P. 1
Boi Duong HS Gioi

Boi Duong HS Gioi

|Views: 441|Likes:
Được xuất bản bởihoanganhtruong

More info:

Published by: hoanganhtruong on Jul 12, 2012
Bản quyền:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/21/2014

pdf

text

original

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

1

O DAU
1. Lí do chçn dê tài
Hoá hoc – môn khoa hoc thuc nghiêm có nhung ung dung vô cùng to lon trong cuôc
sông. Ngành hóa voi bàn tay thân kì cua mình dã tung buoc làm thay dôi cuôc sông
trong tât ca các linh vuc: san xuât công nghiêp, nông nghiêp, y hoc, nghê
thuât…Nhung phát minh diêu kì cua hoá hoc dã thúc dây su phát triên nên ván minh
nhân loai. Có duoc nhung phát minh ây là do công suc lao dông miêt mài và sáng tao
cua các nhà khoa hoc trên kháp thê gioi. Dât nuoc ta dang trong thoi kì phát triên,
ngành hóa dóng môt vai trò rât quan trong trong xây dung và bao vê Tô Quôc. Do dó,
công tác dào tao nhung nguoi có chuyên môn vê hóa gioi là vô cùng cân thiêt. Dê làm
duoc diêu dó, cân dây manh viêc dào tao và bôi duõng hoc sinh gioi hoá hoc ngay tu
truong phô thông. Voi mong muôn dóng góp ý kiên cua mình vê vân dê này, em quyêt
dinh chon dê tài: BOI DUÒNG HÇC SINH GIOI HÓA HÇC O TRUÒNG THPT.
2. Mµc dích nghiên cúu
Tìm hiêu và xây dung các phuong pháp bôi duõng hoc sinh gioi hoá o truong THPT.
3. Dôi tuçng nghiên cúu
Viêc phát hiên và bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc o truong THPT.
4. Khách thê nghiên cúu
Quá trình day và hoc hoá hoc o truong THPT Viêt Nam.
5. Gia thuyêt khoa hçc
Nêu bôi duõng hoc sinh gioi dúng huong và có hê thông thì së khoi goi cho các em
niêm dam mê hóa hoc và dào tao ra nhung nguoi có náng luc hoá hoc phuc vu cho dât
nuoc.
6. Phuong pháp nghiên cúu
- Doc và nghiên cuu tài liêu,Internet.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

2
- Phân tích và tông hop.
- Tìm hiêu thuc trang bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc o truong THPT.
- Phong vân môt sô giáo viên dã tham gia bôi duõng hoc sinh gioi hoá hoc o truong
THPT.
- Trao dôi ý kiên voi hoc sinh và sinh viên tham gia thi hoc sinh gioi hoá hoc.
7. Nhiçm vµ cua dê tài
- Nghiên cuu co so lí luân và thuc tiên vê viêc bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc.
- Nghiên cuu các phuong pháp bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc và dê xuât môt hê
thông bài tâp tiêu biêu dùng trong bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc.
8. Phçm vi nghiên cúu
Chuong trình hóa hoc THPT và các dê thi hoc sinh gioi trong nuoc và quôc tê.
Quá trình tô chuc, phát hiên và bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc o Viêt Nam.














ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

3
Chuong 1
CO SO LÍ LUAN VÀ THJC TIEN VE BOI DUÒNG
HÇC SINH GIOI HÓA HÇC O TRUÒNG THPT

1.1. TAM QUAN TRÇNG CUA CÔNG TÁC PHÁT HIJN, DÀO TAO
NHÂN TÀI VÀ BOI DUÒNG HÇC SINH GIOI HÓA HÇC O VIJT NAM
• Nhân loai dang buoc tu xã hôi công nghiêp sang xã hôi hâu công nghiêp còn goi
là xã hôi thông tin voi nên kinh tê tri thuc toàn câu hóa. Viêt Nam ta moi buoc vào su
nghiêp công nghiêp hóa và hiên dai hóa, nghia là phai thuc hiên hai cuôc cách mang
cùng môt lúc dê tu nên ván minh nông nghiêp tiên lên ván minh công nghiêp rôi tiên
tháng dên nên ván minh trí tuê. Trong công cuôc hòa nhâp và dôi moi, chúng ta càng
thây rõ tâm quan trong cua nên kinh tê tri thuc. Dó là nên kinh tê dua vào công nghê
cao, trong dó tri thuc phai thành ki náng, tri thuc phai thành trí luc. Suy rông ra dân trí
phai tro thành nhân luc và dác biêt nhân tài phai tro thành môt bô phân chât luong cao
cua nhân luc và duoc coi nhu là dâu tàu cua doàn tàu nhân luc. Dó là huong tông quát
nhât cua giáo duc di vào phuc vu nên kinh tê tri thuc.
Trên co so xác dinh “ Hiên tài là nguyên khí quôc gia”, Dang ta dã chi ra phuong
huong phân dâu tiên hành su nghiêp công nghiêp hóa, hiên dai hóa: dó là khoi dây và
phát huy nôi luc, trên co so dó thu hút ngoai luc. Nôi luc hàng dâu phai kê dên dó là
nôi luc cua con nguoi Viêt Nam. Vì lë dó, công tác phát hiên và dào tao nhân tài là môt
trong nhung quôc sách hàng dâu cua dât nuoc ta. Nói cách khác, dó chính là thu cua
cai nôi sinh mà chúng ta phai luôn quan tâm dâu tu và phát triên.
• Trong su nghiêp xây dung dât nuoc, su phát triên nên công nghiêp hóa chât và
nhung linh vuc có liên quan dên ngành hóa dòi hoi phai có môt luc luong cán bô gioi
vê công nghê hóa hoc. Diêu dó cân duoc chuân bi ngay tu bâc phô thông. Viêc phát
hiên bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc o trong truong trung hoc là nhung buoc ban dâu
uom mâm cho nhung tài náng hóa hoc vê sau.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

4
1.2. NHÙNG PHAM CHÁT VÀ NÄNG LJC CUA MÇT HÇC SINH GIOI
HÓA HÇC
Hiên nay chua có tài liêu cu thê dinh nghia nhu thê nào là môt hoc sinh gioi hóa
hoc. Chúng tôi xin dua ra môt sô ý kiên cua các thây giáo dã có kinh nghiêm lâu nám
trong viêc giang day, bôi duõng hoc sinh gioi. Tu nhung ý kiên dó, hy vong së góp
phân làm sáng to quan diêm vê nhung náng luc và phâm chât cua môt hoc sinh gioi
hóa hoc. Dê rôi tu dó có huong di dúng dán trong viêc phát hiên và bôi duõng nhung
ngôi sao toa sáng trên bâu troi hóa hoc cua nuoc nhà.
• Theo GS.TS nhà giáo nhân dân Nguyên Canh Toàn [27]: ”Hoc gioi là ham hoc,
chu dông tìm hoc, tu hoc môt cách thông minh sáng tao, biêt gán hoc voi hành”.
• Thây Lê Ván Dung (Dai hoc Su Pham Huê) cho ráng [36]: ”Môt hoc sinh có tu
duy hóa hoc phát triên là có náng luc quan sát tôt, có trí nho logic nhay bén, có óc
tuong tuong linh hoat phong phú, ung dôi sác sao voi các vân dê hóa hoc và làm viêc
có phuong pháp.”
• Phó giáo su Bùi Long Biên (Dai hoc Bách Khoa Hà Nôi) cho ráng [36]: “Hoc
sinh gioi hóa hoc phai là nguoi nám vung ban chât hiên tuong hóa hoc, nám vung các
kiên thuc co ban dã duoc hoc, vân dung tôi uu các kiên thuc dó dê giai quyêt môt hay
nhiêu vân dê moi (do chua duoc hoc hoác chua thây bao gio) trong các kì thi dua ra”
• PGS.PTS Trân Thành Huê (Dai hoc Su Pham Hà Nôi) thì có ý kiên nhu sau [36] :
” Nêu dua vào kêt qua bài thi dê dánh giá thì bài thi dó phai hôi tu các yêu câu sau dây:
- Có kiên thuc co ban tôt: thê hiên nám vung các khái niêm, các dinh nghia, các
dinh luât hay quy luât dã duoc quy dinh trong chuong trình; không thê hiên thiêu sót
vê công thuc, phuong trình hóa hoc. Sô diêm phân này chiêm 50% toàn bài.
- Vân dung sác bén có sáng tao các kiên thuc co ban trên. Phân này chiêm khoang
40% sô diêm toàn bài.
- Tiêp thu hoác dùng duoc ngay môt sô vân dê moi nay sinh do dê thi dua ra. Sô
diêm phân này chiêm 6% toàn bài.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

5
- Bài làm trình bày sach dep, rõ ràng. Phân này chiêm 4% toàn bài.
Ngoài nhung bài thi lí thuyêt, hoc sinh còn bát gáp các bài thi thuc hành. Dôi voi các
bài thi loai này, yêu câu nguoi hoc sinh phai có ki náng thuc hành tôt, khuyên khích
các tài náng thuc hành nhu su khéo léo, có su quan sát hiên tuong tôt và giai thích
duoc ban chât các hiên tuong dó”.
• Theo thây Vu Anh Tuân (THPT náng khiêu Trân Phú, Hai Phòng) thì náng khiêu
hóa hoc bao gôm hai mát tích cuc chu yêu là [27,36]:
- Kha náng tu duy toán hoc
- Kha náng quan sát, nhân thuc và nhân xét các hiên tuong tu nhiên, linh hôi và vân
dung tôt các các khái niêm, các dinh luât hóa hoc.
• Theo các tài liêu vê tâm lí hoc và phuong pháp day hoc hóa hoc [36] thì náng
khiêu hóa hoc duoc thê hiên qua nhung náng luc và phâm chât sau:
1. Náng luc tiêp thu kiên thuc
- Hoc sinh luôn hào hung trong các tiêt hoc, nhât là bài moi
- Có ý thuc tu bô sung, hoàn thiên nhung tri thuc dã thu duoc ngay tu dang so khoi.
2. Náng luc suy luân logic
- Biêt phân tích su vât và hiên tuong qua các dâu hiêu dác trung cua chúng.
- Biêt thay dôi góc nhìn khi xem xét môt su vât, hiên tuong.
- Biêt cách tìm con duong ngán dê di dên kêt luân cân thiêt.
- Biêt xét du các diêu kiên cân thiêt dê dat duoc kêt luân mong muôn.
- Biêt xây dung phan ví du dê loai bo môt sô miên tìm kiêm vô ích.
- Biêt quay lai diêm vua xuât phát dê tìm duong di moi.
3. Náng luc dác ta
- Biêt diên dat chính xác diêu mình mong muôn
- Biêt su dung thành thao hê thông kí hiêu, các qui uoc dê diên ta vân dê.
- Biêt phân biêt thành thao các ki náng doc, viêt và nói.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

6
- Biêt thu gon các dác ta và trât tu hóa các dác ta dê dùng khái niêm truoc mô ta
cho khái niêm sau.
4. Náng luc lao dông sáng tao
- Biêt tô hop các yêu tô, các thao tác dê thiêt kê môt dãy hoat dông, nhám dat dên
kêt qua mong muôn.
5. Náng luc kiêm chung
- Biêt suy xét su dúng sai tu môt loat su kiên
- Biêt tao ra các tuong tu hay các tuong phan dê kháng dinh hoác bác bo môt dác
trung nào dó trong san phâm mình làm ra.
- Biêt chi ra môt cách chác chán các du liêu cân phai kiêm nghiêm sau khi thuc
hiên môt sô lân kiêm nghiêm.
6. Náng luc thuc hành
- Biêt thuc hiên dut khoát môt sô dông tác trong khi làm thí nghiêm.
- Biêt kiên nhân và kiên trì trong quá trình làm sáng to môt sô vân dê lí thuyêt qua
thuc nghiêm hoác di dên môt sô vân dê lí thuyêt moi dua vào thuc nghiêm.
• Theo tài liêu cua Hôi hóa hoc Viêt Nam [18], nhung phâm chât và náng luc quan
trong nhât cua môt hoc sinh gioi hóa hoc dó là:
- Có náng luc tu duy tôt và sáng tao (biêt phân tích, tông hop, so sánh, khái quát
cao, có kha náng su dung phuong pháp moi: quy nap, diên dich, loai suy…)
- Có kiên thuc hóa hoc sâu sác, vung vàng, hê thông (chính là nám vung ban chât
hóa hoc cua các hiên tuong hóa hoc). Biêt vân dung linh hoat, sáng tao nhung kiên
thuc co ban dó vào tình huông moi.
- Có ki náng thuc nghiêm tôt, có náng luc vê phuong pháp nghiên cuu khoa hoc
hóa hoc (biêt nêu ra nhung lí luân cho nhung hiên tuong xay ra trong thuc tê, biêt cách
dùng thuc nghiêm dê kiêm chung lai nhung lí luân trên và biêt cách dùng lí thuyêt dê
giai thích nhung hiên tuong dã duoc kiêm chung).
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

7
• Các ý kiên trên dã cho ta cái nhìn tuong dôi dây du vê môt hoc sinh gioi hóa hoc.
Chúng tôi xin dúc kêt vân dê này lai nhu sau:
Nàng lµc và phâm chât cua mçt hçc sinh gioi hóa hçc:
- Có lòng say mê hoc tâp hóa hoc cao dô; có su nhay cam hóa hoc và có kha náng
tu hoc, tu nghiên cuu.
- Có náng luc tu duy tôt và sáng tao.
- Nám vung ban chât hiên tuong hóa hoc, kiên thuc co ban, ki náng thuc hành thí
nghiêm dông thoi vân dung thông minh sáng tao nhung kiên thuc, ki náng ây vào diêu
kiên cu thê.
1.3. HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIEN TRI THUC HÓA HÇC CHO
HÇC SINH
1.3.1. Hình thành và phát triên tri thúc
[19]Su hình thành tri thuc, kê ca các tri thuc vê các phuong thuc hành dông làm
co so cho các ki náng hoc tâp, là môt quá trình lâu dài.Nó duoc bát dâu tu viêc thông
báo so bô cho hoc sinh nhung thông tin hoc tâp hay gioi thiêu voi hoc sinh nhung biên
pháp công tác hoc tâp, nhung biên pháp hoàn thành công tác hoc tâp và duoc tiêp tuc
sau này khi hoc sinh áp dung các tri thuc dó vào các gio hoc sau.
Trình dô phát triên cua tri thuc duoc xác dinh boi các chuong trình hoc và duoc
thuc hiên trong các sách giáo khoa và các tài liêu tham khao vê phuong pháp giang day
bô môn. Cháng han, o giai doan dâu day môn hóa hoc, hoc sinh hoc tâp môn này o
trình dô các quan niêm vê phân tu, nguyên tu. Vê sau, dên lop 10, các em nghiên cuu
thành phân, tính chât cua các chât và các hiên tuong hóa hoc trên co so dinh luât tuân
hoàn cua D.I.Mendeleev, trên co so câu tao nguyên tu, câu trúc tinh thê cua các chât và
các dang liên kêt hóa hoc khác nhau. Lên lop 11, các em nghiên cuu hóa hoc o trình dô
thuyêt diên tu – ion. Và lên lop 12 là thuyêt câu tao hóa hoc các hop chât huu co cua
A.M.Butlerov.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

8
Tri thuc duoc phát triên nhiêu nhât trong truong hop xác lâp nhung liên hê qua lai
giua chúng theo nhiêu huong khác nhau:
1. Giua các tri thuc khác nhau thuôc cùng môt trình dô lí thuyêt (giua các khái niêm,
giua các tài liêu hoc cu và moi).
2. Giua các tri thuc thuôc các trình dô khác nhau (kê ca giua hóa vô co và hóa huu
co).
3. Giua các linh vuc tri thuc khác nhau (liên hê liên bô môn giua hóa hoc, toán hoc,
vât lí hoc, , sinh hoc, dia lí, lich su…).Trong thuc tiên giang day, cân tính toán dên tính
chât cua các liên hê qua lai dó và ý nghia cua chúng. Cháng han, hoc sinh thu duoc tri
thuc vê nhung tính chât riêng biêt cua môt sô axit nhu axit clohidric và axit sunfuric o
lop 9. Các em cung hoc cách tu luc áp dung các tri thuc này: các em hoàn thành các
phuong trình phan ung trung hòa và phuong trình phan ung giua các oxit kim loai voi
các axit nitric và axit photphoric theo cách tuong tu voi các tính chât dã duoc phân tích
cua axit clohidric và axit sunfuric. O các lop trên, các tri thuc này duoc mo rông và dào
sâu thêm, tuc là duoc phát triên tiêp. Hoc sinh lop 10 không chi nghiên cuu các tính
chât chung, mà còn nghiên cuu ca các tính chât dác biêt, các tính chât oxi hóa cua axit
sunfuric, và hoc sinh lop 11 nghiên cuu tính chât cua axit nitric. Nhu vây, các em dã
nghiên cuu tính chât các axit o trình dô moi , cu thê là trên quan diêm cua thuyêt diên
li, cua các quan diêm diên tu, cua dông hóa hoc. O lop 12, cân lôi cuôn hoc sinh vân
dung nhung tri thuc vê các tính chât chung cua các axit dã duoc hoc o lop duoi dê
doán truoc tính chât cua các axit cacboxylic. Khi nghiên cuu tính chât cua axit
cacboxylic o trình dô lí thuyêt cao hon (trên quan diêm thuyêt câu tao hóa hoc cua hop
chât huu co, cua anh huong qua lai giua các nguyên tu trong phân tu, trên co so các
quan diêm diên tu và náng luong) có thê dân dát hoc sinh dên chô giai thích nhung
khác biêt trong các tính chât cua các axit axetic và cloaxetic, tiên doán các tính chât
cua axit acrilic, cua phenol (axit phenic) và ca các aminoaxit. Cân tao diêu kiên dê hoc
sinh vân dung trong các gio hóa hoc nhung tri thuc linh hôi duoc trong các buôi hoc
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

9
cua các bô môn khác ( ý nghia cua axit clohidric trong quá trình tiêu hóa, anh huong
tính axit cua dât dên san luong mùa màng cua môt sô cây trông, su dung axit dê tây gi,
làm mêm nuoc, dê tích diên acquy, trong quá trình hàn, trong sinh hoat…).
Nhu vây, tri thuc hoc sinh thu luom so bô së duoc phát triên lên nhiêu hon, và do
dó gây tác dung phát triên dên tu duy hoc sinh nhiêu hon nêu nhu trong quá trình day
hoc, các tri thuc dó và ca các ki náng hoc tâp duoc vân dung trong nhung liên hê khác
nhau và o trình dô khác chu không chi trong nhung diêu kiên giông nhu lúc hình thành
so bô các tri thuc dó. Diêu này rât quan trong trong công tác bôi duõng hoc sinh gioi
hóa hoc. Vì dê giai quyêt yêu câu dê thi hoc sinh gioi dòi hoi hoc sinh không chi nám
vung tri thuc mà còn phai vân dung thông minh, sáng tao các tri thuc ây vào các nhiêm
vu và tình huông khác nhau.
Khi hình thành và phát triên tri thuc cho hoc sinh cân dáp ung các yêu câu sau
[10,31]:
- Truyên thu dây du, chính xác theo tiêu chuân kiên thuc, ki náng cua chuong trình
và sách giáo khoa.
- Khai thác nhám khác sâu kiên thuc trong tâm, làm cho hoc sinh hiêu sâu, nho lâu,
vân dung tôt.
- Hình thành vung chác các khái niêm, các dinh luât co ban cua hóa hoc theo hai con
duong: qui nap- suy diên và hai hoat dông logic: dinh nghia và phân chia khái niêm.
- Tâp cho hoc sinh vân dung, xem xét vân dê duoi nhiêu khía canh khác nhau, tìm
môi quan hê logic giua các khái niêm.
- Khi hoc qui luât, cân lây ví du cu thê dê minh hoa, cung nhu vân dung qui luât dê
giai thích các hiên tuong.
- Khái quát hóa, quy luât hóa các vân dê dã hoc dê có thê vân dung cho nhiêu truong
hop.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

10
- Vân dung các kiên thuc vê lí thuyêt chung (câu tao chât, liên kêt hóa hoc, lí thuyêt
vê các phan ung hóa hoc) dê giai thích tính chât và phan ung cua chât. Mát khác, truoc
khi hoc các chât cu thê phai nám vung tính chât chung cua loai hoác nhóm chât.
- Vân dung các tính chât vê phan ung cua các chât dê xu lí tình huông cu thê duoc
dát ra trong các bài tâp.
1.3.2. Hình thành và phát triên ki nàng hçc tçp
1.3.2.1. Kî náng giai các bài tçp hóa hçc [19,20]
Giai bài tâp là môt mô hình cua tâp hop nhung hành dông trí tuê duoc vân dung
trong quá trình giai. Nhung quan sát qua trình giai và viêc phân tích các hành dông cua
hoc sinh là môt nguôn thông tin vê tính chât cua hoat dông trí tuê cua hoc sinh, vê co
chê tu duy cua hoc sinh. Mát khác giai bài tâp là môt phuong pháp hoc tâp tích cuc, có
các tác dung lon sau dây:
- Làm cho hoc sinh hiêu sâu hon các khái niêm dã hoc.
- Mo rông su hiêu biêt môt cách sinh dông, phong phú và không làm náng nê khôi
luong kiên thuc cua hoc sinh.
- Cung cô kiên thuc cu môt cách thuong xuyên, và hê thông hóa các kiên thuc dã
hoc.
- Bài tâp hóa hoc thúc dây thuong xuyên su rèn luyên, các ki náng ki xao cân thiêt
vê hóa hoc
- Tao diêu kiên dê tu duy phát triên. Khi giai bài tâp, hoc sinh bát buôc phai suy lí
hoác quy nap, hoác diên dich, hoác loai suy.
Chính vì nhung tác dung to lon nhu vây nên bài tâp hóa hoc là phuong tiên huu
hiêu dê dánh giá, tuyên chon các hoc sinh có náng luc hoc hóa tôt trong các kì thi hoc
sinh gioi.
1.3.2.2. Kî náng tiên hành thµc nghiçm hóa hçc
[20] Tâm quan trong cua thí nghiêm thuc hành trong giang day hóa hoc:
- Cu thê hóa kiên thuc và cung cô kiên thuc.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

11
- Rèn luyên ki náng, ki xao thuc hành.
- Giúp hoc sinh cách vân dung kiên thuc môt cách dôc lâp dê giai thích các hiên
tuong quan sát duoc.
- Day cho hoc sinh cách giai các bài tâp thuc nghiêm.
- Góp phân vào viêc phát triên tu duy cua hoc sinh.
- Táng cuong hung thú hoc tâp cua các em dôi voi bô môn hóa hoc.
Trong các kì thi hoc sinh gioi hóa hoc o nuoc ta thiêu phân thuc hành thí nghiêm là
chua kiêm tra toàn diên duoc kha náng hoc tâp hóa hoc cua hoc sinh. Tuy nhiên, muôn
hình thành và phát triên ki náng thuc hành cân phai có thoi gian. Diêu dó cân su quan
tâm cua nhà truong và tâm huyêt cua giáo viên trong quá trình giang day nói chung và
bôi duõng hoc sinh gioi nói riêng.
1.4. PHUONG PHÁP DAY HÇC HÓA HÇC
1.4.1. Các thao tác tu duy quan trçng nhât trong hóa hçc
1.4.1.1. So sánh [19, tr.25]
So sánh là môt công tác hoc tâp và là môt thao tác tu duy mà trong quá trình tiên
hành nó, hoat dông trí tuê cua hoc sinh huong vào:
- Vach rõ nhung dâu hiêu dua vào dó có thê dôi chiêu hay dôi lâp các hiên tuong,
các chât hay các dôi tuong dã cho khác .
- Xác lâp su tuong dông hay khác biêt giua chúng .
- Khái quát hóa các kêt qua so sánh duoi dang môt kêt luân .
Trong hoat dông tu duy cua hoc sinh thì so sánh giu vai trò tích cuc quan trong. Boi
viêc nhân thuc ban chât cua su vât hiên tuong không thê có duoc nêu không tìm ra su
giông và khác cua các su vât hiên tuong.
Ví du: Muôi amoni và muôi kim loai kiêm giông và khác nhau co ban o nhung diêm
nào? Nêu ra môt vài ví du cu thê.
1.4.1.2. Khái quát hóa [19, tr.47]
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

12
Khái quát hóa là môt trong nhung thao tác tu duy và hoc tâp quan trong nhât mà
trong quá trình tiên hành, hoat dông trí tuê cua hoc sinh huong vào:
- Vach rõ nhung mát chung và ban chât cua các su vât hay hiên tuong cân nghiên
cuu.
- Xác lâp giua chúng nhung môi liên hê và quan hê moi.
- Trên co so dó, xây dung nhung nguyên lí tông quát moi.
Khái quát hóa cháng nhung có thê duoi dang kêt luân hay dinh nghia khái niêm, mà
còn có thê duoi dang giai thích, chung minh. Cân quan tâm làm thê nào cho các phán
doán cua hoc sinh có cán cu vung vàng, nhât quán và có quan hê qua lai voi nhau. Tu
duy khái quát hóa là hoat dông tu duy có chât luong cao, sau này khi hoc o câp hoc
cao, tu duy này së duoc huy dông môt cách manh më vì nó chính là tu duy lí luân khoa
hoc.
Ví du: Nêu nguyên tác chung dê diêu chê ruou bâc I thành ruou bâc II, ruou bâc II
thành ruou bâc III. Nêu ví du minh hoa.
1.4.1.3. Trùu tuçng hóa [19, tr.39]
Truu tuong hóa là thao tác tu duy mà khi tiên hành nó, hoat dông trí tuê cua hoc
sinh huong vào:
- Vach rõ nhung dâu hiêu dác trung, nhung tính chât và quan hê chung cua các
chât, các hiên tuong hay các dôi tuong khác dang nghiên cuu lúc dó.
- Tách biêt nhung dâu hiêu riêng biêt hay dâu hiêu ban chât ra khoi tâp hop nhung
dâu hiêu chung và truu tuong hóa chúng thâm trong óc.
- Trên co so truu tuong hóa dó, hình thành nhung khái quát hóa tuong ung.
Sau dó cu thê hóa các khái quát hóa vua xây dung báng nhung ví du moi
1.4.2. Phuong pháp dçy hçc [20, tr.124]
Phuong pháp day hoc là cách thuc, con duong hoat dông cua thây và hoat dông cua
trò duoi su chi dao cua thây, nhám làm cho trò nám vung kiên thuc, ki náng và ki xao,
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

13
phát triên náng luc nhân thuc, hình thành thê gioi quan khoa hoc và nhân sinh quan
công san chu nghia.
1.4.3. Yêu câu chung dôi vói phuong pháp dçy hçc hóa hçc [20, tr.131,132]
Phuong pháp day hoc hóa hoc có chât luong cao phai dam bao nhung yêu câu sau
dây:
- Bao dam tính khoa hoc và tính Dang cao, nghia là bao dam truyên thu cho hoc
sinh nhung kiên thuc co ban, tinh gian, vung chác, chính xác khoa hoc, gán chát voi
thuc tiên sinh dông và có nôi dung tu tuong sâu sác.
- Bao dam cung câp cho hoc sinh tiêm luc dê phát triên toàn diên. Nói cách khác
phuong pháp day hoc tôt phai dam bao cho hoc sinh vân dung thành thao lí thuyêt vào
thuc hành, vào nhung hoat dông thuc tiên; trên co so dó giúp phát huy tu duy logic, trí
thông minh, kha náng suy nghi và làm viêc tu lâp sáng tao cua hoc sinh. Muôn thê
phuong pháp day hoc phai linh hoat, sáng tao, phong phú, phai luôn luôn duoc cai tiên
dôi moi.
- Phai phù hop và thê hiên duoc dác diêm cua phuong pháp nghiên cuu khoa hoc
dác trung cua khoa hoc hóa hoc. Ví du: hóa hoc là môt khoa hoc không thê phát triên
duoc nêu không có quan sát, thí nghiêm, nêu không có quá trình tu duy quy nap ( tât
nhiên phai kêt hop voi diên dich). Vì vây trong khi day môn hóa hoc o nhà truong nhât
thiêt phai tân dung quan sát, thí nghiêm hoc tâp.
- Bao dam truyên thu cho hoc sinh – theo nhung quy tác su pham tiên tiên - môt
khôi luong kiên thuc nhât dinh trong môt thoi gian han chê voi chât luong cao nhât.
1.5. CÁC KÌ THI HÇC SINH GIOI HÓA HÇC O VIJT NAM VÀ QUÓC TE
1.5.1. Ý nghia cua các kì thi hçc sinh gioi
Theo [20, tr.394], thi hoc sinh gioi hóa hoc có ý nghia lon:
- Khuyên khích viêc hoc tâp hóa hoc vung chác sâu rông, hoc môt cách thông minh
sáng tao và rèn luyên thành thao ki náng ki xao.
- Lua chon duoc hoc sinh có kha náng dác biêt vê hóa hoc.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

