕn trë ®îc quÊn d©y ®iÖn trë. biÕn trë logarit. Tô ho¸ thêng cã d¹ng h×nh èng. Tô ®îc bäc 30 . ChÊt ®iÖn m«i nµy ®îc ®Æt gi÷a 2 l¸ b»ng nh«m lµm hai cùc cña tô. Tô nµy cã thÓ cã vá bäc b»ng kim lo¹i hay èng thuû tinh vµ hai ®Çu ®îc bÞt kÝn b»ng chÊt keo plastic.Tô ho¸: tô dïng mét dung dÞch ho¸ häc lµ axit boric lµm ®iÖn m«i. Trong kü thuËt ®iÖn ®«i khi dßng rÊt lín cã thÓ ®Õn vµi A thêng gÆp trong c¸c m¹ch kÝch tõ c¸c ®éng c¬ ®iÖn.Lo¹i ph©n cùc.Lo¹i kh«ng ph©n cùc. dßng ®iÖn nµy t¸c ®éng lªn tô ®iÖn víi hai nöa chu kú ngîc nhau lµm cho tô ®iÖn cã t¸c dông dÉn dßng ®iÖn ®i qua.1. . gi÷a 2 cùc lµ dung dÞch ho¸ häc. . Khi sö dông hay thiÕt kÕ m¹ch dïng lo¹i ®iÖn trë nµy cÇn chó ý ®Õn kh¶ n¨ng to¶ nhiÖt cña ®iÖn trë sao cho phï hîp.000μF. 2. Trong thùc tÕ cÇn chó ý ®Õn c¸c c¸ch chia kh¸c nhau ®Ó tr¸nh lóng tóng trong thùc tÕ khi gäi tªn trªn thÞ trêng. nªn ®iÖn dung cña tô kh¸ lín.Tô ®iÖn dÇu: tô dïng dÇu lµm ®iÖn m«i. thêng líp nµy rÊt máng. nh thÓ kh«ng cã chÊt ®iÖn m«i. Víi trêng hîp dßng ®iÖn xoay chiÒu. Tô mica cã tÝnh n¨ng tèt h¬n tô giÊy nhng gi¸ thµnh ®¾t h¬n. Ngoµi c¸ch chia th«ng thêng trªn trong kü thuËt ngêi ta cßn c¨n cø vµo tÝnh chÊt cña biÕn trë mµ cã thÓ chia thµnh biÕn trë tuyÕn tÝnh. dÔ bÞ chËp.2. tô ®iÖn lµ linh kiÖn cã t¸c dông ng¨n dßng ®iÖn ®i qua. Hay dùa vµo c«ng suÊt mµ ph©n lo¹i thµnh biÕn trë gi¶m ¸p hay biÕn trë ph©n cùc. c¸c l¸ kim lo¹i ch½n nèi víi nhau vµ nèi vµo mét ®Çu ra. CÊu t¹o vµ kÝ hiÖu quy íc cña mét sè tô ®iÖn thêng dïng . Khi cã mét ®iÖn ¸p mét chiÒu ®Æt gi÷a 2 l¸ th× t¹o ra mét líp oxyt nh«m máng lµm chÊt ®iÖn m«i.

Kh«ng khÝ gi÷a hai l¸ nh«m ®îc dïng lµm chÊt ®iÖn m«i. Nh÷ng l¸ tÜnh ®îc c¸ch ®iÖn víi th©n tô. TÊm ®éng g¾n víi trôc xoay vµ tuú theo gãc xoay mµ phÇn diÖn tÝch ®èi øng gi÷a hai l¸ nhiÒu hay Ýt. tô mµng kim lo¹i vµ tô Tantalum . ®Æt xen kÏ gi÷a nh÷ng l¸ tÜnh còng nèi song song víi nhau. TÊm tÜnh (m¸ cè ®Þnh) kh«ng g¾n víi trôc xoay.Tô biÕn ®æi: gåm c¸c l¸ nh«m hoÆc ®ång xÕp xen kÏ víi nhau.7: MÆt c¾t cña tô ®iÖn kiÓu b¶n cùc Hinh 2.kÝn ®Õ tr¸nh cho dung dÞch ho¸ häc khái bÞ bay h¬i nhanh. cßn l¸ ®éng ®îc 31 . Tô biÕn ®æi thêng gåm nhiÒu l¸ ®éng nèi song song víi nhau. ngîc l¹i. nhng l¹i cã nhîc ®iÓm lµ dÔ bÞ rß ®iÖn. Tô lo¹i biÕn ®æi cßn ®îc gäi lµ tô kh«ng khÝ hay tô xoay. Khi dïng tô ho¸ cÇn kÕt nèi ®óng cùc tÝnh cña tô víi nguån cung cÊp ®iÖn. P h V iÕ n Ë t t ô liÖ u P ® i Ö£ n p «m x « i i h iÕ n t ô P N h ×n h iÕ n t õ t ô t r ª n x u è n g N D h © y d É n ×n p h Ýa b ª n H×nh 2. Kh«ng dïng ®îc tô ho¸ cho m¹ch chØ cã ®iÖn ¸p xoay chiÒu tøc lµ cã cùc tÝnh biÕn ®æi. Tô ho¸ cã u ®iÓm lµ trÞ sè ®iÖn dung lín vµ cã gi¸ thµnh h¹. PhÇn diÖn tÝch ®èi øng lín th× ®iÖn dung cña tô lín. phÇn diÖn tÝch ®èi øng nhá th× trÞ sè ®iÖn dung cña tô nhá. mét sè l¸ thay ®æi vÞ trÝ ®îc.8: CÊu t¹o cña tô gèm. v× dung dÞch bÞ kh« sÏ lµm cho trÞ sè cña tô gi¶m ®i.

thêng p«listiren bao bäc t¹o thµnh líp c¸ch ®iÖn. Khi trôc tô ®îc xoay th× trÞ sè ®iÖn dung cña tô còng ®îc thay ®æi theo. ®é æn ®Þnh vµ ®é tin cËy cao. Mét h¹n chÕ kh¸c cña tô ®iÖn ®iÖn ph©n lµ lîng ®iÖn ph©n cßn l¹i sau lóc h×nh thµnh ban ®Çu sÏ cã t¸c dông dÉn ®iÖn vµ lµm cho tô bÞ rß ®iÖn. thËm chÝ lín h¬n. Ph¹m vi trÞ sè ®iÖn dung tõ 0. Tô xoay thêng dïng trong m¸y thu thanh hoÆc m¸y t¹o dao ®éng ®Ó ®¹t ®îc tÇn sè céng hëng. Tô ®iÖn polycacbonat thêng ®îc thiÕt kÕ ®Æc biÖt . nh»m cã ®îc diÖn tÝch ®èi øng lµ lín nhÊt. tæn hao thÊp vµ ®iÖn c¶m nhá. Ngêi ta bè trÝ h×nh d¸ng nh÷ng l¸ cña tô ®Ó ®¹t ®îc sù thay ®æi ®iÖn dung cña tô theo yªu cÇu. cùc tÝnh nµy ®îc ®¸nh dÊu trªn th©n cña tô. Dung lîng cña tô t¨ng lªn khi líp ®iÖn m«i cµng máng. nh»m cã diÖn tÝch ®èi øng xÊp xØ b»ng kh«ng. Nh÷ng tô nµy thêng cã trÞ sè nhá vµ ph¹m vi biÕn ®æi hÑp. c¾m vµo b¶ng m¹ch in. Chóng cã trÞ sè ®iÖn dung lín tíi 1 µ F víi kÝch thíc rÊt nhá. Do tô ®iÖn ®iÖn ph©n ®îc chÕ t¹o cã cùc tÝnh. ®é tin cËy vµ ®é æn ®Þnh cao vµ tæn thÊt thÊp. do ®ã. sau ®ã th× cè ®Þnh vÞ trÝ cña tô. . ngêi ta dïng mét ®iÖn ¸p ®Æt lªn c¸c ®iÖn cùc cã t¸c dông t¹o ra mét mµng oxyt kim lo¹i rÊt máng kh«ng dÉn ®iÖn. Khi vÆn tô xoay sao cho l¸ ®éng hoµn toµn n»m ngoµi khe c¸c l¸ tÜnh. ChÊt liÖu chÝnh dïng cho tô ®iÖn ®iÖn ph©n lµ nh«m vµ chÊt ®iÖn m«i lµ bét dung dÞch ®iÖn ph©n. Tô cã cÊu t¹o ban ®Çu gåm cã hai ®iÖn cùc ®îc ph©n c¸ch b»ng mét mµng máng cña chÊt ®iÖn ph©n. Tô ®iÖn ®iÖn ph©n cã d¹ng h×nh èng ®Æt trong vá nh«m. Nh÷ng tô ®iÖn ph©n lo¹i míi cã kh¶ n¨ng ®¹t ®îc trÞ sè ®iÖn dung lín víi kÝch thíc 4700 µ F. . tô ®iÖn cã ®iÖn dung nhá nhÊt.1 µ F ®Õn 47 µ F víi cì rÊt nhá vµ tõ 1 µ F ®Õn 32 . tô sÏ bÞ háng. t¬ng øng víi cùc tÝnh ban ®Çu khi h×nh thµnh líp ®iÖn m«i. . nh vËy cã thÓ chÕ t¹o tô ®iÖn cã ®iÖn dung lín víi kÝch thíc nhá. th× tô cã ®iÖn dung lín nhÊt. NÕu nèi ngîc cùc tÝnh cã thÓ lµm ph¸ huû líp ®iÖn m«i. Ngêi ta chØ t¸c ®éng tíi tô tinh chØnh khi lÊy chuÈn. Lo¹i tô ®iÖn nµy cã tæn thÊt thÊp ë tÇn sè cao (®iÖn c¶m thÊp vµ ®iÖn trë nèi tiÕp thÊp). Trêng hîp tô cã d¹ng èng víi chiÒu dµi xÊp xØ 10mm x 3.g¾n vµo trôc xoay vµ tiÕp xóc víi th©n tô. th× lóc ®ã. gäi lµ ®iÖn dung sãt. Lo¹i tô ®iÖn nµy ®îc dïng cho c¸c m¹ch ®iÒu chØnh.Tô polycacbonat: lo¹i tô nµy ®îc chÕ t¹o díi d¹ng tÊm h×nh ch÷ nhËt ®Ó cã thÓ nhá.5 mm ®êng kÝnh. ë giai ®o¹n cuèi cïng. Khi vÆn tô xoay ®Ó cho l¸ ®éng hoµn toµn n»m trong khe c¸c l¸ tÜnh. nh»m ®¹t ®îc tÇn sè céng hëng cña m¹ch. m¹ch läc.Tô ®iÖn p«listiren: tô ®îc chÕ t¹o tõ l¸ kim lo¹i xen víi líp ®iÖn m«i lµ mµng máng p«listiren. mäi tô ®iÖn ®iÖn ph©n ®Òu cã dung sai lín vµ Ýt khi chän trÞ sè tíi h¹n.Tô ®iÖn ®iÖn ph©n: cã nh÷ng ®Æc tÝnh kh¸c víi tô kh«ng ph©n cùc. thêng cho trÞ sè ®iÖn dung lín h¬n. §iÖn ¸p mét chiÒu lµm viÖc cña tô ®iÖn ®iÖn ph©n thêng thÊp tõ 10V ®Õn 250V hoÆc 500V.Tô tinh chØnh hay lµ tô b¸n chuÈn: thêng dïng ®Ó chØnh ®iÖn dung cña tô ®iÖn. m¹ch tÇn sè FM vµ c¸c m¹ch ®iÒu khiÓn kh¸c cã yªu cÇu ®é chÝnh x¸c. Ph¹m vi gi¸ trÞ tõ 10pF ®Õn 100000pF víi dung sai kho¶ng ±1%.

2. 33 . do c«ng dông cña chóng trªn m¹ch ®iÖn th«ng thêng dïng ®Ó läc hoÆc liªn l¹c tÝn hiÖu nªn sai sè cho phÐp lín.5 mm. Trong c¸c trêng hîp ®ßi hái ®é chÝnh x¸c cao nh c¸c m¹ch dao ®éng. C2= 2. + H×nh 2. ngêi ta cã thÓ lÊy gÇn ®óng mµ kh«ng ¶nh hëng g× ®Õn m¹ch ®iÖn. M¹ch m¾c nèi tiÕp: (H×nh:2..ngêi ta míi sö dông c¸ch m¾c theo yªu cÇu cho chÝnh x¸c.17.5 mm kho¶ng c¸ch ch©n lµ 7.+ Ctd C1 C 2 Cn Ctd: §iÖn dung t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn Còng gièng nh ®iÖn trë gi¸ trÞ cña tô ®iÖn ®îc s¶n xuÊt theo b¶ng 2.C¸ch m¾c tô ®iÖn: Trong thùc tÕ c¸ch m¾c tô ®iÖn thêng Ýt khi ®îc sö dông.vµ dïng cho m¹ch in víi kÝch thíc xÊp xØ 7. KÝ hiÖu cña c¸c lo¹i tô ®iÖn trªn s¬ ®å nguyªn lý ®îc giíi thiÖu trªn H×nh 2.5 mm x 2.11: M¹ ch tô ® n m¾ nèi tiÕ nh iÖ c p C«ng thøc tÝnh: 1 1 1 1 = + +. Trong m¹ch m¾c song song ®iÖn dung t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn lu«n nhá h¬n hoÆc b»ng ®iÖn dung nhá nhÊt m¾c trªn m¹ch VÝ dô: Cho tô hai tô ®iÖn m¾c nèi tiÕp víi C1= 1mF.11) C 1 C 2 C n H× 2.9: Giíi thiÖu ký hiÖu c¸c d¹ng tô ®iÖn th«ng dông T ô ( d ¹ T ô ( d ¹ n h « m n g t r ô c ) n h « m n g t r ß n ) T ô ( d ¹ m y l a n g t r ß n ) T ô g è m ® ¬ n k h è i ( d ¹ n g t r ô c ) T ô g è m ® ¬ n k h è i ( D I P ) T ô ( d ¹ T a n t a l n g t r ß n ) T ô b Ò h µ n m Æ t T ô ® Üa g ã m H×nh 2. c¸c m¹ch ®iÒu chØnh.1..2mF tÝnh ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn.. Do ®ã.2.10 : C¸c d¹ng tô ®iÖn th«ng dông 2..

Trªn thùc tÕ gi¸ trÞ ghi trªn th©n lµ ®iÖn ¸p lµm viÖc.6875mF 1 + 2.§é chÝnh x¸c: Tuú theo cÊp chÝnh x¸c mµ trÞ sè tô ®iÖn cã cÊp sai sè nh tr×nh bµy trong B¶ng 2.2 C1 × C 2 = = 0.2 C1 + C 2 C1 C2 Cn H× 2.12: M¹ ch tô ® n m¾ song song nh iÖ c C«ng thøc tÝnh: Ctd = C1+ C2 +. VÝ dô: TÝnh ®iÖn dung t¬ng ®¬ng cña hai tô ®iÖn m¾c nèi tiÕp.3.2: B¶ng 2..002 CÊp .2. C¸c th«ng sè kü thuËt c¬ b¶n cña tô ®iÖn . tuy nhiªn víi c¸c tô hiÖn nay trªn thÞ trêng do ViÖt Nam vµ Trung Quèc s¶n xuÊt thêng ghi lµ ®iÖn ¸p ®¸nh thñng nªn trong thay thÕ cÇn chó ý ®Õn khi thay thÕ tô míi trong s÷a ch÷a cÇn chän lín h¬n ®Ó ®¶m b¶o an toµn.+ Cn Ctd: §iÖn dung t¬ng ®¬ng cña m¹ch ®iÖn.§iÖn ¸p lµm viÖc lµ ®iÖn ¸p ®Æt lªn tô trong thêi gian lµm viÖc dµi mµ tô kh«ng bÞ ®¸nh thñng (kho¶ng 10 000 giê).1% ± 0. Gi¶i: Tõ c«ng thøc ta cã: Ctd = C1+ C2 = 3.001 CÊp .Gi¶i: Tõ c«ng thøc tÝnh ta cã: Ctd = M¹ch m¾c song song: (H×nh 2.2% ± 0.7 = 8mF 2.01 CÊp 0 CÊp I CÊp II CÊp III CÊp IV CÊp V CÊp VIII .3mF.. 34 .5% ± 1% ± 2% ± 5% ± 10% ± 20% Sai sè cho phÐp .12) 1 × 2.2: C¸c cÊp sai sè cña tô ®iÖn CÊp sai sè CÊp .005 CÊp .20% ®Õn + 30% . Víi C1 = 3.40% ®Õn + 100% ± 0.20% ®Õn + 50% . C2 = 4.3 + 4.7mF.

• Cuén c¶m ®îc quÊn nhiÒu vßng.2. KÝ hiÖu cña cuén c¶m Trong m¹ch ®iÖn cuén c¶m ®îc ký hiÖu nh H×nh 2. cã Ýt sè vßng d©y thÝch øng víi tÇn sè cao. tiªu hao Ýt nªn cã hÖ sè phÈm chÊt cao. nhiÒu líp. cã lâi hay kh«ng cã lâi. ®èi víi dßng ®iÖn mét chiÒu cuén c¶m ®ãng vai trß nh mét d©y dÉn ®iÖn. dïng cho tÇn sè thÊp h¬n.TrÞ sè danh ®Þnh cña tô ®iÖn tÝnh b»ng Fara hoÆc c¸c íc sè cña Fara lµ 1μF (10 Fara). cuén c¶m gåm cã c¸c lo¹i: • Cuén c¶m kh«ng cã lâi lµ cuén c¶m ®îc quÊn trªn mét èng c¸ch ®iÖn. • Cuén c¶m ®îc quÊn trªn lâi b»ng sø.§iÖn ¸p ®¸nh thñng lµ ®iÖn ¸p mµ qu¸ ®iÖn ¸p ®ã th× chÊt ®iÖn m«i cña tô bÞ ®¸nh thñng.3.1.20 -6 L 1 H×nh 2.3. Cuén c¶m: Cuén c¶m gåm nh÷ng vßng d©y cuèn trªn mét lâi c¸ch ®iÖn. • §Ó t¨ng trÞ sè ®iÖn c¶m ngêi ta thêng quÊn nhiÒu vßng d©y trªn lâi cã ®é tõ thÈm lín. 2. 2. 2. Cã khi quÊn cuén c¶m b»ng d©y cøng vµ Ýt vßng. nF (10-9 Fara) vµ pF(10-12 Fara) ®îc ghi trªn tô ®iÖn b»ng m· quy íc. CÊu t¹o cña cuén c¶m: Theo cÊu t¹o. lóc ®ã cuén c¶m kh«ng cÇn lâi. còng dïng cho tÇn sè cao. .14: H×nh d¹ng c¸c lo¹i cuén c¶m Trong kü thuËt cuén c¶m ®îc quÊn theo yªu cÇu kÜ thuËt ®Æt hµng hay tù quÊn theo tÝnh to¸n nªn cuén c¶m kh«ng ®îc m¾c nèi tiÕp hay song song nh ®iÖn trë hoÆc tô ®iÖn v× ph¶i tÝnh ®Õn chiÒu m¾c c¸c cuén c¶m víi nhau ®ång thêi g©y 35 .13: C¸c ký hiÖu cña cuén c¶m Ngoµi c¸ch kÝ hiÖu nh trªn cuén c¶m cã thÓ ®îc ghi kÝ tù nh T hay L H×nh 2.3.. Cuén c¶m cã t¸c dông ng¨n c¶n dßng ®iÖn xoay chiÒu trªn m¹ch ®iÖn. lo¹i nµy dïng sø lµ chÊt ®iÖn m«i tèt. Tïy theo tÇn sè sö dông mµ cuén c¶m gåm nhiÒu vßng d©y hay Ýt.

H×nh 2. C¸ch ghi th«ng dông nhÊt lµ dïng 04 vßng mµu nh h×nh vÏ.cång kÒnh vÒ mÆt cÊu tróc m¹ch ®iÖn. C¸ch ®äc trÞ sè linh kiÖn thô ®éng: C¸c linh kiÖn thô ®éng cã kÝch thíc lín thêng dÔ ph©n biÖt.Ghi b»ng vßng mµu: C¸ch nµy th«ng dông ®Ó ghi trªn th©n c¸c linh kiÖn cã kÝch thíc nhá. 2.1.4. Th«ng thêng chØ thùc hiÖn ®îc víi c¸c linh kiÖn cã kÝch thíc lín. Sau ®©y lµ c¸ch ghi trÞ sè cña c¸c linh kiÖn thô ®éng. Ghi trùc tiÕp: Lµ ghi trùc tiÕp c¸c th«ng sè kÜ thuËt trªn th©n linh kiÖn.15 - Tô ®iÖn: H×nh 2.4.18 Vßng chØ sè Vßng chØ sè l­îng sè 0 Vßng chØ sai sè H×nh 2. §èi víi linh kiÖn lo¹i nµy chØ viÖc ®äc trÞ sè b×nh thêng.4.18: C¸ch ký hiÖu ®iÖn trë b»ng c¸c vßng cã mµu kh¸c nhau 36 . 2.2.16 Cuén c¶m: H×nh 2.17 Kh«ng thÊy hai h×nh nµy 2. VÝ dô: §iÖn trë: H×nh 2. trõ c¸c m¹ch läc cã tÇn sè cao hoÆc siªu cao trong c¸c thiÕt bÞ thu ph¸t v« tuyÕn. chØ kh¸c nhau vÒ mµu s¾c nªn trong thùc tÕ ®«i khi dÔ bÞ nhÇm lÉn. dÔ ghi trÞ sè nhng víi c¸c linh kiÖn cã kÝch thíc nhá th× h×nh d¹ng ®«i khi gÇn gièng nhau.

vµng kim = 1.000. b¹ch kim = 3. kh«ng cã sè 0. hai sè 0. thiÕt bÞ dïng trong qu©n sù.. H×nh 2. vµng kim = 2. hai sè 0. . N©u.§á. ®á. Chó ý: Víi c¸c lo¹i linh kiÖn 04 vßng mµu chØ cã ba lo¹i sai sè 5% vµng kim. ba sè 0.0.Lam.. TÝm. 20% ®en hoÆc kh«ng cã vßng mµu. 7.1 ∗ 0.000 Mét sè 0 Hai sè 0 Ba sè 0 Bèn sè 0 N¨m sè 0 S¸u sè 0 B¶y sè T¸m sè 20% 1% 2% 3% 4% 5% 6% 7% 8% 9% 5% 10% Sè lîng sè 0 Sai sè 0 000.N©u. cam.3: B¶ng qui íc mµu linh kiÖn thô ®éng Qui íc mµu §en N©u §á Cam Vµng Lôc (xanh l¸) Lam (xanh d¬ng) TÝm X¸m Tr¾ng Vµng kim B¹c kim 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0. sai sè 5%. §äc lµ: 6800 µH.Cam. 10% b¹c kim. §äc lµ: 3300Ω. ®îc sö dông chñ yÕu trong c¸c m¹ch cã ®é chÝnh s¸c cao nh thiÕt bÞ ®o lêng. 8.000 00. sai sè 10%.01 VÝ dô: §äc ®iÖn trë cã vßng mµu nh sau .Vµng. sai sè 5%. 3. 5.2.. ®en. ®á. sai sè 5% §äc lµ: 2200 pF. x¸m. §á. §äc lµ:12Ω. §æi thµnh sè Kh«ng cã 0 00 000 0. vµng kim = 6.N©u.10% §äc tô ®iÖn cã vßng mµu nh sau: .B¶ng 2.2.000. ®á. §äc lµ: 470 pF .000 0. vµng kim = 1. mét sè 0. 0. hai sè 0. §á.000 ChÝn sè 0 ∗ 0.. 5% .000 0 00. lôc. sai sè 5%. §äc lµ: 15000 µH..000. vµng kim = 4. §äc cuén d©y cã vßng mµu nh sau: . cam. C¸c linh kiÖn cã 5 hoÆc 6 vßng mµu lµ lo¹i linh kiÖn chÝnh s¸c míi sö dông lo¹i sai sè kh¸c.000 000. sai sè 5%.19 Vßng chØ sè Vßng chØ sai sè Vßng chØ sè l­îng sè 0 Vßng chØ ®Çu Linh kiÖn kÝ hiÖu b»ng 05 vßng mµu Vßng chØ sè 37 Vßng chØ sai sè Vßng chØ sè l­îng sè 0 .

tuy nhiªn viÖc dïng b¶ng tra trong thùc tÕ chØ tiÕn hµnh víi c¸c linh kiÖn b¸n dÉn hoÆc c¸c linh kiÖn thô ®éng ë d¹ng tÝch hîp (nhiÒu linh kiÖn ®Æt chung víi nhau).20 123 chØ sè Sè l­îng sè 0 H×nh 2.NÕu lµ cuén c¶m th× ®äc nh sau: 12000µH Trªn thùc tÕ tô ®iÖn vµ cuén d©y thêng cã trÞ sè nhá.2Ω vµ 0. Ghi b»ng kÝ tù: Lo¹i linh kiÖn ®îc ghi gi¸ trÞ b»ng kÝ tù thêng cã kÝch thíc rÊt nhá ®îc dïng chñ yÕu trong c«ng nghÖ hµn bÒ mÆt SMD (SMD: Surface Mount Device). Ngoµi nhiÖm vô ghi trÞ sè linh kiÖn ®«i khi do nhu cÇu kÝ tù cßn cã thÓ dïng ®Ó ghi m· sè linh kiÖn.4.21 1R2 R47 §iÖn trë ®îc ®äc lµ: 1. Víi c¸c gi¸ trÞ nhá h¬n10 ngêi ta thêng chÌn thªm ch÷ R trong kÝ hiÖu.20: C¸ch kÝ hiÖu b»ng kÝ tù th«ng thêng.47Ω H×nh 2. VÝ dô H×nh 2.3.NÕu lµ tô ®iÖn thi ®äc nh sau: 12000pf .21: C¸ch kÝ hiÖu linh kiÖn gi¸ trÞ nhá h¬n 10 38 . Víi cuén d©y thêng vµi chôc µH. do ®ã muèn tra cøu th«ng sè kÜ thuËt cña linh kiÖn ngêi ta cÇn ph¶i tra b¶ng. linh kiÖn ghi b»ng kÝ tù ®îc ghi b»ng sè hoÆc ch÷.19: C¸c linh kiÖn ghi nhiÒu vßng mµu 2.Linh kiÖn kÝ hiÖu b»ng 06 vßng mµu H×nh 2.NÕu lµ ®iÖn trë th× ®äc nh sau: 12000Ω . VÝ dô ë h×nh 2. GÇn gièng nh lo¹i linh kiÖn ghi b»ng mµu. . Víi tô thêng díi 1000pf.

T¨ng diÖn tÝch to¶ nhiÖt trªn m¹ch d. Sai sè c.Ph©n cùc cho m¹ch ®iÖn d. T¨ng gi¸ trÞ b. d. C¶ ba ®Òu ®óng 2.2 Trong m¹ch ®iÖn. Gi¶m gi¸ trÞ ®iÖn trë trªn m¹ch c. T¨ng gi¸ trÞ b. 39 .1 §iÖn trë cã tÝnh chÊt g×? O O O O a. 2.Gi¶m ¸p. C¶ ba ®Òu sai 2. b. CÊp chÝnh s¸c. TrÞ sè b. 2. d. d. b.3 C¨n cø vµo ®©u ®Ó ph©n lo¹i ®iÖn trë? O O O O a. Thay ®æi ®iÖn ¸p ph©n cùc c. H¹n chÕ dßng ®iÖn qua m¹ch b. C¶ ba ®Òu sai 2.8 BiÕn trë trong m¹ch ®iÖn dïng ®Ó lµm g×? O O O O a.6 Th«ng thêng ngêi ta m¾c ®iÖn trë song song ®Ó O O O O lµm g×? a. d.7 §iÖn trë cã th«ng sè kÜ thuËt c¬ b¶n nµo? O O O O a. Gi¶m gi¸ trÞ c. T¨ng c«ng suÊt chÞu t¶i b.Thay ®æi dßng ph©n cùc d.DÉn ®iÖn DC vµ AC. tÝnh chÊt. CÊu t¹o. b.9 Trong kÜ thuËt biÕn trë than dïng ®Ó lµm g×? O O O O a.4 §iÖn trë m¾c nèi tݪp cã tÝnh chÊt g×? O O O O a. Ph©n cùc. ®iÖn trë lµm nhiÖm vô g×? O O O O a.H¹n dßng.C©u hái vµ bµi tËp C©u hái nhiÒu lùa chän: H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng c¸ch t« ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b c d 2. C¶ ba ®iÒu trªn. c. Thay ®æi gi¸ trÞ cña ®iÖn trë.T¨ng c«ng suÊt d. C¶ ba ®iÒu trªn 2. DÉn ®iÖn AC c. 2.C«ng dông. C¶ ba ®iÒu trªn 2. Gi¶m ®iÖn ¸p cung cÊp cho m¹ch c. DÉn ®iÖn DC b.Gi¸ trÞ kh«ng thay ®æi.C«ng suÊt d.5 §iÖn trë m¾c song song cã tÝnh chÊt g×? O O O O a. Gi¶m gi¸ trÞ c. Kh«ng cho dßng ®iÖn ®i qua. C¶ ba yªó tè trªn. c.

1 5 2.1 6 2. C¶ ba ®iÒu trªn. Ph©n cùc b. Gåm a.1 2 2. Sè vßng d©y. Tô m¾c nèi tiÕp cã tÝnh chÊt g×? a.Kh«ng thay ®æi d. Ghi trùc tiÕp.b sai Trong kÜ thuËt tô ®iÖn ®îc chia lµm mÊy lo¹i? a. Ghi b»ng vßng mµu. C¶ a.C¶ a. Cã mÊy h×nh thøc ghi trÞ sè linh kÖn thô ®éng? a. TÊt c¶ c¸c c¸ch trªn Tô ®iÖn cã nh÷ng th«ng sè c¬ b¶n nµo? a. O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 40 .Ph©n cùc cho m¹ch ®iÖn d.KÜ thuËt quÊn.1 9 Trong kÜ thuËt biÕn trë d©y quÊn dïn ®Ó lµm g×? a. Cuén c¶m cã tÝnh chÊt g×? a.Kh«ng thay ®æi d. TÊt c¶ ®Òu sai. Gi¶m trÞ sè c.1 1 2. Ng¨n dßng xoay chiÒu c.1 4 2.C¶ a.1 0 2. d.b Tô ®iÖn cã tÝnh chÊt g×? a.Ghi b»ng kÝ tù. c. Ng¨n dßng DC b. Gi¶m trÞ sè c. Ng¨n dßng mét chiÒu b. PhÈm chÊt lâi c. b. Ng¨n dßng AC c. T¨ng trÞ sè b. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. TÊt c¶ ®Òu sai Tô m¾c song song cã tÝnh chÊt g×? a. T¨ng trÞ sè b. Gåm a. M¾c song song c. Gi¶m ®iÖn ¸p cung cÊp cho m¹ch ®iÖn c.1 7 2. §iÖn ¸p lµm viÖc c. b ®óng d.CÊp chÝnh x¸c d. b sai HÖ sè tõ c¶m cña cuén c¶m phô thuéc vµo yÕu tè nµo? a. H¹n chÕ dßng qua m¹ch ®iÖn. M¾c nèi tiÕp b.Thêng d. TrÞ sè b. C¶ a.2. Kh«ng ph©n cùc c.1 8 2.M¾c hçn hîp d.1 3 2. b. Trong thùc tÕ th«ng thêng ngêi ta m¾c tô theo c¸ch nµo? a.b ®óng d. b. b.

CÊu t¹o cña linh kiÖn. NXB Gi¸o dôc. Hµ Néi. Hµ Néi. b. 2007 Sæ tay tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö.4 häc sinh. 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1. M¸y ®o tô . Néi dung cÇn nghiªn cøu: .2.CÊu t¹o. 2005. H×nh thøc tæ chøc: Tæ chøc theo nhãm nhá mçi nhãm tõ 2 . øng dông c¸c linh kiÖn ®iÖn tö . Dông cô: - C¸c linh kiÖn thô ®éng rêi C¸c m¹ch ®iÖn tö thùc tÕ M¸y ®o VOM sè hoÆc kim. Lª Xu©n ThÕ Linh kiÖn ®iÖn tö. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. NXB Tæng hîp TP. Ph¸t linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn cho häc sinh quan s¸t ®Ó tù kh¼ng ®Þnh vai Híng dÉn häc sÞnh c¸c ®Æc ®iÓm ®Ó ph©n biÖt c¸c lo¹i linh kiÖn víi nhau. 2003 Gi¸o trinh linh kiÖn ®iÖn tö. 41 . §ç xu©n Thô KÜ thuËt ®iÖn tö. Dù ¸n GDKT vµ DN (VTEP). NXB Gi¸o dôc. tÝnh chÊt. Ho¹t ®éng ii: Tù nghiªn cøu tµi liÖu: Tµi liÖu: O O O O NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Minh Gi¸p NguyÔn Kim Giao. 3. 2003 S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD. 2. Híng dÉn häc sinh ®äc trÞ sè c¸c lo¹i linh kiÖn. c. kÝ hiÖu. §o kiÓm tra ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn. HCM. Gi¸o viÖn híng dÉn ban ®Çu häc sinh thùc hiÖn c¸c néi dung díi sù theo dâi. Néi dung: - Ph©n biÖt c¸c linh kiÖn thô ®éng rêi vµ trong m¹ch ®iÖn. C¸ch ghi trÞ sè linh kiÖn thô ®éng dùa vµo ®©u? a.2 0 d. M¸y ®o cuén c¶m. Qui tr×nh thùc hiÖn: trß cña linh kiÖn thô ®éng trong m¹ch ®iÖn. C¶ ba c¸ch trªn.H×nh d¸ng cña linh kiÖn d. KÝch thíc cña linh kiÖn. Hµ Néi. Hµ Néi. Ho¹t ®éng iii: Thùc hµnh t¹i xëng trêng 1. Gi¸ trÞ cña linh kiÖn. 4. chØ dÉn cña gi¸o viªn.

Híng dÉn häc sinh ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn KÕt luËn c¸c tr¹ng th¸i h háng cña linh kiÖn. 42 .- Híng dÉn häc sinh ®o kiÓm tra trÞ sè cña linh kiÖn.

nhÊt lµ c«ng nghÖ b¸n dÉn.Bµi 3 Linh kiÖn b¸n dÉn m· bµi: cie 01 09 03 Giíi thiÖu Trong m¹ch ®iÖn tö nÕu chØ thuÇn c¸c linh kiÖn thô ®éng th× kh«ng thÓ ho¹t ®éng ®îc.1. víi sù ph¸t triÓn kh«ng ngõng cña khoa häc. Ngµy nay. ngêi ta thêng chia vËt chÊt lµm hai lo¹i lµ chÊt dÉn ®iÖn vµ chÊt c¸ch ®iÖn. §Þnh nghÜa: chÊt b¸n dÉn lµ chÊt cã ®Æc tÝnh dÉn ®iÖn trung gian gi÷a chÊt dÉn ®iÖn vµ chÊt c¸ch ®iÖn.1.X¸c ®Þnh ®Æc tÝnh kÜ thuËt cña linh kiÖn theo néi dung bµi häc b»ng c¸ch sö dông b¶ng tra cøu.KiÓm tra ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn b»ng VOM trªn c¬ së ®Æc tÝnh cña linh kiÖn. Triac Ho¹t ®éng I: nghe thuyÕt tr×nh trªn líp cã th¶o luËn 3. Néi dung Kh¸i niÖm chÊt b¸n dÉn TiÕp gi¸p PN . chóng ta gÆp chñ yÕu lµ linh kiÖn b¸n dÉn.). c«ng nghÖ. Tranzito BJT. khuÕch ®¹i.. Kh¸i niÖm: ®· tõ l©u. v× ®iÖn trë suÊt cña chÊt b¸n dÉn cßn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè kh¸c. tuú theo tÝnh chÊt cña vËt chÊt. häc viªn cã n¨ng lùc: .®i«t tiÕp mÆt.Ph©n biÖt ®îc c¸c lo¹i linh kiÖn b»ng m¸y ®o VOM theo ®Æc tÝnh cña linh kiÖn. biÕn ®æi vµ xö lÝ th«ng tin.1. Linh kiÖn tÝch cùc trong m¹ch gi÷ vai trß quan träng kh«ng thÓ thiÕu ®îc. .Ph©n biÖt c¸c linh kiÖn b¸n dÉn cã c«ng suÊt nhá theo c¸c ®Æc tÝnh cña linh kiÖn. lµ nÒn t¶ng cÊu t¹o nªn thiÕt bÞ ®iÖn tö. Kh¸i niÖm 3. 43 . Môc tiªu thùc hiÖn Häc xong bµi häc nµy. do c¸c th«ng tin kh«ng ®îc t¹o ra hoÆc kh«ng ®îc biÕn ®æi vµ kh«ng ®îc xö lý (®iÒu chÕ. Sù ph©n chia trªn chØ cã tÝnh chÊt t¬ng ®èi. chuyÓn ®æi sang c¸c d¹ng tÝn hiÖu kh¸c. Ph©n loai vµ øng dông ®i«t. nÕu chØ dùa vµo ®iÖn trë suÊt ®Ó ®Þnh nghÜa th× cha thÓ biÓu thÞ ®Çy ®ñ c¸c tÝnh chÊt cña c¸c chÊt b¸n dÉn. . Tranzito trêng. Tõ ®Çu thÕ ký tríc ngêi ta ®· chó ý ®Õn chÊt b¸n dÉn ®iÖn (gäi t¾t lµ chÊt b¸n dÉn). lµ ®iÒu kiÖn ®Ó t¹o ra c¸c th«ng tin tÝn hiÖu. SCR. Diac. . trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö.

thËm chÝ cã thÓ dÉn ®iÖn tèt nh c¸c chÊt dÉn ®iÖn. lç trèng di chuyÔn.). ch¹y lung tung trong m¹ng tinh thÓ. Ion d¬ng cã nhu cÇu lÊy mét ®iÖn tö bªn c¹nh ®Ó trë vÒ tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn.2.2730C) th× c¸c chÊt b¸n dÉn ®Òu trë thµnh c¸ch ®iÖn. Chç cña chóng chiÕm tríc ®©y trë thµnh lç trèng vµ trë thµnh ion d¬ng. Nã liªn kÕt víi bèn nguyªn tö chung quanh. VÝ dô: Mét nguyªn tö gÐcmani cã bèn ®iÖn tö ngoµi cïng. Cßn dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn kh«ng nh÷ng do sù di chuyÓn cã híng cña c¸c ®iÖn tÝch ©m (®iÖn tö) mµ cßn lµ sù di chuyÓn cã híng cña c¸c ®iÖn tÝch d¬ng (lç trèng). Mét sè ®iÖn tö nµo ®ã cã ®ñ n¨ng lîng th¾ng ®îc sù rµng buéc cña h¹t nh©n th× rêi bá nguyªn tö cña nã. Gäi lµ tr¹ng th¸i trung hoµ vÒ ®iÖn. do ®ã kh«ng cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. 3. Nhng nhiÖt ®é cµng cao th× cµng cã nhiÒu cÆp ®iÖn tö. mçi khi cã mét ®iÖn tö tù do tho¸t khái rµng buéc víi h¹t nh©n cña nã. Sù di chuyÓn nµy kh«ng cã chiÒu nhÊt ®Þnh nªn kh«ng t¹o nªn dßng ®iÖn. §iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn thay ®æi rÊt nhiÒu theo ®é tinh khiÕt. di chuyÓn trong m¹ng tinh thÓ.12. 44 . NÕu b©y giê ®Êu thanh b¸n dÉn víi hai cùc d¬ng. Khi nhiÖt ®é t¸c ®éng vµo chÊt b¸n dÉn t¨ng lªn. nghÜa lµ l¹i t¹o nªn mét lç trèng kh¸c vµ l¹i cã mét ®iÖn tö ë c¹nh ®ã nh¶y vµo lÊp chç trèng. c¸c chÊt b¸n dÉn cã nhiÒu ®Æc tÝnh kh¸c n÷a. C¸c ®iÖn tö sÏ di chuyÓn ngîc chiÒu ®iÖn trêng.C¸c tÝnh chÊt cña chÊt b¸n dÉn: • §iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn gi¶m khi nhiÖt ®é t¨ng. C¸c chÊt b¸n dÉn hoµn toµn tinh khiÕt cã thÓ coi nh c¸ch ®iÖn khi ë nhiÖt ®é thÊp. ©m cña mét pin. Thùc chÊt. c¸c ®iÖn tö tíi lÊp lç trèng còng ch¹y ngîc chiÒu ®iÖn trêng. nhiÖt ®é cµng t¨ng th× dßng ®iÖn cµng lín. Ngoµi ra. Cêng ®é ¸nh s¸ng cµng lín th× ®iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn thay ®æi cµng lín . trë thµnh ®iÖn tö tù do. Chç cña ®iÖn tö nµy l¹i bá trèng. T¹o thµnh 08 ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng. ë nhiÖt ®é thÊp th× chØ cã Ýt cÆp ®iÖn tö lç trèng di chuyÓn. • §iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn thay ®æi díi t¸c dông cña ¸nh s¸ng. Dßng ®iÖn tö vµ dßng lç trèng hîp thµnh dßng ®iÖn trong thanh b¸n dÉn. Trong chÊt b¸n dÉn tinh khiÕt bao giê sè ®iÖn tö vµ sè lç trèng di chuyÔn còng b»ng nhau.1. Cø nh vËy. • Khi cho kim lo¹i tiÕp xóc víi b¸n dÉn hay ghÐp hai lo¹i b¸n dÉn N vµ P víi nhau th× nã chØ dÉn ®iÖn tèt theo mét chiÒu. ®iÖn trë t¨ng khi nhiÖt ®é gi¶m. th× còng cã mét lç ch¹y trong ®ã. Mèi liªn kÕt nµy kh¸ bÒn v÷ng. Ngêi ta coi ion d¬ng ®ã cã mét lç trèng. Nhng nÕu chØ cã mét chót t¹p chÊt th× ®é dÉn ®iÖn t¨ng lªn rÊt nhiÒu. sù di chuyÓn cña lç trèng lµ do di chuyÓn cña c¸c ®iÖn tö ch¹y tíi lÊp lç trèng. th× ®iÖn tö líp ngoµi cïng ®îc cung cÊp nhiÒu n¨ng lîng nhÊt. th× gi÷a hai ®Çu thanh b¸n dÉn cã mét ®iÖn trêng theo chiÒu tõ A ®Õn B (h×nh 3. Mét c¸ch lý tëng ë kh«ng ®é tuyÖt ®èi (. Cho nªn ë nhiÖt ®é rÊt thÊp sÏ kh«ng cã thõa ®iÖn tö tù do. khiÕn cho mét ®iÖn tö bªn c¹nh dÔ nh¶y vµo lÊp ®i. Ngêi ta ®· nghiªn cøu vµ ®a ra kÕt luËn: dßng ®iÖn trong c¸c chÊt dÉn ®iÖn lµ do c¸c ®iÖn tö tù do ch¹y theo mét chiÒu nhÊt ®Þnh sinh ra. Sù dÉn ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn tinh khiÕt.