14
- Thúc dây, khuyên khích dông viên phong trào giang day hóa hoc, chám lo dên các
hoc sinh có náng khiêu, nâng cao chât luong day và hoc.
- Cung câp nhung sô liêu cân thiêt dê dánh giá chât luong kha náng tu duy v.v…
cho các dê tài nghiên cuu vê hoc sinh trong tung giai doan.
1.5.2. M}t hçn chê cua các kì thi hçc sinh gioi o Viçt nam
Bên canh nhung uu diêm, các kì thi hoc sinh gioi nói chung và kì thi hoc sinh gioi
hóa hoc nói riêng cung có nhung khuyêt diêm nhât dinh:
- Dâu tu quá tôn kém nhung hiêu qua không cao.
- O nhiêu truong vì quá dâu tu vào luyên hoc sinh gioi mà xem nhe nhung môn hoc
còn lai dân dên tình trang hoc sinh hoc lêch.
Ví du nhu o truong THPT chuyên Lê Hông Phong TP.HCM dã tung có hoc sinh dat
giai quôc gia nhung lai rot kì thi tôt nghiêp do quay bài.
- Còn náng vê mát thành tích, chua chú trong dên chât luong.
- Nay sinh môt sô tiêu cuc trong công tác coi thi, châm thi. Ví du nhu o kì thi HSG
quôc nám 2005 môn tin hoc o tinh Thái Bình có 7 bài thi giông nhau dên tung chi tiêt.
1.5.3. Các kì thi hçc sinh gioi hóa hçc o Viçt Nam
1.5.3.1. Hçc sinh gioi hóa hçc câp tính, thành phô
Duoc tô chuc rông rãi o hâu hêt các tinh, thành trong nuoc. Dây cung là kì thi nhám
muc dích tuyên chon nhung hoc sinh uu tú, có náng khiêu dác biêt vê hóa hoc cua tinh,
thành dê du thi hoc sinh gioi quôc gia háng nám. Các tinh thuong tô chuc dôi tuyên
qua các kì thi tu câp truong lên tinh. O câp truong chon dôi tuyên do truong ra dê. O
câp tinh, So Giáo duc – Dào tao ra dê. Thuong các truong chon sô hoc sinh gioi môn
hóa, cung nhu các môn khác tu các lop dâu câp và bôi duõng dân dê chon lua hoc sinh
cho các kì thi hoc sinh gioi tinh lop 10, 11,12. Tinh tô chuc thi toàn tinh voi hai hình
thuc: Môt là thi chung cho tât ca các truong theo môt dê chung dê chon giai nhât, nhì,
ba cá nhân và dông dôi. Hai là thi riêng cho các lop chuyên. Hâu hêt các tinh chon thi
hoc sinh gioi quôc gia lây trong các lop chuyên. Sau khi có dôi tuyên cua tinh, So Giáo
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

15
duc – Dào tao tô chuc bôi duõng riêng cho dôi tuyên báng môt chuong trình tu chon
nhám nâng cao và mo rông kiên thuc chuân bi thi quôc gia.
1.5.3.2. Olympic hóa hçc 30-4 khu vµc phía Nam
Kì thi Olympic truyên thông 30-4 dành cho hoc sinh lop 10 và 11 duoc tô chuc
háng nám theo sáng kiên cua truong THPT chuyên Lê Hông Phong và So Giáo duc –
Dào tao TP.HCM, bát dâu tu nám 1995 (lân thu I) dên nay nám 2006 là lân thu XII.
Kì thi duoc tô chuc nhám muc dích:
- Phát hiên và dông viên phong trào hoc tâp rèn luyên cua hoc sinh náng khiêu lop
10 và 11 các tinh phía Nam chuân bi dôi ngu du thi hoc sinh gioi quôc gia hóa hoc
háng nám.
- Trao dôi kinh nghiêm vê bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc giua giáo viên các
truong có hoc sinh tham gia du thi.
- Tao diêu kiên dê các hoc sinh gioi hóa o các tinh thành giao luu, làm quen voi
hình thuc thi Olympic khu vuc và trao dôi lân nhau vê kinh nghiêm hoc tâp hóa hoc.
Dôi tuong du thi: hoc sinh lop 10 và 11THPT, môi dôi tôi da 3 hoc sinh/ khôi.
Quy cách ra dê: môi tinh có dôi tuyên tham du së dê nghi môt dê thi gôm 6 câu theo
nôi dung cho truoc, kèm theo là dáp án và thang diêm chi tiêt cho tung câu.( 6 câu x 5
diêm = 30 diêm). Dê thi chính thuc së bao gôm 4 dên 6 câu hoi rút tu các dê thi dê cu,
trong dó luôn có 1 câu cua truong dáng cai.
1.5.3.3. Hçc sinh gioi quôc gia hóa hçc
O nuoc ta, nám 1993, lân dâu tiên khoa Hóa hoc truong Dai hoc Su pham Hà Nôi 1
dung ra tô chuc kì thi hoc sinh gioi voi su tham gia cua nhiêu tinh, thành phô và tu
nám 1994 háng nám Bô Giáo duc và Dào tao dêu tô chuc thi hoc sinh gioi toàn quôc vê
môn hóa hoc. Dây là kì thi vê hóa hoc có quy mô lon nhât trên pham vi ca nuoc. Muc
dích lua chon nhung hoc sinh có kha náng xuât sác nhât vê hóa hoc dông thoi chuân bi
dôi tuyên cho kì thi Olympic hóa hoc quôc tê. Kì thi này cho dành riêng cho khôi lop
12, tuy ráng nôi dung thi vân dàn trai ca ba khôi và thêm môt sô nôi dung nâng cao
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

16
thuôc chuong trình dai hoc. O môt sô tinh hoc sinh khôi lop 10 hay 11 cung có thê
tham du kì thi này nêu du kha náng, và ta goi dó là thi vuot câp. Các hoc sinh doat giai
có sô diêm cao duoc triêu tâp vào dôi du tuyên Olympic hóa hoc quôc tê tai Hà Nôi.
Sau quá trình bôi duõng, ôn luyên các hoc sinh lai trai qua môt kì thi tuyên chon nua
và cuôi cùng chon lua ra dôi tuyên chính thuc thi Olympic hóa hoc quôc tê gôm 4
thành viên.
1.5.4. Olimpic hóa hçc quôc tê IChO
Vài nét hình thành và phát triên thi Olympic hóa hçc quôc tê[17,37,40]
“ Olympic” là môt tu quôc tê thông dung, gân nhu dông nghia voi “ thi tài”. Truoc
công nguyên nám 776, môt cuôc hôi thao thi tài ki thuât duoc tô chuc tai Olympic, noi
có xây dung dên tho thân “Got” thuôc miên nam Hi Lap. Trong thoi gian tô chuc thi
tài, các thân thánh toàn Hi Lap dêu ngung chiên. Ke tháng duoc dôi vòng hoa kêt boi
các lá cây oliu, có lë vì vây mà cành oliu tu dó dã tuong trung cho ý nghia Hòa Bình.
Dê ki niêm sáng kiên lich su này cua nhân loai, ngày nay nguoi ta goi các cuôc dua tài
lon có tính chât toàn câu là Olympic ( thi, thê thao v.v…). Olympic không chi han chê
trong thi tài thê duc thê thao mà còn thi tài trí tuê. Tu cô Hi Lap, ngoài thi tài vê thê luc
nhu: chay, ném dia, dua ngua v.v…còn có thi tài vê nghê thuât, thi ca, sân khâu, âm
nhac…
Olympic hóa hoc dâu tiên phát sinh o Dông Âu. Nhung nám 50 cua thê ki 20, o các
nuoc Dông Âu có các cuôc thi hóa hoc là môt hoat dông ngoai khóa cua các hoc sinh
trung hoc, vê sau phát triên thành cuôc thi hóa hoc toàn quôc và goi là Olympic hóa
hoc toàn quôc. Lây Ba Lan làm ví du, nguoi khoi xuong Olympic hóa hoc là thây cô
giáo day hóa hoc cua truong nu trung hoc và môt hoc sinh là chu tich hôi hóa hoc dam
nhiêm môt hoat dông ngoai khóa cho hoc sinh cua truong này. Ngày 3 tháng 3 nám
1952 hai nguoi (nu) biên soan chuong trình và quy chê Olympic hóa hoc trình lên Bô
giáo duc và Viên khoa hoc Ba Lan. Cùng môt lúc, khoa hóa truong dai hoc Vac-sa-va
cùng trình lên Bô Giáo duc kiên nghi tô chuc Olympic hóa hoc, và tháng 6 nám 1954
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

17
trình lên các ván kiên gôm các buoc thi cu, các dê thi và các quy chê thi. Trong nám
hoc 1953 – 1954, tô chuc thí diêm Olympic hóa hoc, nguoi tô chuc là các nhà nghiên
cuu, giang day có bôn truong tham gia, kêt qua thi rât mÿ mãn.
Ngày 16 tháng 12 nám 1954 Bô giáo duc Ba Lan dung ra thành lâp uy ban Olympic
hóa hoc, tiêp dó lâp tiêp bay uy ban khu vuc. Quá trình diên biên này có thê thây
Olympic hóa hoc bát dâu là do dân gian khoi xuong và nhanh chóng duoc chính phu
coi trong và dung ra tô chuc hình thành. Hôi hóa hoc Ba Lan ngay tu dâu dã có môt
hung thú khá manh dôi voi Olympic hóa hoc nhung không có náng luc dam duong.
Cuôc thi Olympic hóa hoc dâu tiên cua Ba Lan do Bô giáo duc và Viên khoa hoc
Ba Lan dông tô chuc tai cung thanh niên Ba Lan.Các nuoc lân cân Ba Lan nhu Tiêp
Khác và Hunggari cung có nhung hoat dông ngoai khoá tuong tu cho hoc sinh trung
hoc.
Ngày 1968 chu tich Olympic hóa hoc nuoc Tiêp Khác là giáo su J.Lauschmann gui
công hàm cho hai tô chuc tuong tu cua Ba Lan và Hunggari kiên nghi tô chuc Olympic
hóa hoc quôc tê ( International Chemistry Olympiad, viêt tát là IChO). Cùng nám dó,
ngày 15 tháng 5, dai biêu ba nuoc nhóm hop trù bi Olympic hóa hoc thê gioi tai thành
phô Moravska Ostrova Tiêp Khác. Tai hôi nghi dã dê ra 6 diêu khoan và quy tác chung
vê thi Olympic hóa hoc quôc tê.
Tu ngày 18 dên 21 tháng 6 nám 1968, ba nuoc Ba Lan, Hunggari và Tiêp Khác,
môi nuoc cu 6 hoc sinh ( tông sô 18 hoc sinh) toi Praha và Bratislava – Tiêp Khác du
thi hóa hoc. Dó là kì thi Olympic hóa hoc quôc tê lân thu nhât, IChO -1. Tu dó mo dâu
cho ki nguyên Olympic hóa hoc quôc tê.
Olympic hóa hoc quôc tê là kì thi dành cho các cá nhân, không phai kì thi tâp thê.
Kì thi dã thúc dây tình ban và su hop tác giua các hoc sinh, thát chát môi liên hê giua
các nhà khoa hoc tre tuôi, tao diêu kiên trao dôi kinh nghiêm giáo duc và khoa hoc
giua các quôc gia. Ban tô chuc cua kì thi là Bô Giáo duc cua nuoc dáng cai.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

18
IChO tu lúc ra doi dã duoc các nhà giang day hóa hoc và hoc sinh trung hoc thê
gioi yêu thích. Tu 1968 dên nám nay ( tru 1971 do không có diên nên không tô chuc)
dêu tô chuc môi nám môt lân. Quy dinh tham du môi nuoc gôm 4 hoc sinh và 2 huong
dân viên. Olympic hóa hoc thê gioi lân dâu tiên tô chuc tai môt nuoc Châu Á dó là
Trung Quôc vào nám 1995.
Lân dâu tiên Viêt Nam cu dôi tuyên tham du kì thi Olympic quôc tê vê hóa hoc là
vào nám 1996, lân thu 28 tai Liên bang Nga. O các lân du thi chúng ta dêu dat duoc
nhung kêt qua dáng phân khoi. O các kì thi Olympic lân thu 33 và 35 dôi tuyên Viêt
Nam dêu có hoc sinh dat huy chuong vàng. Dây là thành tích dáng tu hào cua hoc sinh
Viêt Nam trên truong quôc tê.
1.6. DE THI HÇC SINH GIOI HÓA HÇC O VIJT NAM VÀ QUÓC TE
Dê tìm hiêu dác diêm các dê thi hoc sinh gioi hóa hoc trong nuoc và quôc tê, chúng
tôi dã tiên hành phân tích các dê thi và tham khao ý kiên các thây cô sau dây: Thây Lê
Thanh Liêm, tô truong tô hóa hóa truong THPT chuyên ban Ngô Quyên, Biên Hòa,
Dông Nai, Thây Nguyên Ngoc Hung , giang viên khoa hóa truong Dai hoc Su pham
TP.HCM, Thây Nguyên Duong, giáo viên hóa truong THPT Lê Dôn, TP.HCM; Cô
Huyên Chuong, tô truong tô hóa truong THPT Lê Quý Dôn, TP.HCM; Cô Trân Tuyêt
Nhung, giáo viên hóa truong THPT chuyên Luong Thê Vinh, Biên Hòa, Dông Nai; Cô
Nguyên thi Phuong Dung, giáo viên hóa truong THPT Luong Ngoc Quyên, Thái
Nguyên.
1.6.1. D}c diêm dê thi hçc sinh gioi hóa hçc o Viçt Nam
1.6.1.1. Dê thi hçc sinh gioi câp tính, thành phô
a. Nçi dung
• Hóa dai cuong
- Câu tao nguyên tu, liên kêt hóa hoc; vân dung tu vi trí suy câu tao, tính chât và
nguoc lai, câu hình electron cua nguyên tu, cua ion, câu tao hat nhân, su lai hóa, liên
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

19
kêt σ, liên kêt π, liên kêt cho nhân, náng luong liên kêt anh huong toi hiêu ung nhiêt
cua phan ung.
- Phan ung oxi hóa khu: dinh nghia, cách cân báng, cách nhân ra, vai trò tung chât
trong phan ung, chiêu phan ung oxi hóa khu trong dung dich.
- Nông dô dung dich: C%, C
M
( phân tu, ion), quan hê giua hai loai nông dô, vân
dung trong viêc giai bài toán hóa hoc.
- Dinh luât Avogadro: giai bài tâp o diêu kiên tiêu chuân và diêu kiên thí nghiêm;
quan hê giua thê tích và áp suât cua chât khí trong môt bình kín; xác dinh công thuc
cua các chât.
- Cân báng hóa hoc và các vân dung quan trong.
- Su diên li, chât diên li, chât diên li, manh, yêu, trung bình (dô diên li α), tích sô
tan và các vân dung quan trong, axit – bazo và các phan ung axit – bazo ( theo quan
niêm moi), tính chât cua dung dich muôi( su thuy phân cua muôi), phuong trình ion
dây du, thu gon; chiêu cua phan ung trao dôi trong dung dich, phan ung cua dung dich
amoniac voi dung dich muôi tao phuc, su diên phân: hiên tuong, giai bài toán diên
phân.
- Hiêu ung nhiêt cua phan ung.
- Nhung nguyên lí khoa hoc cua nên san xuât hóa hoc.
• Hóa vô co
- Kim loai, câu tao, tính chât co ban, di sâu vào môt sô don và hop chât cua kim
loai kiêm, nhôm, sát, cáp oxi hóa khu và dãy diên hóa.
- Nguyên tác và các phuong pháp diêu chê kim loai, các hop chât có kim loai.
• Hóa huu co
- Tính chât hóa hoc cua hidrocacbon, ruou, andehit, axit.
- Quy tác thê, quy tác công, phan ung tách, phan ung công.
- Các phuong pháp diêu chê, tông hop các chât huu co.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

20
- Nhân biêt các chât vô co, huu co.
- Tách các chât ra khoi hôn hop.
- Các loai phan ung hóa hoc: phân tích, hóa hop, thê, thuy phân, cháy, trùng hop,
trùng ngung, phan ung axit – bazo, oxi hoá – khu, este hóa, dê hidro hóa, nitrô hóa…
- Lí thuyêt huu co: thuyêt câu tao hóa hoc, tên goi, co chê phan ung thê, công, tách.
- Hiêu ung I, C trong hop chât huu co, co chê S
E
, A
E
, S
N
, A
M
và các yêu tô anh
huong: anh huong qua lai giua các nguyên tu trong phân tu; dông dáng, dông phân.
• Nhung thu thuât dùng trong hóa hoc, phuong pháp giai toán hóa hoc
- Bât dáng thuc, bât phuong trình.
- M trung bình, sô nguyên tu C trung bình, sô nguyên tu H trung bình.
- Phuong pháp ghép ân sô.
- Phuong pháp tách công thuc.
- Phuong pháp gia thiêt tam.
- Phuong pháp táng giam khôi luong.
- Phuong pháp bao toàn khôi luong, bao toàn electron.
- Phuong pháp dô thi…
b. Nhçn xét
• Dê thi hoc sinh gioi các tinh dã tâp trung vào nhung kiên thuc co ban và nhung
kiên thuc khó cua chuong trình.
• Tuy nhiên, các dê chua thoa dáng vê các vân dê sau:
- Gán liên voi thuc nghiêm còn ít và yêu: o hâu hêt các dê rât ít hoác không có
nhung thí nghiêm, thuc nghiêm.
- Còn ít hoác không gán liên voi các vân dê công nghê, môi truong, kinh tê xã hôi.
- O nhiêu dê còn quan tâm nhiêu dên giai toán.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

21
• Dây cung là nhung vân dê cân giai quyêt o viêc cai tiên chuong trình, nôi dung,
phuong pháp day hoc ca vê lí thuyêt, thí nghiêm, thuc hành, dâu tu xây dung co so vât
chât, tiên toi có thi hoc sinh gioi thuc hành, su dung vi tính.
1.6.1.2. Dê thi Olympic hóa hçc 30-4 khu vµc phía Nam
a. Nçi dung
Theo du thao chuong trình chuyên cua Bô Giáo duc và Dào tao
1. Lop 10
• Hoá dai cuong
- Nguyên tu: Câu tao, hat nhân, dông vi, vo nguyên tu, qui tác Klechkowski và qui
tác Hund.
- Liên kêt hóa hoc: Liên kêt ion. Liên kêt công hóa tri. Liên kêt cho nhân. Liên kêt
hidro. Luc hút Van der Waals (so luoc)
- Hoá hoc luong tu: Khái niêm vê bôn sô luong tu. Obitan nguyên tu và phân tu.
Obitan lai hóa. Liên kêt công hóa tri theo thuyêt luong tu, liên kêt σ và liên kêt π.
- Dinh luât tuân hoàn.
- Phan ung hóa hoc: Dinh nghia. Hiêu ung nhiêt cua phan ung. Phan ung thuân
nghich và doi muc cân báng. Phan ung trao dôi ion. Phan ung oxi hóa khu. Háng sô
cân báng, háng sô diên li, dô diên li.
- Hôn hop: dinh nghia. Phân tu khôi và ti khôi cua môt hôn hop.
- Dung dich và nông dô: nông dô %, mol/l. Pha, trôn dung dich.
• Hóa vô co
- Nhóm VII A: halogen và các hop chât quan trong.
2. Lop 11
Ngoài các nôi dung giông nhu lop 10, lop 11 còn có nhung nôi dung sau:
• Hóa dai cuong
- Phan ung hóa hoc: dô pH, tích sô tan.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

22
• Hóa vô co
- Khao sát các nhómVIIA, VIA, VA
• Hóa huu co
- Phân tích các nguyên tô dinh tính và dinh luong. Câu tao hóa hoc, thuyêt co hoc
luong tu trong hidrocacbon. Khao sát: ankan, anken, ankadien, ankin.
b. Nhçn xét
- Dê thi thuong gôm 4 dên 6 câu. So voi dê thi hoc sinh gioi quôc gia thì dê thi
Olympic 30 - 4 ngán và dê hon.
- Nôi dung cua các dê thi bám sát chuong trình chuyên nên hoc sinh thuôc khôi
chuyên có uu thê hon.
1.6.1.3. Dê thi hçc sinh gioi quôc gia
a. Nçi dung
Tông hop các dê thi hoc sinh gioi quôc gia tu nám 1993 dên nám 2006
• Hóa dai cuong
- Câu tao nguyên tu.
- Câu tao phân tu và liên kêt hóa hoc.
- Nhiêt dông hóa hoc.
- Dông hóa hoc.
- Dung dich và dung dich diên li.
- Phan ung oxi hóa khu.
- Diên hóa: Pin diên, diên phân
• Hóa vô co
- Phan ung cua các chât vô co
- Nhân biêt các chât vô co
- Tách chât và diêu chê
• Hóa huu co
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

23
- Hóa lâp thê chât huu co
- Câu trúc và tính chât vât lí
- Phan ung huu co và co chê phan ung
- Xác dinh câu tao hop chât huu co ( tu tính chât)
- Tông hop huu co ( so dô)
b. Nhçn xét
- Dê thi hoc sinh gioi quôc gia có hai phân: dai cuong- vô co và huu co. Môi phân
có 5 dên 7 câu hoi bao quát toàn bô nôi dung hóa hoc phô thông và có thêm môt sô nôi
dung o dai hoc.
- Nôi dung dê thi hoc sinh gioi quôc gia duoc nhiêu giáo viên dánh giá là hay, khó,
phong phú, có thê tuyên chon duoc hoc sinh gioi có náng luc vê hóa hoc.
- Kê tu nám dâu tiên tô chuc là 1993 cho dên nay, các dê thi duoc ra voi muc dô
ngày càng khó và gân dây có hoi huong cua kì thi Olympic hóa hoc quôc tê. Dê làm tôt
bài thi dòi hoi hoc sinh phai có kiên thuc thât vung vàng, dông thoi cân có tu duy nhay
bén, linh hoat, sáng tao.
- Tuy nhiên, kì thi hoc sinh gioi quôc gia vân chua có phân thi thuc hành. Dây là
môt mát còn han chê và hy vong trong môt tuong lai không xa diêu này së duoc khác
phuc.
1.6.2. Dê thi hçc sinh gioi hóa hçc quôc tê IChO
1.6.2.1. Nçi dung
Tông hop các dê thi hoc sinh gioi hóa hoc quôc tê tu nám 1996 dên nám 2005
• Hóa dai cuong
- Phóng xa và hat nhân
- Câu tao phân tu và liên kêt hóa hoc
- Nhiêt dông hóa hoc
- Dông hóa hoc
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

24
- Dung dich và dung dich diên li
- Phan ung oxi hóa khu và diên hóa
- Tinh thê
- Quang phô
• Hóa vô co
- Phan ung cua các chât vô co
- Phuc chât vô co
• Hóa huu co và sinh hóa
- Hóa lâp thê
- Xác dinh câu trúc dua vào tính chât hoác quang phô
- Tông hop chât huu co
1.6.2.2. Nhçn xét
- Có ca phân lí thuyêt và thuc hành nên có thê dánh giá toàn diên ca vê kiên thuc và
ki náng thuc hành cua hoc sinh.
- Câu hoi dang trác nghiêm chiêm tu 30% - 70%.
- Câu hoi tu luân thuong dài, trong dó truoc hêt là gioi thiêu lich su, quá trình hình
thành hay dác diêm vân dê cân hoi hoác công dung, tính chât cua chât cân hoi…Sau dó
là các câu hoi vê các khía canh khác nhau cua cùng môt vân dê. Ví du nhu khi cho môt
bài toán huu co thì së là các câu hoi vê dông phân lâp thê, dông dáng, tính chât vât lí,
công thuc câu tao, danh pháp, tông hop…Nhu vây có thê kiêm tra bao quát toàn diên
vân dê.
- Dê thi mang tính thuc tê cao, gán voi nhung vân dê khoa hoc, công nghê, doi
sông ( y hoc, khao cô hoc, phóng xa, môi truong, sinh hóa…).
- Nhung dê thi nhu thê này dêu là kêt qua các công trình nghiên cuu có thuc trên
thê gioi. Nó cho thây hóa hoc gân gui thiêt thuc voi cuôc sông. Dông thoi cung câp cho
hoc sinh su hiêu biêt vê các vân dê khoa hoc, công nghê và doi sông trong có su dóng
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

25
góp rât lon cua hóa hoc. Dù hoc sinh không làm duoc bài nhung cung thu duoc rât
nhiêu tri thuc.
- Kiên thuc trong các dê thi rât rông và sâu. Có nhung vân dê mà o nuoc ta chi khi
lên dai hoc moi duoc hoc nhu phuc chât vô co, quang phô.


















ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

26
Chuong 2
UONG PHÁP BOI DUÒNG HÇC SINH GIOI HÓA HÇC
O TRUÒNG THPT

2.1. NHÙNG KÎ NÄNG GIÁO VIÊN CAN CÓ DE BOI DUÒNG
HÇC SINH GIOI HÓA HÇC HIJU QUA
Ngoài các ki náng môt nguoi giáo viên cân phai có nhu ki náng vê trình bày, diên
dat, soan giáo án, su dung thành thao các phuong tiên day hoc …, trong bôi duõng hoc
sinh gioi hóa hoc cân chú trong dên các ki náng sau dây:
2.1.1. Ki nàng xây dµng ngân hàng bài tçp và soçn thao chuyên dê
2.1.1.1. Xây dµng ngân hàng bài tçp
• Ngân hàng bài tçp: kho luu tru các hê thông bài tâp theo chu dê.
Hê thông bài tâp phuc vu cho bôi duõng hoc sinh gioi phai dáp ung duoc các yêu câu :
- Phù hop và dáp ung nôi dung thi hoc sinh gioi hóa hoc tung câp ( truong, tinh,
thành phô, quôc gia, quôc tê ).
- Phát huy duoc trí thông minh, óc sáng tao, tích tích cuc chu dông cua nguoi hoc.
- Rèn luyên tu duy (óc phân tích, tông hop, so sánh, khái quát hóa, truu tuong
hóa…).
- Kích thích su ham hoc, say mê tìm tòi cua hoc sinh dôi voi môn hóa.
• Soçn thao bài tçp: có ba cách
- Giáo viên tu dát ra bài tâp.
- Suu tâm các dang bài tâp tu các nguôn khác nhau.
- Cách phô biên nhât là kêt hop suu tâm và biên dôi bài tâp cho phù hop voi muc
dích cua nguoi soan (xem muc 2.4.2.4).
• Phân loçi bài tçp
Tùy theo muc dích cua nguoi soan, có thê phân loai theo các cách sau:
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

27
a. Phân loai dua theo các dê thi
- Dê thi hoc sinh gioi các tinh: lop 10, 11,12
- Dê thi Olimpic hóa hoc 30 -4 các tinh phía Nam
- Dê thi hoc sinh gioi quôc gia
- Dê thi Olimpic hóa hoc quôc tê
b. Phân loai dua vào nôi dung toán hoc cua bài tâp
- Bài tâp dinh tính (không có tính toán)
- Bài tâp dinh luong (có tính toán)
c. Phân loai dua vào nôi dung hóa hoc cua bài tâp
- Bài tâp hóa dai cuong
+ Bài tâp vê chât khí
+ Bài tâp vê dung dich
+ Bài tâp vê diên phân …
- Bài tâp hóa vô co
+ Bài tâp vê các kim loai
+ Bài tâp vê các phi kim
+ Bài tâp vê các loai hop chât oxit, axit, bazo, muôi, …
- Bài tâp hóa huu co
+ Bài tâp vê hydrocacbon
+ Bài tâp vê ruou, phenol, amin
+ Bài tâp vê andehyt, axit cacboxylic, este, …
d. Dua vào nhiêm vu và yêu câu cua bài tâp
- Bài tâp tông hop, diêu chê
- Bài tâp nhân biêt, tinh chê, tách roi
- Bài tâp xác dinh công thuc câu tao
- Bài tâp tìm nguyên tô chua biêt…
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

28
e. Dua vào khôi luong kiên thuc, muc dô don gian hay phuc tap cua bài tâp
- Bài tâp dang co ban
- Bài tâp tông hop
f. Dua vào cách thuc tiên hành kiêm tra
- Bài tâp trác nghiêm
- Bài tâp tu luân
g. Dua vào phuong pháp giai bài tâp
- Bài tâp tính theo công thuc và phuong trình
- Bài tâp biên luân
- Bài tâp dùng các giá tri trung bình
+ Khôi luong mol trung bình
+ Hóa tri trung bình
+ Sô nguyên tu C, H, … trung bình
+ Sô liên kêt π trung bình
+ Gôc hydrocacbon trung bình
+ Sô nhóm chuc trung bình, …
- Bài tâp su dung các dinh luât bao toàn
+ Phuong pháp bao toàn khôi luong
+ Phuong pháp táng giam khôi luong
+ Phuong pháp bao toàn electron
+ Phuong pháp bao toàn nguyên tô
+ Phuong pháp bao toàn diên tích
- Bài tâp su dung các phuong pháp khác nhu
+ Phuong pháp ghép ân sô
+ Phuong pháp tu chon luong chât
+ Phuong pháp tô hop cân báng…
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

29
• Cçp nhçt bài tçp mói, suu tâm cách giai hay
- Liên tuc suu tâm và câp nhât nhung tài liêu moi nhât vê các linh vuc có liên quan
dên hóa hoc, vê các chât hóa hoc duoc su dung cho doi sông cua con nguoi và phát
triên công nghiêp, nông nghiêp. Câp nhât nhung dê thi vê hóa hoc trong nuoc và quôc
tê; các báo cáo khoa hoc vê hóa hoc, các tài liêu nghiên cuu vê lý luân dôi moi phuong
pháp giang day.
- Tu thuc tê bôi duõng hoc sinh gioi: các cách giai hay, la, ngán gon cua hoc sinh
uu viêt hon cách giai cu cung nên dua vào ngân hàng dê phuc vu cho lân bôi duõng
sau.
- Hoc tâp tu ban bè dông nghiêp.
2.1.1.2. Soçn thao mçt chuyên dê
• Chuyên dê: bài giang di sâu vê môt vân dê cua bô môn bao gôm lí thuyêt và hê
thông bài tâp gán liên voi co so lí thuyêt dó.
Thông thuong kiên thuc trong chuong trình không du dê phuc vu cho viêc bôi duõng
hoc sinh gioi. Vì vây dê mo rông kiên thuc và di sâu vào kiên thuc trong tâm, giáo viên
phai soan thao các chuyên dê dê phuc vu cho công tác bôi duõng.
Ví du môt sô chuyên dê trong bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc:
- Chuyên dê tích sô tan.
- Chuyên dê hóa lâp thê huu co.
- Chuyên dê vê du doán và dánh giá phan ung trong dung dich các chât diên li...
• Các buóc dê soçn thao mçt chuyên dê
a. Xây dung co so lí thuyêt vê nôi dung cua chuyên dê
- Nêu lên nhung vân dê lí thuyêt co ban, trong tâm xoay quanh nôi dung chuyên dê.
- Di sâu vào nhung phân lí thuyêt khó, phuc tap, có tác dung rèn luyên tu duy và có
nhiêu vân dung trong các dê thi hoc sinh gioi.
- Dua trên co so lí thuyêt, hê thông hóa cách giai các dang bài tâp khác nhau.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

30
- Các kiên thuc này có thê lây tu các tài liêu nâng cao và mo rông kiên thuc hóa
hoc, các tài liêu tham khao hoác các tài liêu o dai hoc.
b. Xây dung hê thông bài tâp cua chuyên dê
- Xây dung hê thông bài tâp giông phân 2.1.1.1.
- Phân tích các bài tâp, minh hoa làm rõ cho lí thuyêt chu dao.
- Có thê trình bày hê thông bài tâp theo hai huong:
+ Sau phân co so lí thuyêt cua toàn bô chuyên dê.
+ Sau môi muc lí thuyêt nho trong chuyên dê.
Ví du: Xây dung Chuyên dê vê du doán và dánh giá phan ung trong dung dich các
chat diên li có thê theo dàn ý (so luoc) sau:
I. Dát vân dê
II. Du doán dinh tính chiêu huong phan ung trong dung dich các chât diên li
1. Phan ung tao thành các san phâm ít phân li
2. Phan ung tao thành các hop chât ít tan
3. Phan ung tao thành san phâm oxi hóa – khu
4. Phan ung tao thành các san phâm khí
III. Dánh giá bán dinh luong
1. Dinh luât tác dung khôi luong và háng sô cân báng
2. Môt sô dang cân báng thuong gáp
3. Tô hop các cân báng
4. Du doán và dánh giá muc dô xay ra trong các phan ung
a. So sánh các cân báng
b. Dánh giá kha náng phan ung
IV. Dánh giá dinh luong
1. Dinh luât ti luong
2. Dinh luât bao toàn nông dô
3. Dinh luât bao toàn proton
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

31
4. Tính cân báng theo dinh luât tác dung khôi luong
V. Môt sô thí du vê du doán và dánh giá phan ung trong dung dich các chât diên
li
2.1.2. Ki nàng tác dçng tâm lí
- Tao không khí thoai mái, hào hung trong day hoc.
- Khuyên khích các em thi tôt, tham du kì thi voi tinh thân hoc hoi, cô gáng vuot
qua chính mình o thoi diêm cân thiêt.
- Không tao tâm lí án thua, dông viên các em hãy khai thác tôi da nôi luc cua mình.
- Tiêp nhân thông tin phan hôi tu hoc sinh và diêu chinh.
- Rèn luyên cho hoc sinh suc bên khi làm bài thi báng cách thuong xuyên cho thi
thu voi thoi gian thi tuong tuong và nôi dung thi khó hon dê thi thât.
2.1.3. Ki nàng kiêm tra, dánh giá dê chçn hçc sinh gioi hóa hçc vào dçi tuyên
2.1.3.1. Djnh huóng vê nçi dung và hình thúc dánh giá
- Kiêm tra dánh giá chât luong nám vung hê thông khái niêm co ban hóa hoc; náng
luc thuc hành vân dung tông hop kiên thuc vào tình huông moi và vào thuc tiên; các
trình dô phát triên tu duy. Coi dó là su thê hiên cua su phát triên trí tuê cua hoc sinh.
- Táng yêu câu kiêm tra vê thí nghiêm hóa hoc và náng luc tu hoc cua hoc sinh.
Dê dat duoc các yêu câu trên dây, cân su dung các biên pháp sau:
- Chú ý dùng phôi hop nhiêu loai hình bài tâp; tu luân và trác nghiêm khách quan,
bài tâp lí thuyêt dinh tính và dinh luong, bài tâp thuc nghiêm.
- Chú ý kiêm tra ki náng thuc hành, ki náng tu hoc, ki náng làm viêc khoa hoc nhu
diêu tra, tra cuu, báo cáo kêt qua.
- Dùng các phuong pháp khác nhau trong dánh giá: hoc sinh tu dánh giá lân nhau,
kiêm tra viêt và vân dáp...
2.1.3.2. Quy trình ra dê kiêm tra
Buoc 1: Xác dinh yêu câu, muc dích cua dê kiêm tra.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

32
- Dê kiêm tra là phuong tiên dánh giá kêt qua hoc tâp sau khi hoc xong môt chuyên
dê, môt chuong hoác tuyên chon hoc sinh di thi hoc sinh gioi các câp.
Buoc 2: Xây dung nôi dung dê kiêm tra
- Cân có sán môt ngân hàng câu hoi kiêm tra.
- Xây dung dê kiêm tra tu các câu hoi trong ngân hàng.
- Phân loai dê kiêm tra theo nôi dung chuong trình, theo thoi luong hoác theo yêu
câu cua môi kì thi hoc sinh gioi khác nhau.
2.2. TO CHUC HOAT DÇNG HÇC TAP CHO HÇC SINH GIOI HÓA HÇC
2.2.1. Hoçt dçng tµ hçc, tµ nghiên cúu
2.2.1.1. Tçi sao phai tµ hçc, tµ nghiên cúu
Thuc tê cho thây su phát triên tài náng cua hoc sinh phu thuôc vào kha náng dôc lâp
hoc tâp, dôc lâp tu duy hon là sô luong kiên thuc thu nhân duoc o truong. Mát khác,
các vân dê trong dê thi hoc sinh gioi rât rông lon, da dang. Dê giai quyêt tôt, dòi hoi o
hoc sinh không nhung có môt kiên thuc vung chác mà còn phai biêt cách xu lí kiên
thuc. Nêu chi dua vào nhung tiêt day cua giáo viên trên lop thì không thê nào dáp ung
duoc yêu câu cua các kì thi hoc sinh gioi. Nguoi thây chi day nhung kiên thuc co ban,
kiên thuc nên tang có giá tri lâu dài và day cách tu duy dê rôi hoc sinh có thê tu mình
vân dung kiên thuc, tu phát hiên vân dê và giai quyêt vân dê. Ngoai luc cua thây së dat
kêt qua tôt nhât nêu duoc công huong voi nôi luc cua trò.
Vì thê tu hoc, tu nghiên cuu là môt tài nguyên quý giá, dông thoi là phâm chât hàng
dâu mà môt hoc sinh gioi cân phai có.
2.2.1.2. Các biçn pháp nâng cao hiçu qua tµ hçc, tµ nghiên cúu cua hçc sinh
a. Dôi voi hoc sinh:
- Tân dung không gian (moi lúc), quan hê (moi nguoi), cách thuc và phuong tiên
(moi cách) dê tu hoc.
- Tích cuc, chu dông, linh hoat trong viêc tìm hiêu; không báng lòng voi hiêu biêt
hiên có.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

33
- Rèn luyên phuong pháp suy luân. Biêt phân chia khó khán lon thành nhiêu khó
khán nho dê có thê tu mình giai quyêt. Môi lân làm xong môt bài tâp nên duyêt lai toàn
bô cách suy nghi, lâp luân tu dâu toi cuôi.
- Doc tài liêu ki, suy nghi sâu sác các vân dê trong tâm. Nguoi hoc phai tu mình cô
gáng hêt muc, tu hoi mình truoc dã. Su tu hoi mình, có thê mât nhiêu thoi gian và
không ra duoc kêt qua, vân hêt suc bô ích.
- Tu láng nghe thây giang sau dó ngâm nghi, lua chon, vân dung; tu phát hiên cái
sai, tu sua; cô gáng phát triên tu duy dôc lâp, tu duy phê phán.
- Tu mình dê xuât vân dê, nghiên cuu vân dê dê tu tìm lây loi giai. Hoc hoi duoc
nhiêu không chi o kêt qua tìm duoc mà còn tu trong quá trình di tu vân dê nay sinh dên
loi dáp.
b. Dôi voi giáo viên:
- Giao tài liêu dê hoc sinh tu doc.
- Theo dõi và huong dân viêc tu hoc cua hoc sinh.
- Gây cho hoc sinh ý thuc tìm tòi, nghiên cuu, rèn luyên thành nê nêp, thói quen.
- Thây không làm sán bài tâp mà goi mo dê hoc sinh tu làm lây, khai thác moi kha
náng có sán cua hoc sinh.
- Goi lên lòng ham thích, tính tò mò cua hoc sinh. Biêt dát vân dê môt cách tu
nhiên, hop logic, biêt di sâu vào ban chât cua các su kiên, làm nôi bât lên ý chu dao,
xoáy vào trong tâm, liên hê duoc nhiêu mát, biêt dâp manh su chú ý cua hoc sinh o các
buoc ngoát trên con duong vuot khó khán dê di toi dích.
- Goi ra nhung ý sâu sác hay dát vân dê dê hoc sinh dào sâu suy nghi. Giáo viên
nên trình bày ca quá trình tu duy cua mình khi nêu lên nhung suy nghi dó. Cu thê, dân
dân tiên toi chô thây dung ý bot nêu ra môt sô ý kiên sâu sác và thu kiêm tra xem hoc
sinh có thê tu mình nêu lên ý kiên dó không. Qua su kiêm tra này, có thê hoc sinh së
bôc lô nhung khía canh còn non not trong tu duy cua mình. Tu dó thây së có nhung
uôn nán, phê phán thích hop và vì thê së gây duoc phan xa tôt trong hoc sinh.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

34
2.2.2. Các hình thúc tô chúc hoçt dçng hiçu qua khác
2.2.2.1. Hoçt dçng làm viçc theo nhóm, làm viçc tçp thê
- Giao chuyên dê bài tâp cho các nhóm và dinh thoi gian nôp.
- Kiêm tra chéo, châm bài lân nhau.
- Tô chuc doc tài liêu, nghiên cuu vân dê trong tâm duoc giáo viên nêu ra.
- Tô chuc thao luân trong hoc sinh và giai dáp thác mác.
2.2.2.2. Tô chúc các hoçt dçng ngoçi khóa
- Dô vui hóa hoc.
- Câu lac bô hóa hoc.
- Lâp ban tin hóa hoc: các thông tin thi hoc sinh gioi, thành tuu khoa hoc ki thuât,
ung dung hóa hoc vào doi sông…
- Làm dô dùng day hoc.
- Tô chuc dua hoc sinh vào các phòng thí nghiêm cua bênh viên, nhà máy ( hóa
chât, bia, thuy tinh…) dê hoc thuc hành vê hóa sinh, hóa công nghiêp.
2.2.2.3. Tô chúc tçp huân tçp trung cho dçi tuyên
- Xêp lich bôi duõng thuong xuyên 3 buôi/tuân.
- Lên chuong trình và thoi gian cho hoc sinh duoc tâp huân dài ngày, trong chuong
trình xêp dát rõ các vân dê cân tâp huân cho hoc sinh kèm theo thoi gian hop lí cho
tung phân.
- Phân công các giáo viên trong tô quan lí và huong dân cho hoc sinh.
- Moi môt sô giáo viên truong ban tham gia vào chuong trình tâp huân hoc sinh.
- Vân dung chuong trình tích hop, moi môt sô giáo viên cán bô môn vât lý hô tro
cho môt sô bài giang môn hóa lý hay môn sinh hoc hô tro cho môt sô bài giang vê hóa
sinh.
- Moi môt sô thây giáo – giáo su, tiên si o các truong dai hoc, viên hóa hoc, viên
khoa hoc giáo duc…môt sô chuyên viên gioi o các nhà máy hóa chât ngành công
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

35
nghiêp và môi truong. Tùy linh vuc kiên thuc mà gioi thiêu và tâp huân cho hoc sinh
vê các kiên thuc tâm cao, các hiên tuong thuc tê, các công trình nghiên cuu và các quy
trình san xuât có liên quan dên tri thuc hóa hoc.
2.2.2.4. Giao luu, hçc tçp kinh nghiçm bôi duõng hçc sinh gioi cua các tính khác
Ví du o Thanh Hóa và Quang Ninh dã dâu tu giáo viên và hoc sinh ngay tu lop 9, thâm
chí còn tách riêng nhung hoc sinh gioi có kha náng doat giai ngay tu lop 10 dê rèn
luyên ki hon.
2.3. PHUONG PHÁP GÂY HUNG THÚ HÇC TAP MÔN HÓA O TRUÒNG
THPT
2.3.1. Gây húng thú tù nhüng úng dµng cua hóa hçc dôi vói cuçc sông
Dê hoc gioi môt môn hoc, truoc tiên hoc sinh phai yêu thích môn hoc dó. Boi vì
không yêu thích thì không thê nói dên hoc môt cách say mê, thông minh và sáng tao.
Hóa hoc là môn khoa hoc ung dung. Ngành hóa có vai trò quan trong trong doi sông,
trong nên kinh tê quôc dân và là phuong tiên giúp ta tìm hiêu bí mât cua su sông.
Nhung kiên thuc các em thu duoc trong chuong trình dêu mang tính ung dung cao
trong thuc tiên. Khi các em hiêu biêt và giai thích duoc các hiên tuong thiên nhiên, các
quá trình san xuât thì së hình thành hung thú tìm tòi, ham thích hoc tâp, khao khát
khám phá. Các em së chu dông trong viêc hoc tâp cua mình và có ý thuc tu tìm lây
kiên thuc báng cách doc sách báo tham khao, chú ý quan sát hiên tuong xung quanh
mình…Tu dó së nâng cao duoc kiên thuc, rèn luyên tác phong tu hoc, dông thoi phát
triên tu duy khoa hoc biên chung.
Dê gây hung thú tu nhung ung dung to lon cua hóa hoc, ta có thê su dung các biên
pháp sau dây:
- Kê chuyên (quá trình tìm ra môt nguyên tô, môt chât; giai thoai vê các nhà hóa
hoc, vê các nguyên tô; các câu chuyên vui hóa hoc…)
- Liên hê voi nhung ung dung thuc tê cua hóa hoc.(trong san xuât công nghiêp,
nông nghiêp; trong y hoc, khao cô hoc, vu tru hoc; trong sinh hoat háng ngày…)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

36
- Giai thích các hiên tuong kì bí trong thiên nhiên (ma troi,…).
2.3.2. Gây húng thú tù chính các vân dê d}t ra trong các bài tçp bôi duõng
hçc sinh gioi
2.3.2.1. Bài tçp mo rçng hiêu biêt vê các vân dê thµc tiên cua cuçc sông
Ví dµ 1

Giai thích ngán gon và chung minh báng phuong trình phan ung:
a. Clorua vôi có tính tây màu và sát trùng.
b. Tác dung làm trong nuoc cua phèn chua.
c. Su hình thành thach nhu trong các hang dông.

Bài giai
a. Clorua vôi có tính tây màu và sát trùng vì trong phân tu cua nó CaOCl
2
có Cl
+

voi
tính oxi hóa rât manh.
b. Phèn chua là muôi kép ngâm nuoc: KAl(SO
4
)
2
.12H
2
O

Khi phèn tan trong nuoc có quá trình thuy phân ion Al
3+
( thê hiên tính axit):
Al
3+
+ 3HOH → Al(OH)
3
↓ + 3H
+

→ Ion H
+
trong nuoc làm cho nuoc có vi chua.
→ Kêt tua keo Al(OH)
3
lo lung trong nuoc. Trong quá trình láng dong, Al(OH)
3
kêt
tua kéo các chât bân trong nuoc và kêt qua là qua xu lí phèn nuoc së sach và trong hon.
c. Su hình thành thach nhu gôm 2 quá trình:
- Phá huy dá vôi CaCO
3
do tác dung cua nuoc mua có hòa tan khí CO
2
tao ra muôi
tan Ca(HCO
3
)
2
:
CaCO
3
+ CO
2
+ H
2
O → Ca(HCO
3
)
2

- Su phân huy Ca(HCO
3
)
2
: Dung dich Ca(HCO
3
)
2
theo các kë nut chay xuông các
vòm hang và bi phân huy tao ra thach nhu.
Ca(HCO
3
)
2
→ CaCO
3
↓ + CO
2
↑+ H
2
O

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

37
Ví dµ 2

Nêu phuong pháp hóa hoc có thê dùng dê loai các chât dôc sau:
a. SO
2
, NO
2
, HF trong khí thai công nghiêp.
b. Luong lon Clo trong phòng thí nghiêm.
c. Pb
2+
hoác Cu
2+
trong nuoc thai các nhà máy.
Viêt dây du các phuong trình phan ung duoc su dung trong các phuong pháp
trên.
( Ðê thi HSG hóa hoc quoc gia – 1994)

Bài giai
a. Dùng nuoc vôi trong: Dân khí thai có khí dôc qua nuoc vôi trong, khí dôc së bi giu
lai. Các phan ung hóa hoc xay ra:
Ca(OH)
2
+ SO
2
= CaSO
3
+ H
2
O
2 Ca(OH)
2
+ 4NO
2
= Ca(NO
3
)
2
+ Ca(NO
2
)
2
+ 2H
2
O
Ca(OH)
2
+ 2HF = CaF
2
+ 2H
2
O
b. Dùng NH
3
: dang khí hay long, phun vào không khí có lân Cl
2
. Các phan ung hóa
hoc xay ra:
3Cl
2
+ 2NH
3
= N
2
+ 6HCl
HCl + NH
3
= NH
4
Cl
Do dó Cl
2
bi loai khoi không khí.
c. Dùng nuoc vôi trong tác dung voi dung dich dó dê kêt tua luong cation kim loai
náng. Cu thê:
Pb
2+
+ Ca(OH)
2

= Pb(OH)
2
+ Ca
2+

Cu
2+
+ Ca(OH)
2

= Cu(OH)
2
+ Ca
2+
Nhçn xét
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

38
Nhung bài tâp nhu thê này rât thú vi, hâp dân boi nó có tính ung dung cao, gân gui
voi cuôc sông. Nó kích thích lòng ham hiêu biêt, say mê tìm tòi cua hoc sinh. Diêu này
së thúc dây các em chu dông trong hoc tâp nhiêu hon.
2.3.2.2. Bài tçp mang tính chât phúc tçp, có vân dê cua kiên thúc; dòi hoi sµ tu duy,
vçn dµng kiên thúc dã hçc dê tìm lòi giai
Ví dµ

Nung 8,08 gam môt muôi X thu duoc các san phâm khí và 1,6 gam môt hop chât rán
Y không tan trong nuoc. O môt diêu kiên thích hop, cho tât ca san phâm khí vào môt
bình có chua sán 200 gam dung dich NaOH 1,2% thì thây phan ung vua du và thu
duoc dung dich chi chua môt muôi duy nhât có nông dô 2,47 %.
Xác dinh công thuc phân tu cua muôi X, biêt ráng khi nung muôi X thì kim loai trong
X không thay dôi sô oxi hóa.

Bài giai
Áp dung dinh luât bao toàn khôi luong, ta có: m
khí
= 8,08 – 1,6 = 6,48 g
San phâm khí + dd NaOH → →→ → dd muôi 2,47%
n
NaOH
=
40 . 100
2 , 1 . 200
= 0,06 mol
m
dd muôi
= m
khí
+ m
ddNaOH
= 6,48 + 200 = 206,48 g
m
muôi
=
100
47 , 2 . 48 , 206
= 5,1 g
Ta có so dô: Khí + nNaOH → Na
n
A
0,06
n
06 , 0

→ →→ → m
muôi
=(23n+A)
n
06 , 0
= 5,1 → →→ → A = 62n
Chi có cáp n=1, A = 60(NO
3
-
) là phù hop → →→ → NaNO
3
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

39
Vì san phâm khí phan ung voi NaOH chi cho duoc môt muôi duy nhât là NaNO
3
→ →→ →
San phâm khí bao gôm: NO
2
, O
2
do dó muôi ban dâu X có thê là: M(NO
3
)
n
. Khi dó:
4NO
2
+ O
2
+ 2H
2
O → 4HNO
3

4 x | HNO
3
+ NaOH → NaNO
3
+ H
2
O
4NO
2
+ O
2
+ 4NaOH → 4NaNO
3
+ 2H
2
O
0,06 ← 0,015 ← 0,06
→ m
khí
=
2
NO
m +
2
O
m = 46.0,06 + 32.0,015 = 3,24 g < 6,48 g
→ Trong san phâm còn có hoi nuoc. Vây muôi X phai có dang M(NO
3
)
n
.xH
2
O. Phan
ung nhiêt phân:
2M(NO
3
)
n
.xH
2
O → 
0
t
M
2
O
n
+ 2nNO
2
+
2
n
O
2
+ 2xH
2
O

n
06 , 0

n
03 , 0
← 0,06 → 0,015 →
n
06 , 0 x

m
Y
=
n 2
O M
m = (2M + 16n)
n
03 , 0
= 1,6 → M =
0,06
n 12 , 1

Chi cáp nghiêm n = 3, M = 56 (Fe) là thoa mãn.

O H
2
n =
n
06 , 0 x
= 0,02x =
18
24 , 3 48 , 6 −
= 0,18
→ x = 9. Vây công thuc cua muôi X là: Fe(NO
3
)
3
.9H
2
O
Nhçn xét
Dây là môt bài toán khó. Dê giai quyêt, hoc sinh phai vân dung nhiêu kiên thuc tông
hop: dinh luât bao toàn khôi luong, các kiên thuc vê nhiêt phân muôi... Dông thoi hoc
sinh cân thành thao các ki náng nhu ki náng biên luân, kiêm chung.





ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

40
2.3.2.3. Bài tçp có cách dçt vân dê dçc dáo, thú vj, lôi cuôn húng thú hçc sinh
Ví dµ:

Dung cu vë duoi dây có thê dùng dê diêu chê chât khí nào trong sô các khí sau
trong phòng thí nghiêm: Cl
2
, O
2
, NO, NH
3
, SO
2
, CO
2
, H
2
, C
2
H
4
. Giai thích và xác
dinh A, B tuong ung.


( Phong theo dê thi HSG hóa hoc tinh Ðà Náng – 1999)

Bài giai
Truoc tiên, HS phai quan sát hình vë và rút ra nhân xét:
Khí C phai có dác diêm: náng hon không khí và không tác dung voi không khí. Vây
dung cu cho trong dê bài có thê diêu chê duoc các khí: Cl
2
, SO
2
, CO
2
, O
2
.
Sau dó, dê xác dinh A, B, ta lâp bang:
C Cl
2
SO
2
CO
2
O
2

A dd HCl… dd HCl… dd H
2
SO
4
dd HCl… H
2
O
2

B KMnO
4
Sunfit S, Cu cacbonat MnO
2

Nhçn xét
Cách dát vân dê cua bài tâp thú vi o chô diêm mâu chôt (Khí C phai có dác diêm
náng hon không khí và không tác dung voi không khí) nám trên hình vë. Do dó hoc
sinh phai có náng luc quan sát hình vë dông thoi cân suy luân dê phát hiên ra diêm mâu


Dung dich B
Chât rán A
Khí C
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

41
chôt ây. Cách dát vân dê o dây hoi khác la so voi các bài tâp diêu chê khác và nó chính
là môt bài tâp lí thuyêt gán voi thuc nghiêm.
2.4. PHUONG PHÁP GIANG DAY BÀI TAP TRONG BOI DUÒNG
HÇC SINH GIOI HÓA HÇC
2.4.1. Các giai doçn giai mçt bài tçp hoá hçc
Giai doçn 1: Dinh huong cách giai.
- Tìm hiêu diêu kiên cua bài tâp ( tóm tát và phân tích dê bài).
- Xác dinh môi liên hê giua cái dã cho ( gia thiêt) và cái cân tìm ( kêt luân).
Giai doçn 2: Tiên hành giai.
- Vân dung tông hop các kiên thuc và ki náng dê lâp và thuc hiên chuong trình giai.
- Dôi voi bài toán hóa hoc: có thê giai theo các buoc sau
+ Xác dinh các chât có thê có phan ung hóa hoc voi nhau. Viêt các phuong trình
phan ung. Sáp xêp các phan ung theo thu tu truoc, sau hoác theo thu tu uu tiên ( quá
trình chu yêu).
+ Thiêt lâp môi quan hê giua các thành phân dã duoc cho trong bài toán voi thành
phân cuôi cùng ( cân giai quyêt) báng các dinh luât co ban cua hóa hoc. Có thê coi dây
là so dô tính toán.
+ Su dung các ki náng co ban ( tính theo các dinh luât ti luong, dinh luât tác dung
khôi luong, bao toàn khôi luong, thiêt lâp công thuc hóa hoc…) dê giai quyêt tung
phân hoác toàn bô bài toán.
Giai doçn 3: Kiêm tra kêt qua tính toán và kêt luân. Có thê suy nghi thêm dê tìm cách
giai khác dôc dáo, tôi uu.
Ví dµ

Cho axit B tác dung lên chât A làm thoát ra chât khí C không màu, có mùi khó chiu.
Chât khí này làm mât màu do cua phenolphtalein trong dung dich nào dó, trong khi dó
tao ra chât A. Nêu chât khí C cho tác dung voi chât khí D không màu, không mùi có
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

42
trong không khí o diêu kiên xác dinh thì së thu duoc môt chât mà khi hòa tan nó vào
nuoc së tao ra axit B. Xác dinh A, B là chât gì?

Giai doçn 1: Phân tích và dinh huong giai
Dây là bài tâp xác dinh môt chât dua vào nhung tính chât dác trung cua nó. Gv
huong dân HS cu thê hóa tung chât A và C rôi khái quát toàn bô dê bài báng so dô tóm
tát:
- Kim loai - Hydro
A - Muôi cua axit yêu có oxi C - Oxit axit
- Muôi cua axit hydric - Hydrua cua phi kim



Giai doçn 2: Tiên hành giai
Vì C có mùi, tác dung duoc voi kiêm tao ra muôi A, nên C không thê là H
2
, chi có
thê là khí hoác hydrua cua phi kim nhung:
N
2

O
2

N
2
không phan ung voi oxitaxit nhu hydrua nên C chi tác dung voi O
2
, san phâm sinh
ra phai là môt oxitaxit.
Nêu C là oxitaxit thì chi có SO
2
moi thoa mãn. Nêu C là hydrua thì chi có H
2
S moi
cháy tao ra oxitaxit. Nhung khi dó axit B là H
2
SO
3
và A là sunfua. H
2
SO
3
không dây
duoc H
2
S ra khoi muôi, vây C không phai là SO
2
. Tu dó suy ra A là sunfit. B là H
2
SO
4
.
Giai doçn 3: Kiêm tra
Báng phuong trình phan ung kiêm tra, kêt luân và dánh giá lai quá trình lâp luân dã rõ
ràng và chính xác chua, thông qua so dô sau:
A C San phâm Axit B
+ B
+ OH
-
+ HOH
C + D San phâm Axit B
+ B
+ OH
-
+ O
2

+ HOH
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

43
2.4.2. Mçt sô phuong pháp nâng cao hiçu qua giang dçy bài tçp hóa hçc cho
hçc sinh gioi
2.4.2.1. Tông quát hóa cách giai
Ví dµ

Có 30g dung dich NaCl 20%. Tính C% dung dich thu duoc khi:
a. Pha thêm 20g H
2
O.
b. Cô dác dung dich dê chi còn 25g.

GV tông quát hóa bài toán hoác yêu câu HS suy nghi bài toán tông quát và huong giai.
Bài toán tông quát

Cho 2 dung dich chua cùng chât tan có nông dô C
1
%
( dung dich 1) và nông dô C
2
%
(
dung dich 2). Hoi phai pha trôn chúng theo ti lê khôi luong nhu thê nào dê thu duoc
dung dich có nông dô C
3
%
( dung dich 3).