Lç trèng coi nh mét ®iÖn tÝch d¬ng..> 0 .. th× díi t¸c ®éng cña ®iÖn trêng E. cacbon (C) ta cã b¸n dÉn n... NÕu cho t¹p chÊt ho¸ trÞ 5 nh phèt pho (P)... ChÊt b¸n dÉn ®ã gäi lµ chÊt b¸n dÉn n..> 0 + . V× thÕ c¸c ®iÖn tö thõa nµy gäi lµ ®iÖn tÝch ®a sè.. kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn cña lo¹i b¸n dÉn nµy t¨ng lªn rÊt nhiÒu so víi chÊt b¸n dÉn thuÇn. nªn chØ cã 4 ®iÖn tö cña asen kÕt hîp víi bèn ®iÖn tö liªn kÕt gi÷a asen vµ bèn nguyªn tö gecmani..> 0 .... Do ®ã... silic (Si)..0 > ..3 Sù dÉn ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn t¹p: B¸n dÉn N: B¸n dÉn lo¹i n cßn gäi lµ b¸n dÉn ®iÖn tö hay b¸n dÉn ©m. asen (As).> 0 .>. NÕu cho mét Ýt nguyªn tö In®i (In) vµo trong tinh thÓ gecmani tinh khiÕt th× ta thÊy hiÖn tîng sau: nguyªn tö indi cã ba ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng.1. HiÖn tîng dÉn ®iÖn nh trªn gäi lµ dÉn ®iÖn b»ng lç trèng.. Sè lîng ®iÖn tö thõa phô thuéc nång ®é t¹p chÊt.0.> ..> 0 0 > > 0 0 ..0. Nhê ®ã trong m¹ch cã dßng ®iÖn.> 0 _ .. chç thiÕu ®ã gäi lµ lç trèng.. antimoan (Sb) vµo c¸c chÊt ho¸ trÞ 4 nh gecmani (Ge).. Nã kh«ng bÞ rµng buéc víi mét nguyªn tö gecmani nµo..0 .> .> A d ß n g o ---> ® i Ö n t ö d ß n g l ç E H×nh 3. NÕu ®Êu hai cùc cña bé pin vµo hai ®Çu mét thanh b¸n dÉn lo¹i n.. nªn trë thµnh ®iÖn tö tù do ch¹y lung tung trong tinh thÓ chÊt b¸n dÉn..> 0 . HiÖn tîng dÉn ®iÖn nh trªn gäi lµ dÉn ®iÖn b»ng ®iÖn tö.> .. 45 0 .lç trèng ®ang di chuyÔn lén xén sÏ ph¶i di chuyÓn theo híng nhÊt ®Þnh: ®iÖn tö ch¹y ngîc chiÒu ®iÖn trêng cßn c¸c lç trèng ch¹y cïng chiÒu ®iÖn trêng.0 . v× cã thªm ®iÖn tö.. Do ®ã chÊt b¸n dÉn lo¹i p cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. do cã lç trèng ®ã nªn cã sù di chuyÓn ®iÖn tö cña nguyªn tö gÐcmani bªn c¹nh tíi lÊp lç trèng vµ l¹i t¹o nªn mét lç trèng kh¸c...> 0 . Nång ®é t¹p chÊt asen cµng cao th× sè ®iÖn tö thõa cµng nhiÒu vµ chÊt b¸n dÉn cµng dÉn ®iÖn tèt.> 0 ---> -------------> -------------> . Cßn liªn kÕt thø t cña in®i víi mét nguyªn tö gecmani n÷a th× l¹i thiÕu mÊt mét ®iÖn tö. B¸n dÉn p: B¸n dÉn lo¹i p cßn gäi lµ b¸n dÉn lç trèng hay b¸n dÉn d¬ng..lç trèng t¹o nªn.. nay trë thµnh ion ©m. Nguyªn tö in®i tríc kia trung tÝnh. NÕu cho mét Ýt t¹p chÊt asen (As) vµo tinh thÓ gecmani (Ge) tinh khiÕt ta thÊy hiÖn tîng sau: nguyªn tö asen cã n¨m ®iÖn tö ë líp ngoµi cïng..E B t r è n g 0 .. c¸c ®iÖn tö thõa vµ c¸c cÆp ®iÖn tö ..1: ChiÒu chuyÓn ®éng cña c¸c ®iÖn tö vµ lç trèng 3.> 0 .>.. nªn ba ®iÖn tö ®ã chØ liªn kÕt víi ba ®iÖn tö cña ba nguyªn tö gecmani chung quanh. khiÕn cho mét ®iÖn tö kh¸c l¹i tíi lÊp. ChÊt b¸n dÉn ®ã lµ b¸n dÉn lo¹i P hay cßn gäi lµ b¸n dÉn d¬ng. Dßng ®iÖn do c¸c ®iÖn tö thõa sinh ra lín h¬n nhiÒu so víi dßng ®iÖn do c¸c cÆp ®iªn tö .. Cßn sè c¸c cÆp ®iÖn tö ....lç trèng do ph¸ vì liªn kÕt t¹o thµnh th× phô thuéc vµo nhiÖt ®é. cßn ®iÖn tö thø n¨m th× thõa ra. Trong chÊt b¸n dÉn lo¹i n th× c¸c ®iÖn tö thõa lµ c¸c h¹t ®iÖn tÝch ©m chiÕm ®a sè.> 0 ..> 0 .

c¸c ®iÖn tÝch ®a sè lµ c¸c lç trèng.Linh kiÖn b¸n dÉn kh«ng cã sîi nung.C¸c th«ng sè kÜ thuËt cña linh kiÖn b¸n dÉn thay ®æi theo nhiÖt ®é. ë vïng tiÕp gi¸p vÒ phÝa b¸n dÉn p. Riªng c¸c h¹t mang ®iÖn tÝch thiÓu sè lµ c¸c ®iÖn tö trong b¸n dÉn p vµ c¸c lç trèng trong b¸n dÉn n lµ cã thÓ vît qua tiÕp gi¸p. v× chóng kh«ng bÞ ¶nh hëng cña bøc x¹ hµng rµo ng¨n. do mÊt ®iÖn tö thõa. 3.  Nhîc ®iÓm: . mµ chØ phô thuéc nhiÖt ®é. . Vïng tiÕp gi¸p ®· trë thµnh mét bøc rµo ng¨n kh«ng cho lç trèng tõ p ch¹y qua n vµ ®iÖn tö tõ n ch¹y qua p. bo (B). 3. do mÊt lç trèng nªn chØ cßn l¹i nh÷ng ion ©m.lç trèng do ph¸ vì liªn kÕt t¹o thµnh th× phô thuéc vµo nhiÖt ®é.NÕu cã t¹p chÊt ho¸ trÞ ba nh in®i (In).2. dÔ l¾p r¸p. ¦u nhîc ®iÓm cña linh kiÖn b¸n dÉn:  ¦u ®iÓm: . lç trèng lµ nh÷ng h¹t mang ®iÖn tÝch chiÕm ®a sè. Sè lîng lç trèng phô thuéc vµo nång ®é t¹p chÊt. . h×nh thµnh ®iÖn dung ë mÆt tiÕp gi¸p. l¹i kh«ng ®ång ®Òu. V× thÕ trong b¸n dÉn lo¹i P c¸c lç trèng lµ ®iÖn tÝch ®a sè. cßn sè c¸c cÆp ®iªn tö .2) B¸n dÊnP B¸n dÉnN H×nh:3. c¸c lç trèng (®a sè) vµ c¸c cÆp ®iÖn tö .C th× cã b¸n dÉn lo¹i p.2: CÊu t¹o mèi nèi pn Khi ghÐp hai lo¹i b¸n dÉn p vµ n víi nhau th× ®iÖn tö thõa cña n ch¹y sang p vµ c¸c lç trèng cña b¸n dÉn p ch¹y sang n Chóng gÆp nhau ë vïng tiÕp gi¸p. Trong b¸n dÉn p.§i«t tiÕp mÆt 3.Linh kiÖn b¸n dÉn cã tuæi thä t¬ng ®èi dµi. ë vïng ®ã cã ®iÖn tÝch ©m. Trong chÊt b¸n dÉn lo¹i p. Dßng ®iÖn do lç trèng sinh ra lín h¬n nhiÒu so víi dßng ®iÖn do cÆp ®iÖn tö . V× vËþ ë vïng ®ã cã ®iÖn tÝch d¬ng. gali (Ga) vµo c¸c chÊt b¸n dÉn ho¸ trÞ bèn nh Ge. Nhê ®ã trong m¹ch cã dßng ®iÖn.2. sù khuÕch t¸n qua l¹i gi÷a p vµ n dõng l¹i.1. NÕu ®Êu hai cùc cña bé pin vµo hai ®Çu mét thanh b¸n dÉn lo¹i p th× díi t¸c ®éng cña ®iÖn trêng E.lç trèng ®ang di chuyÔn lung tung theo mäi híng sÏ ph¶i di chuyÓn theo híng quy ®Þnh. nªn kh«ng cÇn nguån sîi nung. t¸i hîp víi nhau vµ trë nªn trung hoµ vÒ ®iÖn.Linh kiÖn b¸n dÉn cã dßng ®iÖn ngîc (dßng rØ). do ®ã.Linh kiÖn b¸n dÉn cã ®iÖn trë ngîc kh«ng lín. . §Õn ®©y.1. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng: + Ph©n cùc thuËn ®îc tr×nh bµy trªn H×nh 3. cßn trong b¸n dÉn n lµ c¸c ®iÖn tö thõa.4. .lç trèng. Si.Linh kiÖn b¸n dÉn cã ®iÖn ¸p ngîc nhá h¬n so víi ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng. V× vËy. .Linh kiÖn b¸n dÉn cã thÓ tÝch nhá gän. võa kh«ng tèn n¨ng lîng ®iÖn võa tr¸nh ®îc nhiÔu t¹p do sîi nung g©y ra. ë vïng tiÕp gi¸p vÒ phÝa b¸n dÉn n.3 46 . nªn chØ cßn l¹i nh÷ng ion d¬ng.TiÕp gi¸p PN .TiÕp gi¸p PN: CÊu t¹o: (H×nh 3.

Khi nhiÖt ®é t¨ng lªn th× thµnh phÇn nµy t¨ng. nªn dßng ®iÖn cho phÐp ®i qua cã thÓ lín hµng tr¨m miliampe ®Õn hµng chôc ampe. ph¶i kÓ ®Õn sù tham gia vµo dßng thuËn cña c¸c ®iÖn tö trong cÆp ®iÖn tö . Chóng t¸i hîp víi nhau. Ngoµi ra. ®iÖn ¸p ngîc cã thÓ tõ hµng tr¨m ®Õn hµng ngµn 47 .lç trèng) míi cã kh¶ n¨ng vît qua tiÕp gi¸p. Dßng thuËn t¨ng theo ®iÖn ¸p ph©n cùc. §Õn khi ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc t¨ng qu¸ lín th× tiÕp gi¸p bÞ ®¸nh thñng vµ dßng ngîc t¨ng vät lªn. h×nh thøc kh¸c nhau. Do diÖn tiÕp xóc lín. §Çu b¸n dÉn p lµ cùc d¬ng.lç trèng. 3.2 §i«t tiÕp mÆt: §ièt tiÕp mÆt gåm hai b¸n dÉn lo¹i p vµ lo¹i n tiÕp gi¸p nhau. Do ®ã cã mét dßng ®iÖn tö rÊt nhá tõ cùc ©m nguån ch¹y tíi ®Ó thay thÕ c¸c ®iÖn tö trong P ch¹y vÒ phÝa N vµ t¹o nªn dßng ®iÖn ngîc rÊt nhá theo chiÒu ngîc l¹i.4: Ph©n cùc ngîc cho mèi nèi pn Do t¸c ®éng cña ®iÖn trêng E c¸c ®iÖn tö thõa trong n vµ c¸c lç trèng trong p ®Òu di chuyÓn vÒ hai ®Çu mµ kh«ng vît qua ®îc tiÕp gi¸p. §iÖn tö tù do tõ ©m nguån sÏ ch¹y vÒ b¸n dÉn n ®Ó thay thÕ. t¹o nªn dßng thuËn cã chiÒu ngîc l¹i.H×nh 3. nªn kh«ng t¹o nªn ®îc dßng ®iÖn. Gäi lµ dßng ngîc v× nã ch¹y tõ b¸n dÉn ©m (n sang b¸n dÉn d¬ng (p). §ièt tiÕp mÆt cã nhiÒu cì to nhá. ®Çu b¸n dÉn n lµ cùc ©m.2. c¸c ®iÖn tö thõa trong n ch¹y ngîc chiÒu ®iÖn trêng vît qua tiÕp gi¸p sang p. Dßng ngîc nµy phô thuéc vµo nhiÖt ®é vµ hÇu nh kh«ng phô thuéc ®iÖn ¸p ph©n cùc.3: Ph©n cùc thuËn cho mèi nèi PN Do t¸c dông cña ®iÖn trêng E.4 H×nh 3. ChØ cßn mét sè ®iÖn tÝch thiÓu sè lµ nh÷ng lç trèng trong vïng b¸n dÉn n vµ c¸c ®iÖn tö trong vïng b¸n dÉn p (cña cÆp ®iÖn tö . lµm cho dßng thuËn t¨ng lªn. ®Ó t¸i hîp víi c¸c lç trèng trong p ch¹y vÒ phÝa tiÕp gi¸p. + Ph©n cùc ngîc ®îc tr×nh bµy trªn H×nh 3.

Ngoµi ra. v× chóng kh«ng bÞ ¶nh hëng cña bøc x¹ hµng rµo ng¨n. ®Ó t¸i hîp víi c¸c lç trèng trong p ch¹y vÒ phÝa tiÕp gi¸p. ë vïng ®ã cã ®iÖn tÝch ©m. Nhng ®iÖn dung gi÷a c¸c cùc lín tíi hµng chôc pic«fara trë lªn. c¸c ®iÖn tÝch ®a sè lµ c¸c lç trèng.v«n.6 48 . t¸i hîp víi nhau vµ trë nªn trung hoµ vÒ ®iÖn. Khi nhiÖt ®é t¨ng lªn th× thµnh phÇn nµy t¨ng. Vïng tiÕp gi¸p ®· trë thµnh mét bøc rµo ng¨n kh«ng cho lç trèng tõ p ch¹y qua n vµ ®iÖn tö n ch¹y qua p. sù khuÕch t¸n qua l¹i gi÷a p vµ N dõng l¹i. t¹o nªn dßng thuËn cã chiÒu ngîc l¹i. Chóng gÆp nhau ë vïng tiÕp gi¸p. lµm cho dßng thuËn t¨ng lªn.5: Ph©n cùc thuËn cho ®ièt tiÕp mÆt Do t¸c dông cña ®iÖn trêng E. V× vËy ë vïng ®ã cã ®iÖn tÝch d¬ng. cßn trong b¸n dÉn n lµ c¸c ®iÖn tö thõa. do mÊt lç trèng nªn chØ cßn l¹i nh÷ng ion ©m. + Ph©n cùc thuËn ®îc tr×nh bµy trªn H×nh 3. nªn chØ cßn l¹i nh÷ng ion d¬ng. Riªng c¸c h¹t mang ®iÖn tÝch thiÓu sè lµ c¸c ®iÖn tö trong b¸n dÉn p vµ c¸c lç trèng trong b¸n dÉn n lµ cã thÓ vît qua tiÕp gi¸p.lç trèng. ë vïng tiÕp gi¸p vÒ phÝa b¸n dÉn n. Dßng thuËn t¨ng theo ®iÖn ¸p ph©n cùc. §Õn ®©y. B©y giê ta xÐt sù chuyÓn ®éng cña c¸c phÇn tö mang ®iÖn khi ph©n cùc cho ®i«t. do ®ã.5 H×nh 3. + Ph©n cùc ngîc ®îc tr×nh bµy trªn H×nh 3. §iÖn tö tù do tõ ©m nguån sÏ ch¹y vÒ b¸n dÉn n ®Ó thay thÕ. nªn chØ dïng ®îc ë tÇn sè thÊp ®Ó n¾n ®iÖn. mµ chØ phô thuéc nhiÖt ®é.  Ký hiÖu cña ®i«t tiÕp mÆt : DIODE  Nguyªn lý lµm viÖc cña ®i«t tiÕp mÆt Khi ghÐp hai lo¹i b¸n dÉn p vµ n víi nhau th× ®iÖn tö thõa cña n ch¹y sang p vµ c¸c lç trèng cña b¸n dÉn p ch¹y sang n. ph¶i kÓ ®Õn sù tham gia vµo dßng thuËn cña c¸c ®iÖn tö trong cÆp ®iÖn tö . h×nh thµnh ®iÖn dung ë mÆt tiÕp gi¸p. Trong b¸n dÉn p. c¸c ®iÖn tö thõa trong n ch¹y ngîc chiÒu ®iÖn trêng vît qua tiÕp gi¸p sang p. do mÊt ®iÖn tö thõa. V× vËy. ë vïng tiÕp gi¸p vÒ phÝa b¸n dÉn p.

§Õn khi ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc t¨ng qu¸ lín th× tiÕp gi¸p bÞ ®¸nh thñng vµ dßng ngîc t¨ng vät lªn. Dßng ngîc nµy phô thuéc vµo nhiÖt ®é vµ hÇu nh kh«ng phô thuéc ®iÖn ¸p ph©n cùc.7: M¹ch n¾n ®iÖn mét b¸n kú NhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch nh sau: T: BiÕn ¸p dïng ®Ó t¨ng hoÆc gi¶m ¸p (th«ng thêng lµ gi¶m ¸p) D: §ièt n¾n ®iÖn.1.6: Ph©n cùc ngîc cho ®ièt tiÕp mÆt Do t¸c ®éng cña ®iÖn trêng E c¸c ®iÖn tö thõa trong n vµ c¸c lç trèng trong p ®Òu di chuyÓn vÒ hai ®Çu mµ kh«ng vît qua ®îc tiÕp gi¸p.3. 3. Gäi lµ dßng ngîc v× nã ch¹y tõ b¸n dÉn ©m (n) sang b¸n dÉn d¬ng (p). nªn ë ngâ ra cña m¹ch n¾n Vdc out ta ®îc ®iÖn ¸p mét chiÒu. ChØ cßn mét sè ®iÖn tÝch thiÓu sè lµ nh÷ng lç trèng trong vïng b¸n dÉn n vµ c¸c ®iÖn tö trong vïng b¸n dÉn p (cña cÆp ®iÖn tö . ë b¸n k× ©m §ièt bÞ ph©n cùc ngù¬c nªn kh«ng dÉn ®iÖn. . Chóng t¸i hîp víi nhau.H×nh 3. ¸p cao nªn ®i«t n¾n ®iÖn ®îc dïng lµ ®ièt tiÕp mÆt nh ®· tr×nh bµy ë phÇn trªn.M¹ch n¾n ®iÖn b¸n kú: (H×nh 3.7) T V a c I n D DIODE + C V d c O u t H×nh 3. Ph©n lo¹i vµ c¸c øng dông c¬ b¶n cña ®i«t 3.lç trèng) míi cã kh¶ n¨ng vît qua tiÕp gi¸p.3. C: Tô läc xoay chiÒu.8) 49 . nªn kh«ng t¹o nªn ®îc dßng ®iÖn.M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng hai ®ièt: (H×nh 3. §iÖn ¸p sau khi n¾n ®îc ®a ®Õn §i«t n¾n ®iÖn. Do ®ã cã mét dßng ®iÖn tö rÊt nhá tõ cùc ©m nguån ch¹y tíi ®Ó thay thÕ c¸c ®iÖn tö trong p ch¹y vÒ phÝa N vµ t¹o nªn dßng ®iÖn ngîc rÊt nhá theo chiÒu ngîc l¹i. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: §iÖn ¸p xoay chiÒu ngâ vµo Vac in qua biÕn ¸p ®îc t¨ng hoÆc gi¶m ¸p. §ièt n¾n ®iÖn: Do ®Æc tÝnh lµm viÖc ë dßng lín. C¸c m¹ch n¾n ®iÖn c¬ b¶n: . ë b¸n k× d¬ng ®i«t dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C.

8: M¹ch n¾n ®iÖn toµn k× dïng hai ®ièt NhiÖm vô c¸c linh kiÖn nh sau: T: BiÕn ¸p dïng ®Ó biÕn ®æi ®iÖn ¸p xoay chiÒu ngâ vµo D1. D1.9) T V a c I n D 4 DIODE D 1 DIODE D 2 DIODE V d c + C O u t D 3 DIODE H×nh 3. Khi ®Çu trªn cña biÕn ¸p lµ b¸n k× ©m ®ièt D1 kh«ng dÉn ®iÖn th× ®Çu díi cña biÕn ¸p lµ b¸n k× d¬ng nªn ®i«t D2 dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C.D 1 T V a c I n DIODE C + DIODE V d c O u t D 2 H×nh 3. Khi ®Çu trªn cña biÕn ¸p lµ b¸n k× ©m th× ®Çu díi cña biÕn ¸p lµ b¸n k× d¬ng. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng nh sau: §iÖn ¸p xoay chiÒu ngâ vµo qua biÕn ¸p biÕn ®æi thÝch øng víi m¹ch ®iÖn. h×nh thµnh ®iÖn ¸p mét chiÒu ë ngâ ra. D2: N¾n dßng ®iÖn xoay chiÒu AC thµnh dßng mét chiÒu DC C: Tô läc xoay chiÒu sau n¾n. D4: §i«t n¾n ®iÖn. D3.10): M¹ch nµy dïng ®Ó t¹o ra ®iÖn ¸p mét chiÒu cã gi¸ trÞ cao gÊp hai lÇn ®iÖn ¸p xoay chiÒu ngâ vµo. 50 . §Æc ®iÓm cña m¹ch lµ ph¶i dïng biÕn ¸p mµ cuén thø cÊp cã ®iÓm gi÷a nªn kh«ng thuËn tiÖn cho m¹ch nÕu kh«ng dïng biÕn ¸p. . Khi ®Çu trªn cña biÕn ¸p ë b¸n k× d¬ng ®ièt D1 dÉn ®iÖn th× ë ®Çu díi cña biÕn ¸p ë b¸n k× ©m nªn ®ièt D2 kh«ng dÉn ®iÖn. Dßng ®iÖn n¾n qua D1 n¹p ®iÖn cho tô läc C.M¹ch n¾n ®iÖn toµn k× dïng s¬ ®å cÇu: (H×nh 3. Nh vËy dßng ®iÖn ngâ ra cã liªn tôc ë c¶ hai b¸n k× cña dßng ®iÖn xoay chiÒu nªn ®îc gäi lµ m¹ch n¾n ®iÖn hai b¸n k×. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng nh sau: Dßng xoay chiÒu ngâ vµo qua biÕn ¸p T. hoÆc biÕn ¸p kh«ng cã ®iÓm gi÷a. ngâ ra trªn cuén s¬ cÊp ®îc ®a ®Õn bé n¾n cÇu. Lóc nµy D1. Khi ®Çu trªn cña biÕn ¸p lµ b¸n k× d¬ng th× ë ®Çu díi cña biÕn ¸p lµ b¸n k× ©m. th«ng thêng trong thùc tÕ ngêi ta dïng m¹ch n¾n ®iÖn toµn k× dïng s¬ ®å cÇu. M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i (H×nh 3. §Ó kh¾c phôc nhîc ®iÓm nµy. Lóc nµy D2. C: Tô läc xoay chiÒu sau n¾n. D3 dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C. D2. D4 dÉn ®iÖn n¹p cho tô C cïng chiÒu n¹p ban ®Çu.9: M¹ch n¾n ®iÖn toµn k× dïng s¬ ®å cÇu NhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch: T: BiÕn ¸p ®æi ®iÖn.

Trong ®ã nhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch nh sau: D1. C2: Tô béi ¸p.CÊu t¹o ( H×nh 3. §Õn b¸n k× kÕ tiÕp pha d¬ng cña ®iÖn ¸p xoay chiÒu n¹p chång lªn tô C1 ®îc dÉn qua ®i«t D2 n¹p ®iÖn cho tô C2 Lóc nµy ®iÖn ¸p DC ngâ ra lµ hai lÇn ®iÖn ¸p ®×nh cña ®iÖn ¸p xoay chiÒu. Khi ®Çu trªn ®æi chiÒu lµ b¸n k× ©m ®ièt D 2 dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C2 vÒ nguån. ë b¸n k× ©m D1 dÉn ®iÖn n¹p ®iÖn cho tô C1. C2: tô béi ¸p.11: CÊu t¹o cña ®i«t t¸ch sãng 51 . Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: ë ®Çu trªn cña ngâ vµo lµ b¸n k× d¬ng ®i«t D1 dÉn ®iÖn n¹p cho tô C1 vÒ nguån.10 b) DIODE V a c i n D 1 + C1 + C2 V d c o u t DIODE D 2 H×nh 3. Do hai tô C1. D2: n¾n ®iÖn béi ¸p C1.10 a) + C1 D2 C2 + D1 V i A C V o A C H×nh 3. Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: ë b¸n kú d¬ng tô C1 dÉn ®iÖn qua ®i«t D2 n¹p ®iÖn cho tô C2. Trong ®ã nhiÖm vô c¸c linh kiÖn nh sau: D1. C2 m¾c nèi tiÕp nªn ®iÖn ¸p DC ngâ ra lµ tæng ®iÖn ¸p n¹p trªn hai tô C1. 3. nªn Ýt ®îc sö dông trong thùc tÕ. M¹ch ®iÖn nµy cã nhîc ®iÓm lµ dßng ®iÖn nhá. D2: N¾n ®iÖn béi ¸p C1. hiÖu suÊt kh«ng cao.10 b: M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i hai b¸n k×. §i«t t¸ch sãng: Cßn ®îc gäi lµ ®i«t tiÕp ®iÓm. C2 nªn ®iÖn ¸p ®îc t¨ng ®«i.M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i mét b¸n k×: (H×nh 3.11): A n è K t lo ¹ i N K a t è t H×nh 3.2. .3.10 a: M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i mét b¸n k×. M¹ch n¾n ®iÖn t¨ng ®«i hai b¸n k×: (H×nh 3.

. Vïng tiÕp xóc cña ®i«t tiÕp ®iÓm nhá.13: Ký hiÖu cña ®i«t zªne . .KÝ hiÖu: D z H×nh 3.KÝ hiÖu: gièng nh ®i«t tiÕp mÆt DIODE H×nh 3. NÕu ®iÖn ¸p ngâ vµo lµ tÝn hiÖu cã biÖn ®é cao h¬n ®iÖn ¸p V z th× ngâ ra tÝn hiÖu bÞ xÐn mÊt phÇn ®Ønh chØ cßn l¹i kho¶ng biªn ®é b»ng Vz 52 .3. nªn dïng ë tÇn sè cao.. . nhng ®ièt tiÕp ®iÓm cã thÓ tÝch nhá. Th«ng thêng hiÖn nay trong kÜ thuËt ngêi ta s¶n xuÊt chñ yÕu lµ ®i«t silic.øng dông: Lîi dông tÝnh chÊt cña ®i«t zªne mµ ngêi ta cã thÓ gi÷ ®iÖn ¸p t¹i mét ®iÓm nµo ®ã kh«ng ®æi gäi lµ ghim ¸p hoÆc æn ¸p (H×nh 3. R V i D V d V o H×nh 3. .14: M¹ch ®iÖn sö dông ®i«t zªne Vi: lµ ®iÖn ¸p ngâ vµo Vo lµ ®iÖn ¸p ngâ ra.Gåm mòi nhän kim lo¹i lµ cùc d¬ng. §i«t zªne: . Khi ph©n cùc ngîc ®Õn trÞ sè Vz th× dßng qua ®i«t t¨ng mµ ®iÖn ¸p kh«ng t¨ng. 3.TÝnh chÊt:: Tr¹ng th¸i ph©n cùc thuËn ®i«t zªne cã ®Æc tÝnh gièng nh ®i«t n¾n ®iÖn th«ng thêng.. t× lªn mÆt mét miÕng b¸n dÉn lo¹i n lµ cùc ©m.12: Ký hiÖu cña ®i«t t¸ch sãng -TÝnh chÊt:: T¬ng tù nh ®i«t tiÕp mÆt. Tr¹ng th¸i ph©n cùc ngîc do pha t¹p chÊt víi tØ lÖ cao nªn dßng rØ lín vµ ®iÖn ¸p ngîc thÊp. -øng dông: Thêng dïng ®Ó t¸ch sãng tÝn hiÖu trong c¸c thiÕt bÞ thu v« tuyÕn.3..12). thiÕt bÞ cã chøc n¨ng biÕn ®æi tÝn hiÖu .CÊu t¹o: §i«t zªne cã cÊu t¹o gièng nh c¸c lo¹i ®i«t kh¸c nhng c¸c chÊt b¸n dÉn ®îc pha tØ lÖ t¹p chÊt cao h¬n ®Ó cã dßng ®iÖn rØ lín. c«ng suÊt nhá. nªn dßng ®iÖn cho phÐp qua ®i«t th¬ng kh«ng qu¸ 10 ÷ 15mA vµ ®iÖn ¸p ngîc kh«ng qu¸ vµi chôc v«n. ®iÖn ¸p ®ã gäi lµ ®iÖn ¸p zªne Vz. ®iÖn dung gi÷a hai cùc nhá.

Dßng qua ®i«t zªne t¨ng cao ®Õn mét gi¸ trÞ nµo ®ã vît qua gi¸ trÞ cho phÐp th× ®i«t bÞ ®¸nh thñng. m¸y ®Õm s¶n phÈm.KÝ hiÖu: H×nh 3. ®iÖn trë thuËn lín. Nh b¸o nguån. chØ b¸o ©m lîng. NÕu ®iÖn ¸p ngâ vµo cao h¬n rÊt nhiÒu Vz.2. chØ thÞ tr¹ng th¸i cña m¹ch. .øng dông: §i«t quang ®îc øng dông réng r·i trong lÜnh vùc ®iÒu khiÓn tù ®éng ë mäi ngµnh cã øng dông kÜ thuËt ®iÖn tö. ngêi ta chÕ t¹o c¸c Led cã mµu s¾c kh¸c nhau. §i«t quang (Photodiode): . §i«t biÕn dung (Varicap): .CÊu t¹o: §ièt biÕn dung lµ lo¹i ®i«t cã ®iÖn dung thay ®æi theo ®iÖn ¸p ph©n cùc. ë tr¹ng th¸i kh«ng dÉn ®iÖn.5.16: Ký hiÖu cña LED ..3.TÝnh chÊt: Khi bÞ che tèi: ®iÖn trë nghÞch v« cïng lín.8V. §iÖn dung Cd cña ®i«t phô thuéc chñ yÕu vµo h»ng sè ®iÖn m«i. §iÖn trë thuËn rÊt nhá kho¶ng vµi tr¨m Ohm. Lµm cho ®iÖn ¸p ngâ ra bÞ triÖt tiªu.15: Ký hiÖu cña ®i«t quang . nh m¸y ®Õm tiÒn. R trong m¹ch gi÷ vai trß lµ ®iÖn trë h¹n dßng hay gi¶m ¸p..3.TÝnh chÊt:: Led cã ®iÖn ¸p ph©n cùc thuËn cao h¬n ®i«t n¾n ®iÖn nhng ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc cùc ®¹i thêng kh«ng cao kho¶ng 1.4. NÕu ®iÖn ¸p ngâ vµo lµ ®iÖn ¸p DC cao h¬n Vz th× ngâ ra ®iÖn ¸p DC chØ b»ng Vz. vïng tiÕp gi¸p cña ®ièt trë thµnh ®iÖn m«i c¸ch ®iÖn. . Khi bÞ chiÕu s¸ng: §iÖn trë nghÞch gi¶m thÊp kho¶ng vµi chôc kΩ. Dßng ®iÖn kho¶ng 5mA . 3. chiÒu dµy cña ®iÖn m«i.CÊu t¹o: §i«t quang cã cÊu t¹o gÇn gièng nh ®i«t t¸ch sãng nhng vá bäc c¸ch ®iÖn thêng ®îc lµm b»ng líp nhùa hay thuû tinh trong suèt ®Ó dÔ dµng nhËn ¸nh s¸ng tõ bªn ngoµi chiÕu vµo mèi nèi pn.v..20mA.CÊu t¹o: Lîi dông tÝnh chÊt bøc x¹ quang cã mµu s¾c kh¸c nhau khi cã dßng ®iÖn ®i qua cña mét sè chÊt b¸n dÉn. . TÝnh chÊt nµy ®îc dïng trong c¸c bé nguån ®Ó b¶o vÖ chèng qu¸ ¸p ë nguån ®¶m b¶o an toµn cho m¹ch ®iÖn khi nguån t¨ng cao. -KÝ hiÖu: H×nh 3.4 .øng dông: Thêng ®îc dïng trong c¸c m¹ch b¸o hiÖu. 3... . cöa më tù ®éng.5. diÖn tÝch tiÕp xóc. tù ®éng b¸o ch¸y v. . Theo c«ng thøc: Cd = ε S d 53 Cd: §iÖn dung cña ®ièt . §ièt ph¸t quang: LED (Light Emitting Diode) ..3. 3.