Bài giai
Goi m
1
(g) là khôi luong dung dich 1 nông dô C
1
%
.
Goi m
2
(g) là khôi luong dung dich 2 nông dô C
2
%
.
→ Khôi luong chât tan trong hai dung dich là:
m
1
C
1
100
m
t1
=
g

m
2
C
2
100
m
t2
= g

Ta có (m
1
+ m
2
) là khôiluong dung dich 3 nông dô C
3
%


(m
1
+ m
2
)C
3
100
m
t3
= g

Vì pha trôn hai dung dich cùng môt loai chât tan nên khôi luong chât tan trong dung
dich sau khi trôn ( dung dich 3) báng tông khôi luong chât tan trong hai dung dich ban
dâu. Tu (1) và (2) ta có:
(m
1
+ m
2
)C
3
= m
1
C
1
+ m
2
C
2

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

44

m
1
m
2
=
C
3
- C
2
C
1
- C
3
( gia thiêt C
1
> C
2
)
GV huong dân thu thuât giai bài toán nhanh, gon báng cách dùng so dô duong chéo:
So dô duòng chéo: Khi trôn dung dich 1 voi dung dich 2 ta thu duoc dung dich 3 có
nông dô ( C%, C
M
) là C
3
và khôi luong riêng là d
3
. Ta có so dô duong chéo và các
công thuc tuong ung:
- Dôi voi nông dô % khôi luong:
m
1
m
2
=
C
1
- C
3
m
1
m
2
C
1
C
2
C
3
C
2
- C
3
C
2
- C
3
C
1
- C
3

- Dôi voi nông dô mol:
=
V
1
V
2
C
1
- C
3
C
2
- C
3
C
1
C
2
C
3
C
2
- C
3
C
1
- C
3
V
1
V
2

- Dôi voi khôi luong riêng:
=
d
3
- d
2
V
1
V
2
d
1
- d
3
V
1
V
2
d
1
d
2
d
3
C
2
- C
3
C
1
- C
3

GV ghi nho cho HS: bài toán so dô duong chéo có thê mo rông cho nhiêu truong hop
khác.
Bài toán cô can hoác pha loãng dung dich có thê duoc giai theo so dô duong chéo nêu
quan niêm nuoc là môt dung dich có nông dô báng 0 ( không có chât tan).
Nhçn xét
Tông quát hóa cách giai là môt thao tác tu duy quan trong trong giai bài tâp hóa
hoc. Dác biêt trong bôi duõng hoc sinh gioi nó giúp ta nho lâu, nho duoc nhiêu và có
hê thông các bài tâp. Khi gáp các tình huông khác nhau nêu ta tìm ra duoc diêm mâu
chôt thì dêu có thê biên hóa bài toán tro vê dang cán ban quen thuôc.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

45
2.4.2.2. Nám vûng ban chât hóa hçc cua vân dê nêu trong bài toán
Ví dµ

Nguoi ta dua ra hai nhóm phuong trình hóa hoc duoi dây, trong môi môt nhóm chi
có môt phuong trình phan ung dúng mà thôi:
1. a) 2KMnO
4
+ 2H
2
S + 2H
2
SO
4
→ S + 2MnSO
4
+ K
2
SO
4
+ 4H
2
O
b) 2KMnO
4
+ 5H
2
S + 3H
2
SO
4
→ 5S + 2MnSO
4
+ K
2
SO
4
+ 8H
2
O
c) 4KMnO
4
+ 7H
2
S + 5H
2
SO
4
→ 6S + 4MnSO
4
+ 2K
2
SO
4
+ 12H
2
O
2. a) 3H
2
S + 3K
2
Cr
2
O
7
+ 10H
2
SO
4
→ S + Cr
2
(SO
4
)
3
+ 3K
2
SO
4
+ 13H
2
O
b) 3H
2
S + 2K
2
Cr
2
O
7
+ 7H
2
SO
4
→ 2S + 2Cr
2
(SO
4
)
3
+ 2K
2
SO
4
+ 10H
2
O
c) 3H
2
S + K
2
Cr
2
O
7
+ 4H
2
SO
4
→ 3S + Cr
2
(SO
4
)
3
+ K
2
SO
4
+ 7H
2
O
Hãy chi ra nhung phuong trình phan ung dúng và giai thích vì sao không tin tuong
nhung phuong trình phan ung còn lai.
( Trích dê thi HSG hóa hoc tinh Ðong Nai – 1999)

Bài giai
1.
2 Mn
+7
+ 5e = Mn
+2

5 S
-2
- 2e = S
0

2 Mn
+7
+ 5 S
-2
= 2 Mn
+2
+ 5 S
0

→ Phan ung b) dúng, còn các phan ung khác không tin tuong lám, vì nó cung là phan
ung oxi hóa khu, nhung lai có nhiêu hê sô khác nhau, tùy thuôc vào sô phân tu H
2
S
tham gia vào quá trình oxi hóa dê tao ra S
+6
, hoác S
0
( dang phuong trình vô dinh)
2. 2 Cr
+6

+ 3e = Cr
+6


3 S
-2
- 2e = S
0

2Cr
+6

+ 3S
-2
= 2Cr
+6

+ 3S
0

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

46
→ Phuong trình phan ung c) dúng. Giai thích tuong tu nhu trên.
Ta có thê giai lai bài toán trên nho phuong pháp tháng báng ion- electron.
Nhçn xét
Cân báng phuong trình phan ung theo phuong pháp dai sô là môt phuong pháp huu
hiêu dê giai các bài toán cân báng phuc tap. Tuy nhiên nêu HS không nám vung ban
chât cua phan ung oxi hóa khu thì së gáp lúng túng voi bài toán trên. Vì nêu xét vê
phuong diên dai sô thì các phuong trình phan ung trên dêu thoa mãn dinh luât bao toàn
khôi luong. Nhung môi nhóm chi có môt phuong trình phan ung dúng mà thôi, phuong
trình phan ung này thoa mãn dúng ban chât cua phan ung oxi hóa khu.
2.4.2.3. Su dµng các thu thuçt toán hçc
Ví dµ 1 : Tính chât cua câp sô công

Môt hôn hop gôm môt sô hydrocacbon liên tiêp trong dãy dông dáng có khôi luong
phân tu trung bình ( M) = 64.
o 100
o
C thì hôn hop này o thê khí, làm lanh dên nhiêt dô phòng thì môt sô chât bi
ngung tu. Tông khôi luong các chât trong hôn hop dâu là 252.
Biêt khôi luong phân tu chât náng nhât gâp dôi chât nhe nhât. Tìm công thuc
phân tu các hydrocacbon dó.
Bài giai
O bài này, áp dung tính chât dông dáng trong toán hoc dê giai
Goi a
1
, a
2
, …, a
n
là khôi luong phân tu cua các hydrocacbon trên.
- Áp dung tính chât toán hoc: Các hydrocacbon liên tiêp thuôc cùng môt dãy dông
dáng së tao nên môt câp sô công có công sai d = 14
a
n
= a
1
+ (n-1)d
S = n *
2
a a
n 1
+

- Voi a
n
= 2a
1
2a
1
= a
1
+ (n-1).14
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

47
a
1
= 14(n-1)
S = 1,5na
1
= 252
Hay 15,5.14n(n-1) = 252
21n
1
2
- 21n
1
- 252 = 0
n = 4(nhân) hay n = -3 (loai)
a
1
= 14(4-1) = 42
- Dát hydrocacbon dâu là A
1
: C
x
H
y

M
1
= 12x + y = 42
mà : y chán
y ≤ 2x +2
x 1 2 3
≥ 4
y 30 18 6 < 0

Vây A là C
3
H
6
, là hydrocacbon dâu tiên trong câp sô công trên.
Các dông dáng kê tiêp cua nó là C
4
H
8
, C
5
H
10
, C
6
H
12
(M = 84)
Ví dµ 2: Tô hop cân báng

Hoi kêt tua Ag
2
CrO
4
có tan duoc trong dung dich NH
4
NO
3
không?
Cho: T
t
(Ag
2
CrO
4
) = 10
-11,8
; K
b
(NH
3
) = 10
-4,76
; K
a
(HCrO
4
-
) = 10
-6,5
và háng sô bên cua
phuc β
1
(AgNH
3
+
) = 10
3,32

Bài giai:
Ta có các du kiên:
Ag
2
CrO
4
2Ag
+
+ CrO
4
2-
T
t
= 10
-11,8
(1)
NH
3
+ H
2
O NH
4
+

+ OH
-
K
b
= 10
-4,76
(2)
HCrO
4
-
H
+
+ CrO
4
2-
K
a2

= 10
-6,5
(3)

Ag
+
+ NH
3

AgNH
3
+
β
1
= 10
3,32
(4)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

48
Dê xét phan ung cua Ag
2
CrO
4
↓ voi NH
4
+
ta cân:
- Tính háng sô cua cân báng NH
4
+

NH
3
+ H
+
K
a1
=
b
K
14
10

= 10
-9,24
(2

)
- Sau dó, sáp xêp (1), (2

), (4) và nghich dao cua (3) rôi tô hop 4 cân báng này:
Ag
2
CrO
4
2Ag
+
+ CrO
4
2-
T
t
NH
4
+

NH
3
+ H
+
K
a1

H
+
+ CrO
4
2-
HCrO
4
-
(K
a2
)
-1

Ag
+
+ NH
3

AgNH
3
+
β
1

Ag
2
CrO
4
+ NH
4
+

→ Ag
+
+ AgNH
3
+
+ HCrO
4
-
có K= T
t
K
a1
(K
a2
)
-1
β
1
K = 10
-11,8
10
-4,76
10
-6,5
10
3,32
= 10
-11,22
K nho, su tan là khó khán.
Ví dµ 3: Ghép ân sô

Dôt cháy hoàn toàn a gam hôn hop hai ankan A, B hon kém nhau k nguyên tu cacbon
thì thu duoc b gam khí CO
2
. Tìm tông sô mol ankan.

Bài giai:
Goi CTPT hai ankan là:
C
n
H
2n+2
và C
n+k
H
2n +2k +2
(n≥ 1)
C
n
H
2n+2
+
2
1 3n +
O
2
→ 
0
t
nCO
2
+ (n+1)H
2
O (1)
x mol nx mol
C
n+k
H
2n +2k +2
+
2
1 k) 3(n + +
O
2
→ 
0
t
(n+k)CO
2
+ (n+k+1)H
2
O (2)
y mol y(n+k) mol
Theo bài ra sô mol CO
2
= nx + y(n+k)=
44
b
mol (3)
Khôi luong hai ankan:
(14n + 2)x + (14n + 14k + 2)y = a
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

49
14[nx + y(n+k)] + 2(x+y) = a
14.
44
b
+ 2(x+y) =a x+y=
44
7b - 22a
mol
Vây tông sô mol hai ankan =
44
7b - 22a
mol
Nhçn xét
Viêc áp dung các tính chât cua toán hoc khiên giai quyêt nhiêu bài tâp duoc giai
quyêt nhanh, gon . Tuy nhiên không nên lam dung mà xa roi ban chât cua các hiên
tuong hóa hoc. Toán hoc chi là công cu hô tro cho hóa hoc.
2.4.2.4. Biên dôi bài tçp có sán theo mµc dích cua nguòi dçy
a. Luoc bo môt sô du kiên dê táng muc dô khó cua bài tâp
Ví dµ



Ta có thê luoc bot môt sô du kiên, bài toán tro thành:
Bài 1:Có 5 lo hóa chât duoc dánh sô tu 1 dên 5, môi lo chua môt trong các dung dich
hóa chât sau dây: Na
2
SO
4
, (CH
3
COOH)
2
Ca, Al(NO
3
)
2
, NaOH, BaCl
2
. Chât nào duoc
chua trong lo sô mây, khi:
- Dung dich cua lo thu tu tác dung voi dung dich cua lo thu ba có kêt tua tráng sinh
ra.
- Dung dich cua lo thu hai tác dung voi dung dich cua lo thu nhât tao kêt tua tráng,
kêt tua này lai tan nêu tiêp tuc cho dung dich cua lo thu hai.
- Dung dich cua lo thu tu tác dung voi dung dich cua lo thu nám lúc dâu chua có
kêt tua, sau dó tao kêt tua khi tiêp tuc cho thêm dung dich cua lo thu tu.
Giai thích.
(Trích Ðê thi HSG hóa hoc tinh Can Tho – 1998)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

50

Bài 2:Có 5 lo hóa chât, môi lo chua môt trong các dung dich hóa chât sau dây: Na
2
SO
4
,
(CH
3
COOH)
2
Ca, Al(NO
3
)
2
, NaOH, BaCl
2
. Không dùng thêm hóa chât nào khác, nhân
biêt các dung dich trên.

Hai bài toán này có cách giai gân giông nhau, bài 2 khó hon. Sau dây xin trình bày
cách giai bài 2.
Bài giai
Lây môt ít dung dich làm mâu thu. Cho 1 mâu lân luot tác dung voi các mâu còn lai.
Ta lâp bang nhu sau: (hàng ngang chi các dung dich cho vào, hàng doc chi các dung
dich duoc cho vào).


Na
2
SO
4
(CH
3
COO)
2
Ca Al(NO
3
)
2
NaOH BaCl
2

Na
2
SO
4
-
↓ tráng
- -
↓ tráng
(CH
3
COO)
2
Ca Chua có -
↓ tráng
-
↓ keo
- -
Al(NO
3
)
2
-
↓ keo
-
↓ → tan
-
NaOH - - - -
BaCl
2

↓ tráng
- - - -

Chú thích:
- : Không có hiên tuong gì xay ra.
↓ tráng : Kêt tua tráng.
↓ keo : Kêt tua keo tráng.
Chua có - ↓ tráng : Lúc dâu chua có kêt tua, cho thêm dung dich vào kêt tua xuât hiên.
↓ → tan : Lúc dâu xuât hiên kêt tua, lác hôn hop kêt tua tan.
Quan sát bang, ta suy ra duoc:
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

51
Lúc dâu chua có kêt tua, cho thêm dung dich vào kêt tua xuât hiên: Dung dich cho
vào là Na
2
SO
4
, dung dich duoc cho vào là (CH
3
COO)
2
Ca.
Lúc dâu xuât hiên kêt tua, lác hôn hop kêt tua tan: Dung dich cho vào là NaOH, dung
dich duoc cho vào là Al(NO
3
)
2
. Vây dung dich còn lai là BaCl
2
.
b. Lây tu trong các dê thi nhung luoc bot hoác chia nho
Ví dµ

1. Dê thu hôi vàng có mát trong các loai dá alumosilicat nguoi ta nghiên vun dá
và cho tác dung voi dung dich NaCl khi suc khôngkhí vào trong hôn hop phan
ung. O dây Au duoc chuyên châm thành phuc chât Au(CN)
-
2
tan trong nuoc.
Sau khi dat duoc cân báng nguoi ta thu hôi vàng báng cách tách dung dich ra và
cho tác dung voi këm. O dây Zn khu Au(CN)
2
-
thành Au và tao ra phuc chât
Zn(CN)
4
2-
.
Viêt các phuong trình phan ung ion trong quy trình tách vàng o trên. Tính háng sô
cân báng cua các phan ung.
2. Vàng trong tu nhiên thuong o dang hop kim voi Ag và trong quá trình xu lí dê
thu hôi vàng thì Ag cung bi oxi hóa boi oxi không khí khi có mát NaCN, và khi
tác dung voi këm thì phuc Ag(CN)
2
-
cung bi khu thành Ag.
Viêt các phuong trình phan ung ion và tính háng sô cân báng cua các phan ung.
3. Làm bay hoi 500 lít dung dich Ag(CN)
2
-
3,0.10
-3
M và Au(CN)
2
-
1,0.10
-2
M cho
dên còn 1/3 thê tích ban dâu rôi xu lí voi 40 gam këm. Hãy tính nông dô các ion
Ag(CN)
2
-
và Au(CN)
2
-
sau khi phan ung kêt thúc.
4. Cân thiêt lâp nông dô CN
-
trong dung dich Au(CN)
2
-
là bao nhiêu dê 99% mol
cua vàng tôn tai duoi dang phuc chât Au(CN)
2
-
.
Cho V E Zn CN Zn 26 , 1 / ) (
0
4
2
− =


V E Au CN Au 06 , 0 / ) (
0
2
2
− =


V E Ag CN Ag 31 , 0 / ) (
0
2
2
− =


ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

52
V E OH O 404 , 0 /
0
2
− =


Háng sô tao thành cua phuc chât Au(CN)
2
-

Au
+
+ 2CN
-
Au(CN)
2
-
β
2
= 4.10
28

(Phong theo Ðê thi Olympic hóa hoc quoc tê lan thu 30, Melbourne – 1998)

Dê thi trên hoi dài, ta có thê chia câu 1,2,3,4 thành nhung bài tâp nho hon. Ví du, câu 1
duoc su dung trong Ðê thi HSG hóa hoc tinh Ðong Nai – 2001.
c. Thay dôi hình thuc câu hoi
Ví dµ 1

Bài 1:Môt trong nhung chât thu duoc tu cráckinh là hop chât dôi xung A. A là khí
gôm85,7% C và 14,3% H ( theo khôi luong) có thê bo qua dông phân hình hoc cua
A.
- Nêu thêm HBr vào A thì së duoc hop chât B.
- B phan ung voi KCN tao thành C; B phan ung voi KOH tao thành D.
- Thuy phân C tao thành E.
- D có thê bi oxi hóa boi H
2
O
2
tao thành H.
- D phan ung voi H
2
SO
4
dác o nhung diêu kiên khác nhau tao thành 4 san
phâmkhác nhau: môt chât o trong sô các chât dã nêu, ba chât kia là F, G, I.
- H là môt dung môi cho son và dùng dê loai parafin cua dâu bôi tron. H phan
ungvoi phenylhidrazin tao thành K.
1. Viêt công thuc câu tao cua tât ca các hop chât.
2. B, C, D, và F có nhung tính chât nào chung.
3. Co chê nào dã tao B tu A và tao C tu B?
( Trích Ðê thi Olimpic hóa hoc Áo XXV – 1999)

Ta có thê thay dôi hình thuc câu hoi báng cách tóm tát báng so dô:

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

53

Bài 2: Cho so dô phan ung sau:
A
+ HBr
B
+ KCN
C
+ KOH
+ HOH
D
E
+ H
2
O
2
H
+ H
2
SO
4
dac
+
NH NH
2
K
F
G I
A

Biêt ráng:
A: là hidrocacbon dôi xung o thê khí gôm 85,7% C và 14,3% H ( theo khôi luong).
H: là môt dung môi cho son và dùng dê loai parafin cua dâu bôi tron.
1. Xác dinh công thuc câu tao cua A, B, C, D, E, F, G, H, I ,K.(bo qua dông phân
hình hoc cua A).
2. B, C, D, E và F có nhung tính chât nào chung.
3. Co chê nào dã tao B tu A và tao C tu B?

Bài giai (bài 2)
Tu thành phân phân tu CTPT cua A: C
4
H
8
. Vì A dôi xung A có thê là:
hoác hoác . Kêt hop voi so dô và du kiên còn lai cua dê bài, ta có
kêt qua:
1. A :
B :
Br

C :
CN

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

54
D :
OH

E :
COOH

F :
OSO
3
H

G :
O
O
SO
2

H :
O

I :
O

K :
NH
N

2. B, C, D, E và F dêu có hoat tính quang hoc.
3. A → B : công ái diên tu; B → C : thê ái nhân.
d. Dao nguoc bài tâp [ 54, tr.102, 103]
Ví dµ 1

Bài 1: Viêt phuong trình phan ung hoàn thành dãy biên hóa sau:
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH
2
CH
3
+ Cl
2
askt
A
+ KOH
D B
spc
- H
2
O


ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

55
Ta có thê dao nguoc bài toán nhu sau:

Bài 2: Tìm câu tao các chât có trong so dô sau:
+ Cl
2
askt
A
+ KOH
spc
X
B
- H
2
O
C C
CH
3
CH
3
H
3
C
H
3
C

Biêt phân tu chât X có chua nguyên tu C bâc 4

Bài giai (bài 2)
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH
2
CH
3
+ Cl
2
(A)
askt
+ KOH
- H
2
O
C C
CH
3
CH
3
H
3
C
H
3
C
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
Cl
+ HCl
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
Cl
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
OH
(B)
+ KCl
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
OH
+ H
+
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
OH
2
+
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
+
C
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH
3
+
- H
+
chuyen vi
C C
CH
3
CH
3
H
3
C
H
3
C
(D)

2.4.2.5. Chú trçng phát triên tu duy hóa hçc cho hçc sinh
a. Rèn luyên và phát triên tu duy hoc sinh là vân dê trong tâm trong bôi duõng hoc
sinh gioi hóa hoc
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

56
Nghi quyêt 2 cua Ban châp hành Trung uong khóa VIII có ghi ráng:”…rèn luyên
thành công nêp tu duy sáng tao cua nguoi hoc…”. Kho tàng kiên thuc cua loài nguoi là
vô han, kiên thuc thây cô truyên day chi là huu han trong cái vô han. Kiên thuc là san
phâm cua tu duy, ra doi trong quá trình con nguoi co xát voi thuc tiên. Day và hoc –
thuc chât là day cách tu duy, hoc cách tu duy. Nêu tu duy và nhân cách duoc rèn luyên
môt cách chu dáo, ti mi thì hoc sinh së là nguoi chu dông tìm dên kiên thuc và dên môt
trình dô nào dó së có phong cách hoc tâp dôc lâp, sáng tao; tân dung moi lúc, moi noi,
moi cách dê chiêm linh tri thuc cho riêng mình. Rèn luyên và phát triên tu duy cho hoc
sinh trong bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc không chi dê giai quyêt nhung vân dê dát ra
trong các dê thi mà nhìn xa hon, rông hon chính là chuân bi cho các em nhung phâm
chât và náng luc cân thiêt dê có thê nghiên cuu, ung dung, làm viêc sau này. Dây cung
là môt trong nhung nhiêm vu, muc tiêu mà các kì thi hoc sinh gioi huong toi.
b. Rèn luyên tu duy linh hoat, sáng tao
Ví dµ
Hòa tan hoàn toàn a gam hôn hop hai kim loai Ba và Na vào nuoc duoc môt dung dich
A và b lít khí (dktc). Nguoi ta nho dân dung dich FeCl
3
vào dung dich A dên du. Loc
kêt tua, rua sach, sây khô và nung nóng dên khi thu duoc môt chât rán có khôi luong
không dôi là C gam. Tính luong chât rán thu duoc.

Algorit giai thông thuòng
- Viêt 5 phuong trình phan ung xay ra, xác dinh khí sinh ra là H
2
và chât rán thu
duoc là Fe
2
O
3
.
- Goi sô mol cua Ba và Na là x và y.
- Tính tông sô mol H
2
sinh ra.
- Lâp phuong trình theo sô mol H
2
.
- Lâp phuong trình bâc nhât 2 ân tìm x và y.
- Dua vào các phuong trình phan ung tính sô mol Fe(OH)
3
.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

57
5b
2,1
g
C =
- Tính sô mol Fe
2
O
3
.
- Khôi luong Fe
2
O
3
thu duoc:
Nhçn xét
Tuy nhiên, nêu GV huong dân HS các thao tác so sánh, khái quát hóa, chú ý dên
ban chât cua phan ung thì së rèn luyên tôt tu duy sáng tao cho HS, giúp HS thây rõ môi
liên hê giua sô mol cua các chât cua 5 phuong trình phan ung. Biêu thi quan hê sô mol
H
2
, kiêm, Fe(OH)
3
và Fe
2
O
3
nhu sau:
n
Fe
2
O
3
Fe(OH)
3
1
6
OH
b
3.22,4
= n
= n
= n
H
2
=
1
2
1
3

Tu dó, tính linh hoat cua tu duy duoc phát huy qua viêc tìm ra phuong pháp moi dê
giai bài tâp trên co so phát hiên môi quan hê vê sô mol cua các chât và dê dàng tính
duoc
5b
2,1
g
C =
. Theo cách này, bài toán thua du kiên.
c. Rèn luyên tu duy logic; kha náng suy luân, biên luân
Ví dµ

Có 6 hop chât huu co mach ho ( không làm mât màu nuoc brom ) A, B, C, D,
E, F. Chi chua các nguyên tô C, H, O, có phân tu khôi dêu báng 64.
Cho 6 chât dó tác dung voi Na, voi dung dich NaOH và voi dung dich AgNO
3

trong NH
3
(du) ( phan ung tráng bac) thu duoc kêt qua sau:
A B C D E F
Na + - + - + +
NaOH - - + + - +
Tráng bac - - - -

+ +

Dâu (+) có phan ung.
Dâu (-) không có phan ung.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

58
1. Xác dinh công thuc phân tu, viêt các công thuc câu tao có thê có cua A, B, C,
D, E, F.
2. Viêt các phuong trình phan ung diêu chê F tu A, ghi rõ diêu kiên phan ung.
( Ðê thi HSG hóa hoc tinh An Giang – 1999)

Bài giai
Dua vào kha náng phan ung ta có thê du doán:
A: không có nhóm – CHO, - CHOH, - COO –. Phai có nhóm – OH và có thê có
nhóm xeton.
B: không có nhóm – OH, - CHOH, - COO -, - CH = O. Chi có nhóm ete hoác
xeton.
C: Phai là axit.
D: Phai là este.
E: Phai có nhóm – OH và – CH = 0
F: Phai có nhóm – CHOH và – CH = O
1. Dát công thuc cua chât cân tìm là C
x
H
y
O
z

a. Khi z = 1 thì 12x + y+ 16 = 74
→ 12x + y = 58 x = 4, y = 10
Công thuc phân tu là C
4
H
10
O. Chi có thê có ruou A và este B.
∗ Chât A: C
4
H
9
OH có các công thuc câu tao:
CH
3
– CH
2
– CH
2
– CH
2
– OH (1)
CH
3
CH
2
CH OH
CH
3
(2)
CH
3
CH CH
2
OH
CH
3
(3)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

59
C
CH
3
OH CH
3
CH
3
(4)
∗ Chât B: ete
CH
3
– CH
2
– CH
2
– CH
2
– O – CH
3
(1)
CH
3
CH O CH
3
CH
3
(2)
CH
3
– CH
2
– O – CH
2
– CH
2
– CH
3
(3)
b. Khi z = 2 thì 12z + y + 32 = 74
12z + y = 42 x =3, y = 6 Công thuc phân tu: C
3
H
6
O
2
. Voi công thuc này có
thê là axit, este, hoác có 1 nhóm – CH = O và 1 nhóm – OH.
Chât C là CH
3
– CH
2
– COOH
Chât D là CH
3
– COOCH
3
( không thê là HCOOCH
2
– CH
3
vì este này có phan
ung tráng bac).
Chât A là
H
3
C
H
2
C C
O
H
2
C OH


d. Dua ra nhiêu tình huông moi (bây) dê do muc dô tu duy cua hoc sinh
Ví dµ 1: Bài toán duoc chia thành các phân không dêu nhau

Cho hôn hop A gôm Al và Fe
3
O
4
. Nung A o nhiêt dô cao dê phan ung xay ra hoàn
toàn thu duoc hôn hop B. Nghiên nho hôn hop B, trôn dêu, chia làm hai phân không
báng nhau:
- Phân 1 (phân ít) tác dung voi dung dich NaOH du thu duoc 1,176 lít khí H
2
. Tách
riêng chât không tan dem hòa tan trong dung dich HCl du thu duoc 1,008 lít khí.
- Phân 2 (phân nhiêu) cho tác dung voi dung dich HCl du thu duoc 6,552 lít khí.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

60
Tính khôi luong hôn hop A và thành phân % khôi luong các chât có trong hôn hop A.
Thê tích các khí do o dktc.

Bài giai
8Al + 3Fe
3
O
4
→ 9Fe + 4Al
2
O
3
(1)
Phan ung xay ra hoàn toàn → hôn hop B gôm có Fe, Al
2
O
3
và có thê Al du hoác Fe
3
O
4

du. Theo bài ra hôn hop B tác dung voi NaOH du có khí thoát ra→ hôn hop B gôm có
Fe, Al
2
O
3
và Al du.
Phan 1: Al
2
O
3
+ 2NaOH → 2NaAlO
2
+ H
2
O (2)
Al + NaOH + H
2
O NaAlO
2
+
2
H
2
3
(3)
n
Al
=
2
H
n
2
3
=
4 , 22
176 , 1
2
3
= 0,035 mol
Chât không tan là Fe tác dung voi dung dich HCl du:
Fe + 2HCl FeCl
2
+ H
2
↑ (4)
(4) → n
Fe
=
2
H
n =
22,4
1,008
= 0,045 mol
(1) → mol 02 , 0
9
4
045 , 0 n
9
4
n
Fe O Al
3 2
= = =
Phan 2: Al
2
O
3
+ 6HCl → 2AlCl
3
+ 3H
2
O
Al + 3HCl → AlCl
3
+
2
H
2
3

Fe + 2HCl → FeCl
2
+
2
H ↑
Gia su khôi luong phân 2 nhiêu gâp m lân phân 1 nên trong phân 2:
n
Al
= 0,035 mol
n
Fe
= 0,045 mol
2
H
n = mol 2925 , 0
22,4
6,552
0,045m m 035 , 0
2
3
= = +
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

61
→ m = 3 khôi luong ca hôn hop B gâp 4 lân phân 1.
Ap dung dinh luât bao toàn khôi luong :
m
B
= m
Al
+ m
Fe
+
3 2
O Al
m = 0,035.27.4 + 0,045.4.56 + 0,02.4.102 = 22,02 g
Theo (1) → n
Al
phan ung = mol 16 , 0 4 . 045 , 0
9
8
n
9
8
Fe
= =
→ m
Al
(A) = ( 0,16 + 0,035.4).27 = 8,1 g
% 22 , 63 78 , 36 100 %m
% 78 , 36 100 .
92 , 13 1 , 8
1 , 8
%m
g 92 , 13 232 . 4 . 045 , 0 .
9
3
232 . .n
9
3
A) ( m
4 3
4 3
O Fe
Al
Fe O Fe
= − =
=
+
=
= = =

Ví dµ 2: Chung minh chât dã cho du hay hêt

Cho 22 gam hôn hop X gôm Fe và Al phan ung hoàn toàn voi 2 lít dung dich HCl 0,3
M ( d= 1,05 g/ml)
a. Chung to ráng hôn hop X không tan hêt
b. Tính thê tích khí H
2
(dktc), nông dô % chât tan trong dung dich Z thu duoc và khôi
luong chât rán Y không tan. Gia su trong hai kim loai chi có môt kim loai tan.

Bài giai
a. Nêu không có câu hoi này chúng ta së nghi hôn hop X tan hêt vì hiêu sai nghia “
phan ung hoàn toàn”. Dê chung minh hôn hop X không tan hêt, ta có thê làm theo 3
cách sau:
Cách 1: Gia su hôn hop chi gôm có Fe ( kim loai có khôi luong mol lon hon)
→ n
Fe
= mol 39 , 0
56
22
=
Do Fe = 56 >
hh
M → →→ → n
Fe
= 0,39 mol < n
hh
Dê hòa tan hêt 0,39 mol Fe → →→ → n
HCl
cân dùng = 0,78 mol
Fe + 2HCl → FeCl
2
+
2
H ↑
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

62
0,39 0,78
n
HCl
bd = 0,3.2 = 0,6 mol < 0,78 mol
Kêt luân: không du axit dê hòa tan hêt 0,39 mol Fe. Khi thay Fe báng Al sô mol kim
loai táng, mát khác, 1 mol Al dùng hêt 3 mol HCl, nhiêu axit hon 1 mol Fe ( chi dùng
hêt 2 mol HCl) → Sô mol axit cân dê hòa tan hôn hop còn lon hon nua ( lon hon 0,78
mol) nên voi 0,6 mol HCl là chua du dê hòa tan hêt hôn hop X → hôn hop X không tan
hêt.
Cách 2: Tu 27a + 56b = 22 ( voi a,b là sô mol cua Al, Fe)
• Voi a = 0 → b =
56
22
= 0,39
• Voi b = 0 → a =
27
22
= 0,81
0,39 < a +b < 0,81
→ 2 ( a + b) > 2.0,39 = 0,78 (*)
Phuong trình phan ung:
Al + 3HCl → AlCl
3
+
2
H
2
3

a 3a
Fe + 2HCl → FeCl2 +
2
H

b 2b
→ n
HCl
cân dùng = 3a + 2b, kêt hop (*), ta có: 3a + 2b > 2(a + b) > 0,78
→ Dê hòa tan hêt hôn hop X thì sô mol axit HCl phai lon hon 0,78 mol, trong khi sô
mol axit ban dâu theo bài ra chi báng 2.0,3 = 0,6 mol ( < 0,78 mol)
→ Axit thiêu, nghia là X phan ung không hêt.
Cách 3: n
HCl
cân dùng = (3a + 2b) mol
Chon M = 56 làm nhân tu chung, ta có: 56(a+ b) > 27a + 56b = 22
→ 2( a+b) > 0,78
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

63
3a + 2b > 2( a+ b) > 0,78 mol
Lâp luân tuong tu cách 2 së có cùng kêt qua.
b. Vì axit thiêu, Al có tính khu manh hon Fe së tan truoc nhung theo dê ra chi có môt
kim loai tan→ Fe chua bi hòa tan:
Al + 3HCl → AlCl
3
+
2
H
2
3

0,2 ← 0,6 → →→ → 0,2 → →→ → 0,3
2
H
n = 0,3 mol → →→ →
2
H
V (dktc) = 0,3.22,4 = 6,72 lít
Chât rán Y không tan bao gôm Fe và có thê có Al du.
m
Y
= m
X
- m
Altan
= 22 – 0,2.27 = 16,6 g
Dung dich Z chu 0,2 mol AlCl
3
. Ta có:
C%( AlCl
3
) =
ddsau
AlCl
m
100 . m
3

m
ddsau
= m
dd HCl bd
+ m
Al tan
-
2
H
m = 200.1,05 + 0,2.27 – 0,3.2 = 2104,8 g
C%( AlCl
3
) =
2104,8
100 . 0,2.133,5
= 1,27%
2.4.2.6. Kêt hçp nhiêu phuong pháp giai khác nhau cho mçt bài toán.
Chçn cách giai tôi uu
Ví dµ 1

So sánh pH cua các dung dich 0,1M cua các chât sau dây:
NaHCO
3
K
1
= 10
-7
K
2
= 10
-11

NaHSO
3
K
1
= 10
-7
K
2
= 10
-11

NaHS K
1
= 10
-7
K
2
= 10
-11

NaHC
2
O
4
K
1
= 10
-7
K
2
= 10
-11

( Dê thi HSG miên, Italia – 1997 [18] )

Bài giai
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

64
Cách 1: Phuong pháp dinh tính
Dây là các muôi axit, là các chât diên li luõng tính:
MHA → M
+
+ HA
-

HA
-
H
+

+ A
2-
K
2
(1)
HA
-
+ H
+
H
2
A K
1
-1
(2)
pH phu thuôc hai quá trình (1) và (2). Nêu K
2
càng lon và K
1
càng lon thì dung dich
có pH càng bé vì quá trình nhuong proton (1) xay ra manh, quá trình thu proton (2) xay
ra yêu. So sánh o trên ta thây:
pH (NaHC
2
O
4
) < pH (NaHSO
3
) < pH (NaHCO
3
) < pH (NaHS)
Cách 2: Phuong pháp dinh luong
Áp dung công thuc tính gân dúng pH cua các muôi diaxit cho các hê trên:
pH =
pK
1
+ pK
2
2

ta thây: pH (NaHC
2
O
4
) =
2 + 5
2
= 3,5
pH (NaHSO
3
) =
2 + 6
2
= 4,0
pH (NaHCO
3
) =
7 + 11
2
= 9,0
pH (NaHS) =
7 + 13
2
= 10,0
Nhçn xét
Cách giai dinh luong tuy chán chán nhung dòi hoi ta phai thiêt lâp công thuc hoác
phai nho công thuc. Trong khi dó, cách giai dinh tính chi cân dua vào viêc hiêu ban
chât cua su diên li và nguyên lí chuyên dich cân báng là giai quyêt duoc bài toán. Vì
vây, cách giai dinh tính trong truong hop này hay hon.


ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

65
Ví dµ 2

Dê m gam phoi bào sát (A) ngoài không khí, sau môt thoi gian biên thành hôn hop
(B) có khôi luong 12 gam. Cho B tác dung vua du voi 200ml dung dich HNO
3
thu
duoc 2,24 lít khí duy nhât NO (dktc).
Tính khôi luong m cua A.

Cách 1: Viêt phuong trình phan ung, dát ân sô
Các phan ung A + O
2
:
2Fe + O
2

t
0
2FeO
4Fe + 3O
2

t
0
2Fe
2
O
3
3Fe + 2O
2

t
0
Fe
3
O
4
Hôn hop B tác dung voi HNO
3
:
Fe + 4HNO
3
→ Fe(NO
3
)
3
+ NO↑ + 2H
2
O
3FeO + 10HNO
3
→ 3Fe(NO
3
)
3
+ NO↑ + 5H
2
O
Fe
2
O
3
+ 6HNO
3
→ 2Fe(NO
3
)
3
+ 3H
2
O
3Fe
3
O
4
+ 28HNO
3
→ 9Fe(NO
3
)
3
+ NO↑ + 14H
2
O
Goi x, y, z, t là sô mol cua Fe, FeO, Fe
2
O
3,
Fe
3
O
4
trong 12 g hôn hop B. Ta có:
56x + 72y + 232z + 160t = 12 (1)
y + 4z + 3t =
16 - m
16
( sô mol nguyên tu oxi) (2)
x + y + 3z + 2t =
m
56
( sô mol nguyên tu sát) (3)
x +
y
3
+
z
3
= 0,1 (sô mol NO) (4)
Chia phuong trình (1) cho 8, rôi công voi (4) sau khi dã nhân 3, ta có:
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

66
10x + 10y + 30z + 20t = 10( x + y + 3z + 2t) = 1,8 (5)
Thay (3) vào (5) → m = 10,08 g
Cách 2: Su dung dinh luât bao toàn electron
Nhân xét: Tu các phan ung trên, luong Fe ban dâu dã chuyên hêt vào dung dich duoi
dang Fe
3+
:
Chât khu: Fe – 3e → Fe
3+

1 mol 3 mol
Chât oxi hóa: O
2
+ 4e → 2O
2-

1 mol 4 mol
NO
3
-
+ 4H
+
+ 3e → NO + 2H
2
O
3 mol 1 mol
Áp dung dinh luât bao toàn electron:
Sô mol electron Fe “ nhuong” = Sô mol electron chât oxi hóa “nhân”
12 - m
32
m
56
.3 .4
+
2,24
22,4
.3
=
So mol e Fe nhuong So mol e O
2
nhan So mol e HNO
3
nhan
m = 10,08 gam

Nhçn xét
Rõ ràng cách 2 tôi uu hon vì:
- Không cân viêt phuong trình phan ung nhung vân nhân dinh dúng trang thái dâu
và trang thái cuôi cua các chât oxi hóa,chât khu.
- Ngán gon, tránh biên luân dài dòng.
- Lí thú và hiêu qua.
2.4.2.7. Rèn luyçn cho hçc sinh tác phong khoa hçc
- Tích cuc chu dông, dôc lâp suy nghi.
- Cân thân, nhân nai, chính xác, ti mi.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

67
- Tô chuc các hành dông trí tuê môt cách khoa hoc. Con duong di dên kêt qua phai
ngán gon, dôc dáo, hop lí, dê hiêu. Bài giai trình bày logic, chát chë.
- Don gian hóa các vân dê phuc tap và tránh phuc tap hóa.
- Luôn tiêu kêt, tông kêt và khác sâu trong tâm.






















ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

68

Chuong 3
DE XUÁT HJ THÓNG BÀI TAP HÓA DAI CUONG TIÊU BIEU
DE BOI DUÒNG HÇC SINH GIOI HÓA HÇC THPT
Các vân dê trong bài tâp hoá dai cuong rât rông lon, da dang. Tuy nhiên do khuôn
khô luân ván có han, chúng tôi chi xin dê câp dên môt sô vân dê tiêu biêu có tác dung
phát triên kiên thuc, nâng cao tu duy và rèn luyên ki náng cho hoc sinh. Dây cung là
nhung vân dê rât hay gáp trong các kì thi hoc sinh gioi .
3.1. CÁU TAO NGUYÊN TU - HJ THÓNG TUAN HOÀN –
LIÊN KET HÓA HÇC
3.1.1. Vân dê 1: Xác d|nh nguyên tô dµa vào sô hiçu nguyên tu.
Bài tçp mâu

Môt nguyên tu ( kí hiêu là R) có tông sô các hat nhân proton, notron, electron
báng 24.
a. Viêt kí hiêu hat nhân cua nguyên tô và goi tên nguyên tô dó.
b. Viêt câu hình electron cua nguyên tu và cua ion R
2-
.
c. Cho biêt trong nguyên tu dó có bao nhiêu obitan có electron chiêm giu?

Bài giai
a. Tông sô proton, notron, electron trong nguyên tu R báng 24 nên ta có:
2Z + N = 24 (1)
Z = 12 -
2
N
nên Z <12
Các nguyên tô bên có ti sô giua sô notron và sô proton trong hat nhân:
1 ≤
Z
N
≤ 1,5
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

69
Do dó: N ≤ Z ≤ 1,5Z (2)
Hay là
1,5
N
≤ Z ≤ N
Thay (2) vào hê thuc (1):
2Z + 1,5Z > 24
3,5Z > 24
Z > 7
Nghia là: 7< Z <12
Tính sô khôi A theo bang sau:
Z 8 9 10 11
N = 24 – 2Z 8 6 4 2
A = Z + N 16 15 14 13
Oxi loai
b. Câu hình electron cua nguyên tu trung hòa diên R và R
2-

R tuc là O: Z = 16

2p
4
2s
2
1s
2

Ion R
2-
tuc là O
2-


1s
2
2s
2
2p
6

c. Trong nguyên tu R (tuc là O) có 5 obitan có electron chiêm giu
Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Dê làm duoc bài tâp này, hoc sinh cân nám vung kiên thuc vê nguyên tô hóa hoc –
dông vi. Trong dó có diêm mâu chôt là ti sô biêu thi môi liên quan giua sô notron và sô
proton trong các dông vi bên (tru H): 1 ≤
Z
N
≤ 1,5. Dây là kiên thuc ngoài chuong
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

70
trình, không có trong sách giáo khoa. Dòi hoi hoc sinh phai doc thêm các tài liêu tham
khao dê bô sung kiên thuc.
- Vê phân ki náng, hoc sinh cân thành thao các ki náng toán hoc, cháng han viêc biên
dôi các biêu thuc dê thu gon miên tìm kiêm nhu bài tâp trên. Ngoài cách biên dôi ây,
nhiêu bài tâp trong các dê thi hoc sinh gioi thuong bát buôc phai giai hê phuong trình
nhiêu ân sô hoác phai tiên hành biên luân thì moi ra duoc kêt qua .
- Thông qua các bài tâp này, giáo viên có thê kiêm tra các kiên thuc vê câu tao nguyên
tu và hê thông tuân hoàn (thành phân câu tao nguyên tu, câu hình electron, chu kì,
nhóm, dinh luât tuân hoàn Mendêlêep...). Vì thê các bài tâp dang này có kha náng tông
hop kiên thuc lon.
- Ngoài sách giáo khoa lop 10, hoc sinh có thê bô sung kiên thuc lí thuyêt trong sách
tham khao sau dây: Hóa hoc vô co, tap 1,(Nhà xuât ban giáo duc cua tác gia Hoàng
Nhâm),...
Bài tçp tuong tµ
Bài 1: Tông sô hat proton, notron và electron trong môt nguyên tu là 155. Sô hat có
mang diên nhiêu hon sô hat không mang diên là 33 hat. Tìm sô proton, notron và sô
khôi A cua nguyên tu.
Bài 2:Tông sô hat proton, notron và electron trong môt nguyên tu A là 16, trong
nguyên tu B là 58, trong nguyên tu D là 180. Tìm sô p,n và sô khôi cua các nguyên tu
A, B, D. Gia su su chênh lêch giua sô khôi voi khôi luong nguyên tu trung bình là
không quá 1 don vi.
Bài 3: Ba nguyên tô X, Y, Z trong cùng môt chu kì có tông sô hiêu nguyên tu là 39. Sô
hiêu cua nguyên tu Y báng trung bình công sô hiêu cua nguyên tu X và Z. Nguyên tu
cua ba nguyên tô này hâu nhu không phan ung voi H
2
O o diêu kiên thuong.
d. Hãy xác dinh vi trí các nguyên tô dó trong bang hê thông tuân hoàn các nguyên
tô hóa hoc. Viêt câu hình e cua nguyên tu và goi tên tung nguyên tô.
e. So sánh dô âm diên, bán kính nguyên tu cua các nguyên tô dó.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

71
f. So sánh tính bazo cua các hidroxit
Bài 4: Biêt tông sô hat cua nguyên tu X là 136, trong dó sô notron nhiêu hon sô
electron là 12 hat.
a. Tính sô proton và sô khôi cua X.
b. Nguoi ta biêt nguyên tô R có ba dông vi X, Y, Z. Sô khôi cua X báng trung bình
công sô khôi cua Y và Z. Hiêu sô notron cua Y và Z gâp hai lân sô proton cua hidro.
Hãy xác dinh sô khôi cua Y và Z.
Bài 5: Có hop chât MX
3
. Cho biêt:
a. Tông sô hat proton, notron và electron là 196, trong dó sô hat mang diên nhiêu
hon sô hat không mang diên là 60.
b. Khôi luong nguyên tu cua X lon hon cua M là 8.
c. Trong 3 loai hat trên trong ion X
-
nhiêu hon trong ion M
3+
là 16. Hãy xác dinh
M và X thuôc dông vi nào cua hai nguyên tô dó.
Bài 6: Môt hop chât ion câu tao tu ion M
2+
và ion X
-
. Trong phân tu MX
2
có tông sô
hat (p,n,e) là 186 hat, trong dó sô hat mang diên nhiêu hon sô hat không mang diên là
54 hat. Sô khôi cua cua ion M
2+

lon hon sô khôi cua ion X
-
là 27 hat. Viêt câu hình
electron cua các ion M
2+
; X
-
. Xác dinh sô thu tu, sô chu kì, sô nhóm, phân nhóm cua
M và X trong bang hê thông tuân hoàn.
Bài 7: Môt hop chât ion câu tao tu ion M
+
và ion X
2-
. Trong phân tu M
2
X có tông sô
hat ( proton, notron, electron) là 140 hat, trong dó sô hat mang diên nhiêu hon sô hat
không mang diên là 44 hat. Sô khôi cua ion M
+

lon hon sô khôi cua ion X
2-
là 23. Tông
sô hat trong ion M
+
nhiêu hon ion X
2-
là 31 hat.
a. Viêt câu hình electron cua các ion M
+
và X
2-
.
b. Xác dinh vi trí cua M và X trong bang hê thông tuân hoàn, nhung hop chât hóa
hoc có thê có giua M và X, nêu tính chât hóa hoc cua các hop chât dó.
3.1.2. Vân dê 2: Xác d|nh nguyên tô dµa vào nàng luçng ion hóa
Bài tçp mâu
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

72

Nguyên tô Q trong chu kì 3 có các giá tri náng luong ion hóa nhu sau (tính theo
kJ/mol)
I
1
I
2
I
3
I
4
I
5
I
6

577 1816 2744 11576 14829 18375
Goi tên nguyên tô Q và viêt câu hình electron cua nó.

Bài giai
Nhân xét:
I
1
: I
2
: I
3
: I
4
: I
5
: I
6
= 1: 3,2 : 4,8 : 20,1: 25,7 : 31,8
Tu I
3
dên I
4
có buoc nhay dôt ngôt, vây nguyên tô có 3 electron hóa tri. Nó thuôc nhóm
IIIA, trong chu kì 3, dó là nhôm ( Al, Z= 13).
Câu hình electron là:1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
1

Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Thông thuong hoc sinh hay gáp dang bài tâp xác dinh nguyên tô chua biêt thông qua
sô Z, sô A ( nhu phân 3.1.1) hay qua nguyên tu khôi M…Nhung o dây yêu câu tìm
nguyên tô Q qua náng luong ion hóa. Dây là diêm moi la cua bài tâp dòi hoi hoc sinh
phai tu duy suy nghi theo chiêu huong moi. Dê giai quyêt duoc bài tâp, hoc sinh cân có
óc nhân xét và phát hiên ra diêm mâu chôt cua nó dó chính là buoc nhay vot tu I
3
dên
I
4
. Dông thoi cung không dê bi dánh lac huong boi nhiêu náng luong ion hóa cho trong
bài mà cân chú ý dên ban chât cua vân dê là nguyên tu khí hiêm rât bên vung, dê tách
electron ra khoi nó cân môt náng luong rât lon.Có nhu vây moi nhân thây duoc nguyên
nhân cua su gia táng dôt biên khi chuyên tu I
3
dên I
4
là do quá trình tách 1e ra khoi
nguyên tu khí hiêm.
- Khi làm nhung dang bài tâp nhu thê này hoc sinh cân nám vung bang hê thông tuân
hoàn, câu trúc electron cua nguyên tu các nguyên tô, náng luong ion hóa cua nguyên tu
. Do dó cân doc ki Sách giáo khoa lop 10, có thê tham khao thêm Hóa hoc vô co, tap
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

73
1,(,Nhà xuât ban giáo duc cua tác gia Hoàng Nhâm); Cau tao nguyên tu và Liên kêt
hóa hoc ,(Nhà xuât ban giáo duc cua tác gia Dào Dình Thuc)…
Bài tçp tuong tµ:
Bài 1: Goi tên nguyên tô trong chu kì 3 và viêt câu hình electron cua nguyên tô dó biêt
ráng náng luong ion hóa (I) có các giá tri sau( tính theo kJ/mol)
I
1
I
2
I
3
I
4
I
5
I
6

1012 1903 2910 4956 6278 22230
Bài 2: Nguyên tu cua nguyên tô Qcó 3lop electron và có các giá tri náng luong ion
hóa nhu sau ( kJ/mol):
I
1
I
2
I
3
I
4
I
5
I
6
I
7
I
8

1000 2251 3361 4564 7013 8495 27106 31669
a. Xác dinh nguyên tô Q.
b. Biêu diên su phân bô electron vào các obitan nguyên tu Q.
c. Viêt câu hình electron nguyên tu cua nguyên tô Q o trang thái co ban.
d. Viêt câu hình electron hóa tri cua nguyên tu Q o trang thái co ban.
Bài 3: Cho biêt môt sô giá tri náng luong ion hóa thu nhât (I
1
, eV) : 5,14; 7,64; 21,58
cua Ne, Na, và Mg và môt sô náng luong ion hóa thu hai (I
2
, eV): 41,07; 47,29 cua Na
và Ne.
Hãy gán môi giá tri I
1
, I
2
cho môi nguyên tô và giai thích. Hoi I
2
cua Mg nhu thê nào so
voi các giá tri trên? Vì sao?
3.1.3. Vân dê 3: Xác d|nh niên dçi dµa vào hóa hçc phóng xç
Bài tçp mâu

Môt mâu dá chua 17,4 mg U
238
và 1,45 µg Ph
206
. Biêt chu kì bán rã

cua U
238

4,51.10
9
nám. Mâu dá dó tôn tai dã bao nhiêu nám rôi?

Bài giai
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

74
Ta có liên hê :
m(chì)
m(uran)
A(chì)
A(uran)
=
Trong dó A(uran), A(chì), m(uran), m(chì) lân luot là sô khôi cua uran, sô khôi cua chì,
khôi luong uran bi mât di, khôi luong chì sinh ra hiên tai.
Vây: m
uran
= m
chì
.
A(chì)
A(uran)
= 1,45.
206
238

m
uran
≈ 1,68 (µg)
Tu k =
9
1/2
10 . 51 , 4
693 , 0
t
693 , 0
= (a)
và k = 097 , 1 lg
t
303 , 2
40 , 17
4 , 17 68 , 1
lg
t
303 , 2
=
+
(b)
Tu (a) và (b), ta có: k =
9
10 . 51 , 4
693 , 0
= 097 , 1 lg
t
303 , 2

Suy ra t = 097 , 1 lg
0,693
10 . 1 , 4 . 303 , 2
9

t = 6,58.10
8
(nám)
Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Dây là bài tâp xác dinh niên dai dua vào hóa hoc phóng xa. Là môt vân dê rât thú vi
vì nó liên quan dên thuc tê cuôc sông (ngành khao cô hoc) và có su kêt hop các kiên
thuc vê hóa hoc, toán hoc và vât lí hoc.
- Dê giai quyêt duoc bài toán, hoc sinh phai trang bi cho mình rât nhiêu kiên thuc vê
hóa hoc hat nhân:
+ Các dác trung cua tính phóng xa: tính phóng xa tu nhiên, thành phân cua tia
phóng xa, dinh luât bao toàn sô khôi và bao toàn diên tích.
+ O bài toán trên, ta có ho phóng xa uran trong dó
92
U
238
là nguyên tô gôc cua ho
này. Cuôi cùng trong hoc dó là dông vi bên cua chì
82
Pb
206
. Nêu tai thoi diêm nghiên
cuu, báng phuong pháp khôi phô cháng han, ta thu duoc luong U
238
và Pb
206
trong môt
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

75
mâu dá. Tu sô liêu này ta tìm duoc thoi gian cân dê tao ra luong Pb
206
này thì dó cung
là thoi gian tôn tai cua mâu dá.
+ Ngoài ra, nguoi ta còn hay dua vào dông vi phóng xa cua cacbon dê xác dinh niên
dai hóa thach hay cô vât. Dông vi
14
C duoc tao thành o thuong tâng khí quyên có môt
luong nho nhung không dôi
14
C trong co thê dông, thuc vât sông. Khi môt dông hay
thuc vât chêt, luong này dân thoát ra ngoài làm cho luong
14
C này giam dêu dán theo
thoi gian. Vây tu luong
14
C còn lai trong xác chêt ta có thê xác dinh duoc khoang thoi
gian kê tu lúc sinh vât này chêt, tuc là xác dinh duoc khoang thoi gian hình thành di
vât này.
+ Dinh luât phân rã phóng xa: Thuc nghiêm xác nhân vê mát dông hóa hoc tât ca
các quá trình phân rã phóng xa dêu tuân theo quy luât phan ung môt chiêu bâc nhât.
+ Chu kì bán huy: t
1/2
= 0,693/k
Trong dó: t
1/2
là chu kì bán huy, k là háng sô phân rã phóng xa.
- Hoc sinh có thê doc thêm sách giáo khoa vat lí lop 12 hay các sách tham khao vat lí
lop 12.
Bài tçp tuong tµ:
Giáo viên có thê ra các bài tâp tuong tu báng cách: dao nguoc bài tâp ( tính chu kì bán
huy khi biêt thoi gian tôn tai); thay dôi yêu câu cua bài tâp ( tìm luong chât còn lai sau
khi phân huy) hoác xác dinh niên dai phóng xa báng cách su dung dông vi phóng xa
cua cacbon thay vì dua vào ho phóng xa uran (bài 3,4)
Bài 1: Môt trong nhung nguôn co ban cua dông vi phóng xa K
40
trong co thê nguoi là
xuong. Tính thoi gian bán huy cua K
40
, biêt ráng sau 4,5 ti nám luong dông vi này còn
lai khoang 7,0%.
Bài 2: Xêzi – 137( Ce
137
) là môt phan ung trong lò phan ung hat nhân, nó có chu kì bán
huy 30,2 nám. Ce
137
là môt trong nhung dông vi bi phát tán manh nhiêu vùng o Châu
Âu sau tai nan hat nhân Trecnôbun. Sau bao lâu chât dôc này còn lai 1,0% kê tu lúc tai
nan xay ra?
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

76
Bài 3: Môt mâu than cui tìm thây trong môt dông o Lascaux ( Lascô) tai Pháp có tôc dô
phân huy báng 2,4 phân huy trong môt phút tính cho môt gam. Gia dinh mâu than này
là phân còn lai cua môt mâu than dã duoc môt hoa si tao ra và dùng dê vë các tranh
trên thành dông này. Hoa si dó tao ra các than này vào nám nào?
Bài 4: Môt mâu than lây tu hang dông cua nguoi Pô – li – nê – xi – an cô tai Haoai có
tôc dô phân huy C
14
là 13,6 phân huy trong 1 giây tính voi 1 gam cacbon. Hãy cho biêt
niên dai cua mâu than dó.
3.1.4. Vân dê 4: Xác d|nh dç hµt khôi cua hçt nhân nguyên tu
Bài tçp mâu

Nghiên cuu dông vi, nguoi ta thây ráng: khôi luong cua hat nhân
26
Fe
54
là 53,956
dvC
a. Tính khôi luong cua hat nhân theo dinh luât bao toàn khôi luong.
b. Dinh luât bao toàn khôi luong trong truong hop này còn dúng không? Giai
thích? Tính náng luong liên kêt hat nhân.
Cho biêt khôi luong cua môt notron và môt proton (dvC) lân luot là: 1,00866,
1,00728.