54 . Ngîc l¹i. Khi ®ièt ®îc ph©n cùc ngîc th× lç trèng vµ electron bÞ kÐo xa ra lµm t¨ng bÒ dµy c¸ch ®iÖn nªn ®iÖn dung Cd bÞ gi¶m xuèng. m¹ch dao ®éng vµ c¸c m¹ch nhí. mäi thµnh tè. Tranzito lìng cùc lµ linh kiÖn rÊt tiÖn dông. CÊu t¹o: Tranzito lìng cùc lµ linh kiÖn cã 3 ch©n. tranzito lo¹i pnp dïng mét dßng nhá ®i ra khái cùc bad¬ B (rót dßng) vµ mét ®iÖn ¸p ©m (cã quan hÖ víi cùc emit¬ E) ®Ó ®iÒu khiÓn dßng lín h¬n ch¶y tõ cùc emit¬ ®Õn cùc colect¬. d: §é dÇy chÊt ®iÖn m«i. Mét tranzito lìng cùc npn ®îc chÕ t¹o b»ng c¸ch ghÐp miÕng rÊt máng chÊt b¸n dÉn lo¹i p gi÷a hai miÕng b¸n dÉn lo¹i n.øng dông: §i«t biÕn dung ®îc sö dông nh mét tô ®iÖn biÕn ®æi b»ng c¸ch thay ®æi ®iÖn ¸p ph©n cùc ®Ó thay ®æi tÇn sè céng hëng cña m¹ch dao ®éng. 3. . -KÝ hiÖu: H×nh 3. ®Ó ch¶y qua tiÕp gi¸p pn cÇn mét ®Þnh thiªn ®Ó cÊp cho c¸c electron mét n¨ng lîng ®ñ lín ®Ó c¸c electron "tho¸t" ra khái lùc hÊp dÉn cña nguyªn tö vµ ch¶y ®Õn phÝa b¸n dÉn n).1. céng hëng cã tÇn sè biÕn ®æi theo yªu cÇu nh bé dß ®µi trong radio. C¸c tranzito cã lo¹i cã cÊu tróc pnp. phÇn tiÕp gi¸p pn gi÷a cùc bad¬ B vµ cùc emit¬ E cã ®Þnh thiªn thuËn. lóc ®ã tiÕp gi¸p pn gi÷a cùc bad¬ vµ cùc emit¬ cã thiªn ¸p ngîc. m¹ch ®iÒu chØnh dßng. tranzito ®îc sö dông ®iÒu khiÓn chuyÓn m¹ch hoÆc ®iÒu khiÓn khuÕch ®¹i.4... m¸y thu h×nh. m¹ch khuÕch ®¹i.ε: H»ng sè ®iÖn m«i S: DiÖn tÝch mèi nèi. Khi kh«ng cã dßng ®Æt vµo cùc bad¬ B cña tranzito. Do ®ã vïng nghÌo ®îc t¹o nªn vµ ng¨n c¶n dßng ch¶y qua). Tranzito lìng cùc lo¹i npn dïng mét dßng nhá ®i vµo cùc bad¬ B (cÊp dßng) vµ mét ®iÖn ¸p d¬ng (cã quan hÖ víi cùc emit¬ E) ®Ó ®iÒu khiÓn dßng lín h¬n ch¶y tõ cùc colect¬ C ®Õn cùc emit¬ E. Kh¶ n¨ng ®iÒu khiÓn dßng ®iÖn cña tranzito lìng cùc b»ng c¸ch ®Æt tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn ®· lµm cho lo¹i tranzito nµy trë thµnh linh kiÖn ®îc phæ dông trong c¸c m¹ch chuyÓn m¹ch ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn. Díi ®©y lµ h×nh ¶nh ®¬n gi¶n vÒ c¸ch lµm viÖc cña tranzito lìng cùc lo¹i npn (®èi víi lo¹i tranzito lìng cùc pnp. ®iÖn tho¹i di ®éng .. céng hëng nªn ®îc dïng trong c¸c m¹ch dao ®éng. c¸c ph©n cùc vµ dßng ®Òu ®¶o ngîc l¹i). Tranzito lìng cùc BJT 3. cã lo¹i cã cÊu tróc npn (xem B¶ng tæng quan).6V) ®îc ®Æt vµo cùc bad¬ B cña tranzito npn.4.17: Ký hiÖu cña ®i«t biÕn dung -TÝnh chÊt: Khi ®îc ph©n cùc thuËn th× lç trèng vµ electron ë hai líp b¸n dÉn bÞ ®Èy l¹i gÇn nhau lµm thu hÑp bÒ dµy c¸ch ®iÖn d nªn ®iÖn dung Cd t¨ng lªn. NÕu mét ®iÖn ¸p d¬ng (Ýt nhÊt b»ng 0. Chó ý r»ng nÕu ®iÖn ¸p ©m ®îc ®Æt vµo cùc bad¬ B. m¸y liªn l¹c v« tuyÕn. c¸c electron bÞ ng¨n kh«ng ch¶y ®Õn cùc colect¬ v× tiÕp gi¸p p (nhí l¹i lµ ®èi víi c¸c electron.

nhng víi mét ®iÖn ¸p d¬ng nhá t¹i cùc cæng G lµm cho cùc nguån ngng dÉn (kh«ng cho dßng tõ cùc nguån S ch¶y ®Õn cùc m¸ng D). Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. nhng víi mét ®iÖn ¸p ©m nhá t¹i cùc cæng G lµm cho cùc nguån S ngng dÉn (kh«ng cho dßng tõ cùc nguån S ch¶y ®Õn cùc m¸ng D).cùc nguån S). Thêng tranzito MOSFET lo¹i nghÌo dÉn. Thêng tranzito kh«ng dÉn. nhng ®iÒu nµy kh«ng mong muèn. Tranzito ho¹t ®éng víi VE > VC. Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VS > VD. Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. 55 . Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. Thêng tranzito dÉn. Sö dông trong c¸c øng dông chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. Tæng quan vÒ tranzito Lo¹i tranzito Ký hiÖu c Lìng cùc b e NPN KiÓu ho¹t ®éng c b e PNP D G JFET NJFET S D G S PJFET D MOSFET Lo¹i nghÌo G S 2N3796 Thêng tranzito kh«ng dÉn nhng víi mét dßng nhá ®i vµo vµ ®iÖn ¸p d¬ng nhá t¹i cùc B lµm cho cùc E dÉn (cho phÐp mét lîng dßng lín ch¶y tõ cùc C ®Õn cùc E). Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VD > VS. Thêng tranzito dÉn. Mét sè electron qua cùc bad¬ tho¸t ra ngoµi. Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VD > VS. nhng víi ®iÖn ¸p ©m nhá ®Æt vµo cæng G lµm cho cæng nguån S ngng dÉn (lµm ngng dßng lín ch¶y qua cùc m¸ng D . Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VC > VE. nhng víi mét dßng nhá ®i ra vµ ®iÖn ¸p ©m nhá t¹i cùc B lµm cho cùc E dÉn (cho phÐp mét lîng dßng lín ch¶y tõ cùc E ®Õn cùc C).Khi ®îc ®Þnh thiªn thuËn c¸c electron tho¸t ra khái lùc hÊp dÉn cña nguyªn tö vµ ®îc thu hót vÒ cùc d¬ng bad¬. Sö dông trong c¸c øng dông chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i.

Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. Tranzito ngng dÉn V+ Vïng nghÌo H×nh 3. nhng víi ®iÖn ¸p ©m nhá ®Æt vµo cùc cæng G lµm cho cæng nguån S dÉn (cho phÐp dßng lín ch¶y qua cùc nguån S . nhng mét ®iÖn ¸p d¬ng ®Æt vµo cùc emit¬ E lµm cho cùc bad¬ B1 hoÆc bad¬ B2 t¨ng dßng ch¶y. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. Thêng tranzito MOSFET lo¹i giÇu ngng dÉn.cùc m¸ng D). víi thuËt ng÷ dßng qui íc mét ®iÖn ¸p d¬ng vµ dßng ®i vµo ®îc ®Æt vµo cùc bad¬ g©y ra dßng "d¬ng" ch¶y tõ colect¬ ®Õn emit¬. Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i.cùc nguån S). Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VD > VS. Thêng tranzito MOSFET lo¹i giÇu ngng dÉn. Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VS > VD.cùc m¸ng D). Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VB2 > VB1. CÇn nhí r»ng dßng theo qui íc di chuyÓn ngîc víi luång electron. Nh vËy. nhng víi ®iÖn ¸p d¬ng nhá ®Æt vµo cùc cæng G lµm cho cæng nguån S dÉn (cho phÐp dßng lín ch¶y qua cùc m¸ng D . Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng G. nªn c¸c electron µo ¹t rêi khái emit¬ vµ ch¶y ®Õn colect¬. ChØ ho¹t ®éng nh mét chuyÓn m¹ch. nhng víi ®iÖn ¸p d¬ng nhá ®Æt vµo cùc cæng G lµm cho cæng nguån S ngng dÉn (lµm ngng dßng lín ch¶y qua cùc nguån S .D G S PMOS D G MOSFET Lo¹i giÇu 2N3796 S D G S IRF9510 UJT E B2 UJT B1 Thêng tranzito MOSFET lo¹i nghÌo dÉn. Thêng cã dßng rÊt nhá ch¶y tõ cùc bad¬ B2 ®Õn cùc bad¬ B1. Kh«ng ®ßi hái cã dßng cùc cæng. Khi t¨ng ®iÖn ¸p ®Æt vµo bad¬ lµm t¨ng hiÖu øng c¸c electron rêi khái emit¬ vµ do ®ã lµm t¨ng luång electron ch¶y tõ emit¬ ®Õn colect¬.18: M« t¶ tr¹ng th¸i ngng dÉn cña tranzito Tranzito dÉn V+ Dßng ch¶y qui íc Vïng nghÌo 56 . V× bad¬ lo¹i p rÊt máng. Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i. Tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VS > VD. Sö dông lµm chuyÓn m¹ch vµ khuÕch ®¹i.

+ H×nh 3. ®iÖn ¸p t¹i colect¬ VC ph¶i lín h¬n ®iÖn ¸p t¹i emit¬ VE Ýt nhÊt lµ vµi phÇn mêi cña mét v«n. vïng c¾t.2. vïng tÝch cùc. 57 . C¸c tÝnh chÊt c¬ b¶n: 3. t¹i ®ã tranzito ho¹t ®éng gièng nh mét chuyÓn m¹ch hë m¹ch .4. §Þnh thiªn thÝch hîp víi c¸c ®iÖn ¸p DC vµ dßng DC cña tranzito thiÕt lËp ®iÓm yªu cÇu cña kiÓu ho¹t ®éng tÝch cùc.IB qui íc H×nh 3.chØ mét dßng rß rÊt nhá ch¶y trong kiÓu ho¹t ®éng nµy. §èi víi tranzito pnp. ®iÖn ¸p emit¬ ph¶i lín h¬n ®iÖn ¸p colect¬ mét lîng t¬ng tù. Vïng tÝch cùc m« t¶ tranzito ho¹t ®éng bªn ph¶i vïng b·o hoµ vµ bªn trªn vïng c¾t. C¸c qui t¾c quan träng: Qui t¾c 1: §èi víi tranzito npn. IC. vïng nghÌo vµ ®iÓm chê Q (cha cã tÝn hiÖu vµo). nÕu kh«ng th× dßng sÏ kh«ng ch¶y qua tiÕp gi¸p colect¬-emit¬.ampe cña tranzito lìng cùc C¸c thuËt ng÷ m« t¶ ho¹t ®éng cña tranzito lµ vïng b·o hoµ. ®iÓm nµy ®îc gäi lµ ®iÓm chê hoÆc ®iÓm Q. 3. Vïng b·o hoµ lµ vïng ho¹t ®éng t¹i ®ã cã dßng colect¬ cùc ®¹i ch¶y vµ tranzito ho¹t ®éng gièng nh chuyÓn m¹ch kÝn m¹ch tõ colect¬ ®Õn emit¬.19: M« t¶ tr¹ng th¸i dÉn cña tranzito H×nh díi ®©y lµ ®êng cong ®Æc tuyÕn cña tranzito lìng cùc.20: §Æc tuyÕn v«n . §êng ®Æc tuyÕn nµy m« t¶ mèi t¬ng quan cña dßng cùc bad¬ IB vµ ®iÖn ¸p emit¬-colect¬ VEC cã dßng dÉn IE vµ IC. Vïng c¾t lµ vïng ho¹t ®éng gÇn víi trôc hoµnh cña ®å thÞ ®Æc tÝnh colect¬. t¹i ®ã mèi quan hÖ gÇn nh ®êng th¼ng tån t¹i gi÷a c¸c dßng c¸c cùc (IB. IE).1.4.2.

nÕu kh«ng th× tranzito sÏ kh«ng cho mét dßng qua emit¬-colect¬. 3.2. ®iÒu ®ã cã nghÜa lµ ®iÖn ¸p bad¬ VB cña tranzito npn Ýt nhÊt ph¶i lín h¬n ®iÖn ¸p VE lµ 0. Tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i npn vµ pnp. TÇn sè cao (RF) C¸c tranzito nµy ®îc dïng cho tÝn hiÖu nhá vµ còng dïng cho c¸c øng dông chuyÓn m¹ch víi tÇn sè cao vµ tèc ®é chuyÓn m¹ch lín. UHF. VHF. C¸c lo¹i tranzito TÝn hiÖu nhá Lo¹i tranzito nµy thêng ®îc dïng ®Ó khuÕch ®¹i tÝn hiÖu nhá nhng còng cã thÓ sö dông lµm chuyÓn m¹ch.4.2. Mçi tranzito cã mét trÞ hFE riªng. C¸c tranzito nµy cã thÓ dïng trong c¸c bé khuÕch ®¹i HF. §èi víi tranzito pnp. tÇn sè ho¹t ®éng cùc ®¹i lµ vµo kho¶ng tõ 1 ®Õn 300 MHz.6 V. VÒ ý nghÜa ho¹t ®éng. C¸c tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i pnp vµ npn vµ cã tÇn sè danh ®Þnh cùc ®¹i vµo kho¶ng 2000MHz vµ IC cùc ®¹i tõ 10 ®Õn 600 mA.Qui t¾c 2: §èi víi tranzito npn. Vïng cùc bad¬ rÊt máng vµ kÝch thíc cña tranzito rÊt nhá. 58 . TÇn sè ho¹t ®éng cùc ®¹i lµ vµo kho¶ng tõ 1 ®Õn 300 MHz.6 V. Tèc ®é chuyÓn m¹ch cùc ®¹i vµo kho¶ng tõ 10 ®Õn 2000 MHz. cã sôt ¸p tõ bad¬ ®Õn emit¬ lµ 0. IC lµ dßng colect¬. Cã giíi h¹n cho dßng ch¶y qua tranzito c¸c cùc cña tranzito vµ giíi h¹n møc ®iÖn ¸p ®Æt vµo c¸c cùc cña tranzito. §èi víi tranzito pnp. CATV vµ MATV vµ trong c¸c m¸y t¹o sãng. vµ hFE (còng cßn gäi lµ β) lµ ®é lîi dßng. Gi¶i thÝch c«ng thøc trªn cña tranzito mét c¸ch ®¬n gi¶n lµ nÕu cã ®é lîi h FE cña tranzito lµ 100 vµ mét dßng ®i vµo bad¬ (tranzito npn) hoÆc dßng ®i ra khái bad¬ (tranzito pnp) lµ 1 mA.2. C«ng suÊt C¸c tranzito nµy ®îc dïng trong c¸c bé khuÕch ®¹i c«ng suÊt lín vµ c¸c bé cung cÊp c«ng suÊt. Tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i npn vµ pnp.6 V. C«ng thøc: C«ng thøc c¬ b¶n m« t¶ quan hÖ cña tranzito lìng cùc (Ýt nhÊt lµ trong vïng tÝch cùc) lµ: IC = hFE IB = βIB Trong ®ã. lóc ®ã cã dßng colect¬ lµ 100 mA. TrÞ sè ®é lîi hFE tõ 10 ®Õn 500 víi dßng IC danh ®Þnh cùc ®¹i vµo kho¶ng tõ 80 ®Õn 600 mA. nÕu kh«ng th× tranzito sÏ kh«ng cho mét dßng ch¶y tõ colect¬ ®Õn emit¬. VB Ýt nhÊt ph¶i nhá h¬n ®iÖn ¸p VE lµ 0. kho¶ng tõ 10 ®Õn 500. ChuyÓn m¹ch nhá C¸c tranzito nµy chñ yÕu dïng lµm chuyÓn m¹ch nhng còng cã thÓ dïng lµm khuÕch ®¹i.4. IB lµ dßng bad¬. cã ®iÖn ¸p 0.6 -V t¨ng tõ bad¬ ®Õn emit¬.3. 3. (§é lîi hFE cña tranzito ®îc cho trong tµi liÖu tra cøu). §é lîi hFE cña tranzito thêng lµ trÞ kh«ng ®æi. nhng cã thÓ thay ®æi chót Ýt theo nhiÖt ®é vµ thay ®æi theo ®iÖn ¸p colect¬-emit¬. TrÞ sè ®é lîi hFE tõ 10 ®Õn 200 víi dßng IC danh ®Þnh cùc ®¹i vµo kho¶ng tõ 10 ®Õn 100 mA.

c¸c JFET thêng ®îc gäi lµ linh kiÖn nghÌo.5: Tranzito hiÖu øng trêng: 3. CÆp Darlington §©y lµ hai tranzito trong mét vá. Mét ®Æc ®iÓm kh¸c cña JFET lµ b×nh thêng JFET dÉn khi kh«ng cã chªnh lÖch ®iÖn ¸p gi÷a cùc cæng G vµ cùc nguån S. Khi cã ¸nh s¸ng tiÕp xóc víi vïng cùc bad¬ lµm xuÊt hiÖn dßng bad¬. mét d·y tranzito ë ®©y ®îc chÕ t¹o gåm 3 tranzito npn vµ 2 tranzito pnp. mét ®iÖn ¸p ©m ®Æt vµo cùc cæng G (liªn quan víi cùc nguån S) lµm gi¶m dßng ch¶y tõ cùc m¸ng D ®Õn cùc nguån S (tranzito nµy ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VC > VS). Kh«ng gièng nh c¸c tranzito lìng cùc. (xem ký hiÖu trong b¶ng tæng quan vÒ tranzito). D·y tranzito 3. C¸c tranzito nµy cã ®é æn ®Þnh cao. ¸nh s¸ng cã thÓ t¸c ®éng nh lµ t¸c nh©n ®Þnh thiªn (tranzito hai ch©n). Lo¹i bao gãi nµy cã nhiÒu tranzito kÕt hîp trong mét vá bäc tÝch hîp. kh«ng gièng nh c¸c tranzito lìng cùc lµ c¸c linh kiÖn giµu (tranzito lìng cùc trë thµnh ®iÖn trë nhá khi dßng / ¸p ®Æt vµo c¸c cùc bad¬). Víi mét tranzito kªnh p. Tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i D-npn vµ Dpnp. TrÞ sè dßng IC cùc ®¹i tõ 1 ®Õn 100 A. Tranzito quang Tranzito nµy ho¹t ®éng nh mét tranzito lìng cùc nh¹y s¸ng (cùc bad¬ ®îc lé s¸ng). Víi lý do nµy. JFET dÉn C¶n trë lín 59 . mét ®iÖn ¸p d¬ng ®Æt vµo cùc cæng G lµm gi¶m dßng ch¶y tõ cùc nguån S ®Õn cùc m¸ng D (tranzito ho¹t ®éng víi ®iÒu kiÖn VS > VC). t¶i møc dßng lín.5. §é lîi hFE cña tranzito nµy lín h¬n ®é lîi cña mét tranzito. JFET cã cÊu d¹ng kªnh n hoÆc kªnh p. ®îc dïng lµm c¸c chuyÓn m¹ch ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn.Colect¬ ®îc kÕt nèi víi phiÕn kim lo¹i ®Ó to¶ nhiÖt. ®iÒu khiÓn khuÕch ®¹i vµ ®iÖn trë ®iÒu khiÓn ®iÖn ¸p. Phô thuéc vµo lo¹i tranzito quang. chóng kh«ng ®ßi hái cã dßng ®Þnh thiªn. Kh¸i qu¸t vÒ tranzito hiÖu øng trêng Tranzito hiÖu øng trêng (JFET) lµ linh kiÖn cã 3 cùc. Tuy vËy. JFET sÏ c¶n trë m¹nh dßng ch¶y (dßng nhá ch¶y qua c¸c cùc m¸ng cùc nguån). C¸c tranzito nµy cã c¶ hai lo¹i pnp vµ npn vµ lo¹i Darlington (npn vµ pnp). JFET ®Æc biÖt ®îc ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn ¸p.1. nÕu cã sù chªnh lÖch ®iÖn ¸p gi÷a c¸c cùc nµy. Víi mét tranzito JFET kªnh n. VÝ dô. C«ng suÊt danh ®Þnh vµo kho¶ng tõ 10 ®Õn 300 W víi tÇn sè danh ®Þnh vµo kho¶ng tõ 1 ®Õn 100 MHz.

Tuy nhiªn. ®· cã mét Ýt h¹t mang ®iÖn tÝch ©m t¹i vÞ trÝ nµy ®Ó gióp cho viÖc dÉn ®iÖn. Kh¶ n¨ng cña m¹ch JFET ®iÒu khiÓn dßng ch¶y trong khi duy tr× mét trë kh¸ng ngâ vµo ®Æc biÖt lín lµm cho linh kiÖn rÊt tiÖn lîi trong viÖc sö dông lµm c¸c m¹ch chuyÓn m¹ch analog hai híng. §èi víi JFET kªnh p..VDS cña JFET kªnh p 60 . m¹ch dao ®éng. Trë kh¸ng ngâ vµo lín cã nghÜa lµ JFET cho mét dßng nhá (nhá h¬n pico Ampe) hoÆc kh«ng cho dßng qua vµ do ®ã Ýt ¶nh hëng hoÆc kh«ng ¶nh hëng ®Õn c¸c linh kiÖn bªn ngoµi hoÆc kh«ng ¶nh hëng ®Õn c¸c m¹ch kÕt nèi víi cæng cña tranzito. thay thÕ c¸c bíu b¸n dÉn lo¹i p b»ng c¸c bíu b¸n dÉn lo¹i n vµ thay thÕ c¸c h¹t mang ®iÖn ©m b»ng c¸c h¹t (lç) mang ®iÖn d¬ng. dßng ch¶y tù do qua trung t©m kªnh n. Cùc cæng G ®îc kÕt nèi víi c¸c bíu lo¹i p.. vïng ®iÖn trë Vïng b·o hoµ §¸nh xuyªn H×nh 4. thay thÕ kªnh n b»ng b¸n dÉn kªnh p. c¸c tÇng vµo cña c¸c m¹ch khuÕch ®¹i. c¸c ®iÖn tö kh«ng gÆp khã kh¨n khi ch¶y qua kªnh n. ta ®¶o ngîc c¸c t×nh huèng trªn. c¸c m¹ch khuÕch ®¹i. m¹ch trén ©m. nguån dßng hai cùc ®¬n gi¶n. trong khi cùc m¸ng vµ cùc nguån ®îc kÕt nèi víi hai cùc cña kªnh lo¹i n (xem h×nh vÏ). §iÒu kiÖn thiªn ¸p ngîc t¹o nªn vïng nghÌo ®îc më réng.21: C¸c tr¹ng th¸i JFET dÉn vµ JFET ngng dÉn Mét ®Æc ®iÓm quan träng cña JFET lµ sö dông trë kh¸ng ®Æc biÖt lín ë ngâ vµo (vµo kho¶ng 1010 Ω). vïng ë gi÷a c¸c bíu b¸n dÉn lo¹i p vµ trung t©m kªnh n sÏ t¹o nªn hai tiÕp gi¸p thiªn ¸p ngîc (mét tiÕp gi¸p liªn quan ®Õn bíu trªn vµ mét tiÕp gi¸p liªn quan ®Õn bíu díi). §iÖn ¸p cæng cµng ©m th× vïng nghÌo cµng réng vµ khi ®ã c¸c electron khã cã thÓ ®i qua kªnh. Khi kh«ng cã ®iÖn ¸p ®Æt vµo cùc cæng G cña JFET kªnh n. kh«ng lÊy dßng tõ m¹ch ®iÒu khiÓn vµ kh«ng cã dßng kh«ng mong muèn ®i vµo m¹ch ®iÒu khiÓn.Dßng qui íc Vïng nghÌo H×nh 3. chuyÓn m¹ch logic ®iÖn tö ®iÒu khiÓn ®é lîi. Mét JFET kªnh n ®îc lµm b»ng chÊt b¸n dÉn silicon lo¹i n cã chøa hai bíu silicon lo¹i p ®Æt ë hai bªn. nÕu cæng ®îc x¸c lËp ®Õn ®iÖn ¸p ©m (liªn quan ®Õn cùc nguån). cã nghÜa lµ thay thÕ ®iÖn ¸p ©m ë cæng b»ng mét ®iÖn ¸p d¬ng.38: §Æc tuyÕn v«n .ampe cña JFET kªnh n JFET kªnh p §å thÞ ID .

3. VGS lµ ®iÖn ¸p d¬ng vµ VDS lµ ®iÖn ¸p ©m. Khi gÆp côm tõ "linh kiÖn dÉn" cã nghÜa lµ mét ®êng dÉn ®îc t¹o nªn gi÷a hai cùc (vÝ dô.1: Thyristo 3. §Æc biÖt. C¸c JFET tÇn sè cao chñ yÕu ®îc sö dông ®Ó khuÕch ®¹i c¸c tÝn hiÖu tÇn sè cao (tÇn sè v« tuyÕn) hoÆc ®îc sö dông lµm chuyÓn m¹ch tÇn sè cao. tõ an«t A ®Õn cat«t C. tõ MT1 ®Õn MT2).23: C¸c d¹ng bao gãi JFET Gièng nh tranzito lìng cùc.22: §Æc tuyÕn v«n . §å thÞ ®èi víi JFET kªnh p ë H×nh 4. CÇn ph¶i ®¶m b¶o kh«ng qu¸ dßng cùc ®¹i hoÆc qu¸ ¸p ®¸nh xuyªn.1.2.38 trªn ®©y m« t¶ c¸ch lµm viÖc cña JFET kªnh n. c¸c JFET còng bÞ ph¸ háng do qu¸ dßng hoÆc qu¸ ¸p. lo¹i tÇn sè cao vµ lo¹i JFET kÐp.39 t¬ng tù víi ®å thÞ kªnh n. Tæng quan vÒ thyristo B¶ng díi ®©y cho ta mét c¸ch nh×n kh¸i qu¸t vÒ c¸c lo¹i SCR chÝnh. TÝn hiÖu nhá kÐp vµ chuyÓn m¹ch TÇn sè cao Bao gãi JFET H×nh 3. C¸c JFET kÐp cã chøa hai JFET thÝch øng trong cïng mét vá. Triac: 3. ®å thÞ m« t¶ ®iÖn ¸p cæng . JFET kÐp cã thÓ ®îc sö dông ®Ó l¾p r¸p m¹ch lÆp nguån. C¸c linh kiÖn nµy còng ®îc sö dông nh lµ chuyÓn m¹ch ®îc ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn ¸p.5. C¸c d¹ng bao gãi cña JFET JFET ®îc ph©n lo¹i nh sau: lo¹i tÝn hiÖu nhá vµ chuyÓn m¹ch.H×nh 3..1.6: Diac. côm tõ "th«ng thêng ngng dÉn" cã ý nãi víi 61 . 3. SCR. C¸c JFET tÝn hiÖu nhá vµ chuyÓn m¹ch thêng ®îc sö dông ®Ó ghÐp nguån trë kh¸ng cao víi m¹ch khuÕch ®¹i hoÆc thiÕt bÞ kh¸c nh m¸y hiÖn sãng.nguån VDS ¶nh hëng ®Õn dßng m¸ng ID nh thÕ nµo.ampe cña JFET kªnh p §å thÞ JFET kªnh n ë H×nh 4.nguån VGS vµ ®iÖn ¸p m¸ng . víi c¸c trÞ sè ngîc l¹i.6.6.

®iÒu kiÖn kh«ng cã ®iÖn ¸p ®Æt vµo cæng (cæng bÞ hë m¹ch) tranzito kh«ng dÉn ®iÖn. Dßng ch¶y theo mét híng. tõ an«t ®Õn cat«t (gièng nh ®i«t). SCR SCR lµ linh kiÖn b¸n dÉn cã 3 cùc. Linh kiÖn SCS nµy còng cã thÓ kÝch ho¹t dÉn.cat«t hoÆc ®¶o ph©n cùc cña an«t . nã ho¹t ®éng nh mét chuyÓn m¹ch nh¹y c¶m víi ®iÖn ¸p. T¬ng tù nh SCR. Muèn lµm cho SCR ngng dÉn chØ cã c¸ch lµ ng¾t bá dßng an«t . ®iÒu khiÓn pha. Lo¹i Ký hiÖu KiÓu ho¹t ®éng Thêng SCR ngõng dÉn. nhng TRIAC cã thÓ cho dßng ch¶y G theo hai híng. ®iÒu khiÓn r¬le. §Ó SCR ngng dÉn. Ngay khi dßng cæng kh«ng SCR SCR cßn. Linh kiÖn ®îc thiÕt kÕ ®Ó cho c¶ dßng AC vµ dßng DC ch¶y qua. khi ®iÖn ¸p chªnh lÖch vît qu¸ ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. ®i«t 4 líp chuyÓn sang tr¹ng th¸i dÉn. qua MT1 vµ MT2 TRIAC Linh kiÖn chØ cã hai cùc. M¹ch t¬ng ®¬ng cña tranzito lìng cùc m« t¶ c¸ch lµm viÖc cña SCR ®îc giíi thiÖu trong H×nh 3. §I¤T 4 LíP DIAC 3.6. Dßng ch¶y theo mét híng tõ an«t A ®Õn cat«t C. Sau khi SCR ®îc khëi ®éng chuyÓn sang tr¹ng th¸i dÉn. m¹ch ®¶o. SCR ®îc dïng trong c¸c m¹ch chuyÓn m¹ch. ho¹t ®éng nh chuyÓn m¹ch ®îc ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn.24. ®i«t 4 líp duy tr× tr¹ng th¸i ngng dÉn. ph¶i ng¾t C A dßng ch¶y tõ an«t ®Õn cat«t hoÆc cùc an«t ph¶i ®îc G ®Æt mét ®iÖn ¸p ©m h¬n cat«t.2. SCR vÉn duy tr× dÉn.cat«t. tõ Cæng-an«t an«t A ®Õn cat«t C. Khi mét ®iÖn ¸p khëi ®éng d¬ng hoÆc dßng khëi ®éng ®îc ®Æt vµo cùc cæng G cña SCR. nÕu lo¹i bá dßng cùc cæng còng kh«ng lµm ¶nh hëng ®Õn tr¹ng th¸i dÉn cña SCR. khi ®iÖn ¸p ©m ®îc ®Æt vµo cùc cæng-an«t. C¸ch ho¹t ®éng cña SCR ®îc m« t¶ nh sau: vÒ c¬ b¶n SCR gièng nh c¸c tranzito lìng cùc pnp vµ npn ghÐp l¹i víi nhau. Chªnh lÖch ®iÖn ¸p qua hai cùc thÊp h¬n ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. 62 . m¹ch xÐn. §i«t dÉn theo mét híng tõ an«t ®Õn cat«t T¬ng ntù nh c¸c ®i«t 4 líp nhng cã thÓ dÉn c¶ hai híng.1. SCR dÉn. Khi ®Æt gi÷a hai ®iÓm trong mét m¹ch. mét ®Æc ®iÓm cña SCR lµ nã vÉn lµm viÖc víi tr¹ng th¸i dÉn ngay c¶ sau khi lo¹i bá dßng cùc cæng. cã nghÜa lµ nã cã thÓ cho c¶ dßng AC vµ dßng DC qua. Tuy vËy. Dßng ch¶y theo hai híng. TRIAC chØ cho dßng theo mét híng khi TRIAC MT2 MT1 cùc cæng ®ang nhËn dßng vµ nã ngng dÉn khi ng¾t bá dßng cæng. Ngoµi ®Æc ®iÓm SCR lµm viÖc nh mét chuyÓn m¹ch ®îc ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn. kªnh dÉn t¹o nªn gi÷a an«t A vµ cat«t C. Dßng chØ ch¶y theo mét híng nhÊt ®Þnh qua SCR. nhng khi cã mét dßng nhá ®i vµo cùc cæng G. T¬ng tù nh SCR. nhng chuyÓn m¹ch ®iÒu khiÓn b»ng silicon SCS cã thÓ ngng dÉn b»ng c¸ch ®Æt xung ®iÖn ¸p d¬ng vµo ch©n thø t ®îc gäi lµ cæng-an«t.

. ®©y lµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó tranzito pnp dÉn. trong khi mét sè SCR kh¸c ®îc thiÕt kÕ dïng ®Ó chuyÓn m¹ch tèc ®é cao. Mét khi dÉn cùc bad¬ cña tranzito npn cã thÓ "rót" dßng qua cùc colect¬ cña tranzito npn. V× c¶ hai tranzito ®Òu dÉn." A n«t" A n «t C æ n g SCR C a t« t M¹ch t­¬ng ®­ ¬ng PNP "C æ n g" NPN " C at«t" H×nh 3. Dßng nhá Dßng trung b×nh Dßng lín H×nh 3. Lo¹i SCR dßng nhá cã kh¶ n¨ng xö lý dßng / ¸p cùc ®¹i kh«ng lín h¬n 1A / 100V. Lo¹i SCR dßng trung b×nh cã thÓ xö lý dßng / ¸p cùc ®¹i kh«ng lín h¬n 10A / 100V. cùc bad¬ cña tranzito npn ®îc ®Þnh thiªn thÝch ®¸ng lµm cho nã dÉn.1. nÕu cæng kh«ng ®îc x¸c lËp ®Õn ®iÖn ¸p d¬ng ®ñ lín ®Ó lµm cho tranzito npn dÉn. th× tranzito còng kh«ng cã kh¶ n¨ng "rót" dßng tõ cùc bad¬. cã dßng ch¶y tõ an«t ®Õn cat«t.6. SCR dßng nhá ®îc bao gãi b»ng plastic hoÆc b»ng kim lo¹i.3.SCR dÉn: NÕu ®iÖn ¸p d¬ng ®îc ®Æt vµo cùc cæng. C¸c lo¹i SCR Mét sè SCR ®îc thiÕt kÕ dïng ®Ó ®iÒu khiÓn pha.25: C¸c lo¹i SCR 63 . Kh¶ n¨ng SCR xö lý cùc ®¹i ®èi víi dßng lín cã thÓ lªn tíi vµi ngh×n ampe víi ®iÖn ¸p vµi ngh×n v«n. ®iÒu ®ã dÉn ®Õn tõ thùc tÕ lµ c¶ hai tranzito ®Òu ë tr¹ng th¸i dÉn khi dßng cæng bÞ lo¹i bá.24: M¹ch t¬ng ®¬ng cña SCR . Chó ý r»ng SCR duy tr× tr¹ng th¸i dÉn ngay c¶ sau khi dßng cùc cæng bÞ ng¾t. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ kh«ng cã tranzito nµo dÉn vµ v× vËy kh«ng cã dßng ch¶y tõ an«t ®Õn cat«t. V× dßng ®· ch¶y qua cùc bad¬ cña tranzito nªn kh«ng cã lý do g× ®Ó cho c¶ hai tranzito ngng dÉn. trong khi c¸c lo¹i SCR dßng trung b×nh vµ dßng lín cã g¾n thªm phÇn to¶ nhiÖt.SCR ngng dÉn: Khi sö dông m¹ch t¬ng ®¬ng. 3. §¨c tÝnh quan träng nhÊt cña c¸c SCR lµ lîng dßng cã thÓ xö lý. Theo m¹ch t¬ng ®¬ng dïng tranzito lìng cùc.

Khi S1 ®îc nhÊn vµo vµ nh¶ ra. t¹i thêi ®iÓm ®ã SCR ngng dÉn.0 IRMM (MAX) (mA) 2. T¶i tiÕp tôc nhËn ®îc dßng cho ®Õn khi S2 ®îc nhÊn.6. øng dông cña SCR  ChuyÓn m¹ch kho¸ M¹ch sö dông SCR ®Ó cÊu tróc thµnh m¹ch kho¸ ®¬n gi¶n.5 IH (TYP/MAX) (mA) 6.0/30 VGT (TYP/MAX) (V) 0. S1 lµ chuyÓn m¹ch tøc thêi. bao gåm c¸c ®iÖn ¸p t¹m thêi lÆp nhng kh«ng kÓ c¸c ®iÖn ¸p t¹m thêi kh«ng lÆp Dßng ®¶o ®Ønh lÆp: TrÞ tøc thêi cùc ®¹i cña dßng ®¶o rót ra tõ øng dông cña ®iÖn ¸p ®¶o ®Ønh lÆp. §iÖn ¸p ®Ønh lÆp tr¹ng th¸i ngng dÉn: TrÞ tøc thêi cùc ®¹i cña ®iÖn ¸p ë tr¹ng th¸i ngng dÉn x¶y ra ®èi víi mét SCR.1.6.0 IGT (TYP/MAX) (mA) 5. IDRM VRMM IRMM 3. bao gåm c¸c ®iÖn ¸p t¹m thêi lÆp nhng kh«ng kÓ c¸c ®iÖn ¸p t¹m thêi kh«ng lÆp. C¸c th«ng sè kü thuËt VT IGT VGT IH PGM VDRM §iÖn ¸p tr¹ng th¸i dÉn: ®iÖn ¸p an«t .6.1.cat«t ®ßi hái ®Ó duy tr× tr¹ng th¸i dÉn cña SCR C«ng suÊt tiªu t¸n ®Ønh cña cùc cæng: c«ng suÊt cùc ®¹i cã thÓ bÞ tiªu t¸n gi÷a cùc cæng vµ vïng cat«t.cat«t ®Ó SCR dÉn Dßng khëi ®éng cùc cæng: dßng cæng cùc tiÓu cÇn thiÕt ®Ó chuyÓn SCR sang tr¹ng th¸i dÉn §iÖn ¸p khëi ®éng cùc cæng: ®iÖn ¸p cæng cùc tiÓu cÇn cã ®Ó kÝch ho¹t dßng khëi ®éng cùc cæng Dßng duy tr×: dßng cùc tiÓu ch¶y qua an«t . lo¹i chuyÓn m¹ch nót nhÊn thêng më. B¶ng c¸c th«ng sè kü thuËt cña SCR VDRM (MIN) (V) 100 IDRM (MAX) (mA) 2.0/40 MNFR # 2N6410 VT (V) 1. trong khi S2 lµ chuyÓn m¹ch tøc thêi.1.7/1.6. Dßng ®Ønh lÆp tr¹ng th¸i ngng dÉn: TrÞ tøc thêi cùc ®¹i cña dßng tr¹ng th¸i ngng dÉn suy ra tõ c¸c øng dông cña ®iÖn ¸p ngng dÉn ®Ønh lÆp §iÖn ¸p ®¶o ®Ønh lÆp: TrÞ tøc thêi cùc ®¹i cña ®iÖn ¸p ®¶o x¶y ra ®èi víi SCR.3. §iÖn trë cùc cæng ho¹t ®éng ®Ó x¸c lËp ¸p / dßng khëi ®éng SCR. nh vËy SCR chuyÓn sang tr¹ng th¸i dÉn. Sau ®ã dßng ch¶y qua t¶i. 64 . mét xung nhá cña dßng ®i vµo cùc cæng cña SCR.4.5.7 PGM (W) 5 3. lo¹i chuyÓn m¹ch nót nhÊn thêng ®ãng.

7uF + 100 om 65 . Khi d¹ng sãng sin ®îc ®Æt vµo cùc cæng. cã nghÜa lµ ®iÒu khiÓn ®îc c«ng suÊt tiªu t¸n trung b×nh do ®iÖn trë t¶i cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc. UJT. SCR ho¹t ®éng gièng nh ®i«t ®îc ®Þnh thiªn ngîc.V+ S2 T h­ ê n g ® ãng Tai RG SCR S1 T h ­ ê ng m ë H×nh 3. SCR ®îc dïng ®Ó chØnh lu tÝn hiÖu h×nh sin. n¨ng lîng cÊp cho t¶i trong suèt qu¸ tr×nh dÉn.cat«t. +10V +3 -6 V R1 100k 100 om 2N4819 DC Moto SCR 4. §iÒu nµy g©y ra trÔ trong thêi gian dÉn cña an«t . ¦u ®iÓm cña viÖc sö dông biÕn trë ®Ó ®iÒu khiÓn dßng ch¶y qua SCR vÒ c¬ b¶n kh«ng bÞ tiªu hao nhiÖt. thêng ®îc dïng ®Ó cÊp n¨ng lîng cho t¶i. SCR dÉn khi cùc an«t vµ cùc cæng nhËn phÇn ®iÖn ¸p d¬ng cña d¹ng sãng sin (®iÖn ¸p khëi ®éng ®îc cung cÊp t¨ng vît ngìng).26: ChuyÓn m¹ch kho¸  ChØnh lu cã thÓ ®iÒu chØnh Trong m¹ch.27: M¹ch chØnh lu cã kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh M¹ch ®iÒu khiÓn tèc ®é m«t¬ DC Mét SCR cïng víi mét sè ®iÖn trë. Do ®ã. Khi phÇn sãng ©m cña sãng sin ®i vµo SCR. mét tô ®iÖn vµ mét UJT ®îc kÕt nèi víi nhau t¹o nªn m¹ch ®iÒu khiÓn tèc ®é m«t¬. R1 t¨ng cã ¶nh hëng lµm gi¶m dßng / ¸p cung cÊp cho cùc cæng cña SCR. mét sè ®iÖn trë vµ mét tô ®iÖn t¹o nªn bé dao ®éng cung cÊp ®iÖn ¸p AC cho cùc cæng cña SCR. SCR ngng dÉn. d¹ng sãng ch¶y qua an«t vµ cat«t. R1 AC V V nguånAC SCR Rt V t¶i  H×nh 3. ta cã thÓ ®iÒu khiÓn ®îc tØ sè chu kú trªn thêi gian SCR dÉn. Mét khi SCR dÉn.

Kh¸i qu¸t vÒ SCS An«t "An«t" Cæn g Cæn g an«t PNP M¹ch t­ ¬ng ®­ ¬ng "Cæng" "Cæng an«t" NPN "Cat«t" Cat«t H×nh 3. 3. Linh kiÖn còng ®îc khëi ®éng ®Õn tr¹ng th¸i dÉn b»ng c¸ch ®Æt ®iÖn ¸p ©m / xung dßng ngâ ra ®Õn cïng cùc. Khi thay ®æi ®iÖn trë R1 còng lµm thay ®æi tÇn sè cña m¹ch dao ®éng vµ nh vËy x¸c ®Þnh sè lÇn cæng cña SCR ®îc khëi ®éng.6.28: M¹ch ®iÒu khiÓn tèc ®é m«t¬ Khi ®iÖn ¸p cæng vît ®iÖn ¸p khëi ®éng cña SCR. §iÖn ¸p cæng an«t ©m khö dßng ®Þnh thiªn cña tranzito.  SCS (Silicon-Controlled-Switch) SCS lµ linh kiÖn t¬ng tù nh SCR. Sè chu kú ®îc tÝnh trung b×nh theo thêi gian.cã nghÜa lµ SCS dÉn. vµ m¹ch logic.30: CÊu t¹o cña SCS vµ m¹ch t¬ng ®¬ng H×nh 3. mÆc dï r»ng m«t¬ nhËn ®îc mét chuçi c¸c xung dÉn / ngng dÉn. SCS duy tr× tr¹ng th¸i dÉn cho ®Õn khi ng¾t dßng tõ an«t ®Õn cat«t. hoÆc ®Æt ®iÖn ¸p ©m vµo cæng an«t. ®iÒu khiÓn ®Ìn th¾p s¸ng. tranzito npn dÉn. §iÒu nµy cho phÐp dßng ®i ®Õn cùc bad¬ cña tranzito pnp. lóc ®ã SCR dÉn. hoÆc ®¶o ph©n cùc an«t vµ cat«t. H×nh díi ®©y lµ ký hiÖu SCS. c¸c m¹ch chuyÓn m¹ch c«ng suÊt.6. còng nh m¹ch ®ßi hái chuyÓn m¹ch ®Ó ®¹t ®îc c¸c tr¹ng th¸i dÉn vµ ngng dÉn b»ng c¸c xung ®iÒu khiÓn riªng biÖt. cïng víi m¹ch lìng cùc t¬ng ®¬ng.H×nh 3. trõ cæng an«t. Kh¸c víi ®iÒu nµy. Cæng (Bad¬) Cat«t (Emit¬) Cæng an«t (Colect¬) An«t H×nh 3. cho dßng ch¶y qua m«t¬.1.2. dßng cã thÓ ch¶y tõ an«t ®Õn cat«t . B©y giê c¶ hai tranzito ®Òu dÉn. do ®ã lµm cho tranzito nµy dÉn. nhng ®îc thiÕt kÕ ®Ó ®iÒu khiÓn ngng dÉn khi xung ®iÖn ¸p d¬ng / xung dßng ngâ vµo ®îc ®Æt vµo cùc cæng an«t bæ sung.30 giíi thiÖu m« h×nh silicon lo¹i n / lo¹i p cña SCS. 66 . M¹ch t¬ng ®¬ng nµy gièng nh m¹ch t¬ng ®¬ng cña SCR.29: ChuyÓn m¹ch ®îc ®iÒu khiÓn b»ng silicon SCS ®îc dïng trong c¸c bé ®Õm. Khi cã xung dßng d¬ng ®Æt vµo cùc cæng.2. x¸c ®Þnh tèc ®é cña m«t¬). ®iÒu khiÓn tèc ®é cña m«t¬ (m«t¬ cã vÎ nh quay liªn tôc. Ho¹t ®éng cña SCS 3. SCS ho¹t ®éng rÊt gièng víi SCR. do ®ã.

Tuy vËy.6. TRIAC ®îc thiÕt kÕ ®Ó cho dßng qua theo hai híng. TRIAC 3. nhng kh«ng gièng nh SCR. Linh kiÖn ®îc l¾p r¸p hai SCR ®¶o chiÒu vµ ®Æt song song víi nhau. vµ c«ng suÊt tiªu t¸n danh ®Þnh phï hîp. c¶ hai SCR nhËn ®îc ®iÖn ¸p ®ñ lín ®Ó khëi ®éng cho m¹ch dÉn. C¸c th«ng sè kü thuËt cña SCS. ph¶i khö dßng / ¸p t¹i cùc cæng.3. TRIAC còng ®îc sö dông ®Ó thay thÕ cho c¸c r¬le c¬ khÝ. cæng cña c¸c SCR kh«ng cã ®iÖn ¸p khëi ®éng. §Ó TRIAC ngng dÉn. dßng cã thÓ ch¶y theo híng tõ MT1 ®Õn MT2 hoÆc tõ MT2 ®Õn MT1. 3. dßng. IE. m¹ch ¸nh s¸ng mê.2.. Mét khi c¶ hai SCR dÉn. TRIAC ngng dÉn: Khi sö dông m¹ch t¬ng ®¬ng.6. TRIAC ®îc sö dông trong m¹ch ®iÒu khiÓn m«t¬. BVEB.3. khi kh«ng cã dßng / ¸p ®Æt vµo cùc cæng. do ®ã lµm cho TRIAC thuËn tiÖn trong c¸c øng dông. duy tr× tr¹ng th¸i ngng dÉn. khi d¹ng sãng AC ®Æt vµo MT1 vµ MT2 ®i qua ®iÖn ¸p zªr«.31: Ký hiÖu cña TRIAC Ho¹t ®éng cña TRIAC ®îc gi¶i thÝch nh sau: H×nh díi ®©y giíi thiÖu m« h×nh silicon lo¹i n / lo¹i p cña TRIAC.1: Kh¸i qu¸t vÒ TRIAC TRIAC t¬ng tù nh SCR. BVCE.2. linh kiÖn ®îc dÉn. do ®ã dßng kh«ng thÓ ch¶y qua MT1 vµ MT2. NÕu lo¹i bá ®iÖn ¸p cæng. nÕu mét ®iÖn ¸p khëi ®éng ®îc ®Æt vµo cùc cæng. 67 . M¹ch t¬ng ®¬ng m« t¶ c¸ch lµm viÖc cña TRIAC. mét cùc cæng vµ hai cùc dÉn gäi lµ MT1 vµ MT2. TRIAC dÉn: Khi cã dßng / ¸p khëi ®éng ®Æt vµo cæng. IH (dßng duy tr×) vµ PD (c«ng suÊt tiªu t¸n). Cæ ng MT1 MAC15A6 MT2 H×nh 3. B¶ng th«ng sè gåm c¸c th«ng sè sau: BVCB. c¸c linh kiÖn nµy ho¹t ®éng nh c¸c chuyÓn m¹ch ®iÒu khiÓn b»ng ®iÖn. TRIAC cã ba cùc. IC. Khi mua SCS cÇn ®¶m b¶o linh kiÖn cã ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn.6. Khi kh«ng cã dßTRIAC ng / ¸p ®Æt vµo cùc cæng.3. m¹ch ®iÒu khiÓn pha vµ m¹ch chuyÓn m¹ch c«ng suÊt AC kh¸c. c¶ hai SCR sÏ chuyÓn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn.

6.32: M¹ch t¬ng ®¬ng cña TRIAC 3.0 IH (mA) 30 ISURGE (A) 30 MNFR # NTES600 3.6.3.2: C¸c lo¹i TRIAC Dßng nhá Dßng lín H×nh 3.0 IGT MAX (mA) 30 VGT MAX (V) 2.6.3.8.4: B¶ng c¸c th«ng sè kü thuËt cña TRIAC I T RMS MAX (A) 4.5 VPON (V) 2.5: C¸c øng dông cña TRIAC: 68 .5."MT2" MT2 Cæng C æ n g MAC15A6 MT1 T­¬ng ®­ ¬ng víi SCR SCR "Cæng" "MT1" H×nh 3.3: C¸c th«ng sè kü thuËt Mét sè thuËt ng÷ ®îc c¸c nhµ chÕ t¹o sö dông ®èi víi TRIAC ITRMS max IGT max VGT max IH PGM Isurge Dßng ë tr¹ng th¸i dÉn RMS: Dßng cùc ®¹i ch¶y tõ MT1 ®Õn MT2 Dßng khëi ®éng cùc cæng DC: Dßng DC cùc cæng cùc tiÓu cÇn thÝet ®Ó TRIAC dÉn §iÖn ¸p khëi ®éng cùc cæng DC: §iÖn ¸p cùc cæng DC cùc tiÓu yªu cÇu ®Ó khëi ®éng dßng kÝch ho¹t cæng Dßng duy tr× DC: Dßng DC ch¶y tõ MT1 ®Ðn MT2 cùc tiÓu cÇn thiÕt ®Ó duy tr× TRIAC ë tr¹ng th¸i dÉn Tiªu nt¸n c«ng suÊt cùc cæng ®Ønh: Tiªu t¸n c«ng suÊt tõ cùc cæng ®Õn MT1 cùc ®¹i Dßng t¨ng ®ét biÕn: Dßng t¨ng ®ét biÕn cùc ®¹i cho phÐp 4.3.33: C¸c lo¹i TRIAC 3..

DIAC . chuyÓn m¹ch dßng kh«ng cÇn ®Õn tÝn hiÖu cæng. TRIAC duy tr× tr¹ng th¸i ngng dÉn vµ kh«ng cã dßng qua t¶i. Khi hë m¹ch chuyÓn m¹ch c¬.36: §I¤T 4 líp vµ DIAC C¸c ®i«t bèn líp vµ DIAC lµ c¸c thyristo cã hai cùc.4. Khi t¨ng lµm cho TRIAC ®îc kÝch ho¹t trÔ h¬n vµ do ®ã dÉn ®Õn d¹ng sãng bÞ xÐn (xem H×nh 4. t¹i thêi ®iÓm ®ã. Dung lîng tô C còng lµm cho d¹ng sãng bÞ xÐn (tô lu tr÷ c¸c ®iÖn tÝch cho ®Õn khi ®¹t ®îc ®iÖn ¸p khëi ®éng cña TRIAC. B©y giê dßng xoay chiÒu cã thÓ ®i qua TRIAC vµ qua t¶i. mét dßng nhá trît qua RG. 3. dßng bÞ ng¨n kh«ng cho qua t¶i. C¸c d¹ng sãng cµng bÞ xÐn th× n¨ng lîng ®a ®Õn t¶i cµng gi¶m. kh«ng cã dßng vµo m¹ch. §iÖn trë R cña chiÕt ¸p x¸c lËp thêi gian t¹i ®ã TRIAC ®îc kÝch ho¹t ®Õn tr¹ng th¸i dÉn. TRIAC ngng dÉn.34: ChuyÓn m¹ch ®¬n gi¶n M¹ch ®¬n gi¶n giíi thiÖu TRIAC ho¹t ®éng ®Ó cho phÐp hoÆc ng¨n c¶n dßng ®Õn t¶i. Khi kÝn m¹ch chuyÓn m¹ch c¬. NÕu chuyÓn m¹ch l¹i hë m¹ch. C¸c linh kiÖn nµy dÉn khi ®iÖn ¸p qua c¸c cùc ®¹t ®Õn ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn.35: M¹ch chØnh lu kÐp TRIAC cïng víi chiÕt ¸p.6.§I¤T 4 líp §i«t 4 líp An«t DIAC H×nh 3. tô ®iÖn ®îc sö dông ®Ó cÊu t¹o nªn m¹ch chØnh lu toµn chu kú ®iÒu chØnh ®îc.  M¹ch chØnh lu kÐp H×nh 3. kÝch ho¹t cho TRIAC dÉn (cung cÊp dßng cæng vµ ¸p cæng t¨ng vît qua c¸c ®ßi hái khëi ®éng cña TRIAC).71. ChuyÓn m¹ch ®¬n gi¶n Rtai R0 MAC15A6 H×nh 3. §i«t bèn líp gièng nh SCR kh«ng cã cùc cæng vµ ®îc thiÕt kÕ chØ ®Ó 69 . tô sÏ phãng ®iÖn tÝch).

37: M¹ch ®Ìn mê AC M¹ch nµy ®îc sö dông lµm c¸c ®Ìn mê trong gia ®×nh. DIAC sÏ ®ét ngét phãng c¸c xung ®iÖn vµo cæng cña TRIAC.  §iÒu khiÓn m«t¬ AC M«t¬ AC H×nh 3. DIAC gi¶i phãng xung dßng).machj (V) 6 PD (mW) 250 ë ®©y. DIAC gièng nh tranzito pnp kh«ng cã cùc bad¬ vµ ®îc thiÕt kÕ chØ ®Ó chuyÓn m¹ch AC. b»ng c¸ch sö dông DIAC ®Ó khëi ®éng cùc cæng cña TRIAC. VÝ dô. DIAC ®ét ngét gi¶i phãng c¸c ®iÖn tÝch ®i vµo cùc cæng cña TRIAC. Ixung lµ dßng xung ®Ønh cùc ®¹i .1. lµm cho TRIAC còng ngng dÉn vµ ®Ìn t¾t. Tuy nhiªn. Khi ®iÖn ¸p qua DIAC ®¹t ®îc ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. 3.2.38: M¹ch ®iÒu khiÓn m«t¬ AC M¹ch nµy cã cÊu tróc gÇn gièng víi m¹ch ®Ìn mê. VCh. Chu kú l¹i ®îc lÆp l¹i. khi dßng ®ñ lín ®i qua ®iÖn trë vµ c¸c ®iÖn tÝch t¨ng lªn trªn tô ®Ó ®iÖn ¸p t¨ng vît ®iÖn ¸p khëi ®éng. Tèc ®é cña m«t¬ ®îc ®iÒu chØnh b»ng chiÕt ¸p R1. Mét khi ®¹t ®îc ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn. §Ìn lóc nµy cã vÎ s¸ng (hoÆc s¸ng mê ë møc nµo ®ã) v× c¸c chu kú dÉn / ngng dÉn x¶y ra rÊt nhanh. 70 .6. §i«t bèn líp vµ DIAC thêng ®îc sö dông ®Ó hç trî SCR vµ TRIAC khëi ®éng chÝnh x¸c. dÉn ®Õn thay ®æi nhiÖt ®é. DIAC ngng dÉn. B¶ng th«ng sè kü thuËt cña DIAC VBO (V) MNFR NTE6411 40 IBO MAX (μA) 100 Ixung (A) 2 VCh. DIAC ho¹t ®éng ®Ó ®¶m b¶o khëi ®éng TRIAC chÝnh x¸c. VBO lµ ®iÖn ¸p breakover. tr¸nh cho TRIAC khëi ®éng kh«ng ®¶m b¶o ®é tin cËy do tÝnh kh«ng æn ®Þnh. 3. Lóc nµy TRIAC dÉn vµ lµm cho ®Ìn s¸ng. øng dông cña TRIAC-DIAC  M¹ch ®Ìn mê AC H×nh 3.chuyÓn m¹ch DC.4. IBO lµ dßng breakover. §é s¸ng cña ®Ìn ®îc R2 ®iÒu khiÓn.m¹ch lµ ®iÖn ¸p chuyÓn m¹ch cùc ®¹i vµ PD lµ c«ng suÊt tiªu t¸n cùc ®¹i.6. chØ bæ sung thªm phÇn m¹ch R2C2. Sau khi tô phãng ®iÖn ®Õn díi ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn cña DIAC.4. (DIAC ho¹t ®éng nh lµ chuyÓn m¹ch ®Ó cho dßng ®i qua khi ®iÖn ¸p qua c¸c cùc cña DIAC ®¹t ®îc trÞ ®iÖn ¸p ®¸nh xuyªn.

3. Lµ tÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. 3. Nhá gän. §é tinh khiÕt cña chÊt b¸n dÉn c. Gi¸o trinh linh kiÖn ®iÖn tö. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. Hµ Néi. 3. 2007 Linh kiÖn ®iÖn tö.2 C¸c yÕu tè nµo ¶nh hëng ®Õn kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn O O cña chÊt b¸n dÉn? a. b. Gi¶m nhiÔu nguån d. Hµ Néi. C¸c yÕu tè trªn. Hµ Néi.Ho¹t ®éng ii: Tù nghiªn cøu tµi liÖu Tµi liÖu häc viªn cÇn ®äc thªm: NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Minh Gi¸p NguyÔn Kim Giao. C¸c nguån n¨ng lîng kh¸c. b. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn.CÊu t¹o. NXB Gi¸o dôc. Lµ chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn yÕu c. Hµ Néi. tÝnh chÊt. Gi¶m c«ng suÊt tiªu hao c.3 Dßng ®iÖn trong b¸n dÉn P lµ g×? O O Lµ dßng c¸c ®iÖn tö tù do. C©u hái vµ bµi tËp C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan: H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b 3. 2003 Néi dung cÇn nghiªn cøu: . kÝ hiÖu. b.1 ThÕ nµo lµ chÊt b¸n dÉn? O O a.5 Linh kiÖn b¸n dÉn cã u ®iÓm g×? O O a. Lµ chÊt n»m gi÷a chÊt dÉn vµ c¸ch ®iÖn. Dßng c¸c lç trèng. Sæ tay tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö. nxb Thèng kª. d. 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1. øng dông c¸c linh kiÖn ®iÖn tö . 2003 S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD. Dßng c¸c ion ©m.4 Dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn N lµ g×? O O Dßng c¸c ®iÖn tö tù do. 2005. c¸ch t« c O d O O O O O O O O O 71 . Lª Xu©n ThÕ §ç xu©n Thô D¬ng Minh TrÝ KÜ thuËt ®iÖn tö. NhiÖt ®é m«i trêng. d. 1993. Lµ dßng c¸c lç trèng. Hµ Néi. Dù ¸n GDKT vµ DN (VTEP). Lµ dßng c¸c ion ©m. NXB Tæng hîp TP. NXB Gi¸o dôc. Lµ chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn. 3. HCM. Lµ chÊt kh«ng cã k¶ n¨ng dÉn ®iÖn d.

c. §ièt t¸ch sãng cã ®Æc ®iÓm g×? a. d. Cã tû lÖ t¹p chÊt cao. b. Dßng ®iÖn chÞu t¶i rÊt nhá. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. b. c. b. §iÖn dung tiÕp gi¸p lín. C¸c yÕu tè trªn. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. TÊt c¶ ®Òu sai.7 3. b. c. c. N¾n ®iÖn hai b¸n kú. b.1 1 3. TÊt c¶ c¸c lo¹i trªn. Cã thÓ dÉn hoÆc kh«ng dÉn. TÊt c¶ ®Òu sai. c. d. c. Ph¸t s¸ng. Gièng ®ièt t¸ch sãng. d.3.1 0 3. d. b. C¸c kÝ hiÖu sau ký hiÖu nµo cña ®ièt tiÕp mÆt? a. Cã diÖn tÝch tiÕp xóc lín.1 5 §ièt tiÕp mÆt dïng ®Ó lµm g×? a. d. b. DÉn ®iÖn nh ®ièt th«ng thêng. c. d. M¹ch n¾n ®iÖn dïng ®ièt cã mÊy lo¹i d¹ng m¹ch? a. b.6 3. N¾n ®iÖn t¨ng ¸p. b.9 3. Ghim ¸p. d.8 Linh kiÖn b¸n dÉn cã nhîc ®iÓm g×? a. §iÖn ¸p ®¸nh thñng lín. Ghim ¸p. Ph¸t s¸ng Dßng ®iÖn ch¹y qua ®ièt cã chiÒu nh thÕ nµo? a. c. §ièt tiÕp mÆt cã ®Æc ®iÓm g×? a. c. c. C«ng suÊt chÞu t¶i nhá. N¾n ®iÖn. Gièng ®ièt tiÕp mÆt. C¸c th«ng sè kü thuËt thay ®æi theo nhiÖt ®é. ChiÒu tuú thÝch. b. T¸ch sãng. §ièt zener cã tÝnh chÊt g× khi ®îc ph©n cùc thuËn? a. T¸ch sãng tÝn hiÖu nhá. §ièt Zener cã ®Æc ®iÓm cÊu t¹o g×? a. §iÖn ¸p ngîc nhá. §ièt t¸ch sãng cã c«ng dông g×? a. Cã dßng rØ ngîc. Dßng ®iÖn chÞu t¶i lín. Kh«ng dÉn ®iÖn. N¾n ®iÖn mét b¸n kú. N¾n ®iÖn. ChiÒu tõ Catode ®Õn Anode. O O O O O O O O O O O O 3. O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 72 .1 4 3.1 2 3.1 3 3. d. d. d. §iÖn dung kÝ sinh nhá. ChiÒu tõ Anode ®Õn Catode.

Muèn ng¾t SCR ngêi ta thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo? a. Mét trong c¸c c¸ch trªn. c. Gièng nh ®ièt quang. c. C¶ a vµ b. Cã tÝnh khuÕch ®¹i.3. d. §i¾c kh¸c ®ièt ë ®iÓm nµo? a. b. Kh«ng cho ®iÖn ¸p t¨ng h¬n ®iÖn ¸p zªne c. Cã ba ch©n (cùc) c. §¹ lîng ®iÒu khiÓn lµ ®iÖn ¸p.1 8 3. c. d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. Gièng nh ®ièt n¾n ®iÖn b.2 2 O O O O 3. b. §iÖn dung t¨ng khi ®îc ph©n cùc thuËn. Fet cã dÆc ®iÓm g× kh¸c tranzito? a. b. Ph¹m vi øng dông.2 3 O O O O 3. b. Nguyªn t¾c cÊu t¹o.1 6 3. Ho¹t ®éng kh«ng dùa trªn mèi nèi PN d. Cã thÓ dÉn hoÆc kh«ng dÉn. d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. Gåm a vµ b. b. d. d. Ph¸t s¸ng khi ®îc ph©n cùc thuËn.2 1 §ièt zªne cã tÝnh chÊt g× khi bÞ ph©n cùc ngîc? a. b.1 7 3. §iÖn dung t¨ng khi ®îc ph©n cùc ngîc. Tranzito cã g× kh¸c víi ®ièt? a. b. DÉn lu«n khi ng¾t nguån kÝch thÝch. Khi dÉn th× dÉn b·o hoµ. c. §ièt quang cã tÝnh chÊt g×? a. c. c. b. B×nh thêng kh«ng dÉn b. §iÖn dung gi¶m khi ®îc ph©n cùc thuËn. Ph¸t s¸ng khi ®îc ph©n cùc ngîc. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. §iÖn trë ngîc lu«n lín ë mäi trêng hîp. Ph¹m vi øng dông. Trong kü thuËt SCR thêng ®îc dïng ®Ó lµm g×? O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 3. Nguyªn lý lµm viÖc. Nguyªn t¾c cÊu t¹o. Cã hai tiÕp gi¸p PN. d. Nguyªn lý lµm viÖc.2 0 3.2 O O O O 73 . §Æt ®iÖn ¸p ngîc. c. §iÖn trë ngîc gi¶m khi bÞ chiÕu s¸ng.2 5 O O O O 3. §ièt biÕn dung cã tÝnh chÊt g×? a. §i«t ph¸t quang cã tÝnh chÊt g×? a. §iÖn trëngîc v« cïng lín khi bÞ che tèi. DÉn ®iÖn. Tæng trë vµo rÊt lín. Kh«ng dÉn ®iÖn.1 9 3.2 4 O O O O 3. Nèi t¾t AK cña SCR d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn SCR kh¸c tranzito ë ®iÓm nµo? a. Ng¾t dßng ®i qua SCR. c. SCR cã tÝnh chÊt c¬ b¶n g×? a. d.

6 3.....33.khi nhiÖt ®é gi¶m ®îc gäi lµ.hoÆc.. Mét líp tiÕp gi¸p.. Cã chÊt b¸n dÉn khi cêng ®é ¸nh s¸ng t¨ng lªn th× ®iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn còng t¨ng theo. Gièng hai SCR m¾c ngîc ®Çu...31......... ChÊt t¹p trong chÊt b¸n dÉn cã t¸c dông t¹o ..... nÕu ®îc ph©n cùc thuËn (®iÖn ¸p d¬ng ®îc ®Æt vµo phÝa chÊt b¸n dÉn P).. 3. d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn....... Ba líp tiÕp gi¸p.. Kho¸ ®ãng më hai chiÒu..34. b..) cã ho¸ trÞ 4..... N¾n ®iÖn cã ®iÒu khiÓn..... Trong kÕt cÊu m¹ng tinh thÓ dïng gecmani (hoÆc silicon.. Bèn líp tiÕp gi¸p..... Gièng hai tranzito m¾c ngîc ®Çu.. d... Trong kü thuËt Tri¾c cã c«ng dông g×? a. ph«tpho (P) hoÆc ¨ngtimoan (Sb) sÏ t¹o nªn chÊt b¸n dÉn lo¹i.... c..... ChÊt b¸n dÉn lµ chÊt ..... ®îc gäi lµ nhiÖt trë .. d.... c..... d. d.. 3. TÊt c¶ ®Òu sai.. Ba líp tiÕp gi¸p.. 3.......36. vµ ngîc l¹i.. Hai líp tiÕp gi¸p. Hai líp tiÕp gi¸p. ChÊt b¸n dÉn cã ®iÖn trë . Gièng hai ®ièt m¾c ngîc ®Çu...®Ó t¹o nªn hai cuén d©y cã sè vßng vµ ®é dµi b»ng nhau ®Ó cã ®îc ®iÖn ¸p ngâ ra cã trÞ sè b»ng nhau.35.ch¶y qua tiÕp gi¸p P-N.. b..2 9 3.cho chÊt b¸n dÉn....... c........ c.khi nhiÖt ®é t¨ng... b...... b. ®îc gäi lµ quang trë ... Mét líp tiÕp gi¸p.. O O O O O O O O O O O O O O O O H·y ®iÒn vµo chç trèng c¸c côm tõ thÝch hîp víi néi dung nªu díi ®©y: 3......32. gi÷a chÊt dÉn ®iÖn vµ chÊt c¸ch ®iÖn.... 3.......... VÒ cÊu t¹o Tri¾c cã mÊy líp tiÕp gi¸p PN? a. TÊt c¶ ®Ó sai............ c......37. bo (B) hoÆc gali (Ga) sÏ t¹o nªn chÊt b¸n dÉn lo¹i.... ChÊt b¸n dÉn cã ®iÖn trë ..... b... §iÒu khiÓn dßng ®iÖn mét chiÒu.... Bèn líp tiÕp gi¸p. M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng 2 ®i«t cã nhîc ®iÓm lµ ph¶i dïng biÕn ¸p. Lµm c«ng t¾c ®ãng ng¾t.2 7 3.........cßn nÕu trong kÕt cÊu m¹ng tinh thÓ dïng chÊt t¹p lµ in®i (In)..... TÊt c¶ ®Òu ®óng ... §iÒu khiÓn dßng ®iÖn xoay chiÒu... chÊt t¹p lµ asen (As).. VÒ cÊu t¹o SCR cã mÊy líp tiÕp gi¸p PN? a. lóc ®ã dßng ®iÖn tõ d¬ng nguån.3 0 a..2 8 3. 74 .... Hai chÊt b¸n dÉn P vµ N tiÕp xóc víi nhau t¹o nªn tiÕp gi¸p P-N. 3........ 3...... Nguyªn lý ho¹t ®éng cña Tri¾c cã ®Æc ®iÓm g×? a..

38. M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng 2 ®i«t cã u ®iÓm lµ dïng.5 0 C©u hái vÒ tranzito: Néi dung §ièt t¸ch sãng thêng dïng lo¹i ®i«t tiÕp mÆt §ièt n¾n ®iÖn thêng dïng lo¹i ®i«t tiÕp mÆt §i«t zªne cã ®iÖn ¸p zªne (®iÖn ¸p ngîc) thÊp ¸nh s¸ng tõ bªn ngoµi t¸c ®éng vµo ®i«t quang lµm thay ®æi ®iÖn trë cña ®i«t §i«t ph¸t quang sÏ ph¸t ra ¸nh s¸ng khi kh«ng cã dßng ®iÖn ®i qua §i«t quang vµ ®i«t ph¸t quang ®Ò cã kh¶ n¨ng cho dßng ®iÖn ®i theo mét chiÒu Mçi thanh cña LED 7 thanh cã mét hoÆc hai ®i«t ®Ó hiÓn thÞ ký tù Khi sö dông LED 7 thanh cÇn biÕt LED ®ã thuéc lo¹i LED an«t chung hoÆc LED cath«t chung......3.4 7 3..4 1 3...... M¹ch n¾n ®iÖn h×nh cÇu cã nhîc ®iÓm lµ ph¶i lùa chän...39.4 3 3.... C©u hái vÒ ®i«t: H·y t« ®en vµo « trèng t¬ng øng víi néi dung cña c¸c phÇn c©u nªu trong b¶ng díi ®©y mµ häc viªn cho lµ ®óng hoÆc sai tt 3. M¹ch n¾n ®iÖn h×nh cÇu cã u ®iÓm lµ sö dông biÕn ¸p .4 8 3..4 9 3. 3..nh nhau ®Ó n¾n ®iÖn toµn kú.4 4 3.4 5 3...4 6 3..... §i«t quang cã ®iÖn dung thay ®æi khi ®iÖn ¸p ph©n cùc thay ®æi §iÖn ¸p ®Æt vµo ®Ó LED ph¸t quang thêng lµ 1... 3..4 4 3......8V ®ón g O O O O O O O O O O sa i O O O O O O O O O O 75 ...linh kiÖn h¬n chØnh lu toµn kú......40......4 -2.

Dông cô: .5 9 3.§o kiÓm tra ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn.5 3 3.5 5 3.C¸c linh kiÖn b¸n dÉn rêi .M¸y ®o VOM sè hoÆc kim. 3. Gi¸o viÖn híng dÉn ban ®Çu häc sinh thùc hiÖn c¸c néi dung díi sù theo dâi.5 8 3.H·y t« ®en vµo « trèng t¬ng øng víi néi dung cña c¸c phÇn c©u nªu trong b¶ng díi ®©y mµ häc viªn cho lµ ®óng hoÆc sai: TT 3.C¸c m¹ch ®iÖn tö thùc tÕ .5 1 3. 2. H×nh thøc tæ chøc: Tæ chøc theo nhãm nhá mçi nhãm tõ 2 -4 häc sinh.Qui tr×nh thùc hiÖn: 76 .5 6 3.6 0 Tranzito Tranzito lìng cùc cã hai líp tiÕp gi¸p PN Dßng ®iÖn chÝnh ch¹y qua Tranzito ®i tõ cùc c ®Õn cùc E gäi lµ dßng Ic Tranzito lîng cùc dÉn ®iÖn khi Diode BE dÉn ®iÖn vµ Vc> Ve Tranzito lìng cùc muèn lµm viÖc nhÊt thiÕt ph¶i cã dßng ph©n cùc B Tranzito hiÖu øng trêng muèn lµm viÖc chØ cÇn ®iÖn ¸p ph©n cùc Tranzito cã tæng trë ngâ vµo vµ ra nhá h¬n FEET Tranzito vµ FEET ®Òu ®îc dïng ®Ó khuªch ®¹i hoÆc chuyÓn m¹ch Tranzito vµ FEET ®Òu bÞ ®¸nh thñng khi bÞ qu¸ dßng hay qu¸ ¸p JFEET kªnh p dÉn ®iÖn m¹nh khi ®iÖn ¸p ph©n cùc d¬ng JFEET kªnh n dÉn ®iÖn m¹nh khi ®iÖn ¸p ph©n cùc d¬ng ®ón g O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O sai Ho¹t ®éng iii: Thùc hµnh t¹i xëng trêng 1. Néi dung: .5 2 3. . 4.Ph©n biÖt c¸c linh kiÖn thô ®éng rêi vµ trong m¹ch ®iÖn. chØ dÉn cña gi¸o viªn.5 4 3.5 7 3.

.Híng dÉn häc sinh ®o x¸c ®Þnh ch©n vµ tªn cña linh kiÖn. . 77 .Híng dÉn häc sinh tªn c¸c lo¹i linh kiÖn. .KÕt luËn c¸c tr¹ng th¸i h háng cña linh kiÖn.Híng dÉn häc sinh ®¸nh gi¸ chÊt lîng linh kiÖn .. .Ph¸t linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn cho häc sinh quan s¸t ®Ó tù kh¼ng ®Þnh vai trß cña linh kiÖn b¸n dÉn trong m¹ch ®iÖn.Híng dÉn häc sÞnh c¸c ®Æc ®iÓm ®Ó ph©n biÖt c¸c lo¹i linh kiÖn víi nhau.

Môc tiªu thùc hiÖn: Häc xong bµi häc nµy. Nghiªn cøu c¸c m¹ch khuÕch ®¹i lµ nhiÖm vô quan träng cña ngêi thî söa ch÷a ®iÖn tö trong kiÓm tra. do ®ã ®îc sö dông rÊt thuËn tiÖn trong c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp cã rung ®éng c¬ häc lín. • M¹ch khuÕch ®¹i ghÐp phøc hîp. chiÕm mét kho¶ng kh«ng gian kh«ng ®¸ng kÓ trong toµn bé khèi thiÕt bÞ.Tranzito BJT ngµy cµng cã tuæi thä cao nªn cµng ®îc sö dông réng r·i trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö thay thÕ cho c¸c ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng. ta cã thÓ nhËn ®îc tÝn hiÖu lín gÊp hµng chôc. . .Bµi 4 C¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng tranzito m· bµi: cie 01 09 04 Giíi thiÖu: Mét ®Æc ®iÓm næi bËt cña cÊu t¹o tranzito lµ tÝnh khuÕch ®¹i tÝn hiÖu. thay thÕ c¸c linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö trong thùc tÕ.Bé khuÕch ®¹i dïng tranzito BJT chÞu va ch¹m c¬ häc.Víi sù tiÕn bé cña lÜnh vùc vËt lý chÊt r¾n. Bé khuÕch ®¹i dïng tranzito BJT cã c¸c u ®iÓm so víi bé khuÕch ®¹i dïng ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng lµ: .KÝch thíc cña bé khuÕch ®¹i dïng tranzito BJT rÊt nhá. tranzito BJT ngµy cµng ho¹t ®éng ®îc ë tÇn sè cao vµ bé khuÕch ®¹i cã tÝnh æn ®Þnh cao. • KiÓm tra chÕ ®é lµm viÖc cña tranzito theo s¬ ®å thiÕt kÕ. Néi dung: • M¹ch khuÕch ®¹i ®¬n. ta còng cã thÓ nhËn ®îc tÝn hiÖu cã biªn ®é ®iÖn ¸p rÊt lín t¹i cùc colect¬ C. . víi mét tÝn hiÖu cã biªn ®é ®iÖn ¸p nhá ®Æt vµo cùc bad¬ B. bé khuÕch ®¹i dïng tranzito BJT ®îc ¸p dông réng r·i trong c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp cña c¸c hÖ thèng tù ®éng ®iÒu khiÓn vµ trong ®êi sèng x· héi. thËm chÝ hµng tr¨m lÇn tÝn hiÖu ban ®Çu. Tuú theo hÖ sè khuÕch ®¹i cña tranzito. thùc tÕ theo c¸c tiªu chuÈn m¹ch ®iÖn. • ThiÕt kÕ c¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng tranzito ®¬n gi¶n theo yªu cÇu kÜ thuËt. Trong trêng hîp l¾p m¹ch lo¹i cùc E chung (E-C). • M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt. 78 . Víi c¸c ®Æc tÝnh trªn. häc viªn cã n¨ng lùc: • Ph©n biÖt ngâ vµo vµ ngâ ra tÝn hiÖu trªn s¬ ®å m¹ch ®iÖn.Bé nguån cung cÊp cho bé khuÕch ®¹i BJT ho¹t ®éng cã cÊu t¹o ®¬n gi¶n vµ tiªu hao c«ng suÊt cña tranzito BJT rÊt nhá do kh«ng ph¶i nung sîi ®èt nh ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng. .

2) .Tæng trë ngâ vµo: Ri = (4. R1.1. Rc: §iÖn trë t¶i ®Ó lÊy tÝn hiÖu ra.Ho¹t ®éng I: Häc lÝ thuyÕt trªn líp. R2: §iÖn trë ph©n cùc B C¸c th«ng sè kÜ thuËt cña m¹ch: .1) . +V Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 +V Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Vi: Ngâ vµo Rb2 Re Vi: Ngâ vµo Re H×nh 4.Tæng trë ngâ ra: Ro = (4. cã th¶o luËn 4. Vo Vce Rc = = . Re: §iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt.β.§é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: Ai = 3) .1. M¹ch m¾c theo kiÓu E chung (E-C: Emitter Common) H×nh díi ®©y m« t¶ m¹ch khuÕch ®¹i cùc ph¸t chung (E-C). 79 . M¹ch khuÕch ®¹i ®¬n: 4.1.1: M¹ch khuÕch ®¹i E-C Trong ®ã: Vi: ngâ vµo Vo: Ngâ ra.§é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = 4) Vi Vbe = Ii Ib Vo Vce = Io Ic Io Ic = =β Ii Ib (4. Vi Vbe Ri (4.