Bài giai
a.
26
Fe
54
có 26 proton: 54 - 26 = 28 notron
Khôi luong cua hat nhân
26
Fe
54
theo dinh luât bao toàn khôi luong:
m
Fe
= m
proton
+ m
notron
= 26.1,00728 + 28.1,00866 = 54,43176 dvC.
b. So sánh ta thây hai khôi luong này khác nhau. Nhu vây dôi voi hê hat vi mô,
dinh luât bao toàn khôi luong không dúng.
Dô hut khôi : ∆m = 54,43176 - 53,956 = 0,47576 dvC
Hay ∆m = 0,47576 g/mol
12
C hay 0,47576 g/mol và náng luong liên kêt hat nhân là:
∆E = ∆m.c
2
= (0,47576 g/mol).(3.10
8
m/s)
2
.( 1 mol/ 6,022.10
23
)
= 7,11. 10
-11
J
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

77
Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Vân dê này thú vi và quan trong boi nó giúp hoc sinh hiêu sâu sác vê dinh luât bao
toàn khôi luong trong hê vi mô và vi mô.
Khôi luong cua môt hat nhân nguyên tu duoc coi là báng tông khôi cua các hat proton
và notron tao thành hat nhân nguyên tu. Tuy nhiên khi các nucleon kêt hop voi nhau
tao thành hat nhân nguyên tu thì thoát ra môt náng luong ∆E = ∆m.c
2
nên khôi luong
thuc tê cua hat nhân nho hon tông khôi luong các nucleon môt luong là ∆m (dô hut
khôi).
Nhân xét:
- Dinh luât bao toàn khôi luong dôi voi hat vi mô không chính xác nhung dinh luât bao
toàn khôi luong trong phan ung hóa hoc vân chính xác vì nhiêt cua phan ung hóa hoc
không lon nên dô hut khôi là không dáng kê.
- Xét môt phan ung trong hê vi mô: phan ung phân huy CaCO
3

CaCO
3
= CaO + CO
2

Phan ung này cân tiêu tôn môt náng luong là Q. Nhu vây theo dinh luât Anhxtanh E =
mc
2
thì nó së bi mât môt khôi luong , tuy nhiên khôi luong này vô cùng nho nên dinh
luât bao toàn khôi luong trong truong hop này là dúng dán. Thuc tê là khi ta cân luong
chât tham gia và san phâm tao thành thì nó luôn báng nhau.
- Ngoài phân kiên thuc chuyên sâu rât thú vi, bài tâp còn giúp hoc sinh chú ý don vi
tính, rèn luyên duc tính cân thân, chính xác.
- Dê giai quyêt bài tâp này, hoc sinh có thê tham khao sách giáo khoa vat lí lop 12 hay
Cau tao nguyên tu và liên kêt hóa hoc, (Nhà xuât ban giáo duc cua tác gia Dào Dình
Thuc).
Bài tçp tuong tµ
Bài 1:
a. Tính khôi luong nguyên tu trung bình cua oxi biêt ráng trong tu nhiên, oxi tôn tai o
ca ba dang dông vi:
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

78
8
16
O
8
17
O
8
18
O
99,762% 0,038% 0,200%
b. Trên thuc tê, khôi luong hat nhân có hoi nho hon tông sô khôi luong cua proton và
notron tao nên hat nhân. Vì vây khi xác dinh báng thuc nghiêm, khôi luong các dông vi
oxi là nhu sau:

16
O
17
O
18
O
15,99491dvC 16,9991dvC 17,9991dvC
- Tính khôi luong nguyên tu trung bình cua oxi dua vào các du kiên trên.
- Vì sao khôi luong hat nhân lai hoi nho hon tông sô khôi luong cua proton và notron
tao ra hat nhân dó?
Bài 2: Hat nhân liti có khôi luong là 7,01601 dvC. Hãy tính náng luong liên kêt riêng
cua hat nhân liti? Cho khôi luong proton và notron lân luot là 1,00728 dvC; 1,00866
dvC. Biêt 1 dvC = 931,5 MeV/c
2
.
3.1.5. Vân dê 5: Quan hç giüa câu trúc phân tu và tính chât cua hçp chât
Bài tçp mâu

Phân tu HF và phân tu H
2
O có momen luõng cuc, phân tu khôi gân báng nhau (HF
1,91 Debye, H
2
O 1,84 Debye, M
HF
20,

18); nhung nhiêt dô nóng chay cua
hidroflorua là – 83
0
C thâp hon nhiêu so voi nhiêt dô nóng chay cua nuoc dá là 0
0
C, hãy
giai thích vì sao?
( Trích Ðê thi HSG quoc gia- 2003 – Bang A)

Bài giai:

* Phân tu H-F Jt ; H-O-H

có thê tao liên kêt hidro – H

F – có thê tao liên kêt hidro – H

O –
= 18
µ = 1,84 Debye
= 20
µ = 1,91 Debye
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

79
* Nhiêt dô nóng chay cua các chât rán voi các mang luoi phân tu (nút luoi là các phân
tu) phu thuôc vào các yêu tô:
- Khôi luong phân tu càng lon thì nhiêt dô nóng chay càng cao.
- Luc hút giua các phân tu càng manh thì nhiêt dô nóng chay càng cao. Luc hút
giua các phân tu gôm: luc liên kêt hidro, luc liên kêt Van der Waals (luc dinh huong,
luc khuêch tán).
Nhân xét:
HF và H
2
O có momen luõng cuc xâp xi nhau, phân tu khôi gân báng nhau và dêu có
liên kêt hidro khá bên, dáng lë hai chât rán dó phai có nhiêt dô nóng chay xâp xi nhau,
HF có nhiêt dô nóng chay phai cao hon cua nuoc (vì HF momen luõng cuc lon hon,
phân tu khôi lon hon, liên kêt hidro bên hon).
Tuy nhiên, thuc tê cho thây T
nc
(H
2
O) = 0
0
C > T
nc
(HF) = – 83
0
C.
* Giai thích:
Môi phân tu H-F chi tao duoc 2 liên kêt hidro voi 2 phân tu HF khác o hai bên
H-F

H-F

H-F. Trong HF rán các phân tu H-F liên kêt voi nhau nho liên kêt hidro tao
thành chuôi môt chiêu, giua các chuôi dó liên kêt voi nhau báng luc Van der Waals
yêu. Vì vây khi dun nóng dên nhiêt dô không cao lám thì luc Van
der Waals giua các chuôi dã bi phá võ, dông thoi môi phân liên kêt
hidro cung bi phá võ nên xay ra hiên tuong nóng chay.
Môi phân tu H-O-H có thê tao duoc 4 liên kêt hidro voi 4 phân tu
H
2
O khác nám o 4 dinh cua tu diên. Trong nuoc dá môi phân tu H
2
O
liên kêt voi 4 phân tu H
2
O khác tao thành mang luoi không gian 3
chiêu. Muôn làm nóng chay nuoc dá cân phai phá võ mang luoi không gian 3 chiêu
voi sô luong liên kêt hidro nhiêu hon so voi o HF rán do dó dòi hoi nhiêt dô cao hon.
Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Dây là bài tâp liên quan giua câu trúc và tính chât vât lí. O các bài toán thông thuong,
nguoi ra dê thuong cô dinh môt trong hai yêu tô ( khôi luong cua các phân tu và luc
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

80
hút giua các phân tu) dê so sánh tính chât vât lí ( nhiêt dô nóng chay, nhiêt dô sôi, dô
tan) cua các chât.
Tuy nhiên theo nhu nhân xét trong loi giai trên: HF và H
2
O có momen luõng cuc xâp
xi nhau, phân tu khôi gân báng nhau và dêu có liên kêt hidro khá bên, dáng lë hai chât
rán dó phai có nhiêt dô nóng chay xâp xi nhau, HF có nhiêt dô nóng chay phai cao hon
cua nuoc (vì HF momen luõng cuc lon hon, phân tu khôi lon hon, liên kêt hidro bên
hon). Thuc tê lai khác voi loi giai thích dó: T
nc
(H
2
O) = 0
0
C > T
nc
(HF) = – 83
0
C.
Diêu này là môt tình huông có vân dê buôc hoc sinh phai dào sâu suy nghi dê tìm ra
loi giai thích phù hop voi thuc nghiêm. Hoc sinh së dát ra câu hoi: ngoài hai yêu tô kê
trên thì còn yêu tô nào anh huong dên nhiêt dô nóng chay nua không? Và dê tra loi
duoc nó nguoi hoc phai am hiêu sâu sác câu trúc cua phân tu , có kiên thuc vung chác
vê liên kêt hóa hoc, vê luc hút giua các phân tu dông thoi biêt vân dung và so sánh các
kiên thuc dó môt cách thành thao. Nhu vây bài tâp này dã dáp ung yêu câu bôi duõng
hoc sinh gioi là vua dào sâu kiên thuc, vua phát triên tu duy vua rèn luyên ki náng tu
hoc cua hoc sinh.
- Bài tâp này vua cho thây su phong phú, da dang, muôn hình muôn ve cua hóa hoc
vua kháng dinh tính dác trung quan trong cua môn hóa là môn khoa hoc thuc nghiêm.
Do dó, moi co so lí thuyêt duoc xây dung phai phù hop voi thuc tê.
- Sách Hóa hoc vô co ( tap 2, 3), Nhà xuât ban giáo duc cua tác gia Hoàng Nhâm dê
câp rât chi tiêt vê câu trúc phân tu các chât và tính chât cua chúng. Dây là tài liêu tu
hoc rât bô ích dông thoi là nguôn dê giáo viên có thê dát ra các bài tâp vê vân dê này
dành cho hoc sinh gioi. Ngoài bài tâp vê môi quan hê giua và tính chât vât lí cua hop
chât, giáo viên có thê mo rông dát ra nhung bài tâp vê môi quan hê giua câu trúc phân
tu và kha náng phan ung, náng luong liên kêt, nhiêt phan ung...Dông thoi môi bài tâp
cân huong dân hoc sinh nhìn nhân vân dê duoi nhiêu góc dô khác nhau. Ví du nhu, dê
giai thích tính oxi hóa manh yêu cua hop chât, ngoài thê diên cuc tiêu chuân còn có thê
dua vào câu trúc cua hop chât dó.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

81
Bài tçp tuong tµ
Bài tâp vê quan hê giua câu trúc phân tu và tính chât vât lí cua hop chât
Bài 1: Diêm sôi cua NF
3
= -129
0
C còn cua NH
3
= -33
0
C. Amoniac tác dung nhu môt
bazo Lewis còn NF
3
thì không. Momen luõng cuc cua NH
3
= 1,46D lon hon nhiêu so
voi momen luõng cuc cua NF
3
= 0,24 D mác dù dô âm diên cua cua F lon hon nhiêu so
voi H. Hãy giai thích?
Bài 2:
1. Nhôm clorua khi hoà tan vào môt sô dung môi hoác khi bay hoi o nhiêt dô không
quá cao thì tôn tai o dang dime (Al
2
Cl
6
). O nhiêt dô cao (700
0
C) dime bi phân li thành
monome (AlCl
3
). Viêt công thuc câu tao Lewis cua phân tu dime và monome; Cho biêt
kiêu lai hoá cua nguyên tu nhôm, kiêu liên kêt trong môi phân tu ; Mô ta câu trúc hình
hoc cua các phân tu dó.
2. Giai thích tai sao nhôm clorua o trang thái rán dân diên tôt hon trang thái nóng chay.
Bài 3: Các du kiên sau dây là dôi voi các hop chât XCl
x
và YCl
y

Nhiêt dô Nhiêt dô Dô tan Dô tan
nóng chay sôi trong nuoc trong benzen

0
C
0
C
XCl
x
801 1443 37g/100g 0,063g/100g
YCl
x
- 22,6 76,8 0,08 Hòa tan theo moi ti lê
a. Cho biêt kiêu liên kêt trong môi hop chât trên
b. Giai thích su anh huong cua liên kêt trong môi chât trên dôi voi su khác nhau vê
nhiêt dô nóng chay, nhiêt dô sôi và tính tan cua chúng.
Bài tâp vê quan hê giua câu trúc phân tu và kha náng phan ung cua hop chât
Bài 4: Dua vào câu trúc giai thích tai sao các axit thuong có tính oxi hóa manh hon
muôi cua nó?
Bài 5: Dùng câu trúc cua ion SO
3
2-
dê giai thích kha náng phan ung:
2Na
2
SO
3
+ O
2
→ 2Na
2
SO
4
và Na
2
SO
3
+ S → Na
2
S
2
O
3

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

82
Bài tâp vê quan hê giua câu trúc phân tu và náng luong liên kêt cua hop chât
Bài 6: Cho náng luong liên kêt cua flo, clo, brom, iot lân luot là: 159 kJ, 143 kJ, 192
kJ, 154 kJ. Nhân xét vê chiêu biên thiên cua náng luong liên kêt, giai thích?
Bài 7: Náng luong liên kêt cua BF
3
là 646 kJ/mol còn cua NF
3
chi có 280kJ/mol. Giai
thích su khác biêt vê náng luong liên kêt này.
Bài tâp vê quan hê giua câu trúc phân tu và nhiêt phan ung
Bài 8: Cho biêt phan ung nhi hop NO
2
thành N
2
O
4
là phan ung toa nhiêt hay thu nhiêt.
Dùng câu trúc dê giai thích?
3.2. LÍ THUYET VE PHAN UNG HÓA HÇC
3.2.1. Vân dê 1: Tính nhiçt cua phan úng
Bài tçp mâu

Cho xiclopropan → propen có ∆H
1
= -32,9kJ/mol
Nhiêt dôt cháy than chì là – 394,1 kJ/mol (∆H
2
)
Nhiêt dôt cháy hidro là – 286,3 kJ/mol (∆H
3
)
Nhiêt dôt cháy xiclopropan là – 2094,4kJ/mol (∆H
4
)
Hãy tính:
a. Nhiêt dôt cháy propen.
b. Nhiêt tao thành xiclopropan
c. Nhiêt tao thành propen

Bài giai
a. Cách 1: Phuong pháp tô hop cân báng
Phuong trình cân tính là:
CH
2
=CH – CH
3
+ 4,5O
2
→ 3CO
2
+ 3H
2
O ∆H
5
= ?
Phuong trình này duoc tô hop tu các quá trình sau:
CH
2
=CH – CH
3
(-∆H
1
)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

83
+ 4,5O
2
3CO
2
+ 3H
2
O (∆H
4
)
Công hai phuong trình này ta duoc phuong trình cân tính có
∆H
5
= ∆H
4
-∆H
1

Vây, nhiêt dôt cháy propen ∆H
5
= - 2094,4 -(- 32,9) = -2061,5 kJ/mol
Cách 2: Dùng chu trình kín (dinh luât Hess)
H
3
C CH CH
2
CO
2
+ H
2
O
+O
2
+O
2
H
1
H
4 H
5 = ?

Dua vào chu trình kín, ta có: ∆H
4
= ∆H
5
+ ∆H
1

Hay ∆H
5
= ∆H
4
-∆H
1
= -2061,5 kJ/mol
b. Tuong tu: 3 x C + O
2
CO
2
∆H
2

3 x H
2
+ 1/2O
2
H
2
O ∆H
3

3CO
2
+ 3H
2
O + 4,5O
2
∆H
4

Công ba phuong trình trên ta duoc phuong trình cân tính:
3C + 3H
2
∆H
6
= 3∆H
2
+ 3∆H
3
- ∆H
4

Vây, ∆H
6
= 3(-394,1) + 3(- 286,3) – (- 2094,4) = 53,2 kJ/mol
c. Tuong tu nhiêt tao thành propen là: ∆H
7
= 3∆H
2
+ 3∆H
3
- ∆H
5
= 20,3 kJ/mol
Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Vê mát kiên thuc, bài tâp cung cô lai cho hoc sinh các vân dê xoay quanh nhiêt phan
ung. O cách giai 2, cân luu ý dên dinh luât co ban (dinh luât Hess) cua nhiêt hóa hoc:
Hiêu ung nhiêt cua phan ung hóa hoc chi phu thuoc vào ban chat và trang thái cua các
chat dau và cuoi, hoàn toàn không phu thuoc vào duong phan ung.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

84
- Vê mát ki náng, bài toán có thê giai quyêt môt cách dê dàng nêu hoc sinh nám vung
phuong pháp tô hop cân báng (cách 1) và su dung thành thao chu trình kín (cách 2).
- Thông qua bài tâp, giáo viên mo rông cho hoc sinh 4 cách dê xác dinh nhiêt phan
ung:
+ Dùng náng luong luong liên kêt (náng luong phân li).
+ Dùng náng luong mang tinh thê ion.
+ Dùng nhiêt sinh (nhiêt hình thành).
+ Dùng nhiêt cháy (thiêu nhiêt).
Tu dó giáo viên có thê soan ra nhiêu bài tâp khác cho hoc sinh gioi. Ví du: tính náng
luong luong liên kêt hay náng luong mang tinh thê ion báng phuong pháp tính nhiêt
hóa hoc...
- Dê tìm hiêu ki các kiên thuc vê nhiêt dông luc hóa hoc, hoc sinh có thê xem thêm tài
liêu Hóa co so, tap 2, (Nhà xuât ban Giáo duc cua tác gia Dáng Trân Phách); Hóa lí-
Nhiêt dông luc hoc hóa hoc, (Nhà xuât ban Giáo duc cua tác gia Nguyên Dình Huê);
Mot so van dê chon loc cua hóa hoc (Nhà xuât ban Giáo duc, các tác gia Nguyên Duy
Ái – Nguyên Tinh Dung – Trân Thành Huê - Trân Quôc Son – Nguyên Ván Tòng),...
Bài tçp tuong tµ
Bài 1: Tính ∆H cua phan ung:
C
2
H
2
(k) + 2H
2
(k) → C
2
H
6
(k) ∆H = ?
Theo hai cách sau dây:
a. Dua vào náng luong liên kêt. Biêt náng luong liên kêt (kJ/mol) cua các liên kêt
H – H, C – H, C – C, C ≡ C tuong ung là: 436, 414, 376, 812.
b. Dua vào nhiêt tao thành. Biêt nhiêt tao thành tuong ung cua C
2
H
2
và C
2
H
6

tuong ung là + 227 và – 84,7 kJ/mol.
So sánh hai kêt qua.
Bài 2: Xác dinh náng luong liên kêt trung bình môt liên kêt C – H trong metan. Biêt :
Nhiêt hình thành chuân cua metan là – 74,8 kJ/mol.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

85
Nhiêt tháng hoa cua than chì là 716,7 kJ/mol.
Náng luong phân li phân tu H
2
là 436 kJ/mol.
Bài 3: Cho các sô liêu nhiêt dông cua môt sô phan ung sau o 298
0
K:
2NH
3
+ 3NO
2
4N
2
+ 3H
2
O ∆H
1
= - 1011kJ/mol
N
2
O + 3H
2
N
2
H
4
+ H
2
O ∆H
2
= - 317kJ/mol
2NH
3
+ 0,5 O
2
N
2
H
4
+ H
2
O ∆H
3
= - 143kJ/mol
H
2
+ 0,5 O
2
H
2
O ∆H
4
= - 286kJ/mol
Hãy tính nhiêt tao thành cua N
2
H
4
, N
2
O và NH
3
.
Bài 4: Xác dinh nhiêt hình thành 1 mol AlCl
3
khi biêt:
Al
2
O
3
+ 3COCl
2
(k) 3CO
2
+ 2AlCl
3
∆H
1
= - 232,24kJ/mol
CO + Cl
2
COCl
2
∆H
2
= - 112,40/mol
2Al + 1,5 O
2
Al
2
O
3
∆H
3
= - 1668,20/mol
Bài 5: Tính hiêu ung nhiêt cua hai phan ung sau:
2NH
3
+ 3/2O
2
→ N
2
+ 3H
2
O (1)
2NH
3
+ 5/2NO → 2NO + 3H
2
O (2)
So sánh kha náng cua hai phan ung, giai thích vì sao phan ung (2) cân có xúc tác.
Cho náng luong liên kêt cua:
NH
3
O
2
N
2
H
2
O NO
kJ/mol 1161 493 942 919 627

Bài 6:
a. Náng luong hóa hoc duoc tàng tru trong các liên kêt hóa hoc cua các chât và duoc
giai phóng ra duoi dang nhiêt khi dôt cháy.
Tính náng luong toa ra theo kJ, khi dôt cháy 114g iso octan là môt thành phân cua
xáng. Cho biêt:
Liên kêt C – C náng luong 347 kJ/mol liên kêt
C – H náng luong 414 kJ/mol liên kêt
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

86
C = O náng luong 741 kJ/mol liên kêt
O – H náng luong 464 kJ/mol liên kêt
b. Dê phóng tên lua lên mát tráng, nguoi ta dã dùng toi 4,5 tân hidrazin (chât khu) và 3
tân tetraoxit dinito (chât oxi hóa) làm nhiên liêu.
Hãy chung to ráng hidrazin là chât giàu náng luong qua phan ung oxi hóa hidrazin
báng oxi:
N
2
H
4
(aq) + O
2
(k) → N
2
(k) + 2H
2
O (l)
Cho biêt:Nhiêt tao thành ∆H
tt
cua hidrazin là + 149,2kJ/mol
-1

Nhiêt tao thành ∆H
tt
cua nuoc là – 273,13 kJ/mol
-1
.
Bài 7: Acrolein (pro-2-enal) có công thuc CH
2
= CH – CH = O, o 25
0
C và 100 kPa nó
o trang thái long.
a. Tính nhiêt tao thành chuân cua nó o 25
0
C biêt :
∆H
0
o 298
0
K theo kJ.mol
-1
: ∆H
0

dôt cháy C
3
H
4
O báng – 1628,52
∆H
0
hóa hoi C
3
H
4
O báng 20,9
∆H
0

sinh H
2
O (l) báng – 285,83
∆H
0
sinh CO
2
(k) báng – 393,51
∆H
0
tháng hoa C (r) báng 716,7
b. Tính nhiêt tao thành chuân cua nó o 25
0
C khi biêt các tri sô náng luong liên kêt
H – H C – C C = C C = O C – H O = O
kJ.mol
-1
436 345 615 743 415 498

c. So sánh kêt qua cua hai phân trên và giai thích.
3.2.2. Vân dê 2: Áp dµng hàm nhiçt dçng cho các phép tính cân bàng hóa hçc
trong dung d|ch diçn li



ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

87
Bài tçp mâu

Biêt ráng AgBr (r) có nhiêt tao thành chuân ∆H
0
s,298
= -100,37kJ/mol và S
0
298
= -
107,1J/K.mol. Tính tích sô tan T
t
cua AgBr o 298
0
K.

Bài giai
Xét phan ung:
AgBr (r) Ag
+
(aq) + Br
-
(aq)
Háng sô cân báng cua phan ung này chính là tích sô tan cua AgBr:
∆H
0
298
(pu) = ∆H
0
s,298
(aq) + ∆H
0
s,298
(aq) - ∆H
0
s,298
(AgBr ,r)
Trong dó, ∆H
0
s,298
(Ag
+
,aq) và ∆H
0
s,298
(Br
-
,aq) là nhiêt tao thành chuân cua
Ag
+
(aq) và Br
-
(aq)
∆H
0
298
(pu) = 105,58 – 121,55 + 100,37 (kJ/mol)
∆H
0
298
(pu) = + 84,4 kJ/mol= + 84400J/mol
∆S
0
298
(pu) = S
0
(Ag
+
,aq) + S
0
(Br
-
,aq) - S
0
(AgBr)
∆S
0
298
(pu) = 72,68 + 82,4 – 107,1 (J/K.mol)
∆S
0
298
(pu) = + 47, 98J/mol
- Tính ∆G
0
298
cua phan ung:
∆G
0
298
(pu) = ∆H
0
(pu) – T.∆S
0
298
(pu)
∆G
0
298
(pu) = 84400 – 298.47,98(J/mol)
∆G
0
298
(pu) = 70101,96 J/mol
- Áp dung phuong trình dáng nhiêt VanHoff:
lnT
t
= -
RT
pu) ( G
0
∆ −

lnT
t
= -
8,314.298
96 , 70101
= - 28,295
Tích sô tan cua AgBr o 298
0
K là:
T
t
= 5,1.10
-13
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

88
Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Các bài toán vê nhiêt phan ung và nguyên lí thu nhât cua nhiêt dông luc hoc thuong
xoay quanh vân dê tính nhiêt phan ung nhu dã trình bày o phân 3.2.1. O bài tâp này có
su vân dung các hàm nhiêt dông cho các phép tính cân báng hóa hoc trong dung dich
diên li Hay nói cách khác là có su liên hê giua háng sô cân báng và các dai luong nhiêt
dông. Dê giai quyêt bài toán, hoc sinh không chi cân phai nám ki các kiên thuc vê nhiêt
phan ung và cân báng hóa hoc mà cân phai hiêu rõ su liên quan giua háng sô cân báng
và các dai luong nhiêt dông dông thoi hình thành duoc các biêu thuc biêu thi quan hê
dó.
- Các vân dê vê hóa lí duoc trình bày rât dây du trong các sách hóa lí (cua tác gia
Nguyên Dình Huê) và Hóa co so ,tap 2, (Nhà xuât ban Giáo duc cua tác gia Dáng Trân
Phách). Dây là các tài liêu dành cho sinh viên dai hoc nên duoc viêt rât chi tiêt. Các
sách Tài liêu giáo khoa chuyên hóa hoc, ( Nhà xuât ban giáo duc, tác gia Nguyên Duy
Ái – Dào Huu Vinh) và Mot so van dê chon loc cua hóa hoc,tap 2, (Nhà xuât ban giáo
duc, tác gia Nguyên Duy Ái – Nguyên Tinh Dung – Trân Thành Huê - Trân Quôc Son
– Nguyên Ván Tòng)... dành cho hoc sinh phô thông chuyên hóa. Tùy theo kha náng,
thoi gian hoc sinh có thê lua chon sách doc phù hop voi mình.
Bài tçp tuong tµ
Bài 1: Cho các sô liêu sau o 298K:
Ag
+
(dd) N
3
-
(dd) K
+
(dd) AgN
3
(r) KN
3
(r)
AG
o
tt
(kJ.mol
-1
) 77 348 -283 378 77
1. Xác dinh chiêu xay ra cua các qúa trình sau:
Ag
+
(dd) + N
3
-
(dd) ÷ AgN
3
(r)
K
+
(dd) + N
3
-
(dd) ÷ KN
3
(r)
2. Tính tích sô tan cua chât diên li ít tan.
3. Hoi phan ung gì xay ra khi muôi KN
3
tác dung voi HCl dác.
Bài 2: Cho phan ung o 25
0
C:
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

89
HCO
3
-
H
+
(aq) + CO
3
2-
(aq)
Dua vào các tri sô ∆G
0
sinh
trong bang hãy tính háng sô diên li K
A
cua HCO
3
-
trong dung
dich nuoc.
Bài 3: Tính háng sô cân báng K
C
cua phan ung sau và suc diên dông chuân cua tê bào
diên hóa làm viêc trên phan ung dó:
Cu
2+
(aq) + Cu(r) 2Cu
+
(aq)
Tu dó nhân xét vê chiêu phan ung o diêu kiên chuân.
Biêt ∆G
0
sinh
cua các ion Cu
2+
(aq) và Cu
+
(aq) lân luot là 65,49kJ/mol và 49,98kJ/mol.
Bài 4: Tu thuc nghiêm và các dinh luât nhiêt dông luc hóa hoc thu duoc sô liêu sau
dây:
∆H
0
298, sinh
(kJ.mol
-1
) S
0
298
(J.mol
-1
.dô
-1
)
H
2
(k) 0,0 130,3951
O
2
(k) 0,0 204,8409
H
2
O (l) -285,5567 70,015
Hãy tinh K cua phan ung:
2H
2
(k) + O
2
(k) → 2H
2
O (l)
Nhân xét kha náng xay ra phan ung dó.
3.2.3. Vân dê 3: Xác d|nh bçc và tôc dç phan úng hóa hçc
Bài tçp mâu

Khí CO gây dôc vì tác dung voi hemoglobin (Hb) cua máu theo phuong trình:
3 CO + 4 Hb → Hb
4
(CO)
3
(*)

Sô liêu thuc nghiêm tai 20
0
C

và dông hoc phan ung này nhu sau:
Nông dô (µmol. l
-1
)
CO Hb
Tôc dô phân huy Hb
( µmol. l
-1
.s
-1
)
1,50 2,50 1,05
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

90
2,50
2,50
2,50
4,00
1,75
2,80
Hãy tính tôc dô phan ung khi nông dô CO là 1,30; Hb là 3,20 (dêu theo
µmol.l
-1
) tai 20
0
C.

Bài giai
Truoc hêt ta phai xác dinh duoc bâc cua phan ung.
- Kí hiêu bâc riêng phân cua phan ung theo chât Hb là x, theo CO là y, ta có
phuong trình dông hoc (dinh luât tôc dô) cua phan ung:
v
pu
= k C
x
Hb
C
y
CO
(1)
- Theo dinh nghia, ta có thê biêu thi tôc dô phan ung trên theo tôc dô phân huy Hb,
nghia là: v
pu
= 1/4 v
phân huy Hb
(2)
Ghi chú : Vì dã ghi rõ ″ tôc dô phân huy Hb
»
nên không cân dùng dâu -
Vây ta có liên hê: v
pu
= 1/4 v
phân huy Hb
= k C
x

Hb
C
y
CO
(3)
- Theo thu tu trên xuông ta ghi sô các sô liêu thí nghiêm thu duoc là:
Thí nghiêm sô
Nông dô (µmol. l
-1
) Tôc dô phân huy Hb (µmol. l
-1
.s
-1
)
CO Hb
1
2
3
1,50
2,50
2,50
2,50
2,50
4,00
1,05
1,75
2,80

Ta xét các ti sô tôc dô phan ung dê xác dinh x và y trong phuong trình (3):
* v
2
/ v
1
= ( 2,50 / 2,50 )
x
. ( 2,50 / 1,50 )
y
= 1 × (

1,67)
y

= 1,75 /1,05
(

1,67)
y

= 1,67 y = 1


*

v
3
/ v
2
= ( 4,00 / 2,50 )
x
. ( 2,50 / 2,50 )
y

= 2,80 / 1,75 ;


(

1,60)
x

= 1,60 x = 1
Do dó phuong trình dông hoc (dinh luât tôc dô) cua phan ung:
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

91
v
p-
= k C
Hb
C
CO
(4)
Dê tính háng sô tôc dô phan ung k , tu (4) ta có:
k = v
p-
/ C
Hb
C
CO
(5)
Tính gía tri k trung bình tu 3 thí nghiêm o bang trên, hoác lây sô liêu cua 1
trong 3 thí nghiêm o bang trên, cháng han lây sô liêu cua thí nghiêm sô 1 dua
vào phuong trình (5), ta tính duoc k:
k = = 0,07 (µmol. l
-1
.s
-1
)

Dua gía tri cua k vua tính duoc, nông dô các chât mà dê bài dã cho vào phuong trình
(4) dê tính v
pu
:
v
pu
= 0,07 × 1,30 × 3,20 = 0,2912 (µmol. l
-1
.s
-1
)
Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Vê mát kiên thuc: Diêm mâu chôt cua bài toán là ta phai tính tôc dô phan ung (*)
theo tôc dô phân huy Hb vì dê bài không cho các giá tri tôc dô phan ung (*) mà chi
cho các giá tri tôc dô phân huy Hb. Tuc là ta phai xác dinh biêu thuc liên hê v
pu
= 1/4
v
phân huy Hb
= k C
x

Hb
C
y
CO.
Do dó dê làm duoc bài toán, hoc sinh cân có môt kiên
thuc vung chác vê tôc dô phan ung
- Vê mát ki náng: Rèn luyên ki náng tính toán, biên dôi các biêu thuc toán hoc môt
cách thành thao.
- Vê mát tu duy: Rèn luyên tu duy linh hoat, sáng tao khi thiêt lâp biêu thuc tôc dô
phan ung cân tìm thông qua môt tôc dô phan ung khác.
- Co so lí thuyêt vê dông hóa hoc duoc trình bày rât chi tiêt trong các tài liêu tham
khao sau dây: Hóa co so ,tap 2,( Nhà xuât ban Giáo duc cua tác gia Dáng Trân Phách);
Mot so van dê chon loc cua hóa hoc, tap 2, (Nhà xuât ban giáo duc, các tác gia Nguyên
Duy Ái – Nguyên Tinh Dung – Trân Thành Huê - Trân Quôc Son – Nguyên Ván
Tòng;, Ðong hóa hoc và xúc tác,( Nhà xuât ban Giáo duc cua các tác gia Nguyên Kim
Thanh – Nguyên Dình Huê)...
Bài tçp tuong tµ
1,05
4 × 2,50 × 1,50
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

92
Bài 1:Xác dinh bâc phan ung và háng sô tôc dô phan ung o pha khí ( 300
0
K) cua phan
ung: 2NO + Cl
2
→ 2NOCl
Dua theo kêt qua thí nghiêm nhu sau:
TN N
0
[NO] [Cl
2
] Tôcdômol.l
-1
.s
-1

TN 1 0,010 0,010 1,2.10
-4

TN 2 0,010 0,020 2,3.10
-4

TN 3 0,020 0,020 9,6.10
-4

Bài 2: Cho phan ung 2N
2
O
5
4NO
2
+ O
2
o T
0
K voi các kêt qua thuc nghiêm.
Thí nghiêm 1 Thí nghiêm 2 Thí nghiêm 3
Nông dô N
2
O
5
(mol.l
-
) 0,170 0,340 0,680
Tôc dô phân huy (mol.l
-1
.s
-1
)1,39.10
-3
2,78.10
-3

5,55.10
-3

Hãy viêt biêu thuc tôc dô phan ung và xác dinh bâc phan ung.
Bài 3: Nghiên cuu dông hoc cua phan ung : 2NO + 2H
2
→ N
2
+ H
2
O
O 700
0
C, tôc dô dâu cua phan ung phu thuôc áp suât dâu các khí nhu sau:
Áp suât dâu (atm) Tôc dô dâu ( atm.phút
-1
)
NO H
2

0,5 0,2 0,0048
0,5 0,1 0,0024
0,25 0,2 0,0012

Xác dinh bâc phan ung và tính háng sô tôc dô, don vi cua háng sô tôc dô.
Bài 4: Voi phan ung: CH
3
COCH
3
→ C
2
H
4
+ CO + H
2

Áp suât cua hê biên dôi theo thoi gian nhu sau:
t( phút) 0 6,5 13,0 19,9
P(N/m
3
) 41589,6 54386,6 65050,4 74914,6

a. Hãy chung to phan ung là bâc nhât
b. Tính háng sô tôc dô phan ung o nhiêt dô thí nghiêm (V = const)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

93
Bài 5: Xét phan ung : aM + bN → M
a
N
b
trong dó a và b là sô phân tu cua chât M và N.
Nguoi ta do duoc các kêt qua nhu sau:
Nông dô dâu (mol/l) Vântôcdâu(mol/l.s) Thí nghiêm
M N
1
2
3
4
5
6
0,5
1
0,5
1
2
1,5
0,5
0,5
1
1
?
2
0,015
0,030
0,060
0,120
0,540
?

a. Tu bang kêt qua trên hãy xét xem vân tôc dâu có phai là môt hàm sô theo các
biên sô nông dô cua M và N hay không?
b. Dinh các hê sô hop thuc, tu dó suy ra bâc cua phan ung dôi voi M, N và dôi voi
ca phan ung.
c. Dinh các chô trông cua bang (có dâu ?)
d. Gia su N có hóa tri 2, dinh hóa tri cua M.
3.2.4. Vân dê 4: Tính luçng chât tham gia phan úng sau khi hç dçt tói
trçng thái cân bàng
Bài tçp mâu 1

Háng sô cân báng cua phan ung diêu chê amoniac:
N
2
+ 3H
2
2NH
3

o 500
0
C báng 1,50.10
-5
atm
-2
. Tính xem có bao nhiêu phân trám ban dâu ( N
2
+ 3H
2
) dã
chuyên thành NH
3
nêu phan ung duoc thuc hiên o 500 atm, 1000 atm và cho nhân xét
vê kêt qua.
( Trích Ðê thi HSG TP.HCM – 1997)

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

94
Bài giai
3
H
N
2
NH
2
2
3
p p
p
= 1,5. 10
-5
(1)
2
H
p
= 3
2
N
p (2)
2
N
p +
2
H
p
+
3
NH
p = p (3)
2
N
p
=
4
1
(p -
3
NH
p
) (4)
2
H
p
=
4
3
(p -
3
NH
p
) (5)
Thay
2
N
p
,
2
H
p o phuong trình (4) và (5) vào phuong trình (1), ta duoc:
4
NH
2
NH
) p - (p
256
27
p
3
3
= 1,5.10
-5
(6)
2
NH
NH
) p - (p
p
3
3
= 1,26.10
-3

Hay 1,26.10
-3
3
NH
2
p
- 2,26
3
NH p + 315 = 0 (7)
( khi p = 500 atm)
1,26.10
-3
3
NH
2
p - 3,25
3
NH p + 1,26.10
3
= 0 (8)
Tu (7) → p = 500 atm→
3
NH p = 152 atm
Tu (8) → p = 1000 atm→
3
NH p = 424 atm
N
2
+ 3H
2
2NH
3

Sô mol ban dâu: 1 mol 3 mol
Sô mol phan ung: a mol 3a mol 2a mol
Sô mol sau phan ung: 1 – a 3 – 3a 2a
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

95
2a - 4
2a
=
500
152
→ a = 0,4662
2a - 4
' 2a
=
1000
424
→ a

= 0,5955
Thành phân % cua hôn hop ban dâu:
- 500atm:
4
4a
= a = 0,4662 chiêm 46,62 %
- 1000 atm:
4
4a
'
= a


= 0,5955
Nhu vây táng áp suât làm cân báng chuyên dich theo chiêu thuân chiêu làm giam áp
suât

Bài tçp mâu 2

O nhiêt dô 1000
0
K có các cân báng:
C + CO
2
2CO voi K
1
= 4
Fe + CO
2
FeO + CO voi K
2
= 1,25
Trong môt bình kín chân không dung tích 20 lít o 1000
0
K ta dua vào 1 mol Fe,
1 mol C và 1,2 mol CO
2
. Tính sô mol Fe và C dã tham gia phan ung sau khi hê
dat toi trang thái cân báng.