Rc =-β =-β Vbe Ib. 5) Do Ro cã trÞ sè rÊt lín nªn trong mét sè trêng hîp cã thÓ coi nh kh«ng cã Ro .M¹ch nµy cã mét sè tÝnh chÊt sau: • TÝn hiÖu ®îc ®a vµo cùc B vµ lÊy ra trªn cùc C.2: M¹ch t¬ng ®¬ng kiÓu E-C TÝnh tæng trë ngâ ra : Ro = (4.1. • TÝn hiÖu ngâ vµo vµ ngâ ra ngîc pha (®¶o pha) • HÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn β 〉 1 vµ khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p α < 1. +V Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Vi: Ngâ vµo Rb2 Re H×nh 4.2.XÐt gãc pha: ®iÖn ¸p cña tÝn hiÖu ra ®¶o pha so víi tÝn hiÖu vµo 4.β 7) 1 = vµi chôc kΩ ®Õn vµi tr¨m kΩ.Ri Ib. hoe Ic = hfe tõ vµi chôc ®Õn vµi tr¨m lÇn Ib Vce Ib.TÝnh ®é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = Av = . • Tæng trë ngâ vµo kho¶ng vµi tr¨m Ohm ®Õn vµi KΩ. Rc hie . • Tæng trë ngâ ra kho¶ng vµi kΩ ®Õn hµng tr¨m kΩ.3 m« t¶ m¹ch khuÕch ®¹i theo kiÓu B-C.hie (4.3: M¹ch m¾c theo kiÓu B-C Trong ®ã: Vi: Ngâ vµo Vo: Ngâ ra 80 .TÝnh ®é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: Ai= (4.Rc Ib. M¹ch m¾c theo kiÓu cùc gèc chung (BC: Base common): H×nh 4. 6) . M¹ch t¬ng ®¬ng kiÓu E-C: Rb Ib Vi Re Ie Ic Ro Rc Vo H×nh 4.

Tæng trë ngâ ra: Ro = 9) Vo Vcb = Vi Ic (4. . • Tæng trë ra rÊt lín tõ vµi chôc kΩ ®Õn hµng MΩ. 8) Vi Vbe = Ii Ie .4: M¹ch t¬ng ®¬ng m¾c theo kiÓu B-C .Rb = Ii Ie 81 . M¹ch t¬ng ®¬ng kiÓu B-C Io Ic = =β ≤1 Ii Ib Vo Vcb = =α Vi Vbe (4. • HÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn β < 1. Re + Ib. • Tæng trë ngâ vµo nhá tõ vµi chôc Ω ®Õn vµi tr¨m Ω. hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p α > 1. Re Ie Vi Rb Ib Ic Rc Vo H×nh 4.TÝnh tæng trë ngâ vµo: Ri = Vi Ie. • TÝn hiÖu ngâ vµo vµ ngâ ra ®ång pha.Rc: §iÖn trë t¶i Re: §iÖn trë ngâ vµo Rb1. 10) . Rb2: ®iÖn trë ph©n cùc C¸c th«ng sè kÜ thuËt cña m¹ch: .Tæng trë ngâ vµo: Ri = (4.§é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: Ai= (4.§é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = 11) M¹ch nµy cã mét sè tÝnh chÊt sau: • TÝn hiÖu ®îc ®a vµo cùc E vµ lÊy ra trªn cùc C.

Ib β +1 Ii Ie − ic.XÐt gãc pha: ®iÖn ¸p tÝn hiÖu ra ®ång pha tÝn hiÖu vµo 4.Ri hie Vi β Rc β.TÝnh ®é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = = − Ic.13) Tæng trë kho¶ng vµi tr¨m kΩ.Ib β Io Ic ≅1 = = = ( β + 1).Rc Rc β .TÝnh ®é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: Ai = (4.17) .1.15) .16) .Tæng trë ngâ ra: Vi Vb = Ii Ib Vo Ve = Io Ie Ro = (4.β .Rb β .Rc ≅ = Vo hie .Ie.§é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn: 82 .Ib β hie Ri = β Ri = (4.5: M¹ch m¾c theo kiÒu C chung (CC) C¸c th«ng sè kÜ thuËt cña m¹ch: Tæng trë ngâ vµo: Ri= (4.5 m« t¶ m¹ch ®iÖn theo kتu cùc gãp chung (C-C) +V tr¨m lÇn Rb1 Nguån cung cÊp Rc Vi: Ngâ vµo Rb2 Vo: Ngâ ra H×nh 4. . Re + Ib.14) TÝnh tæng trë ngâ ra: Ro = (4. ≅ vµi Av = hie (4.12) Vo Ic β . v× BC ph©n cùc ngîc. M¹ch m¾c theo kiÒu C-C (Collector Common) H×nh 4. Re + Rb = β .3.

• Tæng trë ngâ vµo tõ vµi kΩ ®Õn vµi chôc kΩ. • TÝn hiÖu ngâ vµo vµ ngâ ra ®ång pha.TÝnh tæng trë ngâ vµo: Vi I b .Re ( ≅ Vµi tr¨m kΩ) (4.19) M¹ch cã mét sè tÝnh chÊt sau: • TÝn hiÖu ®îc ®a vµo cùc B vµ lÊy ra trªn cùc E.Ai = (4.rb + ie .re + β .TÝnh tæng trë ngâ ra: §iÖn trë Rb lµ ®iÖn trë cña cÇu ph©n ¸p Rb1 song song Rb2. §øng tõ ngâ vµo nh×n vµ m¹ch ta thÊy ®iÖn trë Rb song song néi trë nguån Rs.Re = Ii Ib Ri = rb + β .Re Ri = Ri = hie + β . hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p α<1. rb vµ βre m¾c nèi tiÕp nhau vµ m¾c song song víi ®iÖn trë Re.18) - Io Ie = = β +1 Ii Ib Vo Ve = ≅1 Vi Vb §é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Av = (4.6. Thêng ®iÖn trë Rb rÊt lín so víi Rs nªn ®iÖn trë t¬ng ®¬ng cña Rb song song víi Rs còng chÝnh lµ Rs nh m¹ch t¬ng ®¬ng h×nh 4.20) .6: M¹ ch t­ ¬ ® ¬ kiÓ C chung nh ng ­ ng u . M¹ch t¬ng ®¬ng cña m¹ch kiÓu C-C: rb Rs Vs Vi re Re Vo H× 4. Ta cã: 83 . • HÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn β>1.re + ie . • Tæng trë ngâ ra nhá tõ vµi chôc Ω ®Õn vµi tr¨m Ω. Nªn tæng trë ngâ ra lµ: Ro = Vo Ve = Io Ie Theo m¹ch t¬ng ®¬ng th× c¸c ®iÖn trë Rs.

Ve = I ª .Re = I b .( Rs + rb + β .re )
Suy ra:

Ro =

Ve I b. ( Rs + rb + β .re ) Rs + rb + β .re = = Ie β .I b β 1 (rb + Rs ) β
( ≅ vµi chôc ohm) (4.21)

Ro = rª +

- TÝnh ®é khuÕch ®¹i dßng ®iÖn:

I o I ª ( β + 1).I b = = Ib Ib Ii Ai = β + 1 Ai =
TÝnh ®é khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p:

(4.22)

Av =
(4.23)

Vo Ve I e .Re β .Re = = Vi Vb I b .rb + I e .re + I e .Re rb + β .re + β .Re Av ≅ 1 V× (rb + β .re << β .Re )

- XÐt gãc pha: Khi Vb t¨ng lµm cho Ib t¨ng vµ Ie t¨ng nªn Ve còng t¨ng theo, nªn ®iÖn ¸p cña tÝn hiÖu vµo vµ ra ®ång pha. 4.2. M¹ch khuÕch ®¹i phøc hîp: 4.2.1. M¹ch khuÕch ®¹i Cascode: §Æc ®iÓm cña m¹ch lµ dïng 2 tÇng khuÕch ®¹i m¾c nèi tiÕp (H×nh 4.7). TÇng thø hai m¾c theo kiÓu BC ®Ó t¨ng tÇn sè c¾t, gi¶m nhiÔu t¹p, gi¶m thÊp nhÊt hiÖu øng Miller ë tÇn sè cao. TÇng thø nhÊt theo kiÓu EC, lµm viÖc ë ®iÖn ¸p thÊp, hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p nhá ®Ó gi¶m hiÖu øng miller cña tô ë tÇn sè cao. Song hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p toµn m¹ch l¹i rÊt lín (kho¶ng vµi tr¨m lÇn).

- Vcc

R2

R1 Q2 Q1

Vi

R3

R4

R5
+ +

C1

C2

R6

Vo

H×nh 4.7: M¹ch khuÕch ®¹i cascode

84

M¹ch thêng ®îc dïng ®Ó khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p tÝn hiÖu ë c¸c m¹ch cã tÝn hiÖu vµ tæng trë vµo nhá. Nh ngâ vµo cña c¸c m¹ch khuÕch ®¹i cao tÇn cña thiÕt bÞ thu v« tuyÕn. Trong thùc tÕ m¹ch thêng ®îc dïng tranzito lo¹i npn ®Ó cã nguån cung cÊp d¬ng, tiÖn cho viÖc thiÕt kÕ m¹ch nh h×nh 4.7.

+ Vcc R1 C1
+

R4
+

C4

Q1 R2 Vo C3

Vo

C2 Vi
+

Q2 R3
+

R5
H×nh 4.8: M¹ch khuÕch ®¹i cascode dïng nguån d¬ng Trong m¹ch: - R1, R2, R3: CÇu ®iÖn trë ph©n cùc cho Q1, Q2 - C1: Tho¸t mass xoay chiÒu cho cùc B cña Q1 t¨ng hÖ sè khuÕch ®¹i tÝn hiÖu ®iÖn ¸p - R4: §iÖn trë t¶i lÊy tÝn hiÖu ra cña m¹ch. - R5: §iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt cho m¹ch. - C3: Tho¸t mass xoay chiÒu n©ng cao hÖ sè khuÕch ®¹i tÝn hiÖu. - C2, C4: Tô liÖn l¹c tÝn hiÖu vµo vµ ra cña m¹ch. Trong thiÕt kÕ tuú vµo tÇn sè tÝn hiÖu ®i qua m¹ch mµ ngêi ta cã thÓ chän gÝa trÞ cña tô sao cho phï hîp. Nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña m¹ch cã thÓ ®îc tr×nh bµy ®¬n gi¶n nh sau: Khi cã tÝn hiÖu ngâ vµo qua tô liªn l¹c C 2 ®Æt vµo cùc B cña Q2, khuÕch ®¹i vµ lÊy ra trªn cùc C (m¹ch ®ù¬c coi nh m¾c theo kiÓu EC, cã hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p lín h¬n 1). Lóc nµy tÝn hiÖu ®îc ®¶o pha vµ ®a vµo ch©n E cña Q1, (m¹ch ®îc coi nh m¾c theo kiÓu BC chØ dïng khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p) vµ ®îc lÊy ra trªn ch©n C cña Q1 vµ lÊy ra trªn tô C4. TÝn hiÖu gi÷ nguyªn pha tõ Q2. Nh vËy tÝn hiÖu ra ngîc pha víi tÝn hiÖu vµo. 4.2.2. M¹ch khuÕch ®¹i Darlington: M¹ch khuÕch ®¹i Darlington d¹ng c¬ b¶n ®îc tr×nh bµy ë h×nh 4.9. §Æc ®iÓm cña m¹ch lµ: §iÖn trë vµo lín, ®iÖn trë ra nhá, hÖ sè khuÕch ®¹i dßng lín, hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p ≈ 1trªn t¶I £mit¬.

85

H×nh 4.9: M¹ch khuÕch ®¹i Darlington C¸ch ph©n cùc cña m¹ch lµ lÊy dßng Ie cña Q1 lµm dßng Ib cña Q2. Hai tranzito t¬ng ®¬ng víi 1 tranzito khi ®ã βD = β1 - β2 vµ Vbe = 1,6V. dßng cùc gèc Ib ®îc tÝnh:

Ib =
Do βD rÊt lín nªn: §iÖn ¸p ph©n cùc lµ:

Vcc − Vbe Rb + β D .Re

I e = ( β D + 1).I b ≈ β D .I b

Ve = I e .Re Vb = Ve + Re

H×nh 4.10a: S¬ ®å t¬ng ®¬ng m¹ch khuÕch ®¹i Darlington - TÝnh trë kh¸ng vµo: Zi

Dßng cùc B ch¹y qua rv lµ: I b = V×: ⇒ ⇒

Vi − Vo rv Vo = ( I b + β D .I β ).Re

I b .rv = Vi − Vo = Vi − I b (1 + β D .Re ) Vi = I b .(rv + (1 + β D ).Re )

Trë kh¸ng vµo nh×n tõ cùc B cña Tranzito :

86

Trë kh¸ng ra: Zo Ta cã: Io = Vo Vo V V V 1 1 β + − β D .( Re + β D .I b ≈ β D .( I b + β D .Vo Re ri Re Ri ri Re ri ri MÆt kh¸c: Zo = Vo 1 = 1 1 βD Io + + Re ri ri (4. Ii Ib Ii Rb Rb Ib = .26) .Re + Rb Ai = (4.HÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p: Vo = ( I b + β D .I i (rv + β D .ri + Re .Re ) 87 .I b ) Ta cã: Vi = I b ( ri + Re + β D .Re = I b ( Re + β D . β D .Re + Rb β D .I b ).25) .I i ≈ .Re ) + Rb β D .I b Víi Io = βD Ib ⇒ HÖ sè khuÕch ®¹i dßng cña m¹ch lµ: Víi : Io Io Ib = .Vi = rv + β D .24) .Re) I o = Iβ + β D .I b = o + o − β D ( o ) = ( + + D ).Re ) Vi = I b .Re + Rb Rb β D.Re Ib ⇒ Trë kh¸ng vµo cña m¹ch: (4.HÖ sè khuÕch ®¹i dßng: Ai Dßng ®iÖn ra trªn RE Zi = Rb //(rv +βD.Re = ( β D + 1).I i ) Vi Vo = .Re ) ri + ( Re + β D . Rb = ⇒ Ai = β D .

M¹ch khuÕch ®¹i vi sai chØ khuÕch ®¹i sai lÖch gi÷a hai tÝn hiÖu vµo.11.11: M¹ ch khuÕ ® i vi sai c¨n b¶n nh ch ¹ M¹ch lµm viÖc theo nguyªn lÝ cÇu c©n b»ng vµ cã cÊu tróc ®èi xøng. §iÖn ¸p ra Vc = Vc1 = Vc 2 so víi Mass lµ: 88 .27) Trong thùc tÕ øng dông ngoµi c¸ch m¾c c¨n b¶n dïng hai tranzito cïng lo¹i pnp hoÆc npn ngêi ta cßn cã thÓ dïng hai tranzito kh¸c lo¹i ®Ó t¹o thµnh m¹ch khuÕch ®¹i Darlington nh h×nh 4.10b vµ h×nh 4.Au = Vo Re + β D . M¹ch khuÕch ®¹i vi sai: + Vcc Rb Q1 Q2 Vi Vi Re Vo C¸c m¹ch khuÕch ®¹i ®· xÐt khuÕch ®¹i trùc tiÕp tÝn hiÖu vµo.§iÖn ¸p lÊy ra gi÷a hai cùc C cña Q1 vµ Q2 gäi lµ kiÓu ®èi xøng.(Vc1 − Vc 2 ) Trong ®ã A lµ hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p vi sai.10c minh ho¹: + Vcc Rb Q1 Q2 Re Vo H×nh 4.3.2. Cùc B cña Q2 cã tÝn hiÖu ngâ vµo Vi2 th× ®iÖn ¸p ngâ ra lÊy ra gi÷a hai cùc C lµ: Vo = A.Re = ≈1 Vi ri + ( Re + β D . NÕu cùc B cña Q1 cã tÝn hiÖu ngâ vµo Vi1. Hai tranzito cïng tªn nªn cã c¸c th«ng sè kü thuËt gièng hÖt nhau. S¬ ®å mét m¹ch khuÕch ®¹i vi sai c¨n b¶n ®îc tr×nh bµy ë h×nh 4. NÕu ®iÖn ¸p lÊy ra gi÷a mét trong hai cùc C cña Tranzito víi mass gäi lµ kiÓu lÊy ra kh«ng ®èi xøng. M¹ch cã hai ngâ vµo Vi1 vµ Vi2 vµ cã mét ngâ ra (Vc1 vµ Vc2).10b vµ 4.Re ) (4. + Vcc Rc1 Vc1 Vi1 Q1 Vc2 Q2 Vi2 Rc2 Re -Vcc H× 4.10c 4.

ë chÕ ®é mét chiÒu (kh«ng cã tÝn hiÖu xoay chiÒu) nh h×nh 4.7 = Re Re Ie 2 Ie Ic1 = Ic 2 = 2 Vc1 = Vc 2 = Vc = Vcc − Ic. Cùc B cßn l¹i nèi Mass (H×nh 4. H×nh 4. §iÖn ¸p cùc E lµ: Vc = Vcc − Ic.7 = −0.Rc Ie1 = Ie2 = H×nh 4.12) ChÕ ®é ®¬n: Mét tÝn hiÖu vµo ë mét cùc B.11.Rc Ve = Vb = Vbe = 0 − 0.12: M¹ch khuÕch ®¹i vi sai ë chÕ ®é mét chiÒu Khi ®Çu vµo cã tÝn hiÖu xoay chiÒu (chÕ ®é xoay chiÒu) th× tuú c¸ch ®a tÝn hiÖu vµo mµ ta cã c¸c chÕ ®é lµm viÖc kh¸c nhau: ChÕ ®é vi sai: Cã hai tÝn hiÖu vµo ë hai cùc B (H×nh 4.14) • • • 89 .12 th× do cùc B nèi qua ®iÖn trë Rb vÒ Mass nªn Vb ≈ 0 .7v Dßng cùc E: Ie = V× Q1 vµ Q2 gièng nhau nªn: Ve − (−Vcc) Vcc − 0.13) ChÕ ®é ®ång pha: Mét tÝn hiÖu cïng ®a vµo hai cùc B (H×nh 4.

+ Vcc Rc1 Vc1 Vi1 Q1 Vc2 Q2 Vi1 Rc2 Rc1 Vc1 Q1 + Vcc Rc2 Vc2 Q2 Re -Vcc H× 4. D tuú thuéc vµo chÕ ®é c«ng t¸c cña tranzito . cßn kho¸ më khi tranzito ng¾t dßng qua tranzito b»ng kh«ng IC =0.ta ph¶i dïng ®Õn c¸c m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt. Nã ®îc dïng trong c¸c m¹ch khuÕch ®¹i cao tÇn cã t¶i lµ khung céng hëng ®Ó chän läc sãng ®µi mong muèn vµ ®Ó cã hiÖu suÊt cao. ®©y lµ chÕ ®é cã hhiÖu suÊt lín (η=78%). ∗ ChÕ ®é C: KhuÕch ®¹i tÝn hiÖu ra nhá h¬n nöa tÝn hiÖu sin.3. A B.1. ∗ ChÕ ®é A: Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú (d¬ng vµ ©m cña tÝn hiÖu h×n sin) ngâ vµo.1. Díi t¸c dông cña tÝn hiÖu vµo ®iÒu khiÓn tranzito th«ng b·o hoµ lµ kho¸ ®ãng. hiÖu suÊt lµm viÖc…v× thÕ m¹ch c«ng suÊt ph¶i ®îc nghiªn cøu kh¸c c¸c m¹ch tríc ®ã. C¸c m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®îc dïng mét tranzito gäi lµ khuÕch ®¹i ®¬n. 4.13: M¹ ch khuÕ ® i vi sai ë chÕ® ® n nh ch ¹ é ¬ Re -Vcc H× 4. víi ®é mÐo cho phÐp vµ ®¶m b¶o hiÖu suÊt cao.3.. ChÕ ®é nµy cã hiÖu suÊt thÊp (víi t¶i ®iÖn trë díi 25%) nhng mÐo phi tuyÕn nhá nhÊt. ∗ ChÕ ®é B: Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu h×n sin ngâ vµo. Nã cã dßng tÜnh nhá ®Ó tham gia vµo viÖc gi¶m mÐo lóc tÝn hiÖu vµo cã biªn ®é nhá. dßng ®iÖn ch¹y qua tranzito IC ®¹t gi¸ trÞ cùc ®¹i. Do khuÕch ®¹i tÝn hiÖu lín. B. bãng ®Ìn. ∗ ChÕ ®é D: Tranzito lµm viÖc nh mét kho¸ ®iÖn tö ®ãng më.14: M¹ ch khuÕ ® i vi sai ë chÕ® nh ch ¹ é ® pha ång 4. §Ó tÝn hiÖu ra ®ñ lín ®¸p øng yªu cÇu ®iÒu khiÓn c¸c t¶i. Ph©n lo¹i: TÇng c«ng suÊt cã thÓ lµm viÖc ë chÕ ®é A. VËy tÇng c«ng suÊt lµ tÇng khuÕch ®¹i cuèi cïng cña bé khuÕch ®¹i.2. Nã cã nhiÖm vô cho ra t¶i mét c«ng suÊt lín nhÊt cã thÓ.1. Kh¸I niÖm: 4.3..3. tuy mÐo xuyªn giao lín nhng cã thÓ kh¾c phôc b»ng c¸ch kÕt hîp víi chÕ ®é AB vµ dïng håi tiÕp ©m. tÝn hiÖu ra cña c¸c m¹ch ®Òu nhá (dßng vµ ¸p tÝn hiÖu). C¸c m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt dïng nhiÒu tranzito gäi lµ khuÕch ®¹i kÐp. Ngoµi c¸ch ph©n lo¹i nh trªn thùc tÕ ph©n tÝch m¹ch trong söa ch÷a ngêi ta cã thÓ chia m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt lµm hai nhãm. vµ C. tranzito lµm viÖc trong vïng kh«ng tuyÕn tÝnh nªn kh«ng thÓ dïng s¬ ®å t¬ng ®¬ng tÝn hiÖu nhá nghiªn cøu mµ ph¶i dïng ®å thÞ. m«t¬. VÝ dô nh loa.1. cã hiÖu suÊt kh¸ cao (> 78%) nhng mÐo rÊt lín. 90 . ∗ ChÕ ®é AB: Cã tÝnh chÊt chuyÓn tiÕp gi÷a A vµ B. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt: 4. §Þnh nghÜa: C¸c m¹ch khuÕch ®¹i ®· ®îc nghiªn cøu ë bµi tríc. nªn ®îc dïng trong c¸c trêng hîp ®Æc biÖt. ®Ó tÝn hiÖu ra cã c«ng suÊt lín ®¸p øng c¸c yªu cÇu vÒ kü thuËt cña t¶I nh ®é mÐo phi tuyÕn.

Rc Tõ gi¸ trÞ Vcc ta vÏ ®îc ®êng t¶i mét chiÒu AB.Vo: TÝn hiÖu ngâ ra tÇng khuÕch ®¹i c«ng suÊt • ChÕ ®é tÜnh: Dßng ph©n cùc mét chiÒu ®îc tÝnh theo c«ng thøc Vcc vµ Rb: Ib = T¬ng øng víi dßng cùc C lµ: Vcc − 0. ®iÓm lµm viÖc thay ®æi ®èi xøng xung quanh ®iÓm lµm viÖc tÜnh. XÐt tÇng khuÕch ®¹i ®¬n m¾c EC vµ m¹ch nµy cã hÖ sè khuÕch ®¹i lín vµ mÐo nhá.C: Tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ vµo . Tõ ®ã x¸c ®Þnh ®îc ®iÓm lµm viÖc Q t¬ng øng vãi IBQ trªn ®Æc tuyÕn ra.2.Rc: §iÖn trë t¶i . ChØ xÐt m¹ch ë nguån cÊp nèi tiÕp H×nh 4.2.3.7 Rb Ic = β .Rb: §iÖn trë ph©n cùc .Q: Tranzito khuÕch ®¹i c«ng suÊt .3.1. H¹ ®êng chiÕu tõ ®iÓm Q ®Õn hai trôc to¹ ®é sÏ ®îc ICQ vµ VCEQ Ic B Q Icq Ibq 91 0 Vceq A Vcc Uce .4. M¹ch khÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A dïng t¶i ®iÖn trë: Trong m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é A. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A: 4.Vi: TÝn hiÖu ngâ vµo tÇng khuÕch ®¹i c«ng suÊt .15: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A t¶i dïng ®iÖn trë Trong ®ã: .15: H×nh 4.Ib §iÖn ¸p Vce: Vce = Vcc − Ic.

®Ønh: Po = Vce. Mét tÝn hiÖu ®Çu vµo nhá sÏ g©y ra dßng ®iÖn cùc B thay ®æi xung quanh ®iÓm lµm viÖc tÜnh.Rc Po = + TÝnh theo g¸ trÞ ®Ønh: Vc2 Rc Vce.Ic • C«ng suÊt ra: + TÝnh theo gi¸ trÞ hiÖu dông: Po = Vce. gi¸ trÞ giíi h¹n nµy thÊp nhÊt Imin = 0. Khi tÝn hiÖu vµo lín biÕn thiªn xa h¬n so víi ®iÓm lµm viÖc tÜnh ®· ®îc thiÕt lËp tõ tríc. vµ cao nhÊt I mass = Vc/Rc. vµ cao nhÊt Vce =Vcc. §èi víi dßng ®iÖn.Rc 2 2 Po = 2 Vce 2.Ic 8 I c2 Po = . dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p sÏ thay ®æi theo ®êng t¶i mét chiÒu.Ic I c2 Po = = .16: §Æc tuyÕn lµm viÖc cña tranzito • ChÕ ®é ®éng: Khi cã mét tÝn hiÖu AC ®îc ®a ®Õn ®Çu vµo cña bé khuÕch ®¹i. dßng ®iÖn Ic vµ ®iÖn ¸p Vce biÕn htiªn vµ ®¹t ®Õn gi¸ trÞ giíi h¹n. dßng cùc C vµ ®iÖn ¸p Vce còng thay ®æi xung quanh ®iÓm lµm viÖc nµy. §èi víi ®iÖn ¸p Vce.H×nh 4.Rc + TÝnh theo gi¸ trÞ ®Ønh .Ic Po = I c2 .Rc 8 Po = 2 Vce 8 Rc 92 . • C«ng suÊt cung cÊp tõ nguån mét chiÒu: P = Vcc. giíi h¹n thÊp nhÊt Vce = 0v.

§Ó lÊy ®îc c¶ chu kú cña tÝn hiÖu ®Çu ra.2. mçi tranzito ®îc sö dông ë mçi nöa chu kú kh¸c nhau cña tÝn hiÖu. HiÖu suÊt ®îc tÝnh theo c«ng thøc sau: η= Po .3.3. th× cÇn sö dông 2 tranzito. tranzito sÏ ®iÒu khiÓn dßng ®iÖn ë mçi nöa chu kú cña tÝn hiÖu. M¹ch khuÕch ®¹i ®Èy kÐo dïng biÕn ¸p: H×nh 4. sö dông biÕn ¸p ®Ó lÊy tÝn hiÖu ra ®Õn t¶i Rt H×nh 4.3.• HiÖu suÊt m¹ch: HiÖu suÊt cña mét m¹ch khuÕch ®¹i phô thuéc tæng c«ng suÊt xoay chiÒu trªn t¶i vµ tæng c«ng suÊt cung cÊp tõ nguån mét chiÒu. trong thùc tÕ øng dông cã mét sè d¹ng m¹ch c¬ b¶n sau: 4. Sù biÕn ®æi ®iÖn ¸p theo biÓu thøc: V1 N 2 = V 2 N1 4. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A ghÐp biÕn ¸p: H×nh 4.17: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A t¶i ghÐp biÕn ¸p §©y lµ m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A víi hiÖu suÊt tèi ®a kho¶ng 50%. BiÕn ¸p cã thÓ t¨ng hay gi¶m ®iÖn ¸p vµ dßng ®iÖn theo tØ lÖ tÝnh to¸n tríc.3.17.2. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é B: ë chÕ ®é B. sù ho¹t ®éng kÕt hîp sÏ cho ra chu kú ®Çy ®ñ cña tÝn hiÖu.100 % P Po: C«ng suÊt ra P: C«ng suÊt cung cÊp tõ nguån mét chiÒu 4.3.18 93 . M¹ch khuÕch ®¹i nµy ®îc gäi lµ m¹ch khuÕch ®¹i ®Èy kÐo.1.

Trong thêi gian kh«ng dÉn ®iÖn trªn tranzito kh«ng cã dßng ®iÖn nguån ch¶y qua chØ cã dßng ®iÖn rØ I ceo rÊt nhá ch¶y qua.2. ë nöa chu kú d¬ng cña tÝn hiÖu ngâ vµo Q1 ®îc ph©n cùc thuËn nªn dÉn ®iÖn.3. Nhîc ®iÓm cña m¹ch lµ mÐo xuyªn giao lín khi tÝn hiÖu vµo nhá. M¹ch ®Èy kÐo ghÐp trùc tiÕp: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ghÐp trùc tiÕp môc ®Ých lµ ®Ó bï mÐo t¹o tÝn hiÖu ®èi xøng chèng mÐo xuyªn giao.3. 4. §Ó kh¾c phôc nhîc ®iÓm nµy ngêi ta cã thÓ m¾c c¸c m¹ch bï ®èi xøng.H×nh 4. MÆt kh¸c. Q2: CÆp tranzito khuÕch ®¹i c«ng suÊt hæ bæ ®èi xøng M¹ch cã ®Æc ®iÓm lµ nguån cung cÊp cho m¹ch ph¶i lµ 2 nguån ®èi xøng. NhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch: C: Tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ vµo Rt: §iÖn trë t¶I cña tÇng khuÕch ®¹i c«ng suÊt Q1. Q2: Tranzito khuÕch ®¹i c«ng suÊt. T¹i thêi ®iÓm chuyÓn tiÕp lµm viÖc cña 2 tranzito do ®Æc tÝnh phi tuyÕn cña linh kiÖn b¸n dÉn vµ ®Æc tÝnh tõ trÔ cña biÕn ¸p sÏ g©y ra hiÖn tîng mÐo xuyªn giao (mÐo ®iÓm giao). ë nöa chu kú ©m cña tÝn hiÖu ngâ vµo Q1 bÞ ph©n cùc nghÞch nªn kh«ng dÉn. 94 . HiÖu suÊt cña m¹ch ®¹t kho¶ng 80%. Q2 ®îc ph©n cùc thuËn nªn dÉn ®iÖn. ®ù¬c sö dông chñ yÕu lµ cÆp tranzito hæ bæ ®èi xøng (lµ 2 tranzito cã c¸c th«ng sè kü thuËt hoµn toµn gièng nhau nhng kh¸c lo¹i pnp vµ npn. Q2 bÞ ph©n cùc nghÞch nªn kh«ng dÉn. ë biÕn ¸p T2 ghÐp tÝn hiÖu ngâ ra dßng ®iÖn ch¹y qua 2 tranzito ®îc ghÐp trë l¹i tõ hai nöa chu kú ®Ó ë ngâ ra cuén thø cÊp ®Õn Rt tÝn hiÖu ®îc phôc håi nguyªn d¹ng toµn kú ban ®Çu. T1: BiÕn ¸p ghÐp tÝn hiÖu ngâ vµo T2: BiÕn ¸p ghÐp tÝn hiÖu ngâ ra. R2: M¹ch ph©n cùc Q1. khi kh«ng ®¶m b¶o yÕu tè nµy d¹ng tÝn hiÖu ra dÔ bÞ mÐo nªn th«ng thêng nguån cung cÊp cho m¹ch thêng ®îc lÊy tõ c¸c nguån æn ¸p. do kh«ng dÉn ®iÖn nªn kh«ng x¶y ra mÐo do b·o hoµ tõ. Nguyªn lý ho¹t ®éng cña m¹ch: tÝn hiÖu ngâ vµo ®îc ghÐp qua biÕn ¸p T1 ®Ó ph©n chia tÝn hiÖu ®a vµ cùc B cña hai tranzito.19. ®ång thêi cïng chÊt cÊu t¹o) H×nh 4. khi c¶ hai vÕ khuÕch ®¹i kh«ng ®îc c©n b»ng. Rt: T¶i ngâ ra ¦u ®iÓm cña m¹ch lµ ë chÕ ®é ph©n cùc tÜnh kh«ng tiªu thô nguån cung cÊp do 2 tranzito kh«ng dÉn ®iÖn nªn kh«ng tæn hao trªn m¹ch.18: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo dïng biÕn ¸p R1.

3.20: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo ghÐp tô NhiÖm vô cña c¸c linh kiÖn trong m¹ch: Q1. Q1 t¾t. §Ó kh¾c phôc nhîc ®iÓm nµy th«ng thêng ngêi ta dïng m¹ch ghÐp ra dïng tô. phøc t¹p ®ång thêi dÔ lµm h háng t¶i khi tranzito bÞ ®¸nh thñng. M¹ch nµy cã u ®iÓm ®¬n gi¶n. 95 . C2: Tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ ra ®Õn t¶i.Ho¹t ®éng cña m¹ch: m¹ch ®îc ph©n cùc víi thiªn ¸p tù ®éng. chèng mÐo hµi.19: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo ghÐp trùc tiÕp 4. VR: LÊy mét phÇn ®iÖn ¸p mét chiÒu ngâ ra quay vÒ kÕt hîp víi R4 lµm ®iÖn ¸p ph©n cùc cho Q3 lµm håi tiÕp ©m ®iÖn ¸p æn ®Þnh ®iÓm lµm viÖc cho m¹ch. ë b¸n kú d¬ng cña tÝn hiÖu Q1 dÉn dßng ®iÖn nguån d¬ng qua t¶i Rt. Q2 ®ång thêi lµ t¶i cña Q3 R3. ë b¸n kú ©m cña tÝn hiÖu Q2 dÉn dßng nguån ©m qua t¶i Rt. hiÖu suÊt lín vµ ®iÖn ¸p ph©n cùc ngâ ra ≈ 0v nªn cã thÓ ghÐp tÝn hiÖu ra t¶i trùc tiÕp. R2: Ph©n cùc cho Q1.2. M¹ch ®Èy kÐo ghÐp dïng tô:H×nh 4.3. Q2: CÆp tranzito khuÕch ®¹i c«ng suÊt Q3: §¶o pha tÝn hiÖu R1. Q2 t¾t kh«ng cho dßng ®iÖn nguån qua t¶i.20 H×nh 4. C1: Tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ vµo. H×nh 4. Nhng dÔ bÞ mÐo xuyªn giao vµ cÇn nguån ®èi xøng lµm cho m¹ch ®iÖn cång kÒnh.

3. C¸c m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é C l¹i Ýt ®îc sö dông trong khuÕch ®¹i ©m tÇn mµ chØ dïng trong c¸c m¹ch khuÕch ®¹i cao tÇn ®Ó chän läc sãng hµi mong muèn. Q2 kh«ng phï hîp hoÆc tÝn hiÖu ngâ vµo cã biªn ®é kh«ng phï hîp víi thiÕt kÕ cña m¹ch vµ mét phÇn tÝn hiÖu ngâ ra quay trë vÒ theo ®êng håi tiÕp ©m lµm gi¶m hiÖu suÊt cña m¹ch ®Ó kh¾c phôc nhîc ®iÓm nµy ngêi ta cã thÓ dïng m¹ch cã d¹ng ë H×nh 4. Ngoµi ra víi sù ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ chÕ t¹o linh kiÖn hiÖn nay. dao ®éng. ®iÖn ¸p ph©n cùc ngâ ra Vo ≈ Vcc khi m¹ch lµm viÖc tèt.M¹ch nµy cã ®Æc ®iÓm lµ cã ®é æn ®Þnh lµm viÖc t¬ng ®èi tèt. Nhng cã nhîc ®iÓm dÔ bÞ mÐo 2 xuyªn giao nÕu chän chÕ ®é ph©n cùc cho 2 tranzito Q 1. 4. vµ B thêng ®îc dïng khuÕch ®¹i c«ng suÊt. AB. M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é C vµ D: MÆc dï c¸c m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é A.3. D¹ng tÝn hiÖu ë ngâ ra vÉn ®îc biÓu diÔn ®Çy ®ñ c¶ chu kú cña tÝn hiÖu c¬ së hoÆc cña m¹ch céng hëng.22. khuÕch ®¹i chÕ ®é D còng ®îc øng dông kh¸ phæ biÕn v× cã hiÖu suÊt cao. Trªn thùc tÕ m¹ch cã thÓ dïng tõ 1 ®Õn 4 ®i«t cïng lo¹i ®Ó c¾t rµo ®iÖn thÕ.4. M¹ch ho¹t ®éng trong kho¶ng díi 1/2 chu kú tÝn hiÖu vµo. 96 .21: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo ghÐp tô c¶I tiÕn Trong ®ã C3: Läc bá thµnh phÇn xoay chiÒu cña tÝn hiÖu D1. KhuÕch ®¹i chÕ ®é C: M¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é C c¬ b¶n nh H×nh 4. Ho¹t ®éng cña m¹ch nµy chØ giíi h¹n ë c¸c tÇng céng hëng. D2:C¾t rµo ®iÖn ¸p ph©n cùc cho Q1 vµ Q2.4. 4.21: H×nh 4. c¸c m¹ch c«ng suÊt thêng ®îc thiÕt kÕ s½n díi d¹ng m¹ch tæ hîp (IC) rÊt tiÖn lîi cho viÖc thiÕt kÕ m¹ch vµ thay thÕ trong söa ch÷a.1.

mét phÇn ®Ønh b¸n kú d¬ng cña tÝn hiÖu lµm t¨ng ph©n cùc B cña tranzito lµm cho tranzito dÉn ®iÖn b·o hoµ.22:M¹ ch khuÕ ® i c«ng suÊt chÕ® C nh ch ¹ é NhiÖm vô cña c¸c linh kiÖn trong m¹ch: C1: Liªn l¹c tÝn hiÖu kÝch thÝch ngâ vµo Rb: Ph©n cùc tranzito n»m s©u trong vïng ngng dÉn. Trong thùc tÕ m¹ch c«ng suÊt khuÕch ®¹i chÕ ®é D ®îc dïng réng r·i trong c¸c m¹ch t¹o xung quÐt hay t¹o cao thÕ ë m¸y thu h×nh. ChÊm døt b¸n kú d¬ng cña tÝn hiÖu tranzito trë vÒ tr¹ng th¸i ngng dÉn. th¶o luËn tæ Tµi liÖu tham kh¶o: 97 . C2: Khung céng hëng. Víi hiÖu suÊt trªn 90% cña nã sÏ lµm t¨ng thªm hiÖu qu¶ cña m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt. KhuÕch ®¹i chÕ ®é D: KhuÕch ®¹i chÕ ®é D ®îc thiÕt kÕ ®Ó lµm viÖc víi tÝn hiÖu xung hoÆc tÝn hiÖu sè. Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: ë tr¹ng th¸i b×nh thêng tranzito kh«ng dÉn ®iÖn do ®îc ph©n cùc n»m s©u trong vïng ngng dÉn nªn ®iÖn ¸p ngâ ra ≈ Vcc Khi cã kÝch thÝch nguån tÝn hiÖu tõ bªn ngoµi qua tô liªn l¹c C1. C3: Tô liªn l¹c lÊy tÝn hiÖu ngâ ra. Dßng cùc C ch¶y qua tranzito n¹p ®iÖn lªn cuén d©y L díi d¹ng tõ.4. vµ ngîc l¹i.3. Ngêi ta thêng chuyÓn tÝn hiÖu ®Çu vµo bÊt kú thµnh d¹ng xung tríc khi sö dông nã ®Ó truyÒn mét lîng t¶i c«ng suÊt lín vµ sÏ chuyÓn ngîc l¹i thµnh tÝn hiÖu sin ®Ó phôc håi tÝn hiÖu gèc khi cã yªu cÇu.2. nÕu kh«ng cã tÝn hiÖu ®Õn kÝch thÝch ngâ vµo th× tÝn hiÖu ngâ ra sÏ cã d¹ng h×nh sin t¾t dÇn do tæn thÊt trªn khung céng hëng. cuén d©y L x¶ ®iÖn qua tô C2 t¹o thµnh tÝn hiÖu d¹ng sin ë ngâ ra trªn cùc C. 4. Q: KhuÕch ®¹i c«ng suÊt L. m¸y photocopy… Ho¹t ®éng ii: Tù nghiªn cøu tµi liÖu.V c c L C 1 V i R b C 2 C 3 Q V o H× 4. NÕu cã tÝn hiÖu ®Õn kÝch thÝch tiÕp tôc th× tÝn hiÖu ra sÏ liªn tôc.

1996. C¸c øng dông cña m¹ch khuÕch ®aÞ dïng tranzito trong kü thuËt.X· héi. Hµ Néi.M¾c kiÓu C chung c¸ch t« c O d O O O O O 98 . Hµ Néi. b. 2001. §ç xu©n Thô §ç Thanh H¶i. 4. NXB Gi¸o dôc. NXB Gi¸o dôc.M¾c kiÓu E chung. Tuú vµo d¹ng m¹ch. NXB Khoa häc . C©u hái C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b 4. øng dông cña c¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng tranzito.1 M¾c tranzito nh thÕ nµo ®Ó cã tæng trë vµo nhá O O nhÊt? a. 2 . Tuú vµo d¹ng m¹ch.M¾c kiÓu C chung d. M¾c kiÓu B chung c.M¾c kiÓu E chung. 4. 2002. 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1. NXB Thèng kª. tÝnh chÊt. b.NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Minh Gi¸p NguyÔn Kim Giao. Ph©n tÝch m¹ch tranzito. NXB Gi¸o dôc. Hµ Néi. KÜ thuËt ®iÖn tö. HiÖp §µm Xu©n §iÖn tö c¬ së TËp 1. 2003 Gi¸o tr×nh kÜ thuËt m¹ch ®iÖn tö. §iÖn tö c«ng suÊt. 2001 Néi dung cÇn nghiªn cøu: - CÊu t¹o. 2001 KÜ thuËt ®iÖn tö. Hµ Néi. Hµ Néi.3 M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã tæng trë ra nhá O O nhÊt? a. Hµ Néi.M¾c kiÓu E chung. Electronic Technology. Hµ Néi. NguyÔn X©n Mai TS.2 M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã tæng trë vµo lín O O nhÊt? a.Gi¸o tr×nh m¹ch ®iÖn tö kü thuËt t¬ng tù. 2003 S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD. Lª Xu©n ThÕ §Æng v¨n ChuyÕt NguyÔn BÝnh Linh kiÖn ®iÖn tö. M¾c kiÓu B chung c.M¾c kiÓu C chung d. Ph©n biÖt ®îc sù kh¸c nhau vµ gièng nhau cña c¸c lo¹i m¹ch khuÕch ®¹i. Basic electronics . 2003. NXB Thèng kª. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. HCM. M¾c kiÓu B chung c. Hµ Néi. ChÊt b¸n dÉn §i«t vµ Tranzito . b. NXB Tæng hîp TP. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. 2005.

M¾c kiÓu E chung.TiÕp gi¸p BE ph©n cùc thuËn. 4. HÖ sè khuÕch ®¹i dßng lín h¬n1. Trong trêng hîp nµo tranzito ë tr¹ng th¸i ngng dÉn? a. d. M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã hÖ sè khuÕch ®¹i dßng lín h¬n 1? a.1 2 O O O O 4. c. c.8 d. Tuú vµo d¹ng m¹ch M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã tæng trë ra lín nhÊt? a. Trêng hîp nµo tranzito ë tr¹ng th¸i khuÕch ®¹i? a.1 0 O O O O 4. Trong thùc tÕ m¹ch khuÕch ®¹i Darlington cã mÊy O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 4. b.4 4.TiÕp gi¸p BE ph©n cùc ngîc.9 O O O O 4.M¾c kiÓu E chung. Tranzito m¾c song song. b. Tuú vµo d¹ng m¹ch M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cã hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p lín h¬n 1? a.TiÕp gi¸p BE ph©n cùc thuËn. b. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn.TiÕp gi¸p BE ph©n cùc ngîc. b.1 O O O O 99 .9. d. c. d. M¾c kiÓu B chung c. Tranzito m¾c nèi tiÕp. b. §iÖn trë vµo nhá. TiÕp gi¸p BC ph©n cùc ngîc. M¾c kiÓu B chung c. Hai tranzito m¾c nèi tiÕp. Tuú vµo d¹ng m¹ch.7 4. M¾c kiÓu B chung c. b.M¾c kiÓu E chung. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i Darlington? a. d. M¾c kiÓu B chung c. Tuú vµo d¹ng m¹ch.M¾c kiÓu C chung d. Trêng hîp nµo tranzito dÉn ®iÖn b·o hoµ? a.M¾c kiÓu C chung d.5 4. TiÕp gi¸p BC ph©n cùc thuËn. TiÕp gi¸p BE ph©n cùc ngîc. d. §iÖn trë vµo lín. TiÕp gi¸p BE ph©n cùc thuËn. b. M¹ch khuÕch ®¹i Darlington cã u ®iÓm g×? a. Gåm trêng hîp a vµ trêng hîp c. b. TiÕp gi¸p BC ph©n cùc ngîc.M¾c kiÓu C chung d.1 1 O O O O 4. Gåm trêng hîp a vµ trêng hîp b.M¾c kiÓu E chung. c. Hai tranzito m¾c song song.4. b.6 4.M¾c kiÓu C chung. c. M¾c tranzito kiÓu nµo ®Ó cho hÖ sè khuÕch ®¹i dßng vµ ®iÖn ¸p lín h¬n 1? a. Gåm trêng hîp a vµ trêng hîp c. Tuú vµo d¹ng m¹ch. d.

KhuÕch ®¹i sai lÖch gi÷a hai tÝn hiÖu vµo. d. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú cña tÝn hiÖu. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú cña tÝn hiÖu. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt? a. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é A? a. c. Ba c¸ch m¾c. M¹ch lµm viÖc nh mét khãa ®iÖn tö ®ãng më. b. c. d. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú cña tÝn hiÖu. d. Mét c¸ch m¾c.1 8 4. b. b. d. c. c. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é B? a. Hai c¸ch m¾c. KhuÕch ®¹i trùc tiÕp tÝn hiÖu vµo. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i ra nhá h¬n nöa tÝn hiÖu sin. Bèn c¸ch m¾c.1 9 4. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i c¶ hai b¸n kú cña tÝn hiÖu. M¹ch khuÕch ®¹i vi sai cã tÝnh chÊt g×? a. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu. b. c. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®aÞ chÕ ®é D? a. Lµ tÇng cuèi cïng cña bé khuÕch ®¹i. d. b. M¹ch lµm viÖc nh mét khãa ®iÖn tö ®ãng më. KhuÕch ®¹i tÝn hiÖu bÊt kú. KhuÕch ®¹i ngâ vµo. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. ThÕ nµo lµ m¹ch khuÕch ®¹i chÕ ®é C? a. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i ra nhá h¬n nöa tÝn O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O O 100 . Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i ra nhá h¬n nöa tÝn hiÖu sin.2 0 c¸ch m¾c? a. d. b. b. b. KhuÕch ®¹i trung gian. Tïy vµo yªu cÇu cña m¹ch ®iÖn.3 4.1 7 4. c. Cho ra t¶i c«ng suÊt lín nhÊt cã thÓ. c. M¹ch lµm viÖc nh mét khãa ®iÖn tö ®ãng më. c.1 4 4. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i ra nhá h¬n nöa tÝn hiÖu sin. Lµ chÕ ®é khuÕch ®¹i mét b¸n kú cña tÝn hiÖu.1 6 4. M¹ch khuÕch ®¹i Darlington ®îc dïng lµm g×? a. KhuÕch ®¹i ngâ ra. d. Cã ®é mÐo hµi nhá vµ c«ng suÊt lín nhÊt. TÊt c¶ ®Òu sai.1 5 4.

H×nh thøc tæ chøc: Tæ chøc theo nhãm nhá mçi nhãm tõ 2 . VËt liÖu (nh÷ng thø tiªu hao trong qu¸ tr×nh thùc hµnh): C¸c linh kiÖn thô ®éng rêi C¸c tranzito dïng ®Ó l¾p m¹ch theo yªu cÇu thùc hµnh M¹ch in Nhùa th«ng Ch× hµn Bµi thùc hµnh 1: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch cùc E chung (E-C) L¾p r¸p m¹ch: . Gi¸o viÖn híng dÉn ban ®Çu häc sinh thùc hiÖn c¸c néi dung díi sù theo dâi. Nghiªn cøu. M¹ch lµm viÖc nh mét khãa ®iÖn tö ®ãng Ho¹t ®éng iii: Thùc hµnh t¹i xëng trêng a.4 häc sinh. c. hiÖu chØnh. thùc hµnh): Dông cô.1. S¬ ®å c¸c m¹ch ®iÖn thùc tÕ M¸y ®o VOM hiÓn thÞ sè hoÆc hiÓn thÞ kim M¸y hiÖn sãng hai tia 40 MHz M¸y tÝnh vµ phÇn mÒm thiÕt kÕ m¹ch Bé nguån cho thÝ nghiÖm Má hµn a. thiÕt bÞ.hiÖu sin. vËt liÖu dïng cho thÝ nghiÖm: 3. M¹ch khuÕch ®¹i m¾c theo kiÓu E-C: Theo s¬ ®å m¹ch ®iÖn +V +V C¸c bµi thùc hµnh Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Vi: Ngâ vµo Rb2 Rc = 1KΩ Re = 100Ω Re Vi: Ngâ vµo Re Rc = 1KΩ Re = 100Ω 101 . më. thiÕt bÞ (nh÷ng thø kh«ng tiªu hao trong qu¸ tr×nh b. Dông cô. Néi dung: - Thùc hµnh l¾p r¸p c¸c m¹ch khuÕch ®aÞ dïng tranzito . d. söa ch÷a c¸c m¹ch khuÕch ®¹i dïng tranzito b. chØ dÉn cña gi¸o viªn.

12 V vµo m¹ch ®iÖn t¨ng dÇn ®iÖn ¸p. Bµi thùc hµnh 2: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch cùc B chung (B-C) .Rb1 = 22KΩ Rb2 = 1. ghi l¹i sè liÖu vµ cho nhËn xÐt vÒ mèi t¬ng quan gi÷a c¸c yÕu tè: 3V 4V 5V 6V 7V 8V 9V 10V 11V 12V §iÖn ¸p Vc Vb - Cho tÝn hiÖu h×nh sin ngâ vµo 1Vpp.Cho tÝn hiÖu h×nh sin ngâ vµo 1Vpp. 6V. Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra khi t¨ng nguån vµ cho nhËn xÐt.8KΩ Cho nguån cung cÊp ®iÒu chØnh ®îc tõ 3 – 12 v vµo m¹ch ®iÖn t¨ng dÇn ®iÖn ¸p. 6V.Thùc hiÖn tÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p trong c¸c trêng hîp.8KΩ Rb1 = 220KΩ . 12V t¨ng dÇn biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo ®Õn 3Vpp quan s¸t d¹ng sãng vµ cho nhËn xÐt. ghi l¹i sè liÖu vµ cho nhËn xÐt vÒ mèi t¬ng quan gi÷a c¸c yÕu tè: §iÖn ¸p Vc Vb 3V 4V 5V 6V 7V 8V 9V 10V 11V 12V . .LÇn lît gi÷ nguå ë 3 møc 3V. .M¹ch m¾c theo kiÓu B-C: Theo s¬ ®å m¹ch ®iÖn +V Nguån cung cÊp Rc Vo: Ngâ ra Rb1 Vi: Ngâ vµo Rb2 Re Rc = 1KΩ Re = 100Ω - Rb1 = 22KΩ Rb2 = 1. Bµi thùc hµnh 3: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch cùc C chung (C-C) 102 . 12V t¨ng dÇn biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo ®Õn 3Vpp quan s¸t d¹ng sãng vµ cho nhËn xÐt. Thùc hiÖn tÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p trong c¸c trêng hîp. Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra khi t¨ng nguån vµ cho nhËn xÐt. LÇn lît gi÷ nguå ë 3 møc 3V.Cho nguån cung cÊp ®iÒu chØnh ®îc tõ 3 .

047/ 50v. . ghi l¹i sè liÖu vµ cho nhËn xÐt vÒ mèi t¬ng quan gi÷a c¸c yÕu tè: 3V 4V 5V 6V 7V 8V 9V 10V 11V 12V §iÖn ¸p Vc Vb . Bµi thùc hµnh 4: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch Cascode L¾p r¸p m¹ch: + Vcc R1 C1 + R4 + C4 Q1 R2 Vo C3 Vo C2 Vi + Q2 R3 + R5 R1 = 22KΩ..Kh¶o s¸t m¹ch ®iÖn: 103 . Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra khi t¨ng nguån vµ cho nhËn xÐt.8KΩ Cho nguån cung cÊp ®iÒu chØnh ®îc tõ 3 – 12 v vµo m¹ch ®iÖn t¨ng dÇn ®iÖn ¸p.Cho tÝn hiÖu h×nh sin ngâ vµo 1vpp. 6V.Thùc hiÖn tÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p trong c¸c trêng hîp.LÇn lît gi÷ nguån ë 3 møc 3V. C1 = . . R2 = 10KΩ. C2 = C3 = C4 = 10µF/ 50v .M¾c mach theo kÓu C-C: Theo s¬ ®å m¹ch ®iÖn +V Rb1 Nguån cung cÊp Rc Vi: Ngâ vµo Rb2 Vo: Ngâ ra Re = 1KΩ Rc = 100Ω - Rb1 = 22KΩ Rb2 = 1.8 KΩ. R3 = 1. 12V t¨ng dÇn biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo ®Õn 3Vpp quan s¸t d¹ng sãng vµ cho nhËn xÐt.

vµ R4 cho nhËn xÐt vÒ hÖ sè khuÕch ®¹i tÝn hiÖu. Gi¶i thÝch hiÖn tîng. Cho tÝn hiÖu ngâ vµo cã d¹ng xung vu«ng 2Vpp tÇn sè 1kHz thùc hiÖn l¹i c«ng viÖc vµ cho nhËn xÐt. Dïng VOM ®o l¹i chÕ ®é ph©n cùc ®Ó cã nhËn xÐt vÒ d¹ng m¹ch khi cha cã tÝn hiÖu vµo vµ khi cã tÝn hiÖu vµo. + Cho tÝn hiÖu d¹ng sin 3V AC vµo cùc B qua ®iÖn trë h¹n dßng 10k. Cho nhËn xÐt. C. .CÊp nguån cho m¹ch ®iÖn 12VDC §o ®iÖn ¸p ph©n cùc ë c¸c ch©n B.Nguån Vcc = 12V . R2. Quan s¸t vµ vÏ d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra. + TÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng vµ ¸p cña m¹ch ®iÖn.Rb = 120k .Thay ®æi c¸c gi¸ trÞ R1.Q1. E cña c¸c tranzito ®Ó ghi l¹i sè liÖu ë tr¹ng th¸i ph©n cùc tÜnh. . Bµi thùc hµnh 5: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch Darlington  M¹ch khuÕch ®¹i Darlington + Vcc Rb Q1 Q2 Re Vo Vi H× 4.9:M¹ ch khuÕ ® i § alington nh ch ¹ . Cho tÝn hiÖu ngâ vµo d¹ng sin cã biªn ®é 2Vpp quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra vµ cho nhËn xÐt.12: M¹ch khuÕch ®¹i vi sai ë chÕ ®é mét chiÒu 104 . R3. Bµi thùc hµnh 6: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch khuÕch ®¹i vi sai L¸p r¸p m¹ch khuÕch ®¹i vi sai: H×nh 4.Re = 2k2 .X¸c ®Þnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng ®iÖn vµ ®iÖn ¸p cña m¹ch ®iÖn.Q2 Dïng C1815 + Thùc hiÖn l¾p r¸p m¹ch theo s¬ ®å + Dïng ®ång hå VOM ®o ®iÖn ¸p ë c¸c ch©n tranzito vµ ghi l¹i sè liÖu.

. Cho nhËn xÐt trong hai trêng hîp.+ + + + + Nguån Vcc = ± 12V Q1.15: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A t¶i dïng ®iÖn trë + Nguån Vcc = 12V + Rc = 2 kΩ + Rb = 220KΩ + C = 0.1μf / 50v + Q = D401 §o diÖn ¸p ph©n cùc C cña tranzito vµ hiÖu chØnh l¹i ®iÖn trë R b sao cho ®iÖn ¸p ph©n cùc C = 1/2 Vcc (=6V) Cho tÝn hiÖu ngâ vµo d¹ng sin Vi = 1v/ 50 Hz. Gi¶i thÝch hiÖn tîng. + G¾n t¶i ngâ ra cùc C 100Ω qua tu liªn l¹c 1μF quan s¸t d¹ng sãng vµ nhËn xÐt Khi t¶i gi¶m dÇn. Q2: C1815 Rc1=Rc2 = 10 kΩ Re = 1 kΩ RB1= RB2 = 220 kΩ .Cho tÝn hiÖu d¹ng sin ngâ vµo B1 vµ B2 3VAC /50 Hz qua hai ®iÖn trë h¹n dßng 10 kΩ.Cho tÝn hiÖu ngâ vµo ë 01 cùc B vµ quan s¸t d¹ng sãng ngâ ra. M¾c m¹ch theo s¬ ®å díi ®©y: 105 . Bµi thùc hµnh 7: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹chkhuÕch ®¹i c«ng suÊt chÕ ®é A * L¾p r¸p m¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®¬n: (chÕ ®é A) M¹ch khuÕch ®¹i dïng ®iÖn trë nh s¬ ®å díi ®©y: H×nh 4.Thùc hiÖn l¾p r¸p trªn panen ch©n c¾m . Dïng m¸y hiÖn sãng ®o biªn ®é ngâ vµo vµ ®o biªn ®é ngâ ra: + TÝnh hÖ sè kuÕch ®¹i cña m¹ch ®iÖn (hÖ sè khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p) + Quan s¸t d¹ng sãng tÝn hiÖu ngâ vµo vµ ngâ ra cho nhËn xÐt. Quan s¸t d¹ng sãng ngâ ra trªn C1 vµ C2. .§o diÖn ¸p ph©n cùc trªn c¸c ch©n B vµ C cña tranzito Q1 vµ Q2 cho nhËn xÐt vµ gi¶i thÝch kÕt qña ®o.

Q2 : cÆp = tranzito hæ bæ ®èi xøng D468. ¸p cña m¹ch + Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ra + NhËn xÐt tÝn hiÖu ngâ ra trong tr¬nghf hîp dïng biÕn ¸p vµ kh«ng dïng biÕn ¸p Bµi thùc hµnh 8: Thùc hµnh l¾p r¸p m¹ch c«ng suÊt chÕ ®é B .C * L¾p r¸p m¹ch khuÕch ®¹i ®Èy kÐo ghÐp ra dïng tô: M¾c m¹ch theo s¬ ®å díi ®©y: H×nh 4. B562 hoÆc t¬ng ®¬ng + Q3: C945 hoÆc C1815 + R4: 2k2 + R1: 4k7 + R2: 470 Ω + R3100k Ω + Rt: Loa 8 Ω hoÆc ®iÖn trë R = 10 Ω + VR: 100 k Ω 106 .H×nh 4. + TÝnh hÖ sè khuÕch ®¹i dßng.20: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo ghÐp tô + Nguån Vcc = 12V + Q1. ®iÖn trë Rc ®îc thay b»ng biÕn ¸p T cã N1=100 Ω. N2= 8Ω Cho tÝn hiÖu d¹ng sin 1VAC.18: M¹ch khuÕch ®¹i c«ng suÊt ®Èy kÐo dïng biÕn ¸p Trong s¬ ®å m¹ch ®iÖn.

......ChÕ ®é ho¹t ®éng cña Q3 . Q3....................................... + E cña Q1 vµ Q2: ...ChÕ ®é ho¹t ®éng cña Q1..§o vµ ghi nhËn ®iÖn ¸p trªn c¸c ch©n cña tranzito Q1................ ....Gi¶i thÝch nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña toµn m¹ch 107 ...... + B vµ C cña Q3: ............. Q2... ................ .+ C1: 10 mF + C2: 470mF . Q2 ...§iÒu chØnh VR sao cho ®iÖn ¸p ngâ ra = Vcc/2.. Quan s¸t vµ vÏ d¹ng tÝn hiÖu ngâ ra trªn c¸c ch©n..Cho tÝn hiÖu ngâ vµo cã d¹ng sin 1 kHz............

biÕn ®æi c¸c tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn. • M¹ch xÐn. VÒ nguyªn t¾c. bÊt kú mét bé dao ®éng kh«ng ®iÒu hoµ nµo còng ®îc coi lµ mét dao ®éng kh«ng sin. . • ThiÕt kÕ c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito ®¬n gi¶n theo yªu cÇu kÜ thuËt..Bµi 5 C¸c m¹ch øng dông dïng tranzito m· bµi: cie 01 09 05 Giíi thiÖu: Ngoµi c«ng dông chÝnh lµ khuÕch ®¹i tranzito cßn cã c¸c c«ng dông kh¸c lµ t¹o ra c¸c nguån tÝn hiÖu. Néi dung: • M¹ch dao ®éng. thay thÕ c¸c linh kiÖn vµ m¹ch ®iÖn tö trong thùc tÕ. häc viªn cã n¨ng lùc: • Gäi tªn c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito chÝnh x¸c trªn s¬ ®å m¹ch ®iÖn vµ thùc tÕ. Môc tiªu thùc hiÖn: Häc xong bµi häc nµy. do ®ã ®îc sö dông rÊt thuËn tiÖn trong c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp cã rung ®éng c¬ häc lín. • L¾p r¸p c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito ®¬n gi¶n ®¹t yªu cÇu kü thuËt. Nghiªn cøu c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito lµ nhiÖm vô quan träng cña ngêi thî söa ch÷a ®iÖn tö trong kiÓm tra. nhÊt lµ trong c¸c m¹ch ®iÖn tö ®¬n gi¶n. söa ch÷a c¸c m¹ch øng dông ®¹t yªu cÇu kü thuËt. M¹ch dao ®éng ®a hµi: • Trong kü thuËt. . xÐn tÝn hiÖu. æn ®Þnh nguån ®iÖn cung cÊp. • KiÓm tra. Ho¹t ®éng I: Häc lÝ thuyÕt trªn líp cã th¶o luËn 5.1.1. ghim møc tÝn hiÖu. biÕn ®æi nguån trong m¹ch ®iÖn nh t¹o c¸c xung ®iÒu khiÓn. .C¸c m¹ch dïng tranzito BJT chÞu va ch¹m c¬ häc. tranzito BJT ngµy cµng ho¹t ®éng ®îc ë tÇn sè cao cã tÝnh æn ®Þnh. Víi c¸c u ®iÓm trªn. m¹ch øng dông dïng tranzito BJT ®îc sö dông réng r·i trong c¸c d©y chuyÒn c«ng nghiÖp vµ trong ®êi sèng x· héi.Víi sù tiÕn bé cña lÜnh vùc vËt lý chÊt r¾n. ®Ó t¹o ra c¸c dao ®éng kh«ng sin ngêi ta thêng dïng c¸c bé dao ®éng tÝch tho¸t. Trong c¸c bé dao ®éng sin ngoµi c¸c linh kiÖn ®iÖn tö. • M¹ch æn ¸p..1. trong m¹ch cßn cã m¹ch dao ®éng gåm hai phÇn tö ph¶n kh¸ng lµ cuén d©y (L) vµ tô ®iÖn (C) Trong c¸c bé dao ®éng tÝch tho¸t phÇn tö tÝch tr÷ n¨ng lîng ®îc n¹p ®iÖn vµ sau ®ã nhê thiÕt bÞ chuyÓn m¹ch nã phãng ®iÖn ®Õn mét møc x¸c 108 . M¹ch dao ®éng: 5.Tranzito BJT ngµy cµng cã tuæi thä cao nªn cµng ®îc sö dông réng r·i trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö thay thÕ cho c¸c ®Ìn ®iÖn tö ch©n kh«ng.

Tuy vËy. R3 lµm gi¶m ¸p vµ còng lµ ®iÖn trë t¶i cÊp nguån cho Q1. C¸c trÞ sè cña c¸c linh kiÖn R cµ C cã t¸c dông quyÕt ®Þnh ®Õn tÇn sè dao ®éng cña m¹ch. cùc B cña tranzito Q1 cã ®iÖn ¸p d¬ng h¬n ®iÖn ¸p cùc B cña tranzito Q2.1.  Nguyªn lý häat ®éng Nh ®· nªu trªn.1 minh ho¹ cÊu t¹o cña m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng tranzito vµ c¸c linh kiÖn R vµ C .1. ®a tÝn hiÖu xung tõ tranzito Q1 sang tranzito Q2 vµ ngîc l¹i. NÕu viÖc phãng ®iÖn ®îc thùc hiÖn qua ®iÖn trë th× gÇn nh toµn bé n¨ng lîng ®îc tÝch luü ®Òu ®îc tiªu hao díi d¹ng nhiÖt. Gi¶ sö ph©n cùc cho tranzito Q1 cao h¬n. kh«ng thÓ cã c¸c tranzito vµ linh kiÖn ®iÖn trë vµ tô ®iÖn gièng nhau tuyÖt ®èi. H×nh 5. v× chóng ®Òu cã sai sè. Q2.1. c¸c linh kiÖn ®iÖn trë vµ tô ®iÖn t¬ng øng cã cïng trÞ sè: R1 = R4. Q2 lo¹i npn. c¸c nh¸nh m¹ch cã tranzito Q1 vµ Q2 ®èi xøng nhau: 2 tranzito cïng th«ng sè vµ cïng lo¹i npn. sÏ cã mét trong hai tranzito dÉn tríc hay dÉn m¹nh h¬n. C2 cã t¸c dông liªn l¹c. C¸c tô C1. C1 = C2. Q1 dÉn tríc Q2. - H×nh 5. gãp phÇn lµm cho m¹ch dao ®éng.1 cã cÊu tróc ®èi xøng: c¸c tranzito cïng th«ng sè vµ cïng lo¹i (hoÆc npn hoÆc pnp). ngêi ta thêng dïng c¸c tranzito Q1. M¹ch cã thÓ c«ng t¸c ë ba chÕ ®é: ChÕ ®é tù dao ®éng gäi lµ tr¹ng th¸i tù kÝch (kh«ng æn) ChÕ ®é ®ång bé (®¬n æn) ChÕ ®é ®îi (lìng æn) 5. C lµ chñ yÕu. C t¹o ra c¸c xung vu«ng ho¹t ®éng ë chÕ ®é tù dao ®éng. R3 cã t¸c dông ph©n cùc cho c¸c tranzito Q1. R2 = R3. c¸c linh kiÖn R vµ C cã cïng trÞ sè nh nhau.1.1: M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn M¹ch trªn H×nh 5.®Þnh nµo ®ã råi l¹ ®îc n¹p ®iÖn. Th«ng thêng m¹ch dïng R. C¸c ®iÖn trë R1. • M¹ch dao ®éng ®a hµi lµ m¹ch dao ®éng tÝch tho¸t t¹o ra c¸c xung vu«ng. trong thùc tÕ.M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn: §Þnh nghÜa: M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn lµ m¹ch dao ®éng tÝch tho¸t dïng R. lµm cho ®iÖn ¸p t¹i ch©n C cña Q1 109 . trong m¹ch trªn H×nh 5. cho nªn khi cÊp nguån V cc cho m¹ch ®iÖn.  CÊu t¹o Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn. C¸c linh kiÖn trong m¹ch cã nh÷ng chøc n¨ng riªng. Q4. Nh vËy m¹ch dao ®éng tÝch tho¸t thêng gåm hai phÇn tö chÝnh ®ã lµ: Cuén d©y (L) vµ ®iÖn trë (R) hoÆc tô ®iÖn (C) vµ ®iÖn trë (R). C¸c ®iÖn trë R2.

nªn viÖc l¾p r¸p m¹ch dao ®éng. lµm ®iÖn ¸p t¹i ch©n B cña Q1 gi¶m thÊp. c«ng nghÖ chÕ t¹o IC rÊt ph¸t triÓn. R3: ®iÖn trë ph©n cùc B cho tranzito Q1 vµ Q2 C1.2: D¹ng xung trªn c¸c tranzito Q1 vµ Q2 theo thêi gian Tõ ®ã. chóng ta cÇn n¾m v÷ng cÊu t¹o vµ ho¹t ®éng cña m¹ch dao ®éng ®a hµi dïng tranzito. ta cã: T = 2 x 0. R2 . §Õn khi tô C1 n¹p ®Çy. ta cã c«ng thøc tÝnh tÇn sè xung nh sau: f= 1 1 = 0. Tuy vËy. tô C1 n¹p ®iÖn tõ nguån qua R2. m¹ch sÏ gi÷ tr¹ng th¸i nµy nÕu kh«ng cã sù t¸c ®éng tõ bªn ngoµi.C 2 ) T f= (5. ®iÖn ¸p d¬ng trªn ch©n tô t¨ng ®iÖn ¸p cho cùc B cña Q2. cßn gäi lµ tô håi tiÕp xung dao ®éng Q1 Q2 t t H×nh 5. Q2 nhanh chãng ngng dÉn. + ë trang th¸i b×nh thêng. dßng IB1 t¨ng cao dÉn ®Õn Q1 dÉn b·o hßa. Q1 tõ tr¹ng th¸i dÉn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn.R3 . qu¸ tr×nh diÔn ra ngîc l¹i.4) Ngµy nay.69 . t2: thêi gian n¹p vµ x¶ ®iÖn trªn m¹ch R1. Q2 chuyÓn tõ tr¹ng th¸i ngng dÉn sang tr¹ng th¸i dÉn ®iÖn.1. C2: tô liªn l¹c. C1 = 1.2) Trong ®ã: t1. trong khi ®ã.4 (R B .1) Do m¹ch ®èi xøng. §Õn khi tô C2 n¹p ®Çy. C2 (5.M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn:  CÊu t¹o §Ó dÔ dµng ph©n biÖt gi÷a m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn vµ dao ®«ng ®a hµi ®¬n æn.69 (R2 . T = (t1 + t2) = 0.3) 1 1 ≈ 1. ®Ó vËn dông kiÕn thøc khi söa ch÷a m¹ch trong c¸c thiÕt bÞ. ngêi ta cßn hay dïng IC 555 hoÆc IC sè.69 (R 2 . + M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn còng cã 2 tr¹ng th¸i dÉn b·o hßa vµ tr¹ng th¸i ngng dÉn nhng cã mét tr¹ng th¸i æn ®Þnh vµ mét tr¹ng th¸i kh«ng æn ®Þnh.1. tô C2 ®îc n¹p ®iÖn tõ nguån qua R3 ®Õn Q2 vÒ ©m nguån.C1 + R 3 .4. C2) (5. C1 ®Õn Q1 vÒ ©m nguån. Trong khi ®ã. Tô C1 x¶ ®iÖn qua mèi nèi B-E cña Q2 lµm cho dßng IB2 t¨ng cao lµm cho tranzito Q2 dÉn b·o hoµ.gi¶m. ngêi häc cÇn chó ý c¸ch m¾c c¸c linh kiÖn trªn m¹ch. chu kú T ®îc tÝnh b»ng thêi gian tô n¹p ®iÖn vµ x¶ ®iÖn trªn m¹ch. C1+R3 . lµm cho cùc B cña Q2 gi¶m xuèng.2.C) T (5. Trªn cùc C cña 2 tranzito Q1 vµ Q2 xuÊt hiÖn c¸c xung h×nh vu«ng. Khi ngâ vµo nhËn mét xung kÝch thÝch th× ngâ ra sÏ nhËn ®îc mét xung cã ®é réng tïy thuéc vµo tham sè cña m¹ch vµ tham sè 110 . 5. ngoµi viÖc dïng tranzito. khi ®iÖn ¸p cÊp nguån.

tranzito Q2 chuyÓn tõ tr¹ng th¸i dÉn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn.7 v t Vc c VC1 VB2 0. lóc nµy ®iÖn thÕ t¹i cùc C cña Q2 t¨ng cao qua tô C2 lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña Q1 t¨ng. Vcc Rc1 C1 Rb2 Rb1 C2 Rc2 Q1 Rb C'2 Q2 -Vb Vi H×nh 5. sau thêi gian xung ra m¹ch sÏ tù trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu.3 V tranzito Q1 ngng dÉn.Khi cã xung ©m t¸c ®éng vµo cùc B cña tranzito Q2 lµm cho Q2 tõ tr¹ng th¸i dÉn b·o hoµ chuyÓn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn. lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc BQ2 t¨ng cao Q2 nhanh chãng chuyÓn tr¹ng th¸i tõ ngng dÉn sang tr¹ng th¸i dÉn b·o hoµ.6 V dÉn ®iÖn b·o hßa ®iÖn ¸p trªn cùc C cña Q2 ≈ 0 V. §ång thêi ®iÖn trë Rb nhËn ®iÖn ¸p ©m -VB ®Æt vµo cùc B tranzito Q1 cïng víi ®iÖn ¸p Vcc lÊy tõ ®iÖn trë Rb1 lµm cho cùc B tranzito Q1 cã gi¸ trÞ nhá h¬n 0. nªn m¹ch cßn ®îc gäi lµ m¹ch ®Þnh thêi. tranzito Q1 dÉn b·o hoµ. M¹ch gi÷ nguyªn tr¹ng th¸i nµy nÕu kh«ng cã xung ©m t¸c ®éng tõ bªn ngoµi vµo cùc B tranzito Q2 qua tô C2. qua tô liªn l¹c C2 lµm cho ®iÖn ¸p ph©n cùc B cña Q1 t¨ng cao lµm cho Q1 tõ tr¹ng th¸i ngng dÉn sang tr¹ng th¸i dÉn.nµy cã thÓ ®Þnh tríc. M¹ch ®îc chuyÓn trang th¸i Q1 dÉn b·o hoµ.3) . . lóc nµy tô C1 x¶ ®iÖn qua Q1 lµm cho ®iÖn ¸p ph©n cùc B cña Q2 cµng gi¶m. ®iÖn ¸p trªn cùc C cña Q1 t¨ng cao ≈ Vcc.  Nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña m¹ch (H×nh 5. ®iÖn ¸p t¹i cùc C cña Q2 t¨ng cao.3: M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn . cßn Q1 chuyÓn tõ tr¹ng th¸i dÉn sang tr¹ng th¸i VB1 ngng dÉn trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu. Tô C1 ®îc n¹p ®iÖn tõ nguån qua ®iÖn trë Rc1 qua mèi nèi BE cña Q2 . 0. tô C1 n¹p ®iÖn nhanh tõ Rc1 qua tiÕp gi¸p BEQ2.Khi chÊm døt xung kÝch vµo cùc B cña Q2.Khi cÊp nguån cho m¹ch: Vcc cÊp dßng qua ®iÖn trë Rb2 lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña Q2 t¨ng cao h¬n 0.7 t t 111 t .

C1 (5.3 Q2 ph¶i dÉn b·o hßa nªn: Ic2 = (5.69 Rb2. phô thuéc chñ yÕu vµo tô håi tiÕp vµ ®iÖn trë ph©n cùc Rb2.4: D¹ng sãng ë c¸c ch©n ra cña m¹ch ë H×nh 5.§é réng xung lµ thêi gian t¹o xung ë ngâ ra m¹ch cã xung kÝch thÝch. V× trong thùc tÕ sau khi hÕt thêi gian xung m¹ch kh«ng trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu ngay do tô C1 n¹p ®iÖn qua Rc1 t¨ng theo c«ng thøc τ n¹p = Rc1.RC1 (5. βsat βsat βsat (5. phô thuéc chñ yÕu vµo thêi gian n¹p ®iÖn qua tô.7v) Rb 2 Rb 2 Ic 2 Ic 2 Ic 2 ≈ IB2 > thêng chän IB2 = k .2v) Vcc − Vbesat Vcc ≈ víi (Vbe sat ≈ 0.C1 Tô n¹p ®Çy trong thêi gian 5τ .10) 112 .5) IB2 = Vcc − Vcesat Vcc ≈ Rc 2 Rc 2 víi (VCE sat ≈ 0. nhng thêng chØ tÝnh Th = 4.3  §iÒu kiÖn lµm viÖc cña m¹ch ®¬n æn: a) ChÕ ®é ph©n cùc: §¶m b¶o sao cho tranzito dÉn ph¶i dÉn b·o hßa vµ trong s¬ ®å H×nh 5. M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn cã thÓ lµm viÖc ®îc.6) (k lµ hÖ sè b·o hßa s©u vµ k = 2 ÷ 4) b) Thêi gian ph©n c¸ch: lµ kho¶ng thêi gian nhá nhÊt cho phÐp gi÷a 2 xung kÝch më.H×nh 5.7)  C¸c th«ng sè kü thuËt c¬ b¶n cña m¹ch: . NÕu c¸c xung kÝch thÝch liªn tiÕp cã thêi gian qu¸ ng¾n sÏ lµm cho m¹ch dao ®éng kh«ng lµm viÖc ®îc trong trêng hîp nµy ngêi ta nãi m¹ch bÞ nghÏn. Ta cã c«ng thøc sau: tx = 0.9) §é réng xung t= tx + th (5.Thêi gian håi phôc lµ thêi gian m¹ch chuyÓn tõ tr¹ng th¸i xung trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu.8) . NÕu gäi: Ti: thêi gian lÆp l¹i xung kÝch Tx: thêi gian xung Th: thêi gian phôc håi Ta cã: Ti > Tx + Th (5.

biªn ®é xung vu«ng ©m do Q1 t¹o ra: V1 =Vcc .0. Q1 ngng dÉn. Tuy nhiªn.2V ≈ Vx  Mét sè m¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn kh¸c a) M¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn dïng mét nguån: (H×nh 5.2V ≈ Vcc vµ biªn ®é xung vu«ng d¬ng do Q2 t¹o ra: V2 =Vx . §iÖn trë Ri dïng ®Ó tho¸t dßng x¶ cña tô liªn l¹c tÝn hiÖu ngâ vµo Vi. do kh«ng cã nguån -VB nªn dßng ph©n cùc IB nhá. ®é nhËy tranzito t¨ng. ®iÖn trë RB nèi vá m¸y nªn RB ®îc chän cã trÞ sè nhá h¬n.0.5: M¹ch ®a hµi ®¬n æn dïng mét nguån Trong m¹ch kh«ng dïng nguån -VB.2 V Vc2 = Vcc Rb 2 = Vx Rc1 + Rb 2 Nh vËy. b) M¹ch ®¬n æn cã xung kÝch vµo cùc C 113 .5) Vcc Rc1 Rb2 Rb1 C1 Rc2 Q1 D C2 Vi Ry Rb Q2 H×nh 5.Biªn ®é xung ra: ë tr¹ng th¸i æn ®Þnh. nªn kh¶ n¨ng chèng nhiÔu thÊp. Q2 b·o hßa nªn ta cã: Vc1 ≈ Vcc Vc2 = Vce sat ≈ 0.. §i«t D c¾t bá xung d¬ng kÝch thÝch ®Æt vµo.