Bài giai
Truoc hêt cân tính
P
CO
=
2
1
K
K
= 3,2 atm
2
CO
P =
2
2
1
K
K
= 2,56 atm
Goi x là sô mol C và y là sô mol Fe dã tham gia phan ung.
Theo các phan ung (1), (2) :
C + CO
2
2CO (1)
Fe + CO
2
FeO + CO (2)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

96
Thì sô mol CO = 2x + y còn sô mol CO
2
= 1,2 –x – y
Nhu vây tông sô mol các khí trong bình táng
n = 2x + y + 1,2 – x – y = 1,2 + x
Vì tông áp suât P = P
CO
+
2
CO
P = 3,2 + 2,56 = 5,76 atm
Nên theo công thuc PV = nRT ta có:
n = 1,2 + x =
0,082.1000
5,76.20
= 1,405
rút ra x = 0,205 mol
Mát khác n
CO
=
RT
V . P
CO
=
0,082.1000
3,2.20
= 0,780 mol
Tu dó ta có: y = 0,780 – 2.0,205 = 0,370 mol
Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Dây là môt vân dê rât hay dê câp trong các dê thi hoc sinh gioi.Các bài toán trên cung
cô các kiên thuc vê cân báng hóa hoc. Dê làm chúng hoc sinh cân nám vung các biêu
thuc tính háng sô cân báng.
- Vê mát tu duy– ki náng, rèn luyên cho hoc sinh tu duy linh hoat khi xu lí các phép
tính. O bài mâu 1, cái khó là biên dôi dê ra duoc phuong trình bâc 2. O bài mâu 2, tình
huông có vân dê là o chô có dên hai cân báng buôc hoc sinh phai khéo léo khi tính toán
dê ra duoc kêt qua.
- Hoc sinh có thê doc thêm tài liêu tham khao lí thuyêt: Hóa co so ,tap 2,( Nhà xuât
ban Giáo duc cua tác gia Dáng Trân Phách)...
Bài tçp tuong tµ
Bài 1: Cân báng cua phan ung khu CO
2
báng C:
C + CO
2
CO xay ra o 1090K voi háng sô cân báng K
P
= 10.
a. Tính hàm luong khí CO trong hôn hop cân báng, biêt áp suât chung cua hê là 1,5
atm.
b. Dê có hàm luong CO báng 50% vê thê tích thì áp suât chung là bao nhiêu?
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

97
Bài 2: O 1000
0
K háng sô cân báng K
P
cua phan ung 2SO
2
+ O
2
2SO
3
báng 3,5
atm
-1
. Tính áp suât riêng lúc cân báng cua SO
2
và SO
3
nêu áp suât chung cua hê báng
1 atm và áp suât lúc cân báng cua O
2
báng 0,1 atm.
Bài 3: O 820
0
C có các phan ung sau voi háng sô cân báng tuong ung:
CaCO
3
(r) CaO(r) + CO
2
(k) K
1
= 0,2
C(r) + CO
2
2CO(k) K
2
= 2,0
Lây hôn hop gôm 1 mol CaCO
3
và 1 mol C cho vào bình chân không có thê tích 22,4
lít giu o 820
0
C.
a. Tính sô mol các chât có trong bình khi phan ung dat dên trang thái cân báng.
b. Su phân huy CaCO
3
së hoàn toàn khi thê tích bình báng bao nhiêu( áp suât riêng
phân cua các khí không thay dôi).
Kêt qua này có phù hop voi nguyên lí Le Chaterlier không?
Bài 4: O 820
0
C có các cân báng :
C(r) + CO
2
(k) 2CO (k) K
1
= 0,5
H
2
(k) + CO
2
(k) H
2
O(h) + CO(k) K
2
= 1
Môt bình chân không dung tích 22,4 lít duoc giu o 820
0
C, cho vào bình 1 mol môi chât
C, CO
2
, H
2
. Hãy tính thành phân cua hê lúc cân báng.
3.3. DUNG DJCH – SJ DIJN LI
3.3.1. Vân dê 1: Dánh giá bán d|nh luçng chiêu huóng và múc dç xay ra
các phan úng trong dung d|ch các chât diçn li.
Bài tçp mâu

Giai thích vì sao Ag không tan trong dung dich (NH
3
+ NH
4
Cl) nhung lai tan
dêdàng trong dung dich dó khi có mát O
2
không khí?
Cho:
0
/ Ag
E
Ag
+ = 0,8 V,
0
/ O
2 2
E
O H
= 1,23 V
Hángsôbên +
2 3
) ( NH Ag
β
=10
7,26
và +
4
NH
K
=10
-9,24


ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

98
Bài giai
- Khi không có mát oxi không khí, thiêu chât oxi hóa dê Ag → Ag+

, mát khác NH
3

chi tao phuc voi ion Ag
+

chu không tao phuc voi kim loai Ag. Trong truong hop này
H
+

( do NH
4
+

phân li ra) không thê oxi hóa duoc Ag, vì
0
/ 2H
2
E
H
+ = 0,00V <
0
/ Ag
E
Ag
+ =
0,80V
- Khi có mát oxi không khí:
O
2
+ 4H
+
+ 4e 2H
2
O (1) K
1
=
059 , 0
23 , 1 . 4
10 = 10
83,39
2 x Ag – e Ag+ (2) K
3
=
059 , 0
8 , 0
10

= 10
-13,56

3 x NH
4
+
NH
3
+ H
+
(3) K
2
= +
4
NH
K

4 x Ag
+
+ 2NH
3
Ag(NH
3
)
2
+
(4)
+
2 3
) ( NH Ag
β
Tô hop các phuong trình trên lai, ta duoc:
4Ag + 4 NH
4
+
+ 4NH
3
+ O
2
4 Ag(NH
3
)
2
+
+ 2H
2
O
có K = K
1
. (K
2
)
4
.
(K
3
)
4
.(β)
4
= 10
21,23

rât lon nên Ag tan dê dàng.
Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Nhung bài tâp này có thê giai thích các hiên tuong trong dung dich diên li (su tan, su
kêt tua, su tao phuc...) báng nhung tính toán cu thê. Vì thê nó có tính ung dung dông
thoi nâng kiên thuc cua hoc sinh lên môt muc cao hon.
- Dê dánh giá bán dinh luong chiêu huong và muc dô xay ra các phan ung trong dung
dich các chât diên li ta dùng các dai luong háng sô cân báng. Vì thê thông qua bài tâp
cung cô cho hoc sinh các khái niêm vê tích sô tan, thê diên cuc, háng sô bên cua phuc;
biêu thuc liên hê giua háng sô cân báng và thê diên cuc...
- Vê mát ki náng: giúp hoc sinh su dung thành thao phuong pháp tô hop cân báng.
- Hoc sinh có thê doc thêm phân lí thuyêt trong Mot so van dê chon loc cua hóa
hoc,tap 2, (Nhà xuât ban giáo duc, tác gia Nguyên Duy Ái – Nguyên Tinh Dung – Trân
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

99
Thành Huê - Trân Quôc Son – Nguyên Ván Tòng), các sách hóa phân tích viêt cho
sinh viên dai hoc cua tác gia Nguyên Thac Cát hay Nguyên Tinh Dung ...
Bài tçp tuong tµ
Bài 1: Báng dung dich NH
3
, nguoi ta có thê làm kêt tua hoàn toàn ion Al
3+
trong dung
dich nuoc o dang hydroxit, nhung chi làm kêt tua duoc môt phân ion Mg
2+
trong dung
dich nuoc o dang hydroxit.
Hãy làm sáng to diêu nói trên báng các phép tính cu thê.
Cho biêt: Tích sô tan cua Al(OH)
3
là 5.10
−33
; tích sô tan cua Mg(OH)
2
là 4.10
−12
; háng
sô phân ly bazo cua NH
3
là 1,8.10
−5
.
( Trích dê thi HSG quoc gia – 2005 – Bang A)
Bài 2: Cho các cân báng trong dung dich nuoc cua Cr(VI):
HCrO
4
-
+ H
2
O CrO
4
2-
+ H
3
O
+
pK
1
= 6,50
2HCrO
4
-
Cr
2
O
7
2-
+ H
2
O pK
2
= -1,36
Tích sô ion cua nuoc là K
W
= 1.10
-14

Dánh giá háng sô cân báng:
a. CrO
4
2-
+ H
2
O HCrO
4
-
+ OH
-

b. Cr
2
O
7
2-
+ 2OH
-
2 CrO
4
2-
+ H
2
O
( Câu 1-4 dê thi Olympic hóa hoc quoc tê lan thu 28, Moscow, 1996)
Bài 3: Chung minh ráng: CuS có thê tan duoc trong dung dich HCl có hòa tan H
2
O
2
.
Cho: T
t
(CuS) = 10
-35
, K
a1
(H
2
S) = 10
-7
, K
a2
(H
2
S) = 10
-13

0
/
2 2 2
E
O H O H
= 1,77 V,
0
/
2
E
S H S
= 0,14 V
Bài 4: Có thê hòa tan 0,01 mol AgCl trong 100ml dung dich NH
3
1M?Biêt T
t
(AgCl) =
1,8.10
-10
; K
bên
cua phuc Ag(NH
3
)
2
+
là 1,0.10
8

Bài 5: Tính háng sô cân báng cua phan ung hòa tan Mg(OH)
2
báng NH
4
Cl. Cho
Tt(Mg(OH)2) = 1.10-11;
+
4
NH
K
= 10-9,25. Hãy rút ra kêt luân tu háng sô tính duoc.
Bài 6: Hoi Ni có khu duoc Fe2+ thành Fe hay không trong:
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

100
a. Môi truong axit.
b. Khi có NH
3
du?
Cho
0
/
2
E
Ni Ni
+ = -0,23 V,
0
/
2
E
Fe Fe
+ = -0,44 V
Tích sô tan cua Fe(OH)
2
= 10
-15
, háng sô bên cua Ni(NH
3
)
6
2+
=10
8,4

3.3.2. Vân dê 2: Kêt tua phân doçn
Bài tçp mâu

Dung dich A gôm Ba(NO
3
)
2
0,060 M và AgNO
3
0,012 M.
a. Thêm tung giot K
2
CrO
4
vào dung dich A cho dên du. Có hiên tuong gì
xay ra?
b. Thêm 50,0 ml K
2
CrO
4
0,270 M vào 100,0 ml dung dich A.
Tính nông dô các ion trong hôn hop thu duoc.
Cho: BaCrO
4↓
+ H
2
O Ba
2+
+ HCrO
4
-
+ OH
-
; K = 10
-17,43

Ag
2
CrO
4
+ H
2
O 2Ag
+
+ HCrO
4
-
+ OH
-
; K = 10
-19,50

pK
a
cua HCrO
4
-
báng 6,50.
( Trích Ðê thi HSG quoc gia – 2004 – Bang B)

Bài giai
a. Hiên tuong: Có kêt tua BaCrO
4
và Ag
2
CrO
4
.
Xét thu tu xuât hiên các kêt tua:
Dê bát dâu có BaCrO
4
↓ :
+

>
2
4
2
4
Ba
) BaCrO ( s
CrO
C
K
C
(1)
Dê bát dâu có Ag
2
CrO
4
↓ :
+

>
Ag
2
) CrO Ag ( s
CrO
C
K
C
4 2
2
4
(2)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

101
Dê tính tích sô tan K
s
cân tô hop cân báng :
BaCrO
4
↓ Ba
2+
+ CrO
4
2-
K
s1

H
2
O H
+
+ OH
-
K
w

CrO
4
2-
+ H
+
HCrO
4
-
K
a
-1

BaCrO
4
↓ + H
2
O Ba
2+
+ HCrO
4
-
+ OH
-

Có K= K
s1
. K
w
. K
a
-1

Suy ra
93 , 9
14
50 , 6 43 , 17
w
a
1 s
10
10
10 . 10
K
K . K
K


− −
= = =
Ag
2
CrO
4
↓ 2 Ag
+
+ CrO
4
2-
K
s2

H
2
O H
+
+ OH
-
K
w
CrO
4
2-
+ H
+
HCrO
4
-
K
a
-1

Ag
2
CrO
4
↓ + H
2
O 2 Ag
+
+ HCrO
4
-
+ OH


Có K = 10
-19,50

12
14
50 , 6 50 , 19
2 s
10
10
10 . 10
K


− −
= =

Tu (1)
M 10 . 96 , 1
060 , 0
10
C
9
93 , 9
CrO
2
4


= >


Tu (2)
M 10 . 94 , 6
) 012 , 0 (
10
C
9
2
12
CrO
2
4


= >


< nhung không nhiêu, vì vây së có hiên tuong kêt tua vàng
cua BaCrO
4
xuât hiên truoc môt ít, sau dó dên kêt tua vàng nâu cua Ag
2
CrO
4

C
CrO
4
2-
(BaCrO
4
)
C
CrO
4
2-
(Ag
2
CrO
4
)
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

102
(do gach ) và BaCrO
4
vàng cùng xuât hiên.
b. Sau khi thêm K
2
CrO
4
:
M 090 , 0
000 , 150
00 , 50 x 270 , 0
C
2
4
CrO
= =

;
M 040 , 0
000 , 150
00 , 100 x 060 , 0
C
2
Ba
= =
+

M 0080 , 0
000 , 150
00 , 100 x 0120 , 0
C
2
Ag
= =

Tác dµng cua bài tçp và kiên thúc cân nám
- Dây là dang bài tâp kêt tua tung phân . Thông qua bài tâp kiêm tra duoc các kiên thuc
cua hoc sinh vê diêu kiên xuât hiên kêt tua, su kêt tua hoàn toàn, su kêt tua phân doan.
- Vê mát tu duy, bài tâp phát triên óc tuong tuong (các giai doan kêt tua), tu duy so
sánh, lâp luân.
- Hoc sinh có thê tham khao phân lí thuyêt o tài liêu Mot so van dê chon loc cua hóa
hoc,tap 2, (Nhà xuât ban giáo duc, tác gia Nguyên Duy Ái – Nguyên Tinh Dung – Trân
Thành Huê - Trân Quôc Son – Nguyên Ván Tòng)…
Bài tçp tuong tµ
Bài 1: Cho dung dich chua Cl
-
0,1 mol/l và CrO
4
-
mol/l. Thêm tu tu dung dich AgNO
3

vào. Hoi kêt tua AgCl hay Ag
2
CrO
4
xuât hiên truoc và khi kêt tua thu hai bát dâu thì ti
lê nông dô các ion Cl
-

và CrO
4
-
báng bao nhiêu? Cho T
t
(AgCl)=10
-10

T
t
(Ag
2
CrO
4
)=10
-12

Bài 2: Thêm tu tu Ag
+
(AgNO
3
) vào dung dich hôn hop chua dông thoi các ion Cl
-
0,01
M và I
-
0,01 M thì AgCl hay AgI kêt tua truoc? Khi nào ca hai chât cùng kêt tua?Biêt
tích sô tan T
t
(AgCl)=10
-10
, T
t
(AgI)=10
-16






ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

103
KET LUAN - DE XUÁT
A. KET LUAN

Tu muc dích và nhiêm vu cua dê tài nghiên cuu, trong quá trình hoàn thành luân
ván, chúng tôi dã giai quyêt các vân dê sau:
1. Nêu lên duoc nhung co so lí luân vê phâm chât và náng luc cua môt hoc sinh gioi
hóa hoc, vê viêc hình thành và phát triên tri thuc hóa hoc cho hoc sinh.
2. Co so thuc tiên cua dê tài dã cung câp nhung thông tin (quá trình hình thành, công
tác tuyên chon và bôi duõng) vê các kì thi hoc sinh gioi hóa hoc trong nuoc và quôc
tê, nêu lên duoc tâm quan trong và mát han chê cua các các kì thi này. Dó là nhung
kinh nghiêm quý giá, giúp dõ cho viêc cai tiên công tác tô chuc và bôi duõng hoc
sinh gioi hóa hoc o nuoc ta.
3. Xây dung duoc các phuong pháp nâng cao hiêu qua bôi duõng hoc sinh gioi
hóa hoc:
- Nhung ki náng giáo viên cân có khi bôi duõng hoc sinh sinh gioi hóa hoc.
- Phuong pháp tô chuc hoc tâp cho hoc sinh gioi hóa hoc.
- Phuong pháp bôi duõng hung thú hoc tâp hóa hoc.
- Môt sô phuong pháp nâng cao hiêu qua giang day bài tâp cho hoc sinh gioi hóa
hoc (7 phuong pháp).
Nhung phuong pháp này là phuong tiên hô tro dác luc cho giáo viên trong giang
day hóa hoc. Chúng góp phân phát triên tu duy, kích thích hung thú hoc tâp môn
hóa và phát huy tính tích cuc chu dông cua hoc sinh.
8. Dê xuât duoc hê thông bài tâp hóa dai cuong tiêu biêu (bài tâp mâu, lí do dê xuât và
các bài tâp tuong tu) phuc vu cho công tác bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc. Diêu
này có tác dung phát triên náng luc hoá hoc, thúc dây viêc tu hoc cua hoc sinh dông
thoi dinh huong cho giáo viên trong quá trình soan thao các bài tâp bôi duõng hoc
sinh gioi hóa hoc.

ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

104
B. DE XUÁT

1. Hoá hoc là môn khoa hoc thuc nghiêm do dó cân dua phân thi thuc hành vào trong
các kì thi hoc sinh gioi hóa hoc. Có nhu vây moi dánh giá duoc toàn diên náng luc
hóa hoc cua hoc sinh.
2. Thông qua viêc nghiên cuu dê tài và nhung kêt qua nghiên cuu o trên, chúng tôi thây
ráng hiêu qua cua viêc bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc phu thuôc rât lon vào các
phuong pháp day hoc nhám phát triên tu duy, kích thích hung thú hoc tâp môn hóa
và phát huy tính tích cuc chu dông cua hoc sinh. Diêu dó cân dên môt hê thông bài
tâp da dang du loai hình tu co ban dên nâng cao dê phuc vu cho công tác bôi duõng
hoc sinh gioi. Hy vong trong môt tuong lai không xa, môt ngân hàng bài tâp nhu thê
së duoc hình thành, liên tuc duoc câp nhât và tro nên phô biên (có thê là môt website
vê ngân hàng bài tâp bôi duõng hoc sinh gioi hóa hoc).
3. Trong công tác ra dê thi cân dam bao tính khách quan và bao mât. Do dó xây dung
môt ngân hàng dê thi là hêt suc cân thiêt. Nhung nguoi ra dê phai là nhung giáo su
dâu ngành có uy tín và kinh nghiêm trong công tác bôi duõng hoc sinh gioi. Dông
thoi không nên cô dinh hôi dông ra dê mà cân phai thay dôi theo tung nám.
Hy vong thông qua nhung dê xuât này, công tác tô chuc và bôi duõng hoc sinh gioi
hóa hoc o nuoc ta së có nhung cai tiên theo huong tích cuc, góp phân phát hiên và dào
tao nhân tài hóa hoc cho dât nuoc.










ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

105


TÀI LIJU THAM KHAO

1. Nguyên Duy Ái – Nguyên Tinh Dung – Trân Thành Huê - Trân Quôc Son –
Nguyên Ván Tòng (1999), Mot so van dê chon loc cua hóa hoc( tap 1, 2), Nhà
xuât ban Giáo duc.
2. Nguyên Duy Ái – Dào Huu Vinh, Bài tap hóa dai cuong và vô co, Nhà xuât ban
Giáo duc.
3. Ngô Ngoc An, Hóa hoc nâng cao lop 10, Nhà xuât ban Giáo duc.
4. Trinh Ván Biêu (2003), Các phuong pháp day hoc hiêu qua, Dai hoc Su pham
TP.HCM.
5. Trinh Ván Biêu (2005), Phuong pháp thuc hiên dê tài nghiên cuu khoa hoc, Dai
hoc Su pham TP.HCM.
6. Bô Giáo duc và Dào tao (2004), Tài liêu boi duòng giáo viên lop 10 THPT thí
diêm môn hóa hoc, Hà Nôi.
7. Bô Giáo duc và Dào tao, Hóa hoc 10, Nhà xuât ban Giáo duc.
8. Bô Giáo duc và Dào tao (2002), Tài liêu dùng cho viêc boi duòng hoc sinh gioi
trung hoc pho thông hóa hoc(tap 1), Hà Nôi.
9. Bô Giáo duc và Dào tao, Hóa hoc 10 nâng cao, Nhà xuât ban Giáo duc
10. Nguyên Tinh Dung (1982), “ Mây biên pháp bôi duõng náng luc tu hoc cho hoc
sinh”, Tap chí Nghiên cuu giáo duc, tr.10.29.
11. Lê Ván Dung (1995), “Phát triên tu duy hóa hoc cho hoc sinh thông qua bài tâp
hóa hoc”, Tap chí Nghiên cuu giáo duc,tr.21-22.
12. Dê thi hoc sinh gioi quôc gia
Các nám 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003,
2004, 2005, 2006.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

106
13. Cao Cu Giác, Huong dan giai nhanh bài tap hóa hoc (tap 1,3), Nhà xuât ban
dai hoc Quôc gia Hà Nôi.
14. Cao Cu Giác, Tuyên tap bài giang hóa hoc hùu co, Trung tâm nghiên cuu và
chuyên giao công nghê Giáo duc - Dào tao.
15. Pham Dình Hiên – Vu Thi Mai – Pham Ván Tu, Tuyên chon dê thi hoc sinh gioi
các tinh và quoc gia trung hoc pho thông hóa hoc, Nhà xuât ban Giáo duc.
16. Lê Ván Hông (chu biên) – Pham Thi Minh Nguyêt – Trân Thi Kim Thoa – Phan
Si Thuân (1999), Giai toán hóa hoc 10, Nhà xuât ban Giáo duc,
17. Hôi Hóa Hoc Viêt Nam, Olympic hóa hoc Viêt Nam và quoc tê, (tap 1,2,3,4,5),
Nhà xuât ban Giáo duc.
18. Hôi Hóa Hoc Viêt Nam, Tài liêu nâng cao và mo rong kiên thuc hóa hoc pho
thông, Nhà xuât ban Giáo duc.
19. M.V Zueva (1982), Phát triên hoc sinh trong giang day hóa hoc, Nhà xuât ban
Giáo duc, Hà Nôi.
20. Dáng Trân Phách (1992), Hóa co so (tap 2), Nhà xuât ban Giáo duc.
21. Nguyên Ngoc Quang, Nguyên Cuong – Duong Xuân Trinh (1975), Lý luan day
hoc hóa hoc ( tap 1), Nhà xuât ban Giáo duc, Hà Nôi.
22. Hoàng Nhâm, Hóa hoc vô co ( tap 1,2,3), Nhà xuât ban Giáo duc.
23. So Giáo duc và Dào tao TP.HCM, Truong PTTH Lê Hông Phong, Tuyên tap dê
thi Olympic 30 -4 môn hóa hoc lop 10, lan thu VI, Nhà xuât ban dai hoc Quôc
gia TP.HCM.
24. Cao Thi Tháng (1995), Hình thành ki nàng giai bài tap hóa hoc o truong pho
thông trung hoc co so, Luân án phó tiên si khoa hoc su pham tâm lí, Hà Nôi.
25. Phan Thi Thùy (2005), Phân loai và phuong pháp giai mot so bài tap vê
hidrocacbon trong chuong trình THPT, Khóa luân tôt nghiêp cu nhân hóa hoc,
Dai hoc Su pham TP.HCM.
26. Dào Dình Thuc, Cau tao nguyên tu và liên kêt hóa hoc, Nhà xuât ban Giáo duc.
ßoí doong hoc sính gíoí hou hoc

107
27. Nguyên Canh Toàn, Tu giáo duc, tu hoc, tu nghiên cuu, Dai hoc Su pham Hà
Nôi, Trung tâm Ván hóa – Ngôn ngu Dông Tây.
28. Lê Xuân Trong (chu biên) – Nguyên Dình Chi – Dô Ván Hung, Bài tap nâng
cao hóa hoc 10, Nhà xuât ban Giáo duc.
29. Trung tâm thông tin tu liêu KH&CN Quôc gia (2001), Ki yêu hoi thao khoa hoc
kinh tê tri thuc (tap 2), VCD- Media.
30. Dào Huu Vinh (chu biên) – Dô Huu Tài – Nguyên Thi Minh Tâm, 121 bài tap
hóa hoc, (tap 1,2), Nhà xuât ban Dông Nai.
31. Vu Anh Tuân (1998), “Môt sô biên pháp vê tô chuc dê bôi duõng hoc sinh gioi
môn hóa hoc o truong phô thông trung hoc”, Tap chí Trung hoc pho thông,
khoa hoc tu nhiên, tr.20-21-22.
32. Vu Anh Tuân (2004), Xây dung hê thong bài tap hóa hoc nhám rèn luyên tu duy
trong viêc boi duòng hoc sinh gioi hóa hoc o truong trung hoc pho thông, Luân
án tiên si khoa hoc giáo duc, Dai hoc Su pham Hà Nôi, Hà Nôi.
33. Vu Anh Tuân, Phuong pháp to hop cân báng áp dung trong boi duòng hoc sinh
gioi hóa hoc THPT, Hà Nôi.
34. Vu Trung hoc phô thông (1997), Tài liêu dùng cho viêc boi duòng hoc sinh gioi
bac trung hoc pho thông bo môn hóa hoc.
Các Website
35. http://giasuhanoi.com
36. http://ttvnol.com/hoahoc
37. http://www.nhb.topicities.com/Chemclub/Icho.htm
38. http://www.hoahocvietnam.com
39. http://www.dhsphn.edu.vn
40. http://www.icho.sk/index hompages.html
41. http://icho.2006.kcsnet.or.kr

Phân tích và t ng h p. Tìm hi u th c tr ng b i d THPT. Trao i ý ki n v i h c sinh và sinh viên tham gia thi h c sinh gi i hoá h c. tài ng h c sinh gi i hóa h c. xu t m t h 7. Nhi m v c a ng h c sinh gi i hóa h c # tr ng THPT. ng

Ph ng v n m t s giáo viên ã tham gia b i d

ng h c sinh gi i hoá h c # tr

Nghiên c u c" s# lí lu n và th c ti%n v vi c b i d Nghiên c u các ph "ng pháp b i d th ng bài t p tiêu bi u dùng trong b i d 8. Ph m vi nghiên c u Ch "ng trình hóa h c THPT và các Quá trình t ch c, phát hi n và b i d

ng h c sinh gi i hóa h c và ng h c sinh gi i hóa h c. thi h c sinh gi i trong n

c và qu c t .

ng h c sinh gi i hóa h c # Vi t Nam.