7. tô C2 m¾c song song víi m¹ch ®Ó ë kho¶ng thêi gian Q1 xuÊt hiÖn xung tô C2 xem nh nèi t¾t tÝn hiÖu truyÒn th¼ng vÒ cùc B cña Q2 tøc thêi lµm cho Q2 chuyÓn tr¹ng th¸i nhanh.6: Mét d¹ng kh¸c m¹ch ®a hµi ®¬n æn Trong m¹ch. Q2 lµ tranzito ë tr¹ng th¸i b×nh thêng kh«ng dÉn.2. 5. M¹ch dao ®éng ®a hµi lìng æn: * CÊu t¹o: XÐt mét m¹ch ®¶o pha nh giíi thiÖu trªn H×nh 5. D¹ng m¹ch nµy cã kh¶ n¨ng kh¸ng nhiÔu tèt h¬n.2 V ÷ 0. xung ©m ®Æt vµo cùc C cña Q2 qua ®i«t D lµm chuyÓn tr¹ng th¸i lµm viÖc cña m¹ch b»ng c¸ch lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc C cña tranzito Q2 gi¶m thÊp.8 114 . M¹ch ®¬n æn dïng tô gia tèc §Ó chuyÓn nhanh tr¹ng th¸i Q2 tõ ngng dÉn sang b·o hßa. cã nh vËy m¹ch lµm viÖc míi cã hiÖu qu¶ tèt. nªn tô C2 gäi lµ tô gia tèc.Vcc Rc1 Rb2 Rb1 C1 Rc2 RC2 Ri Q1 Q2 C2 Rb Vi H×nh 5.1.1.4 V. c) M¹ch ®¬n æn dïng tô gia tèc: Vcc Rc1 Rb2 Rb1 C1 Rc2 C2 Q1 D Ci Vi Ri Rb Q2 H×nh 5. tuy nhiªn xung kÝch thÝch ph¶i cã biªn ®é ®ñ lín ®Ó lµm cho ®i«t D ph©n cùc thuËn s©u vµ ®i«t D ph¶i dïng lo¹i ®i«t cã ®iÖn ¸p ph©n cùc thuËn VAK nhá kho¶ng 0.

nªn ®ãng vai trß nh mét c«ng t¾c ®ãng më.9: M¹ch dao ®éng ®a hµi lìng æn FF Trªn hai h×nh a vµ b m¹ch ®iÖn hoµn toµn gièng nhau. Khi cã xung d¬ng ®Æt vµo cùc B cña tranzito th× ë ngâ ra ta ®îc mét xung ©m ngîc pha víi ngâ vµo. m¹ch ®îc gäi lµ m¹ch ®¶o pha Khi m¾c mét m¹ch gåm 2 tranzito nh H×nh 5. Gi¶ sö Q1 dÉn tríc cùc C cña Q1 gi¶m 115 . chØ kh¸c nhau ë c¸ch vÏ *Nguyªn lÝ ho¹t ®éng Hai m¹ch Q1 vµ Q2 ®îc m¾c linh kiÖn c©n xøng nhau Rc1 = Rc2 R1 = R2 RB1 = RB2 Q1 vµ Q2: cïng lo¹i Khi th«ng ®iÖn do ®Æc tÝnh cña linh kiÖn trong m¹ch kh«ng hoµn toµn gièng nhau tuyÖt ®èi nªn sÏ cã mét tranzito dÉn tríc.R c R1 b R Q H×nh 5.F) Vcc RC1 RB1 RB2 Q1 R1 R2 Q2 RC2 -Vcc H×nh 5.8: M¹ch ®¶o pha Trong m¹ch tranzito Q ®îc ph©n cùc s©u trong vïng ngng dÉn nhê ®iÖn trë R nèi xuèng mass do ®ã ph©n cùc VBE= 0V.9. M¹ch ®îc gäi lµ m¹ch ®a hµi lìng æn hay FLIP-FLOP Ký hiÖu lµ (F.

M¹ch sÏ gi÷ nguyªn tr¹ng th¸i nµy nÕu kh«ng cã sù t¸c ®éng tõ bªn ngoµi. ®iÖn ¸p t¹i cùc C Q2 Vc = Vcc.10 RC1 RB2 Q1 R1 + Vcc RB1 RC2 Q2 R2 D C -Vcc R H×nh 5. Do ®ã m¹ch cßn ®îc gäi lµ m¹ch lËt *Mét sè ®iÓm cÇn lu ý: 116 .qua RB2 lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña Q2 gi¶m dÇn lµm cho ®iÖn ¸p cùc C Q2 t¨ng qua RB1 lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B Q1 t¨ng cao Q1 dÉn b·o hßa Vc Q2 ≈ 0 qua RB2 ®iÖn ¸p t¹i cùc B Q2 cã gi¸ trÞ ©m Q2 ngng dÉn .10: M¹ch dao ®éng ®a hµi lìng æn nhËn xung t¸c ®éng Tô C vµ ®iÖn trë R lµm thµnh mét m¹ch vi ph©n t¹o ra 2 xung nhän ©m vµ d¬ng tõ xung vu«ng.11: M¹ch vi ph©n Diode c¾t bá phÇn xung d¬ng do bÞ ph©n cùc ngîc. PhÇn xung ©m ®i«t ®îc ph©n cùc thuËn ®Æt xung ©m vµo cùc B cña tranzito Q 1. lóc nµy ®iÖn ¸p t¹i cùc B gi¶m thÊp Q1 ngng dÉn ®iÖn ¸p t¹i cùc C Q1 (Vc1) t¨ng cao qua ®iÖn trë RB2 ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña Q2 t¨ng cao tranzito Q2 dÉn b·o hßa ®iÖn ¸p t¹i cùc C cña Q2 (Vc2) gi¶m thÊp ≈ 0 v qua ®iÖn trë RB1 ®iÖn ¸p ®Æt lªn cùc B cña Q1cã gi¸ trÞ ©m Q1 ngng dÉn hoµn toµn dï ®· chÊm døt thêi gian xung ©m t¸c ®éng.11 Vi V0 H×nh 5. H×nh 5. B»ng c¸ch t¸c ®éng xung ©m vµo tranzito ®ang dÉn b·o hßa nh h×nh 5. m¹ch gi÷ nguyªn tr¹ng th¸i nµy Nh vËy: M¹ch lu«n gi÷ nguyªn tr¹ng th¸i khi kh«ng cã xung t¸c ®éng vµ khi ®æi tr¹ng th¸i th× tr¹ng th¸i míi ®îc x¸c lËp vµ gi÷ æn ®Þnh.

13 Vcc RC1 RB1 RB2 Q1 R3 R1 R2 Q2 R4 RC2 D1 C1 C2 D2 Vi H×nh 5. .12: M¹ch FF dïng nguån ®¬n C¸c ®iÖn trë R1. ë tranzito kh«ng dÉn Vc = Vcc nªn ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc cho ®i«t rÊt cao.. RC1 RB1 RB2 Q1 R1 R2 RC2 Q2 H×nh 5. Do ®ã.§Ó ®¬n gi¶n trong thiÕt kÕ ngêi ta cã thÓ kh«ng dïng nguån -Vcc gäi lµ m¹ch dïng nguån ®¬n hay mét nguån nh H×nh 5.§Ó m¹ch cã thÓ chuyÓn tr¹ng th¸i ®îc liªn tôc tõ mét nguån tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn tõ bªn ngoµi m¹ch cã thÓ ®îc thiÕt kÕ theo H×nh 5.§Ó m¹ch chuyÓn tr¹ng th¸i tèt tèc ®é lµm viÖc nhanh nªn chän nguån cã møc ®iÖn ¸p lµm viÖc thÊp nhng vÉn ph¶i ®¶m b¶o yªu cÇu cña t¶i 117 . khi xung ©m ®Õn kh«ng ®ñ ®Ó ph©n cùc thuËn cho ®i«t. xung t¸c ®éng ph¶i cã biªn ®é thay ®æi ph©n cùc vµ thêi gian ®ñ l©u cho tranzito chuyÓn tr¹ng th¸i lµm viÖc .§Ó chuyÓn tr¹ng th¸i lµm viÖc cña m¹ch ®îc tèt. R2 ®îc m¾c xuèng mass. . M¹ch R3C1 vµ R4C2 vÉn ®îc xem lµ m¹ch vi ph©n cã thªm ph©n cùc phô thuéc Vc cña tranzito.v× thÕ nªn khi cã xung ©m t¸c ®éng ®i«t dÔ dµng bÞ ph©n cùc thuËn. tuy nhiªn ë d¹ng m¹ch nµy do dßng ph©n cùc thÊp nªn dÔ bÞ nhiÔu.12.13: M¹ch chuyÓn tr¹ng th¸i liªn tôc tõ xung kÝch bªn ngoµi Trong m¹ch ®Ó xung t¸c ®éng tõ bªn ngoµi chØ t¸c ®éng vµo tranzito ®ang dÉn th× 2 ®i«t D1 vµ D2 ®îc ph©n cùc b»ng 2 ®iÖn trë R3 vµ R4. ë tranzito dÉn b·o hßa Vc ≈ 0 V nªn ®iÖn ¸p ph©n cùc ngîc cho ®i«t thÊp.

R2.R3 nèi tiÕp víi ®Çu vµo. do m¹ch lµm viÖc kÐm æn ®Þnh khi nguån cung cÊp kh«ng æn ®Þnh hoÆc ®é Èm m«i trêng thay ®æi nªn Ýt ®îc sö dông trong ®iÖn tö c«ng nghiÖp vµ c¸c thiÕt bÞ cÇn ®é æn ®Þnh cao vÒ tÇn sè. 4. Bé phËn nµy b¶n th©n nã ph¶i cã mét nguån cung cÊp Vdc. tÇn sè cña m¹ch dao ®éng chÝnh lµ tÇn sè cña céng hëng riªng cña m¹ch L-C. R2.1. thêng lµ linh kiÖn tÝch cùc nh tranzito nã dÉn c¸c xung ®iÖn ®Òu ®Æn ®Õn c¸c m¹ch céng hëng ®Ó bæ xung n¨ng lîng. M¹ch R-C kh«ng céng hëng tù nhiªn nhng sù dÞch pha cña m¹ch nµy ®îc sö dông ®Ó x¸c ®Þnh tÇn sè cña m¹ch dao ®éng. M¹ch dao ®éng h×nh sin: Dao ®éng h×nh sin cã øng dông réng r·i trong lÜnh vùc ®iÖn tö.14) §iÓm chÝnh lµ m¹ch ®îc m¾c theo kiÓu E chung. R1.14: M¹ch dao ®éng dÞch pha Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: Khi ®îc cÊp nguån Qua cÇu chia thÕ Rb1 vµ Rb2 Q dÉn ®iÖn. §iÓm quan träng cÇn ghi nhí lµ ®êng vßng håi tiÕp ph¶i tho¶ m·n ®iÒu kiÖn lµ pha cña tÝn hiÖu ngâ ra qua m¹ch di pha ph¶i lÖch mét gãc 1800. §èi víi mçi m¹ch dich pha RC ®Ó t¹o ra sù dÞch pha 600 th× C1=C2=C3 Vµ R1=R2=R3. R3 vµ ®îc di pha mét gãc 1800 nªn cã biªn ®é t¨ng cïng chiÒu víi ngâ vµo (Håi tiÕp d¬ng). Sù håi tiÕp tõ cùc C ®Õn cùc B qua c¸c linh kiÖn C1. §iÖn trë R3 cã t¸c dông biÕn ®æi tÇn sè cña m¹ch dao ®éng.4 R1. M¹ch thêng ®îc dïng ®Ó t¹o xung cã tÇn sè ®iÒu chØnh nh m¹ch dao ®éng däc trong kü thuËt truyÒn h×nh.3. C3 vµ R1. H×nh thµnh xung tÝn hiÖu ë ngâ ra.C2.Rc Rb1 Rc (5.11) C1 C2 C3 R3 Vcc V o R1 R2 Rb2 H×nh 5. hoÆc d¹ng tÝn hiÖu ngâ ra sÏ bÞ biÕn d¹ng kh«ng ®èi xøng. . ph¶i ®¶m b¶o ®é dÞch pha vµ ®é lîi võa ®ñ ®Ó bï cho sù suy gi¶m n¨ng lîng trong m¹ch. ®iÖn ¸p t¹i cùc B t¨ng lªn h×nh thµnh chu kú dÉn ®iÖn míi. 6 R12 .C1.2. C2. Cã nhiÒu kiÓu dao ®éng h×nh sin kh¸c nhau nhng tÊt c¶ ®Òu ph¶i chøa hai thµnh phÇn c¬ b¶n sau: .1. 4. C3. tranzito chuyÓn sang tr¹ng th¸i ngng dÉn ®Õn khi x¶ hÕt ®iÖn.1.Bé x¸c ®Þnh tÇn sè: Nã cã thÓ lµ mét m¹ch céng hëng L-C hay mét m¹ch R-C.3. M¹ch dao ®éng L-C: 118 + Q . Tranzito tiÕp tôc dÉn m¹nh ®Õn khi dÉn b·o hoµ th× c¸c tô x¶ ®iÖn lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B Tranzito gi¶m thÊp. M¹ch dao ®éng dÞch pha: (H×nh 5. ®iÖn ¸p trªn cùc C cña Tranzito Q gi¶m ®îc ®a trë vÒ qua m¹ch håi tiÕp C1.5. TÇn sè cña m¹ch dao ®éng fo ®îc tÝnh: fo= 1 2π . nÕu kh«ng tho¶ m·n ®iÒu kiÖn nµy th× m¹ch kh«ng thÓ dao ®éng ®îc.Bé duy tr×: cã nhiÖm vô cung cÊp n¨ng lîng bæ xung ®Õn bé céng hëng ®Ó duy tr× dao ®éng.1. chóng cung cÊp nguån tÝn hiÖu cho c¸c m¹ch ®iÖn tö trong qu¸ tr×nh lµm viÖc. M¹ch céng hëng lµ sù kÕt hîp gi÷a ®iÖn c¶m vµ tô ®iÖn.

M¹ch dao ®éng ba ®iÓm ®iÖn c¶m(Hartley): (h×nh 5. chóng cã tÇn sè céng hëng tù nhiªn phô thuéc vµo kÝch thíc vµ h×nh d¹ng cña phÇn tö gèm dïng lµm linh kiÖn nªn chóng cã 119 . C2 m¾c nèi tiÕp nhau. 4.2. TÝn hiÖu håi tiÕp ®îc lÊy trªn nh¸nh cña cuén c¶m nªn ®îc gäi lµ m¹ch dao ®éng ba ®iÓm ®iÖn c¶m (Hartley) b. m¹ch ®îc ph©n cùc bëi cÇu chia thÕ Rb1 vµ Rb2. M¹ch dao ®éng th¹ch anh:(h×nh 5. M¹ch ®îc ph©n cùc bëi ®iÖn trë Rb. cuén d©y vµ tô C1 t¹o thµnh mét khung céng hëng quyÕt ®Þnh tÇn sè dao ®éng cña m¹ch.3.1. tô C3 lµm nhiÖm vô håi tiÕp d¬ng tÝn hiÖu vÒ cùc B cña tranzito Q ®Ó duy tr× dao ®éng. tô C2 lµm nhiÖm vô håi tiÕp d¬ng tÝn hiÖu vÒ cùc B cña tranzito ®Ó duy tr× dao ®éng. M¹ch dao ®éng ba ®iÓm ®iÖn dung(Colpitts): (H×nh5. trong thùc tÕ ®Ó ®iÒu chØnh tÇn sè dao ®éng cña m¹ch ngêi ta cã thÓ ®iÒu chØnh ph¹m vi hÑp b»ng c¸ch thay ®æi ®iÖn ¸p ph©n cùc B cña Tranzito vµ ®iÒu chØnh ph¹m vi lín b»ng c¸ch thay ®æi hÖ sè tù c¶m cña cuén d©y b»ng lâi chØnh ®Æt trong cuén d©y thay cho lâi cè ®Þnh.16: M¹ch dao ®éng ba ®iÓm ®iÖn dung Trªn s¬ ®å m¹ch ®îc m¾c theo kiÓu E-C víi cuén d©y kh«ng cã ®iÓm gi÷a.15) +V T: BiÕ ¸p dao ® n éng Rb C1 C2 Q Vo: ngâ ra H×nh 5.a. víi cuén d©y cã ®iÓm gi÷a.16) +V Rc C1 C3 Rb1 T: BiÕ ¸p dao ® n éng Vo: Ngâ ra C2 Q Rb2 H×nh 5. TÝn hiÖu ngâ ra ®îc lÊy trªn cuén thø cÊp cña biÕn ¸p dao ®éng.17) Th¹ch anh cßn ®îc gäi lµ gèm ¸p ®iÖn.15: M¹ch dao ®éng h×nh sin ba ®iÓm ®iÖn c¶m Trªn s¬ ®å m¹ch ®îc m¾c theo kiÓu E-C. khung céng hëng gåm cuén d©y m¾c song song víi hai tô C1.

hÖ sè phÈm chÊt rÊt cao, ®é réng b¨ng tÇn hÑp, nhê vËy ®é chÝnh x¸c cña m¹ch rÊt cao. Dao ®éng th¹ch anh ®îc øng dông réng r·i trong c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö cã ®é chÝnh x¸c cao vÒ mÆt tÇn sè nh t¹o nguån sãng mang cña c¸c thiÕt bÞ ph¸t, xung ®ång hå trong c¸c hÖ thèng vi xö lÝ...
+V

Rb

Rc

C1 X C2

Q

Vo: ngâ ra
Re

H×nh 5.17: M¹ch dao ®éng dïng th¹ch anh NhiÖm vô c¸c linh kiÖn trong m¹ch nh sau: Q: tranzito dao ®éng Rc: §iÖn trë t¶i lÊy tÝn hiÖu ngâ ra Re: §iÖn trë æn ®Þnh nhiÖt vµ lÊy tÝn hiÖu håi tiÕp C1, C2: CÇu chia thÕ dïng tô ®Ó lÊy tÝn hiÖu håi tiÕp vÒ cùc B Rb: §iÖn trë ph©n cùc B cho tranzito Q X: th¹ch anh dao ®éng +V: Nguån cung cÊp cho m¹ch Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: Khi ®îc cÊp nguån ®iÖn ¸p ph©n cùc B cho tranzito Q ®ång thêi n¹p ®iÖn cho th¹ch anh vµ hai tô C1 vµ C2 Lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B gi¶m thÊp, ®Õn khi m¹ch n¹p ®Çy ®iÖn ¸p t¹i cùc B t¨ng cao qua vßng håi tiÕp d¬ng C1, C2 ®iÖn ¸p t¹i cùc B tiÕp tôc t¨ng ®Õn khi tranzito dÉn ®iÖn b·o hoµ m¹ch b¾t ®Çu x¶ ®iÖn qua tiÕp gi¸p BE cña tranzito lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cùc B cña tranzito gi¶m ®Õn khi m¹ch x¶ hÕt ®iÖn b¾t ®Çu l¹i mét chu kú míi cña tÝn hiÖu. TÇn sè cña m¹ch ®îc x¸c ®Þnh bëi tÇn sè cña th¹ch anh, d¹ng tÝn hiÖu ngâ ra cã d¹ng h×nh sin do ®ã ®Ó t¹o ra c¸c tÝn hiÖu cã d¹ng xung sè cho c¸c m¹ch ®iÒu khiÓn c¸c tÝn hiÖu xung ®îc ®a ®Õn c¸c m¹ch dao ®éng ®a hµi lìng æn (FF) ®Ó söa d¹ng tÝn hiÖu. 5.2. M¹ch xÐn M¹ch xÐn cßn ®îc gäi lµ m¹ch c¾t ngän tÝn hiÖu nh»m môc ®Ých söa d¹ng, giíi h¹n møc biªn ®é tÝn hiÖu nªn ®îc dïng rÊt phæ biÕn trong c¸c m¹ch ®iÒu khiÓn vµ xö lÝ tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn. M¹ch xÐn cã thÓ dïng ®i«t hoÆc tranzito vµ tuú theo nhu cÇu cña m¹ch ®iÖn mµ cã thÓ xÐn trªn, xÐn díi, hoÆc xÐn ë hai møc ®éc lËp. Trong bµi nµy chØ giíi thiÖu c¸c m¹ch xÐn dïng tranzito. Møc xÐn ®îc x¸c lËp dùa trªn chÕ ®é ph©n cùc cña tranzito.(H×nh 5.18) vïng b·o hoµ Ic vïng khuÕch ®¹i Ib

Q Ic

120
0 Vc Vcc

vïng ng­ng dÉn Uce

H×nh 5.18: §Æc tuyÕn lµm viÖc cña tranzito Do tÝnh chÊt lµm viÖc cña tranzito khi biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo cña m¹ch n»m díi møc ph©n cùc lµm viÖc th× tranzito kh«ng dÉn nªn tÝn hiÖu bÞ xÐn, ngîc l¹i khi tÝn hiÖu ngâ vµo vît qua møc ngìng th× tranzito bÞ dÉn b·o hoµ tÝn hiÖu còng bÞ xÐn. Lîi dông tÝnh chÊt nµy mÇ ngêi ta thiÕt kÕ nªn c¸c m¹ch xÐn dïng tranzito, gåm m¹ch xÐn trªn, m¹ch xÐn díi hoÆc xÐn ë hai møc ®éc lËp 5.2.1. M¹ch xÐn trªn, xÐn díi: M¹ch cã c«ng dông c¾t bá phÇn trªn hay phÇn díi cña tÝn hiÖu ngâ vµo thêng dïng ®Ó t¸ch lÊy tÝn hiÖu riªng trong tÝn hiÖu chung cña nhiÒu thµnh phÇn tÝn hiÖu kh¸c nhau ®îc ®iÒu chÕ díi d¹ng biªn ®é hoÆc dïng ®Ó söa d¹ng tÝn hiÖu, ë d¹ng m¹ch nµy tranzito ®îc ph©n cùc tÜnh ë chÕ ®é AB, B, C, hoÆc D n»m nghiªng sang vïng ngng dÉn, tuú vµo møc tÝn hiÖu cÇn xÐn. Nh ë H×nh 5.19 lµ m¹ch dïng ®Ó t¸ch tÝn hiÖu ®ång bé trong tÝn hiÖu h×nh hçn hîp trong kü thuËt truyÒn h×nh cã ngâ vµo lµ pha d¬ng, m¹ch xÐn trong trêng hîp nµy lµ m¹ch xÐn ë møc díi (c¾t bá phÇn díi cña tÝn hiÖu). V
C2 +V Rc C1

Vc

V i

Q Rb

V o

TÝn hiÖu ngâ vµo: Vi

t

t TÝn hiÖu ngâ ra: Vo H×nh 5.19: M¹ch xÐn ë møc díi

Ho¹t ®éng cña m¹ch nh sau: tranzito ®îc ph©n cùc tÜnh n»m s©u trong cïng ngng dÉn (chÕ ®é C) nhê ®iÖn trë Rb ph©n cùc B cho tranzito xuèng mass Vbe =0v, tranzito ngng dÉn ®iÖn ¸p t¹i cùc C = Vcc. Khi cã tÝn hiÖu cã pha d¬ng ngâ vµo lµm cho ®iÖn ¸p t¹i B t¨ng dÇn lªn nhng cha ®ñ lín lµm cho tranzito dÉn ®iÖn ®Õn khi ®¹t gi¸ trÞ ®ñ lín tranzito chuyÓn tõ tr¹ng th¸i ngng dÉn sang tr¹ng th¸i dÉn ®iÖn, nhanh chãng r¬i vµo vïng khuÕch ®¹i, kho¶ng biªn ®é tÝn hiÖu cßn l¹i ®îc khuÕch ®¹i lÊy ra trªn cùc C. Trong trêng hîp tÝn hiÖu ngâ vµo cã pha ©m th× m¹ch ®iÖn cã cÊu tróc ngîc l¹i nh H×nh 5.20.

121

V
Rb C2

+V

V

Q C1

V i

TÝn hiÖu ngâ vµo: Vi

t

Rc

V o

TÝn hiÖu ngâ ra: Vo

t

H×nh 5.20: M¹ch xÐn ë møc trªn Ngoµi d¹ng m¹ch xÐn ®îc tr×nh bµy ë trªn cßn mét sè d¹ng m¹ch kh¸c dïng ®Ó t¸ch sãng hoÆc t¹o xung kÝch thÝch c¸c tÇng ®iÒu khiÓn. - Ngâ vµo lµ c¸c tÝn hiÖu ®iÒu biªn cã tÇn sè cao. - TÝn hiÖu cã hai b¸n kú d¬ng vµ ©m. - §îc dïng trong c¸c m¹ch t¸ch sãng biªn ®é trong radio - Ngâ ra lµ c¸c tÝn hiÖu ®iÒu biªn cã tÇn sè thÊp. - TÝn hiÖu chØ cßn l¹i mét b¸n kú d¬ng cña chu kú tÝn hiÖu.
Q C1 Re

+V

Rb1

Rb2

Vo: ngâ ra

H×nh 5.21: M¹ch xÐn díi møc kh«ng Trªn s¬ ®å m¹ch ®iÖn H×nh 5.21, tiÕp gi¸p BE cña tranzito ®ãng vai trß nh mét ®iot t¸ch sãng c¾t bá phÇn ©m cña tÝn hiÖu (xÐn díi) ë møc kh«ng v«n, ®ång thêi ®ãng vai trß nh mét m¹ch khuÕch ®¹i dßng ®iÖn tÝn hiÖu ngâ ra lÊy ra trªn cùc E (m¹ch m¾c theo kiÓu C-C). 5.2.2. M¹ch xÐn ë hai møc ®éc lËp: ë m¹ch xÐn nµy tuú vµo nhu cÇu m¹ch ®iÖn mµ ngêi ta chän xÐn hai møc c©n xøng hay hai møc kh«ng c©n xøng. Mét vÊn ®Ò quan träng lµ ë m¹ch xÐn dïng tranzito lµ biªn ®é tÝn hiÖu ngâ vµo ph¶i kh¸ cao ®Ó ®¶m b¶o sao cho vïng tÝn hiÖu bÞ xÐn n»m ngay trong vïng ngng dÉn hoÆc vïng b·o hoµ cña tranzito, tÝn hiÖu lÊy ra n»m trong vïng khuÕch ®¹i. Trong trêng hîp xÐn hai møc ®éc lËp c©n xøng th× tranzito ®îc ph©n cùc ë chÕ ®é khuÕch ®¹i h¹ng A, nÕu xÐn ë hai møc ®éc lËp kh«ng c©n xøng th× tuú vµo yªu cÇu mµ ngêi ta chän tranzito lo¹i pnp hay npn vµ ph©n cùc ë chÕ ®é AB ®Ó t¨ng tuæi thä lµm viÖc cña tranzito.

122

®îc ph©n cùc ë chÕ ®é khuÕch ®¹i AB +V Rb1 C3 Q Rc .3..23: M¹ch xÐn ë hai møc ®éc lËp kh«ng c©n xøng Trªn h×nh vÏ hai m¹ch xÐn ë hai møc ®éc lËp ®èi xøng vµ kh«ng ®èi xøng kh«ng kh¸c nhau chØ kh¸c nhau ë chÕ ®é ph©n cùc ®Ó thay ®æi møc tÝn hiÖu ngâ ra..M¹ch xÐn c©n xøng.TÝn hiÖu ngâ ra bÞ xÐn c¶ trªn lÉn díi c©n xøng Vi:Ngâ vµo Rb2 Vo: Ngâ ra H×nh 5.M¹ch xÐn kh«ng c©n xøng.3.Trong ®ã m¹ch æn ¸p dïng tranzito rÊt th«ng dông trong viÖc cÊp ®iÖn ¸p thÊp.1. dßng tiªu thô nhá cho c¸c thiÕt bÞ vµ m¹ch ®iÖn cã c«ng suÊt tiªu thô thÊp..TÝn hiÖu ngâ ra bÞ xÐn c¶ trªn lÉn díi kh«ng c©n xøng Vi:Ngâ vµo Rb2 Vo: Ngâ ra H×nh 5.. æn ¸p dïng tranzito.1. ViÖc thiÕt kÕ m¹ch ®iÖn còng ®a d¹ng phøc t¹p.. æn ¸p dïng IC. C3 +V Rb1 Rc Q .2. tõ æn ¸p dïng ®i«t zªne. æn ¸p dïng linh kiÖn ®iÖn tö.3. æn ¸p dïng m¹ch ®iÖn tö. æn ¸p mét chiÒu dïng ®Ó æn ®Þnh ®iÖn ¸p cung cÊp bªn trong thiÕt bÞ.. M¹ch æn ¸p 5. Kh¸i niÖm: §Þnh nghÜa: æn ¸p lµ m¹ch thiÕt lËp nguån cung cÊp ®iÖn ¸p æn ®Þnh cho c¸c m¹ch ®iÖn trong thiÕt bÞ theo yªu cÇu thiÕt kÕ cña m¹ch ®iÖn.M¹ch æn ¸p tham sè: 123 . m¹ch ®iÖn cña thiÕt bÞ theo tõng khu vùc. ®é æn ®Þnh mµ trong kü thuËt ngêi ta ph©n chia m¹ch æn ¸p thµnh hai nhãm gåm æn ¸p xoay chiÒu vµ æn ¸p mét chiªu. Ph©n lo¹i: tuú theo nhu cÇu vÒ ®iÖn ¸p.22: M¹ch xÐn ë hai møc ®éc lËp c©n xøng . tõ mét nguån cung cÊp ban ®Çu. Ngµy nay víi tèc ®é ph¸t triÓn cña kü thuËt ngêi ta cã c¸c lo¹i æn ¸p nh: æn ¸p bï tõ. dßng ®iÖn tiªu thô.2. ®îc ph©n cùc ë chÕ ®é khuÕch ®¹i A. 5. Ngêi ta cã thÓ chia m¹ch æn ¸p mét chiÒu thµnh hai nhãm lín lµ æn ¸p tuyÕn tÝnh vµ æn ¸p kh«ng tuyÕn tÝnh (cßn gäi lµ æn ¸p xung).. tõng m¹ch ®iÖn tuú theo yªu cÇu æn ®Þnh cña m¹ch ®iÖn. æn ¸p xoay chiÒu dïng ®Ó æn ¸p nguån ®iÖn tõ líi ®iÖn tríc khi ®a vµo m¹ng côc bé hay thiÕt bÞ ®iÖn. 5.3. M¹ch æn Êp tuyÕn tÝnh dïng tranzito: 5.

5. tuú vµo nhu cÇu m¹ch ®iÖn mµ m¹ch ®îc thiÕt kÕ cã dßng cung cÊp tõ vµi mA ®Õn hÇng tr¨m mA.24) Q Rb + Tranzito æ ¸p n Tô läc ngâ ra Vo: § iÖ ¸p ngâ ra n Vi:§ iÖ ¸p n ngâ vµo + ZENER tô läc æ ®nh n Þ H×nh 5.5 – 0.2.26 M¹ch æn ¸p nµy cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc ®iÖn ¸p ngâ ra vµ cã ®é æn ®Þnh cao nhê ®êng vßng håi tiÕp ®iÖn ¸p ngâ ra nªn cß ®îc gäi lµ æn ¸p cã håi tiÕp.M¹ch lîi dông tÝnh æn ¸p cña ®i«t zªne vµ ®iÖn ¸p ph©n cùc thuËn cña tranzito ®Ó thiÕt lËp m¹ch æn ¸p (H×nh 5. ë c¸c m¹ch ®iÖn cã dßng cung cÊp lín thêng song song víi m¹ch ®îc m¾c thªm mét ®iÖn trë Rc kho¶ng vµi chôc ®Õn vµi tr¨m Ohm nh H×nh 5.2. 124 . ViÖc chän tranzito còng ®îc chän t¬ng thÝch víi dßng tiªu thô cña m¹ch ®iÖn ®Ó tr¸nh d thõa lµm m¹ch ®iÖn cång kÒnh vµ dßng ph©n cùc qua lín lµm cho ®iÖn ¸p ph©n cùc Vbe kh«ng æn ®Þnh dÉn ®Õn ®iÖn ¸p cung cÊp cho t¶i kÐm æn ®Þnh. M¹ch æn ¸p cã ®iÒu chØnh: H×nh 5.25 gäi lµ trë g¸nh dßng. Rc Q Rb + Vo = Vz + Vbe Tranzito æ ¸p n Tô läc ngâ ra Vo: § iÖ ¸p ngâ ra n Vi:§ iÖ ¸p n ngâ vµo + ZENER tô läc æ ®nh n Þ H×nh 5.8v) §iÖn ¸p cung cÊp cho m¹ch ®îc lÊy trªn cùc E cña tranzito.3.24: M¹ch æn ¸p tham sè dïng tranzito npn Q: Tranzito æn ¸p Rb: §iÖn ¸p ph©n cùc B cho tranzito vµ ®i«t zªne ë m¹ch nµy cùc B cña tranzito ®îc gi÷ møc ®iÖn ¸p æn ®Þnh nhê ®i«t zªne vµ ®iÖn ¸p ngâ ra lµ ®iÖn ¸p cña ®iÖn ¸p zªne vµ ®iÖn ¸p ph©n cùc thuËn cña tranzito Vz: §iÖn ¸p zªne Vbe: §iÖn ¸p ph©n cùc thuËn cña Tranzito (0.25: M¹ch æn ¸p tham sè dïng tranzito npn cã ®iÖn trë g¸nh dßng Dßng ®iÖn cÊp cho m¹ch lµ dßng cùc C cña tranzito nªn khi dßng t¶i thay ®æi dßng cùc C thay ®æi theo lµm trong khi dßng cùc B kh«ng thay ®æi. nªn mÆc dï ®iÖn ¸p kh«ng thay ®æi (trªn thùc tÕ sù thay ®æi kh«ng ®¸ng kÓ) nhng dßng t¶i thay ®æi lµm cho t¶i lµm viÖc kh«ng æn ®Þnh.

R2: Ph©n cùc cho Q2 + R3: H¹n dßng cÊp nguån cho Q3 + R4: Ph©n cùc cho zener. M¹ch æn ¸p nµy cã dßng ®iÖn cung cÊp cho m¹ch t¬ng ®èi lín cã thÓ lªn ®Õn vµi Amp vµ ®iÖn ¸p cung cÊp lªn ®Õn hµng tr¨m Volt. do ®iÖn ¸p t¹i ch©n E ®îc gi÷ cè ®Þnh nªn ®iÖn ¸p t¹i cùc C thay ®æi theo ®iÖn ¸p t¹i cùc B nhng ngîc pha. • u nhîc ®iÓm: M¹ch cã u ®iÓm dÔ thiÕt kÕ. R1. §iÖn ¸p ngâ ra cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc kho¶ng 20% so víi thiÕt kÕ nhê biÕn trë Vr. Trong c¸c m¹ch cã dßng cung cÊp thÊp th× kh«ng cÇn ®iÖn trë g¸nh dßng Rc. Q2 dÉn ®iÖn. söa ch÷a tuy nhiªn m¹ch cã nhiÒu nhîc ®iÓm cô thÓ lµ m¹ch kÕm æn ®Þnh khi nguån ngoµi thay ®æi. Ho¹t ®éng cña m¹ch ®îc chia lµm hai giai ®o¹n nh sau: Giai ®o¹n cÊp ®iÖn: Lµ giai ®o¹n lÊy nguån ngoµi cÊp ®iÖn cho m¹ch ®îc thùc hiÖn gåm Rc. qua ®iÖn trë R3 ®Æt vµo cùc B Q2 khuÕch ®¹i ®iÖn ¸p mét chiÒu thay ®æi ®Æt vµo cùc B cña Q1 ®Ó ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p ngâ ra. cÊp ®iÖn æn ®Þnh cho m¹ch. Vr ®Æt vµo cùc B. Q2 vµ ph©n cùc nhê cÇu chia ®iÖn ¸p R1. Q2. + C1: Chèng ®ét biÕn ®iÖn ¸p. dßng qua Q1 cïng víi dßng qua ®iÖn trë Rc g¸nh dßng cÊp nguån cho t¶i. Vr: cÇu chia thÕ ph©n cùc cho B Q3 gäi lµ lÊy mÉu. Ho¹t ®éng cña Q1 trong m¹ch gièng nh mét ®iÖn trë biÕn ®æi ®îc ®Ó æn ¸p. Trong ®ã Q2 dÉn ®iÖn ph©n cùc cho Q1. R6. R6. sôt ¸p trªn nguån t¬ng ®èi lín nªn tæn thÊt c«ng suÊt trªn nguån cao nhÊt lµ c¸c m¹ch cã c«ng suÊt lín cÇn ph¶i cã thªm bé t¶n nhiÖt nªn cång kÒnh. dÔ kiÓm tra. Giai ®o¹n æn ¸p: §iÖn ¸p ngâ ra mét phÇn quay trë vÒ Q3 qua cÇu chia thÕ R5. Q1. + C2: Läc nguån sau æn ¸p c¸ch li nguån víi ®iÖn ¸p mét chiÒu tõ m¹ch ngoµi. cÊp dßng ®iÖn cho m¹ch + Q2: KhuÕch ®¹i ®iÖn ¸p mét chiÒu + Q3: So s¸nh ®iÖn ¸p ®îc gäi lµ dß sai + Rc: Trë g¸nh dßng + R1. t¹o ®iÖn ¸p chuÈn cè ®Þnh cho cùc E Q3 gäi lµ tham chiÕu + R5. R2 Nhê qu¸ tr×nh cÊp ®iÖn tõ nguån ®Õn cùc C cña Q 1. ®é æn ®Þnh kh«ng cao • 125 .26: M¹ch æn ¸p cã ®iÒu chØnh NhiÖm vô cña c¸c linh kiÖn trong m¹ch nh sau: + Q1: Tranzito æn ¸p. R2 lµm cho hai tranzito Q1. Kh«ng c¸ch li ®îc nguån trong vµ ngoµi nªn khi Q1 bÞ thñng g©y ra hiÖn tîng qu¸ ¸p trªn m¹ch g©y h háng m¹ch ®iÖn.Rc Q1 Q2 Tranzito æ ¸p n R4 R5 Vo: § iÖ ¸p ngâ ra n + C2 Vi:§ iÖ ¸p n ngâ vµo R1 + R3 Q3 Vr ZENER R6 R2 C1 Tô läc ngâ ra tô läc æ n ®nh Þ H×nh 5.