Ch C S

ng 1 NG TR NG THPT

LÍ LU N VÀ TH C TI N V B I D

H C SINH GI I HÓA H C

1.1. T M QUAN TR NG C A CÔNG TÁC PHÁT HI N, ÀO T O NHÂN TÀI VÀ B I D • Nhân lo i ang b NG H C SINH GI I HÓA H C VI T NAM c vào s c t xã h i công nghi p sang xã h i h u công nghi p còn g i i hóa, ngh a là ph i th c hi n hai cu c cách m ng i m i, chúng ta càng

là xã h i thông tin v i n n kinh t tri th c toàn c u hóa. Vi t Nam ta m i b nghi p công nghi p hóa và hi n cùng m t lúc th&ng

t n n v n minh nông nghi p ti n lên v n minh công nghi p r i ti n ó là n n kinh t d a vào công ngh ng cao

n n n v n minh trí tu . Trong công cu c hòa nh p và

th y rõ t m quan tr ng c a n n kinh t tri th c.

cao, trong ó tri th c ph i thành k n ng, tri th c ph i thành trí l c. Suy r ng ra dân trí ph i tr# thành nhân l c và 'c bi t nhân tài ph i tr# thành m t b ph n ch t l c a nhân l c và c coi nh là u tàu c a oàn tàu nhân l c. ó là h nh t c a giáo d c i vào ph c v n n kinh t tri th c. Trên c" s# xác !nh “ Hi n tài là nguyên khí qu c gia”, h ng ph n u ti n hành s nghi p công nghi p hóa, hi n phát huy n i l c, trên c" s# ó thu hút ngo i l c. N i l c hàng n i l c c a con ng trong nh ng qu c sách hàng uc a tn tn ng ta ã ch( ra ph "ng i hóa: ó là kh"i d y và u ph i k n ó là ng t ng quát

i Vi t Nam. Vì l$ ó, công tác phát hi n và ào t o nhân tài là m t c ta. Nói cách khác, ó chính là th c a u t và phát tri n. ng cán b gi i c ban u

c i n i sinh mà chúng ta ph i luôn quan tâm • Trong s nghi p xây d ng nh ng l nh v c có liên quan v công ngh hóa h c. hi n b i d

c, s phát tri n n n công nghi p hóa ch t và c chu n b! ngay t b c ph thông. Vi c phát ng trung h c là nh ng b

n ngành hóa òi h i ph i có m t l c l

i u óc n

ng h c sinh gi i hóa h c # trong tr

"m m m cho nh ng tài n ng hóa h c v sau.

ng tìm h c. các c quy !nh trong ch "ng trình.PTS Tr n Thành Hu ( ” N u d a vào k t qu bài thi !nh lu t hay quy lu t ã i h c S Ph m Hà N i) thì có ý ki n nh sau [36] : ánh giá thì bài thi ó ph i h i t các yêu c u sau ây: Có ki n th c c" b n t t: th hi n n m v ng các khái ni m. Ph n này chi m kho ng Ti p thu ho'c dùng i m ph n này chi m 6% toàn bài. NH!NG PH"M CH#T VÀ N$NG L C C A M%T H C SINH GI I HÓA H C Hi n nay ch a có tài li u c th h c.TS nhà giáo nhân dân Nguy%n C nh Toàn [27]: ”H c gi i là ham h c. t h c m t cách thông minh sáng t o. n m v ng các gi i quy t m t hay a ra” i n m v ng b n ch t hi n t c h c. S V n d ng s c bén có sáng t o các ki n th c c" b n trên. T nh ng ý ki n ó. ph "ng trình hóa h c.” • Phó giáo s Bùi Long Biên ( sinh gi i hóa h c ph i là ng ki n th c c" b n ã nhi u v n m i (do ch a i h c Bách Khoa Hà N i) cho r*ng [36]: “H c ng hóa h c. c ngay m t s v n m i n y sinh do thi a ra. có óc ng linh ho t phong phú. ng nh ng ph n làm sáng t quan i m v nh ng n ng l c và ph m ch t c a m t h c sinh gi i ngôi sao t a sáng trên b u tr i hóa h c c a n ch • Theo GS. S 40% s i m toàn bài. b i d hóa h c. bi t g n h c v i hành”. Chúng tôi xin trong vi c gi ng d y. hy v ng s$ góp ng i úng n trong vi c phát hi n và b i d c nhà. không th hi n thi u sót i m ph n này chi m 50% toàn bài. có trí nh logic nh y bén.2. các !nh ngh a. r it ó có h !nh ngh a nh th nào là m t h c sinh gi i hóa a ra m t s ý ki n c a các th y giáo ã có kinh nghi m lâu n m ng h c sinh gi i.1. v công th c. ng có ph "ng pháp. v n d ng t i u các ki n th c ó c h c ho'c ch a th y bao gi ) trong các kì thi • PGS. i h c S Ph m Hu ) cho r*ng [36]: ”M t h c sinh có t i s c s o v i các v n hóa h c và làm vi c • Th y Lê V n D)ng ( t #ng t duy hóa h c phát tri n là có n ng l c quan sát t t. .

l nh h i và v n i góc nhìn khi xem xét m t s v t. yêu c u ng c b n ch t các hi n t các tài n ng th c hành nh s khéo léo. ng t nhiên. tìm ng i m i. Bi t s. các qui Bi t phân bi t thành th o các k n ng c. khuy n khích ng t t và gi i thích • Theo th y V) Anh Tu n (THPT n ng khi u Tr n Phú. N ng l c ti p thu ki n th c H c sinh luôn hào h ng trong các ti t h c. d ng thành th o h th ng kí hi u. H i Phòng) thì n ng khi u hóa h c bao g m hai m't tích c c ch y u là [27. các !nh lu t hóa h c. Ph n này chi m 4% toàn bài. h c sinh còn b t g'p các bài thi th c hành. N ng l c 'c t Bi t di%n lo i b m t s mi n tìm ki m vô ích.Bài làm trình bày s ch +p. c ngay t d ng s" kh#i. rõ ràng. nh t là bài m i Có ý th c t b sung. • Theo các tài li u v tâm lí h c và ph "ng pháp d y h c hóa h c [36] thì n ng khi u hóa h c c th hi n qua nh ng n ng l c và ph m ch t sau: 1. các i u ki n c n thi t Bi t xây d ng ph n ví d 3. t c k t lu n mong mu n. i v i các i h c sinh ph i có k n ng th c hành t t. Bi t quay l i i m v a xu t phát t chính xác i u mình mong mu n c di%n t v n .36]: Kh n ng t duy toán h c Kh n ng quan sát. ng. hoàn thi n nh ng tri th c ã thu 2. bài thi lo i này. vi t và nói. N ng l c suy lu n logic Bi t phân tích s v t và hi n t Bi t thay ng qua các d u hi u 'c tr ng c a chúng. Ngoài nh ng bài thi lí thuy t. hi n t ng ng n i Bi t cách tìm con Bi t xét n k t lu n c n thi t. nh n th c và nh n xét các hi n t d ng t t các các khái ni m. . có s quan sát hi n t ng ó”.

bi t cách ki m ch ng l i nh ng lí lu n trên và bi t cách dùng lí thuy t . N ng l c lao ng sáng t o Bi t t h p các y u t . Có k n ng th c nghi m t t. v ng vàng. ng x y ra trong th c t . lí thuy t qua lí thuy t m i d a vào th c nghi m. sáng t o nh ng ki n th c c" b n ó vào tình hu ng m i. lo i suy…) Có ki n th c hóa h c sâu s c. Bi t kiên nh-n và kiên trì trong quá trình làm sáng t m t s v n • Theo tài li u c a H i hóa h c Vi t Nam [18]. h th ng (chính là n m v ng b n ch t hóa h c c a các hi n t ng hóa h c). d ng ph "ng pháp m i: quy n p. có n ng l c v ph "ng pháp nghiên c u khoa h c hóa h c (bi t nêu ra nh ng lí lu n cho nh ng hi n t dùng th c nghi m gi i thích nh ng hi n t ng ã c ki m ch ng). di%n d!ch. 6. N ng l c th c hành Bi t th c hi n d t khoát m t s th c nghi m ho'c i nm ts v n ng tác trong khi làm thí nghi m. có kh n ng s. khái quát cao. 4. so sánh. t ng h p. các thao tác k t qu mong mu n.Bi t thu g n các 'c t và tr t t hóa các 'c t cho khái ni m sau. nh ng ph m ch t và n ng l c quan tr ng nh t c a m t h c sinh gi i hóa h c ó là: Có n ng l c t duy t t và sáng t o (bi t phân tích. nh*m t n Bi t t o ra các t "ng t hay các t "ng ph n tr ng nào ó trong s n ph m mình làm ra. N ng l c ki m ch ng Bi t suy xét s úng sai t m t lo t s ki n dùng khái ni m tr c mô t thi t k m t dãy ho t ng. Bi t v n d ng linh ho t. kh&ng !nh ho'c bác b m t 'c Bi t ch( ra m t cách ch c ch n các d li u c n ph i ki m nghi m sau khi th c hi n m t s l n ki m nghi m. 5.

# giai o n trình u d y môn hóa h c. k c các tri th c v các ph "ng th c hành c" s# cho các k n ng h c t p. có s nh y c m hóa h c và có kh n ng báo s" b cho h c sinh nh ng thông tin h c t p hay gi i thi u v i h c sinh nh ng bi n pháp công tác h c t p. HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI.. trên c" s# c u t o nguyên t. ki n th c c" b n. Có n ng l c t duy t t và sáng t o. Lên l p 11.Nó cb t ng làm u t vi c thông c ti p t c c ng hóa h c. Hình thành và phát tri n tri th c [19]S hình thành tri th c. là m t quá trình lâu dài.3. N m v ng b n ch t hi n t nghi m ki n c th . .I.. – ion. Trình phát tri n c a tri th c c xác !nh b#i các ch "ng trình h c và th c hi n trong các sách giáo khoa và các tài li u tham kh o v ph "ng pháp gi ng d y b môn. nguyên t.M..• Các ý ki n trên ã cho ta cái nhìn t "ng Chúng tôi xin úc k t v n này l i nh sau: i y v m t h c sinh gi i hóa h c.3. V sau. 1. t nghiên c u. h c sinh h c t p môn này # n l p 10. c u trúc tinh th c a các ch t và các d ng liên k t hóa h c khác nhau. Ch&ng h n.N TRI TH-C HÓA H C CHO H C SINH 1. k n ng th c hành thí ng th i v n d ng thông minh sáng t o nh ng ki n th c. nh ng bi n pháp hoàn thành công tác h c t p và sau này khi h c sinh áp d ng các tri th c ó vào các gi h c sau. Và lên l p 12 là thuy t c u t o hóa h c các h p ch t h u c" c a A. N&ng l'c và ph(m ch)t c a m*t h c sinh gi+i hóa h c: Có lòng say mê h c t p hóa h c cao t h c. các em nghiên c u ng hóa h c trên c" s# !nh lu t tu n các quan ni m v phân t. tính ch t c a các ch t và các hi n t hoàn c a D. k n ng y vào i u .1.Butlerov.Mendeleev. thành ph n. các em nghiên c u hóa h c # trình thuy t i n t.

. c a oán tr m i . Nh v y. c a phenol (axit phenic) và c các aminoaxit. toán h c. l!ch s. C n t o i u ki n sinh v n d ng trong các gi hóa h c nh ng tri th c l nh h i c trong các bu i h c . c th là trên quan i m c a thuy t i n ng hóa h c. Gi a các tri th c thu c các trình c"). mà còn nghiên c u c các tính ch t 'c bi t. Ch&ng h n. Các em c)ng h c cách t l c áp d ng các tri th c này: các em hoàn thành các ph "ng trình ph n ng trung hòa và ph "ng trình ph n ng gi a các oxit kim lo i v i các axit nitric và axit photphoric theo cách t "ng t v i các tính ch t ã c a axit clohi ric và axit sunfuric. 2. !a lí. l p 12. sinh h c. c a nh h #ng qua l i gi a các nguyên t. v t lí h c. H c sinh l p 10 không ch( nghiên c u các tính ch t chung. tiên oán các tính ch t c a axit acrilic. c n lôi cu n h c sinh v n ch c#l pd i d ng nh ng tri th c v các tính ch t chung c a các axit ã cacboxylic # trình c tính ch t c a các axit cacboxylic. t c là c phân tích c m# r ng và ào c phát tri n ti p.. khác nhau (k c gi a hóa vô c" và hóa h u 3.Tri th c c phát tri n nhi u nh t trong tr ng khác nhau: ng h p xác l p nh ng liên h qua l i lí thuy t (gi a các khái ni m. h c sinh thu n tính c tri th c v nh ng tính ch t riêng bi t c a m t s axit nh axit clohi ric và axit sunfuric # l p 9. các l p trên. Khi nghiên c u tính ch t c a axit lí thuy t cao h"n (trên quan i m thuy t c u t o hóa h c c a h p ng) có th d-n d t h c sinh n ch/ gi i thích nh ng h c ch t h u c". c n tính toán ch t c a các liên h qua l i ó và ý ngh a c a chúng. . gi a chúng theo nhi u h 1.Trong th c ti%n gi ng d y. các tri th c này sâu thêm. trong phân t. Gi a các l nh v c tri th c khác nhau (liên h liên b môn gi a hóa h c. và n ng l khác bi t trong các tính ch t c a các axit axetic và cloaxetic. các em ã nghiên c u tính ch t các axit # trình li.…). . c a các quan i m i n t. trên c" s# các quan i m i n t.. Gi a các tri th c khác nhau thu c cùng m t trình gi a các tài li u h c c) và m i). và h c sinh l p 11 nghiên c u tính ch t c a axit nitric. các tính ch t oxi hóa c a axit sunfuric.

sáng t o các tri th c y vào các nhi m v và tình hu ng khác nhau. chính xác theo tiêu chu n ki n th c. các tri th c ó và c các k n ng h c t p s" b các tri th c ó. nh lâu. k n ng c a ch "ng trình và sách giáo khoa.31]: Truy n th y . tích i n acquy. làm cho h c sinh hi u sâu.c a các b môn khác ( ý ngh a c a axit clohi ric trong quá trình tiêu hóa. ng. quy lu t hóa các v n minh h a. Khi hình thành và phát tri n tri th c cho h c sinh c n áp ng các yêu c u sau [10. xem xét v n . d ng axit m s" b s$ t y g(. tìm T p cho h c sinh v n d ng. Khai thác nh*m kh c sâu ki n th c tr ng tâm. trong quá trình hàn. và do c v n d ng trong nh ng liên h khác ng h c sinh gi i n t duy h c sinh nhi u h"n n u nh trong quá trình d y Nh v y. c)ng nh v n d ng qui lu t ng logic: !nh ngh a và phân chia khái ni m. ns nl ng mùa màng c a m t s cây tr ng. Hình thành v ng ch c các khái ni m. trong sinh ho t…). tri th c h c sinh thu l ó gây tác d ng phát tri n nhau và # trình hóa h c. c n l y ví d c th gi i thích các hi n t h p. Vì h c. s.suy di%n và hai ho t m i quan h logic gi a các khái ni m. v n d ng t t. ãh c có th v n d ng cho nhi u tr ng Khái quát hóa. d i nhi u khía c nh khác nhau. Khi h c qui lu t. nh h #ng tính axit c a làm m m n t c. c phát tri n lên nhi u h"n. khác ch không ch( trong nh ng i u ki n gi ng nh lúc hình thành i u này r t quan tr ng trong công tác b i d gi i quy t yêu c u thi h c sinh gi i òi h i h c sinh không ch( n m v ng tri th c mà còn ph i v n d ng thông minh. các !nh lu t c" b n c a hóa h c theo hai con ng: qui n p.

3.2.1. M't khác gi i bài t p là m t ph "ng pháp h c t p tích c c.3. và h th ng hóa các ki n th c ã ng. ho'c di%n d!ch.2. phong phú và không làm n'ng n kh i ng trí tu c v n d ng ng c a trong quá trình gi i. Hình thành và phát tri n k. có . Khi gi i bài t p. lí thuy t v các ph n ng hóa h c) gi i thích tính ch t và ph n ng c a ch t. tuy n ch n các h c sinh có n ng l c h c hóa t t trong các kì thi h c y th ng xuyên s rèn luy n. tr x. v c" ch t duy c a h c sinh. K n ng ti n hành th c nghi m hóa h c [20] T m quan tr ng c a thí nghi m th c hành trong gi ng d y hóa h c: C th hóa ki n th c và c ng c ki n th c. Chính vì nh ng tác d ng to l n nh v y nên bài t p hóa h c là ph "ng ti n h u hi u sinh gi i. K n ng gi i các bài t p hóa h c [19. lí tình hu ng c th c c khi h c các ch t c th ph i n m v ng tính ch t chung c a lo i ho'c nhóm ch t.20] Gi i bài t p là m t mô hình c a t p h p nh ng hành h c sinh là m t ngu n thông tin v tính ch t c a ho t các tác d ng l n sau ây: Làm cho h c sinh hi u sâu h"n các khái ni m ã h c. Nh ng quan sát qua trình gi i và vi c phân tích các hành ng trí tu c a h c sinh.V n d ng các ki n th c v lí thuy t chung (c u t o ch t. V n d ng các tính ch t v ph n ng c a các ch t 't ra trong các bài t p. ho'c lo i suy.2. M't khác. 1. n&ng h c t/p 1. các k n ng k x o c n thi t ng xuyên.2. Bài t p hóa h c thúc v hóa h c T o i u ki n t duy phát tri n. C ng c ki n th c c) m t cách th h c. ánh giá. liên k t hóa h c. M# r ng s hi u bi t m t cách sinh l ng ki n th c c a h c sinh.3. h c sinh b t bu c ph i suy lí ho'c quy n p. 1.

So sánh [19. Góp ph n vào vi c phát tri n t duy c a h c sinh.1. NG PHÁP D Y H C HÓA H C ng và tâm huy t c a giáo viên trong quá trình gi ng d y nói chung và 1. i d ng m t k t lu n . Giúp h c sinh cách v n d ng ki n th c m t cách t ng quan sát c. mu n hình thành và phát tri n k n ng th c hành c n ph i có th i gian. D y cho h c sinh cách gi i các bài t p th c nghi m. PH cl p gi i thích các hi n c kh n ng h c t p hóa h c c a h c sinh. ng t duy c a h c sinh thì so sánh gi vai trò tích c c quan tr ng. V ch rõ nh ng d u hi u d a vào ó có th Xác l p s t "ng Trong ho t Khái quát hóa các k t qu so sánh d vi c nh n th c b n ch t c a s v t hi n t gi ng và khác c a các s v t hi n t nào? Nêu ra m t vài ví d c th . 1.25] So sánh là m t công tác h c t p và là m t thao tác t duy mà trong quá trình ti n hành nó.2.1. ho t các ch t hay các ng trí tu c a h c sinh h it ng ã cho khác .4. ng hay khác bi t gi a chúng .4.1.4. T ng c ng h ng thú h c t p c a các em i v i b môn hóa h c. Các thao tác t duy quan tr ng nh)t trong hóa h c 1. ng h c sinh gi i nói riêng. tr. k x o th c hành. c ta thi u ph n th c hành thí nghi m là i u ó c n s quan Trong các kì thi h c sinh gi i hóa h c # n ch a ki m tra toàn di n tâm c a nhà tr b id 1.Rèn luy n k n ng.4. B#i Ví d : Mu i amoni và mu i kim lo i ki m gi ng và khác nhau c" b n # nh ng i m .47] ng. tr. Tuy nhiên.1. Khái quát hóa [19. ng không th có c n u không tìm ra s ng vào: i chi u hay i l p các hi n t ng.

nh t quán và có quan h qua l i v i nhau. T duy khái quát hóa là ho t cao. C n quan tâm làm th nào cho các phán ng t duy có ch t l ng cao. ch ng minh. ng hóa [19. ho t c huy ng m t cách m nh m$ vì nó chính là t duy lí lu n khoa 1.39] ng trí tu c a h c ng hóa là thao tác t duy mà khi ti n hành nó. Ph trò d ng hóa chúng th m trong óc. Sau ó c th hóa các khái quát hóa v a xây d ng b*ng nh ng ví d m i ng pháp d y h c [20. con i s ch( .2. hình thành nh ng khái quát hóa t "ng ng. r u b c II u b c III. tr. mà i d ng gi i thích. Ph "ng pháp d y h c là cách th c. Trên c" s# ó. Nêu ví d minh h a. sau này khi h c # c p h c ng trí tu c a h c sinh h ng vào: ng c n nghiên V ch rõ nh ng m't chung và b n ch t c a các s v t hay hi n t oán c a h c sinh có c n c v ng vàng. Xác l p gi a chúng nh ng m i liên h và quan h m i. ho t c u. nh*m làm cho trò n m v ng ki n th c. k n ng và k x o. Tách bi t nh ng d u hi u riêng bi t hay d u hi u b n ch t ra kh i t p h p nh ng d u hi u chung và tr u t Trên c" s# tr u t 1.3.4. ng hóa ó.124] ng ho t ng c a th y và ho t ng c a o c a th y. nh ng tính ch t và quan h chung c a các ch t.Khái quát hóa là m t trong nh ng thao tác t duy và h c t p quan tr ng nh t mà trong quá trình ti n hành. xây d ng nh ng nguyên lí t ng quát m i.4. Ví d : Nêu nguyên t c chung thành r i u ch r u b c I thành r u b c II. Khái quát hóa ch&ng nh ng có th d còn có th d i d ng k t lu n hay !nh ngh a khái ni m. tr. các hi n t ng hay các it ng khác ang nghiên c u lúc ó. t duy này s$ h c. Tr u t Tr u t sinh h ng vào: V ch rõ nh ng d u hi u 'c tr ng.1.

132] ng cao ph i m b o nh ng yêu c u sau Ph "ng pháp d y h c hóa h c có ch t l ph "ng pháp d y h c t t ph i th c hành. Ví d : hóa h c là m t khoa h c không th phát tri n c n u không có quan sát.131.394]. v ng ch c. trí c c i ti n thông minh. B o kh i l m truy n th cho h c sinh – theo nh ng quy t c s ph m tiên ti n .5. Yêu c0u chung ây: B o m tính khoa h c và tính ng cao. Vì v y trong khi d y môn hóa h c # nhà tr thi t ph i t n d ng quan sát. 1.4. phát tri n toàn di n. CÁC KÌ THI H C SINH GI I HÓA H C 1. ngh a là b o m truy n th cho h c sinh nh ng ki n th c c" b n. tr. tr. n u không có quá trình t duy quy n p ( t t nhiên ph i k t h p v i di%n d!ch). thi h c sinh gi i hóa h c có ý ngh a l n: Khuy n khích vi c h c t p hóa h c v ng ch c sâu r ng. thí nghi m h c t p.5. phong phú. trên c" s# ó giúp phát huy t duy logic.a c a các kì thi h c sinh gi+i Theo [20.3.1. Mu n th ph "ng pháp d y h c ph i linh ho t. thí nghi m. hình thành th gi i quan khoa h c và nhân sinh quan c ng s n ch ngh a.m t ng cao nh t. VI T NAM VÀ QU2C T3 ng ki n th c nh t !nh trong m t th i gian h n ch v i ch t l ng nh t 1.phát tri n n ng l c nh n th c. vào nh ng ho t ng th c ti%n. . Ph i phù h p và th hi n c 'c i m c a ph "ng pháp nghiên c u khoa h c 'c tr ng c a khoa h c hóa h c. kh n ng suy ngh và làm vi c t l p sáng t o c a h c sinh. h c m t cách thông minh sáng t o và rèn luy n thành th o k n ng k x o. sáng t o. L a ch n c h c sinh có kh n ng 'c bi t v hóa h c. chính xác khoa h c. g n ch't v i th c ti%n sinh B o ng và có n i dung t t #ng sâu s c. tinh gi n. ph i luôn luôn i m i. Ý ngh. Nói cách khác m b o cho h c sinh v n d ng thành th o lí thuy t vào m cung c p cho h c sinh ti m l c i v1i ph ng pháp d y h c hóa h c [20.

S# Giáo h c sinh gi i qu c gia l y trong các l p chuyên. ánh giá ch t l n các h c sinh có n ng khi u. hóa. Ví d nh # kì thi HSG qu c n m 2005 môn tin h c # t(nh Thái Bình có 7 bài thi gi ng nhau 1. Th ng ch n ng các tr qua các kì thi t c p tr c p t(nh. có n ng khi u 'c bi t v hóa h c c a t(nh.HCM ã t ng có h c sinh n ch t l ng. ch a chú tr ng N y sinh m t s tiêu c c trong công tác coi thi. 11.12. nhì.3. n t ng chi ti t. Sau khi có . ch m lo ng d y và h c. nâng cao ch t l Cung c p nh ng s li u c n thi t cho các ng kh n ng t duy v. H u h t các t(nh ch n thi i tuy n c a t(nh.3. M4t h n ch c a các kì thi h c sinh gi+i 5 Vi t nam Bên c nh nh ng u i m. m c ích tuy n ch n nh ng h c sinh u tú. . khuy n khích ng viên phong trào gi ng d y hóa h c. gi i qu c gia nh ng l i r t kì thi t t nghi p do quay bài.v… tài nghiên c u v h c sinh trong t ng giai o n.Thúc y. d thi h c sinh gi i qu c gia h*ng n m. thành ph c t ch c r ng rãi # h u h t các t(nh. ch m thi. thành trong n thành c.1.2. . nhi u tr còn l i d-n Ví d nh # tr ng vì quá u t vào luy n h c sinh gi i mà xem nh+ nh ng môn h c t n tình tr ng h c sinh h c l ch.5. Hai là thi riêng cho các l p chuyên. Còn n'ng v m't thành tích. ây c)ng là kì thi nh*m ng t ch c i tuy n . c)ng nh các môn khác t các l p th c: M t là thi chung cho t t c các tr ba cá nhân và ng u c p và b i d ng theo m t cho các kì thi h c sinh gi i t(nh l p 10.. Các kì thi h c sinh gi+i hóa h c 5 Vi t Nam 1.5. ng THPT chuyên Lê H ng Phong TP. Các t(nh th ng lên t(nh. T(nh t ch c thi toàn t(nh v i hai hình i. các kì thi h c sinh gi i nói chung và kì thi h c sinh gi i hóa h c nói riêng c)ng có nh ng khuy t i m nh t !nh: u t quá t n kém nh ng hi u qu không cao. H c sinh gi i hóa h c c p t nh. c p tr ào t o ra . 1.5. S# Giáo d c – i tuy n do tr ng d n chung ng ra ng ch n s h c sinh gi i môn ch n l a h c sinh ch n gi i nh t.

n c ta. M c ng th i chu n b! ây là kì thi v hóa h c có quy mô l n nh t trên ph m vi c n ích l a ch n nh ng h c sinh có kh n ng xu t s c nh t v hóa h c i tuy n cho kì thi Olympic hóa h c qu c t . H c sinh gi i qu c gia hóa h c u tiên khoa Hóa h c tr ng ra t ch c kì thi h c sinh gi i v i s tham gia c a nhi u t(nh. T o i u ki n it các h c sinh gi i hóa # các t(nh thành giao l u. i t i a 3 h c sinh/ kh i. thành ph và t n m 1994 h*ng n m B Giáo d c và ào t o môn hóa h c.3. u t n m 1995 (l n th I) c t ch c ng THPT chuyên Lê H ng Phong và S# Giáo d c – n nay n m 2006 là l n th XII. ng i h c S ph m Hà N i 1 n 6 câu h i rút t các trong ó luôn có 1 câu c a tr .( 6 câu x 5 thi chính th c s$ bao g m 4 ng ng cai. Olympic hóa h c 30-4 khu v c phía Nam Kì thi Olympic truy n th ng 30-4 dành cho h c sinh l p 10 và 11 h*ng n m theo sáng ki n c a tr ào t o TP. l n 1. 1.5. kèm theo là áp án và thang i m chi ti t cho t ng câu.HCM. tuy r*ng n i dung thi v-n dàn tr i c ba kh i và thêm m t s n i dung nâng cao . m/i i tuy n tham d s$ c.3. u t ch c thi h c sinh gi i toàn qu c v c. Trao tr i kinh nghi m v b i d ng h c sinh gi i hóa h c gi a giáo viên các ng có h c sinh tham gia d thi.d c– ào t o t ch c b i d ng riêng cho i tuy n b*ng m t ch "ng trình t ch n nh*m nâng cao và m# r ng ki n th c chu n b! thi qu c gia. ngh! m t thi g m 6 câu theo thi c. làm quen v i i l-n nhau v kinh nghi m h c t p hóa h c. Kì thi này cho dành riêng cho kh i l p 12.3.2. : m/i t(nh có ng d thi: h c sinh l p 10 và 11THPT. b t Kì thi Phát hi n và