3. C5 lµm nhiÖm vô chèng qu¸ ¸p b¶o vÖ tranzito. Giai ®o¹n t¹o nguån.27 C1 D4 D1 C2 D2 C3 + R1 + D3 Q C4 T C6 C7 Vo: ngâ ra R2 +V R3 R4 C5 H×nh 5. C2. dßng ®iÖn biÕn thiªn nµy c¶m øng lªn c¸c cuén thø cÊp h×nh thµnh xung hßi tiÕp vÒ cùc B cña Tranzito Q ®Ó duy tr× dao ®éng gäi lµ dao ®éng nghÑt.3. Giai ®o¹n æn ¸p. R1 gi÷ vai trß lµ m¹ch håi tiÕp xung ®Ó duy tr× dao ®éng. T lµ biÕn ¸p dao ®éng nghÑt ®ång thêi lµ biÕn ¸p t¹o nguån thø cÊp cung cÊp ®iÖn cho m¹ch ®iªn hoÆc thiÕt bÞ. C1. Gi÷ ®iÖn ¸p ngâ ra ®îc æn ®Þnh. D2 lµm nhiÖm vô t¹o ®iÖn ¸p chuÈn cho m¹ch æn ¸p gäi lµ tham chiÕu. Ho¹t ®éng cña m¹ch còng t¬ng tù nh m¹ch æn ¸p cã ®iÒu chØnh gåm cã hai giai ®o¹n. gi¶ thuyÕt ®iÖn ¸p ngâ ra t¨ng ®ång thêi còng lµm cho ®iÖn ¸p ©m ®îc h×nh thµnh tõ D1 vµ C3 còng t¨ng lµm cho ®iÖn ¸p t¹i an«t cña zener D2 t¨ng kÐo theo ®iÖn ¸p t¹i cat«t gi¶m lµm gi¶m dßng ph©n cùc cho Q æn ¸p dÉn ®iÖn yÕu ®iÖn ¸p ngâ ra gi¶m bï l¹i sù t¨ng ban ®Çu gi÷ ë møc æn ®Þnh. 126 . §îc thùc hiÖn bëi mét nh¸nh thø cÊp kh¸c n¾n läc xung ®Ó h×nh thµnh ®iÖn ¸p mét chiÒu cã gi¸ trÞ ©m nhê D1. C3. D3. §îc thùc hiÖn nh sau: §iÖn ¸p mét chiÒu tõ nguån ngoµi ®îc tiÕp tÕ ®Õn cùc C cña Q qua cuén s¬ cÊp cña biÕn ¸p T. T¹o nguån cung cho m¹ch æn ¸p. R2. C4. trong ®ã m¹ch dïng tranzito vµ IC lµ th«ng dông hiÖn nay Chñ yÕu lµ æn ¸p kiÓu xung dïng dao ®éng nghÑt . §Ó hiÓu râ nguyªn t¾c æn ®Þnh ®iÖn ¸p cña m¹ch. C¸c linh kiÖn D1.vµ dßng ®iÖn theo ý muèn. Trong thùc tÕ m¹ch æn ¸p kh«ng tuyÕn tÝnh còng cã nhiÒu d¹ng m¹ch kh¸c nhau. tæn thÊt c«ng suÊt thÊp. Xung dao ®éng nghÑt lÊy trªn cuén thø cÊp kh¸c ®îc n¾n bëi ®i«t D4 vµ läc bëi tô C7 h×nh thanh nguån mét chiÒu thø cÊp cung cÊp ®iÖn ¸p cho m¹ch ®iÖn lóc nµy ®iÖn ¸p ngâ ra cha ®îc æn ®Þnh. R4.5. M¹ch ®iÖn ®iÓn h×nh dïng tranzito cã d¹ng m¹ch ®¬n gi¶n nh h×nh 5. C3 ®Æt vµo cùc B cña tranzito Q qua Diot zener D2 ®iÒu chØnh ®iÖn ¸p ph©n cùc cña tranzito Q ®Ó æn ®Þnh ®iÖn ¸p ngâ ra.27: M¹ch æn ¸p æn ¸p kiÓu xung dïng dao ®éng nghÑt Trong m¹ch Tranzito Q ®ãng vai trß lµ phÇn tö dao ®éng ®ång thêi lµ phÇn tö æn ¸p. M¹ch æn ¸p kh«ng tuyÕn tÝnh: M¹ch æn ¸p kh«ng tuyÕn tÝnh cã nhîc ®iÓm khã thiÕt kÕ nhng cã nhiÒu u ®iÓm nh: cã ®é æn ®Þnh cao ngay c¶ khi nguån ngoµi thay ®æi. Ho¹t ®éng cña m¹ch s¶y ra ngîc l¹i khi ®iÖn ¸p ngâ ra gi¶m còng lµm cho ®iÖn ¸p ©m t¹i Anod cña D2 gi¶m lµm cho ®iÖn ¸p t¹i cat«t t¨ng nªn t¨ng ph©n cùc B cho tranzito Q do ®ã Q dÉn m¹nh lµm t¨ng ®iÖn ¸p ngâ ra bï l¹i sù gi¶m ban ®Çu ®iÖn ¸p ra æn ®Þnh. R4 lµm nhiÖm vô ph©n cùc ban ®Çu cho m¹ch ho¹t ®éng. mét phÇn ®îc ®a ®Õn cùc B cña tranzito qua ®iÖn trë ph©n cùc R3 lµm cho tranzito chuyÓn tr¹ng th¸i tõ kh«ng dÉn ®iÖn sang tr¹ng th¸i dÉn ®iÖn sinh ra dßng ®iÖn ch¹y trªn cuén s¬ cÊp cña biÕn ¸p T. kh«ng g©y h háng cho m¹ch ®iÖn khi æn ¸p bÞ ®¸nh thñng vµ cã thÓ thiÕt kÕ ®îc c¸c møc ®iÖn ¸p.

ngêi ta cßn cã thÓ dïng. §iÖn tö c«ng suÊt.......... NguyÔn X©n Mai TS. NXB Gi¸o dôc........ Hµ Néi.... kÓ c¶ tranzito. cho c¸c m¹ch ®iÖn trong thiÕt bÞ theo yªu cÇu thiÕt kÕ cña m¹ch ®iÖn. NXB Gi¸o dôc.. 127 .. Basic electronics .. KÜ thuËt ®iÖn tö..... dß sai.............. tõ .. KÜ thuËt ®iÖn tö.. NXB Gi¸o dôc..... Trong c¸c m¹ch cÇn cã dßng tiªu thô lín.... §iÖn tö c¬ së TËp 1... C¸c øng dông cña m¹ch dïng tranzito trong kü thuËt.. 2001..... tÝnh chÊt.... Ph©n tÝch m¹ch tranzito. b) Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng hai tranzito cã cïng th«ng sè vµ cïng lo¹i......... NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt.. HCM.. 2005. NXB Khoa häc ....1: H·y ®iÒn vµo chç trèng nh÷ng néi dung thÝch hîp: a) M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn lµ ...27 chØ ®îc dïng cung cÊp nguån cho c¸c m¹ch ®iÖn cã dßng tiªu thô nhá vµ sù biÕn ®éng ®iÖn ¸p ngâ vµo thÊp.. Hµ Néi.. Ph©n biÖt ®îc sù kh¸c nhau vµ gièng nhau cña c¸c lo¹i m¹ch ... th¶o luËn tæ Tµi liÖu tham kh¶o: NguyÔn TÊn Phíc NguyÔn Kim Giao...... Ho¹t ®éng ii..... NXB Tæng hîp TP... c) Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn.... Electronic Technology...... 2003 Gi¸o tr×nh kÜ thuËt m¹ch ®iÖn tö... d) Ngoµi c¸c linh kiÖn R vµ C ®îc ®a vµo m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng tranzito hoÆc. Hµ Néi.. Hµ Néi... e) M¹ch xÐn cßn ®îc gäi lµ m¹ch....... c¸c thµnh phÇn cña hÖ thèng æn ¸p ®îc hoµn chØnh ®Çy ®ñ sÏ cã: æn ¸p............. 2003. 2 .. 1996..®Ó t¹o tÇn sè dao ®éng æn ®Þnh vµ chÝnh x¸c.. Lª Xu©n ThÕ §Æng v¨n ChuyÕt NguyÔn BÝnh m¹ch ®iÖn tö trong c«ng nghiÖp.. 2001..X· héi. dïng nhiÒu linh kiÖn h¬n.. tham chiÕu...... §µm Xu©n HiÖp Néi dung cÇn nghiªn cøu: - CÊu t¹o. Tù nghiªn cøu tµi liÖu. nguyªn lÝ ho¹t ®éng cña c¸c m¹ch øng dông dïng tranzito....... 2003 KÜ thuËt ®iÖn tö 1. c¸c linh kiÖn quyÕt ®Þnh tÇn sè dao ®éng lµ ........... §ç xu©n Thô §ç Thanh H¶i... 2002...... C©u hái vµ bµi tËp a. NXB Thèng kª...M¹ch ®iÖn H×nh 5.. nguyªn nh©n t¹o cho m¹ch dao ®éng ®îc lµ do.. Hµ Néi....... g) æn ¸p lµ m¹ch thiÕt lËp nguån cung cÊp ®iÖn . lÊy mÉu vµ b¶o vÖ nÕu hÖ thèng nguån cÇn ®é an toµn cao......... C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan H·y ®iÒn vµo chç trèng néi dung thÝch hîp víi c©u gîi ý díi ®©y: 5... Hµ Néi. f) Møc xÐn dïng tranzito ®îc x¸c lËp dùa trªn .. tÇm dß sai réng th× cÊu tróc m¹ch ®iÖn phøc t¹p h¬n.........

thêng gäi lµ ®é réng xung. H·y cho biÕt: a) §é réng xung cña m¹ch b) TÇn sè cña m¹ch c) Tæng trë cña m¹ch H·y lùa chän ph¬ng ¸n mµ häc viªn cho lµ ®óng nhÊt trong c¸c c©u gîi ý díi ®©y vµ t« ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b c d 5.1 Thêi gian ph©n c¸ch lµ: O O O O 0 a. Thêi gian håi phôc tr¹ng th¸i xung 128 . C=0. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn 5. Rb = 47K.9 XÐt vÒ mÆt nguyªn lÝ cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc tr¹ng O O O O th¸i dÉn hay kh«ng dÉn cña tranzito b»ng c¸ch: a. §o ®iÖn ¸p ph©n cùc c.Tr¶ lêi nhanh c¸c c©u hái díi ®©y: 5.8 S¬ ®å m¹ch dao ®éng ®a hµi ®¬n æn dïng tranzito O O O O kh¸c m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng tranzito ë yÕu tè sau: C¸c linh kiÖn trong m¹ch m¾c kh«ng ®èi xøng TrÞ sè c¸c linh kiÖn trong m¹ch kh«ng ®èi xøng C¸ch cung cÊp nguån d.1 §é réng xung lµ: O O O O 1 a. Thêi gian gi÷a hai xung kÝch thÝch vµo m¹ch c.4: Muèn cho mét tranzito lu«n dÉn tríc khi cÊp nguån. Thêi gian gi÷a hai xung liªn tôc t¹i ngâ ra cña m¹ch b. 5. khi ®iÖn ¸p ph©n cùc trªn hai tranzito hoµn toµn gièng nhau. 3: Muèn thay ®æi thêi gian ng¾t më. Nh×n c¸ch ph©n cùc cña m¹ch b. cÇn thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo? 5.7: Cho mét m¹ch ®iÖn cã Re = 4. Thêi gian xuÊt hiÖn xung ë ngâ ra b.5: Víi nguån cung cÊp 12V tÇn sè 1kHz dßng ®iÖn t¶i I C = 10mA dïng tranzito C1815 (β=100) h·y chän c¸c linh kiÖn RC cho m¹ch. X¸c ®Þnh ngâ vµo vµ ra cña m¹ch d.01µF. 5.2: Muèn thay ®æi tÇn sè cña m¹ch dao ®éng ®a hµi chóng ta nªn thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo ? 5. cÇn thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo? 5. Thêi gian xuÊt hiÖn xung d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. H·y lµm bµi tËp díi ®©y theo c¸c sè liÖu ®· cho: 5. 5. Thêi gian tån t¹i xung kÝch thÝch. Thêi gian xung kÝch thÝch c.6: H·y cho biÕt nguyªn nh©n v× sao mét m¹ch dao ®éng kh«ng thÓ t¹o dao ®éng ®îc.7K. Dïng tranzito C1815 (β=100) víi nguån cung cÊp 12V.

Linh kiÖn lµm t¶i gi¶ cho m¹ch.Ch× hµn. Linh kiÖn thùc tËp: .Thùc tËp: Tõ 1-2 häc sinh trong mét nhãm 3. Cã thêi gian chuyÓn tr¹ng th¸i nhanh d. . .5.Bé dông cô cÇm tay nghÒ ®iÖn tö . . Néi dung: L¾p r¸p c¸c m¹ch dao ®éng ®a hµi c¬ b¶n.1 3 5. Cã biªn ®é lín c. Cã nguån cung cÊp thÊp d.§îc tæ chøc thùc hµnh t¹i xëng thùc tËp . TÊt c¶ ®Òu ®óng M¹ch ®a hµi ®¬n æn cã tô gia tèc cã u ®iÓm: a.M¹ch in ®· ®îc thiÕt kÕ s¬ ®å s½n. Thêi gian gi÷a hai xung xuÊt hiÖn ë ngâ ra Thêi gian håi phôc lµ: a. . DÔ trong thiÕt kÕ m¹ch b. m¹ch xÐn.M¸y ®o VOM vµ DVOM .Linh kiÖn ®iÖn tö rêi c¸c lo¹i. Thêi gian tõ khi xuÊt hiÖn xung ®Õn khi trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu b. Dông cô thùc tËp: .L¾p r¸p m¹ch theo s¬ ®å cho tríc: + L¾p m¹ch 129 . . Cã c«ng suÊt tiªu thô thÊp c. Qui tr×nh thùc hiÖn: L¾p r¸p m¹ch dao ®éng ®a hµi dïng tranzito: . Thêi gian m¹ch ë tr¹ng th¸i æn ®Þnh d.D©y nèi m¹ch ®iÖn. Cã ®é réng xung nhá b.M¸y hiÖn sãng 2 kªnh 40MHz 4. Cã thêi gian håi phôc ng¾n Ho¹t ®éng iii: Thùc hµnh t¹i xëng trêng O O O O O O O O O O O O 1.Panel ch©n c¾m nhá. Thêi gian tån t¹i xung c. H×nh thøc tæ chøc thùc hiÖn . m¹ch æn ¸p 2.1 4 d. nhùa th«ng 5. Thêi gian tõ tr¹ng th¸i xung trë vÒ tr¹ng th¸i ban ®Çu M¹ch ®a hµi ®¬n æn dïng mét nguån cã u ®iÓm a.1 2 5.Quan s¸t thao t¸c mÉu cña gi¸o viªn .

sau ®ã cho nhËn xÐt.+ Thö m¹ch + Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra + Thay ®æi c¸c gi¸ trÞ R. sau ®ã cho nhËn xÐt.L¾p r¸p m¹ch theo s¬ ®å cho tríc: + L¾p m¹ch + Thö m¹ch + Thay ®æi c¸c gi¸ trÞ ph©n cùc cña m¹ch. gi¸ trÞ c¸c tÝn hiÖu ngâ vµo vµ cho nhËn xÐt + §o ®iÖn ¸p ph©n cùc trªn c¸c ch©n tranzito khi m¹ch ho¹t ®éng vµ lóc m¹ch kh«ng ho¹t ®«ng. ®é réng xung. C vµ cho nhËn xÐt + §o ®iÖn ¸p ph©n cùc trªn c¸c ch©n tranzito khi m¹ch ho¹t ®éng vµ lóc m¹ch kh«ng ho¹t ®«ng. L¾p r¸p m¹ch æn ¸p dïng tranzito: . sau ®ã cho nhËn xÐt.L¾p r¸p m¹ch theo s¬ ®å cho tríc: + L¾p m¹ch + Thö m¹ch + Quan s¸t d¹ng sãng ngâ vµo vµ ngâ ra + Thay ®æi c¸c gi¸ trÞ ph©n cùc cña m¹ch. ®iÖn ¸p ngâ vµo vµ cho nhËn xÐt + §o ®iÖn ¸p ph©n cùc trªn c¸c ch©n tranzito khi m¹ch cã t¶i vµ lóc m¹ch kh«ng cã t¶i. thêi gian ng¾t vµ thêi gian më L¾p r¸p m¹ch xÐn dïng tranzito: . 130 . + Tù thiÕt kÕ m¹ch theo yªu cÇu cho tríc vÒ tÇn sè xung. gi¸ trÞ t¶i. + Tù thiÕt kÕ m¹ch theo yªu cÇu cho tríc vÒ c¸c gi¸ trÞ ®iÖn ¸p ngâ ra vµ dßng tiªu thô trªn t¶i. + Tù thiÕt kÕ m¹ch theo yªu cÇu cho tríc vÒ c¸c gi¸ trÞ. d¹ng tÝn hiÖu ngâ ra.

1. 1.7.4. 2. 1.15. 2.10.9.14. a O O 2.6.9.17. 2.2.11.20. 1. 2. 2. ● O O ● O O O ● O O ● ● O O O O O O ● O O O ● O O O O O O ● O O O O ● ● O ● ● ● O O ● O O ● ● O ● O ● ● Bµi 03: 131 .12.13.10.6. 1. 2. 2. 2.8.5. 2. 1. 2.3.8. 2.2.1. 2.Tr¶ lêi c¸c c©u hái vµ bµi tËp Bµi 01: Tªn bµi 1.5.18.4. 2. 1. 2.7.1. a O O O O O O O O b O O O O c O O O d O ● O O O O O d O Tªn bµi ● O O O O O O a ● ● O O ● ● b O O O O c O O O O O O O O ● ● ● O O b O O c O O O O O O O O O O d O Bµi 02: Tªn bµi 2.16. 2.3. 2. 1. 2. 2.19. 1.

3. Dßng ®iÖn chÞu t¶i lín. Dßng c¸c lç trèng. O c¸ch t« c O ● d O ● O O O O O ● O ● O ● O O ● O O 132 . e. Lµ dßng c¸c ion ©m. 3. e.3 Dßng ®iÖn trong b¸n dÉn P lµ g×? O ● Lµ dßng c¸c ®iÖn tö tù do. Cã dßng rØ ngîc. Nhá gän. §iÖn ¸p ®¸nh thñng lín. 3.2 C¸c yÕu tè nµo ¶nh hëng ®Õn kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn O O cña chÊt b¸n dÉn? d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. 3. b. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. Dßng c¸c ®iÖn tö tù do. C¸c th«ng sè kü thuËt thay ®æi theo nhiÖt ®é. d. d. d. §iÖn ¸p ngîc nhá. d. Lµ chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn yÕu f.9 §ièt tiÕp a. c. 3. c. c.4 Dßng ®iÖn trong chÊt b¸n dÉn N lµ g×? ● O a. Lµ chÊt kh«ng cã k¶ n¨ng dÉn ®iÖn d. d.1 ThÕ nµo lµ chÊt b¸n dÉn? O O d. Lµ dßng c¸c lç trèng. d. 3. Ghim ¸p.5 Linh kiÖn b¸n dÉn cã u ®iÓm g×? O O a. Dßng c¸c ion ©m. c. §é tinh khiÕt cña chÊt b¸n dÉn f. Gi¶m c«ng suÊt tiªu hao c.H·y lùa chän ph¬ng ¸n ®óng ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái díi ®©y b»ng ®en vµo « vu«ng thÝch hîp: tt Néi dung c©u hái a b 3.6 Linh kiÖn b¸n dÉn cã nhîc ®iÓm g×? O O a. Lµ tÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. 3. §iÖn dung tiÕp gi¸p lín. C¸c nguån n¨ng lîng kh¸c. b. mÆt dïng ®Ó lµm g×? T¸ch sãng. b.7 §ièt tiÕp mÆt cã ®Æc ®iÓm g×? O O a. N¾n ®iÖn. b. 3. c. NhiÖt ®é m«i trêng. Gi¶m nhiÔu nguån d. b. C¸c yÕu tè trªn. C¸c yÕu tè trªn.8 C¸c kÝ hiÖu sau ký hiÖu nµo cña ®ièt tiÕp mÆt? ● O a. b. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. Lµ chÊt n»m gi÷a chÊt dÉn vµ c¸ch ®iÖn. Lµ chÊt cã kh¶ n¨ng dÉn ®iÖn.

d. Cã diÖn tÝch tiÕp xóc lín. d. TÊt c¶ ®Òu sai. T¸ch sãng tÝn hiÖu nhá.1 5 §ièt Zener cã ®Æc ®iÓm cÊu t¹o g×? a. Ghim ¸p. quang cã tÝnh chÊt g×? Gièng nh ®ièt n¾n ®iÖn Ph¸t s¸ng khi ®îc ph©n cùc thuËn. c. §ièt quang cã tÝnh chÊt g×? a. §iÖn trë ngîc gi¶m khi bÞ chiÕu s¸ng. c. ChiÒu tuú thÝch. Cã thÓ dÉn hoÆc kh«ng dÉn. Gièng ®ièt t¸ch sãng. Gièng nh ®ièt quang.1 6 O ● O O 3. b. N¾n ®iÖn t¨ng ¸p. Kh«ng cho ®iÖn ¸p t¨ng h¬n ®iÖn ¸p zªne c. ChiÒu tõ Anode ®Õn Catode. Kh«ng dÉn ®iÖn. c. b. DÉn ®iÖn.1 3 O O ● O 3. Gièng ®ièt tiÕp mÆt. d. Dßng ®iÖn chÞu t¶i rÊt nhá.1 2 d. §iÖn trëngîc v« cïng lín khi bÞ che tèi. d.1 0 3.1 8 §i«t ph¸t a. §ièt t¸ch sãng cã ®Æc ®iÓm g×? a. d. d. C«ng suÊt chÞu t¶i nhá. M¹ch n¾n ®iÖn dïng ®ièt cã mÊy lo¹i d¹ng m¹ch? a. b. DÉn ®iÖn nh ®ièt th«ng thêng. O O ● O ● O O O 3. N¾n ®iÖn mét b¸n kú. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. §ièt t¸ch a.1 1 3. C¶ a vµ b. §ièt zªne cã tÝnh chÊt g× khi bÞ ph©n cùc ngîc? a. TÊt c¶ c¸c lo¹i trªn. b. Cã thÓ dÉn hoÆc kh«ng dÉn.1 4 3. d. §ièt zener cã tÝnh chÊt g× khi ®îc ph©n cùc thuËn? a. TÊt c¶ ®Òu sai.3. Cã tû lÖ t¹p chÊt cao. c. O ● O O 133 . Ph¸t s¸ng khi ®îc ph©n cùc ngîc. d. c. c. Ph¸t s¸ng Dßng ®iÖn ch¹y qua ®ièt cã chiÒu nh thÕ nµo? a. sãng cã c«ng dông g×? N¾n ®iÖn. c. Ph¸t s¸ng. c. b.1 7 O O O ● 3. b. b. b. §iÖn dung kÝ sinh nhá. d. N¾n ®iÖn hai b¸n kú. ChiÒu tõ Catode ®Õn Anode. O ● O O O O O ● O O O ● 3. §iÖn trë ngîc lu«n lín ë mäi trêng hîp. Kh«ng dÉn ®iÖn. b.

Lµm c«ng t¾c ®ãng ng¾t. §iÒu khiÓn dßng ®iÖn mét chiÒu. Tæng trë vµo rÊt lín. §Æt ®iÖn ¸p ngîc. c. Nguyªn t¾c cÊu t¹o. Ba líp tiÕp gi¸p. §¹ lîng ®iÒu khiÓn lµ ®iÖn ¸p.2 O O ● O 134 . b. d. c. c. b. c. Nguyªn lý lµm viÖc. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. b. Hai líp tiÕp gi¸p. §iÖn dung t¨ng khi ®îc ph©n cùc ngîc. d. d. d. b. Ph¹m vi øng dông.2 1 3. d. c. Cã tÝnh khuÕch ®¹i. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. b. Ng¾t dßng ®i qua SCR. Gåm a vµ b.2 0 3. B×nh thêng kh«ng dÉn b. d. Cã ba ch©n (cùc) c.1 9 3. Bèn líp tiÕp gi¸p.2 4 3. c.2 6 3. b.2 2 3. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. Nèi t¾t AK cña SCR d. DÉn lu«n khi ng¾t nguån kÝch thÝch. Mét líp tiÕp gi¸p.3.2 8 O O O ● 3. b. c. Khi dÉn th× dÉn b·o hoµ. Muèn ng¾t SCR ngêi ta thùc hiÖn b»ng c¸ch nµo? a. Tranzito cã g× kh¸c víi ®ièt? a. Mét trong c¸c c¸ch trªn. Ph¹m vi øng dông. b.2 3 3. Fet cã dÆc ®iÓm g× kh¸c tranzito? a. Mét líp tiÕp gi¸p. VÒ cÊu t¹o Tri¾c cã mÊy líp tiÕp gi¸p PN? a. §iÖn dung t¨ng khi ®îc ph©n cùc thuËn.2 7 §ièt biÕn dung cã tÝnh chÊt g×? a. c. §iÖn dung gi¶m khi ®îc ph©n cùc thuËn. §i¾c kh¸c ®ièt ë ®iÓm nµo? a. Ba líp tiÕp gi¸p. Hai líp tiÕp gi¸p. Nguyªn t¾c cÊu t¹o. c.2 5 3. d. Nguyªn lý ho¹t ®éng cña Tri¾c cã ®Æc ®iÓm g×? O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● O O ● O 3. Bèn líp tiÕp gi¸p. SCR cã tÝnh chÊt c¬ b¶n g×? a. Cã hai tiÕp gi¸p PN. Nguyªn lý lµm viÖc. d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn SCR kh¸c tranzito ë ®iÓm nµo? a. Trong kü thuËt SCR thêng ®îc dïng ®Ó lµm g×? a. N¾n ®iÖn cã ®iÒu khiÓn. VÒ cÊu t¹o SCR cã mÊy líp tiÕp gi¸p PN? a. Ho¹t ®éng kh«ng dùa trªn mèi nèi PN d. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn. b. TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn.

34. chÊt t¹p lµ asen (As). d. b. M¹ch n¾n ®iÖn h×nh cÇu cã nhîc ®iÓm lµ ph¶i lùa chän c¸c Diot n¾n ®iÖn nh nhau ®Ó n¾n ®iÖn toµn kú. nÕu ®îc ph©n cùc thuËn (®iÖn ¸p d¬ng ®îc ®Æt vµo phÝa chÊt b¸n dÉn P).32. M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng 2 ®i«t cã u ®iÓm lµ dïng Ýt linh kiÖn h¬n chØnh lu toµn kú. M¹ch n¾n ®iÖn h×nh cÇu cã u ®iÓm lµ sö dông biÕn ¸p kh«ng ®èi xøng 3. §iÒu khiÓn dßng ®iÖn xoay chiÒu. O O ● O H·y ®iÒn vµo chç trèng c¸c côm tõ thÝch hîp víi néi dung nªu díi ®©y: 3.33. ChÊt t¹p trong chÊt b¸n dÉn cã t¸c dông t¹o ®iÖn tö hoÆc lç trèng cho chÊt b¸n dÉn. c. Gièng hai SCR m¾c ngîc ®Çu.36. bo (B) hoÆc gali (Ga) sÏ t¹o nªn chÊt b¸n dÉn lo¹i P 3. TÊt c¶ ®Ó sai. Kho¸ ®ãng më hai chiÒu. 3.37. 3.. 3. Hai chÊt b¸n dÉn P vµ N tiÕp xóc víi nhau t¹o nªn tiÕp gi¸p P-N. d. Cã chÊt b¸n dÉn khi cêng ®é ¸nh s¸ng t¨ng lªn th× ®iÖn trë cña chÊt b¸n dÉn còng t¨ng theo.31.) cã ho¸ trÞ 4. TÊt c¶ ®Òu ®óng . ChÊt b¸n dÉn cã ®iÖn trë t¨ng khi nhiÖt ®é t¨ng. M¹ch n¾n ®iÖn toµn kú dïng 2 ®i«t cã nhîc ®iÓm lµ ph¶i dïng biÕn ¸p cã ba mèi ®Ó t¹o nªn hai cuén d©y cã sè vßng vµ ®é dµi b»ng nhau ®Ó cã ®îc ®iÖn ¸p ngâ ra cã trÞ sè b»ng nhau. lóc ®ã dßng ®iÖn tõ d¬ng nguån qua khèi b¸n dÉn P vît qua vïng tiÕp gi¸p ®Ó ®Õn khèi b¸n dÉn N ch¶y qua tiÕp gi¸p P-N. gi÷a chÊt dÉn ®iÖn vµ chÊt c¸ch ®iÖn. Gièng hai ®ièt m¾c ngîc ®Çu. ph«tpho (P) hoÆc ¨ngtimoan (Sb) sÏ t¹o nªn chÊt b¸n dÉn lo¹i N cßn nÕu trong kÕt cÊu m¹ng tinh thÓ dïng chÊt t¹p lµ in®i (In). Trong kÕt cÊu m¹ng tinh thÓ dïng gecmani (hoÆc silicon. b. 3. ®îc gäi lµ nhiÖt trë d¬ng vµ ngîc l¹i. 3.40. Trong kü thuËt Tri¾c cã c«ng dông g×? a. C©u hái vÒ Diot H·y t« ®en vµo « trèng t¬ng øng víi néi dung cña c¸c phÇn c©u nªu trong b¶ng díi ®©y mµ häc viªn cho lµ ®óng hoÆc sai: tt Néi dung ®ón sai 135 . c. Gièng hai tranzito m¾c ngîc ®Çu. ChÊt b¸n dÉn lµ chÊt cã ®Æc tÝnh dÉn ®iÖn trung gian.3 0 a. ChÊt b¸n dÉn cã ®iÖn trë gi¶m khi nhiÖt ®é gi¶m ®îc gäi lµ ©m 3. TÊt c¶ ®Òu sai.35. ®îc gäi lµ quang trë d¬ng 3.38..39.9 3.

5 2 3.5 5 3.5 3 3.4 2 3.3.4 -2.4 1 3.4 8 3.4 6 3.5 1 3.4 4 3.5 0 §ièt t¸ch sãng thêng dïng lo¹i ®i«t tiÕp mÆt §ièt n¾n ®iÖn thêng dïng lo¹i ®i«t tiÕp mÆt §i«t zªne cã ®iÖn ¸p zªne (®iÖn ¸p ngîc) thÊp ¸nh s¸ng tõ bªn ngoµi t¸c ®éng vµo ®i«t quang lµm thay ®æi ®iÖn trë cña ®i«t §i«t ph¸t quang sÏ ph¸t ra ¸nh s¸ng khi kh«ng cã dßng ®iÖn ®i qua §i«t quang vµ ®i«t ph¸t quang ®Òu cã kh¶ n¨ng cho dßng ®iÖn ®i theo mét chiÒu Mçi thanh cña LED 7 thanh cã mét hoÆc hai ®i«t ®Ó hiÓn thÞ ký tù Khi sö dông LED 7 thanh cÇn biÕt LED ®ã thuéc lo¹i LED an«t chung hoÆc LED cath«t chung.4 7 3. §i«t quang cã ®iÖn dung thay ®æi khi ®iÖn ¸p ph©n cùc thay ®æi §iÖn ¸p ®Æt vµo ®Ó LED ph¸t quang thêng lµ 1.4 3 3.5 4 3.4 5 3.5 6 3.4 9 3.5 Tranzito Tranzito lìng cùc cã hai líp tiÕp gi¸p PN Dßng ®iÖn chÝnh ch¹y qua Tranzito ®i tõ cùc c ®Õn cùc E gäi lµ dßng Ic Tranzito lîng cùc dÉn ®iÖn khi Diode BE dÉn ®iÖn vµ Vc> Ve Tranzito lìng cùc muèn lµm viÖc nhÊt thiÕt ph¶i cã dßng ph©n cùc B Tranzito hiÖu øng trêng muèn lµm viÖc chØ cÇn ®iÖn ¸p ph©n cùc Tranzito cã tæng trë ngâ vµo vµ ra nhá h¬n FEET Tranzito vµ FEET ®Òu ®îc dïng ®Ó khuªch ®¹i hoÆc chuyÓn m¹ch ®ón sai O O ● ● O g ● O O O O ● ● ● ● 136 .8V g O ● O O O ● ● ● O ● O O O ● ● ● O ● O ● C©u hái vÒ tranzito: H·y t« ®en vµo « trèng t¬ng øng víi néi dung cña c¸c phÇn c©u nªu trong b¶ng díi ®©y mµ häc viªn cho lµ ®óng hoÆc sai: TT 3.

4.1 7. 4. 4.1 9. 4.7.2 0.3.5 9 3. 4.1. 4.1 8. C c) Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn. 4.10.1 4. nguyªn nh©n t¹o cho m¹ch dao ®éng ®îc lµ do sù sai sè cña c¸c linh kiÖn trªn m¹ch ®iÖn. C t¹o ra c¸c xung vu«ng ho¹t ®éng ë chÕ ®é tù dao ®éng. 4.5 8 3.6. 4. 4. 4.1 6. 4.5.9. 4.7 3. c¸c linh kiÖn quyÕt ®Þnh tÇn sè dao ®éng lµ linh kiÖn R.2.4.1 2. 4. 4.6 0 Tranzito vµ FEET ®Òu bÞ ®¸nh thñng khi bÞ qu¸ dßng hay qu¸ ¸p JFEET kªnh p dÉn ®iÖn m¹nh khi ®iÖn ¸p ph©n cùc d¬ng JFEET kªnh n dÉn ®iÖn m¹nh khi ®iÖn ¸p ph©n cùc d¬ng ● ● O O O ● Bµi 04: C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan Tªn bµi 4.1 1.1 3. 4. b) Trong m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng hai tranzito cã cïng th«ng sè vµ cïng lo¹i. a O O O O O O b O O O O c d O O ● O ● ● O ● O O O O ● O ● O O ● O ● O O O O ● O O O O O ● O O ● O O O O ● O O O ● O O O ● O O O ● ● ● ● O O ● O ● Bµi 05: 5. 4.1 5. a O b O O O c d O O O O O O O Tªn bµi 4. 4.8.1: H·y ®iÒn vµo chç trèng nh÷ng néi dung thÝch hîp: a) M¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn lµ lµ m¹ch dao ®éng tÝch tho¸t dïng R. 137 .

e) M¹ch xÐn cßn ®îc gäi lµ m¹ch c¾t ngän tÝn hiÖu f) Møc xÐn dïng tranzito ®îc x¸c lËp dùa trªn chÕ ®é ph©n cùc cña tranzitor g) æn ¸p lµ m¹ch thiÕt lËp nguån cung cÊp ®iÖn æn ®Þnh cho c¸c m¹ch ®iÖn trong thiÕt bÞ theo yªu cÇu thiÕt kÕ cña m¹ch ®iÖn.10 5.12 5. C©u hái tr¾c nghiÖm kh¸ch quan Tªn bµi 5.13 5. ngêi ta cßn cã thÓ dïng th¹ch anh ®Ó t¹o tÇn sè dao ®éng æn ®Þnh vµ chÝnh x¸c. tõ c¸c th«ng sè kü thuËt cña m¹ch ®iÖn cho tríc.14 a b O O O O O O O c O O O O O O d O ● O ● O O ● ● O O O ● ● O ● 138 .d) Ngoµi c¸c linh kiÖn R vµ C ®îc ®a vµo m¹ch dao ®éng ®a hµi kh«ng æn dïng tranzito hoÆc.8 5.11 5.9 5.

§Ò c¬ng m«®un/m«n häc nghÒ Söa ch÷a thiÕt bÞ ®iÖn tö c«ng nghiÖp”. Basic electronics . NXB Thèng kª. 2 . 2006. Hµ Néi. NguyÔn BÝnh: Sæ tay tra cøu IC CMOS. 2001. ChÊt b¸n dÉn §i«t vµ Tranzito .X· héi. Hµ Néi. HCM. Lª Xu©n ThÕ: Sæ tay tra cøu c¸c tranzito NhËt B¶n 8. 15. NguyÔn TÊn Phíc: Sæ tay tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö 7. TS. Dù ¸n GDKT vµ DN. Hµ Néi. 2007 13.D¬ng minh trÝ: Sæ tay tra cøu IC CMOS. nxb Lao ®éng . Hµ Néi. §ç Thanh H¶i.1991 12. Tæng côc D¹y NghÒ. 5. §Æng v¨n ChuyÕt: Sæ tay tra cøu c¸c IC TTL 9.1991 11. 2002. 2001 3. NXB Thèng kª. 2003 2. VËt lÝ líp 11. NXB Khoa häc vµ KÜ thuËt. NXB Khoa häc . Hµ Néi. NXB TP. 2001 4. NXB TP. “Tñ s¸ch kÜ thuËt ®iÖn tö. 6. KÜ thuËt ®iÖn tö.X· héi. Electronic Technology.Gi¸o tr×nh m¹ch ®iÖn tö kü thuËt t¬ng tù. 2002. nxb Gi¸o dôc. 14. 10. Hµ Néi. HCM. Hµ Néi.Tµi liÖu tham kh¶o 1. §µm Xu©n HiÖp: §iÖn tö c¬ së TËp 1.§ç xu©n Thô: Gi¸o tr×nh ®iÖn tö c¬ b¶n. Hµ Néi. NguyÔn Kim Giao.D¬ng minh trÝ: Sæ tay tra cøu IC TTL. 2003. NguyÔn Minh Gi¸p: S¸ch tra cøu linh kiÖn ®iÖn tö SMD. Dù ¸n Gi¸o dôc kü thuËt vµ D¹y nghÒ (VTEP). NguyÔn X©n Mai: Ph©n tÝch m¹ch tranzito. 139 . M¹ch ®iÖn tö.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful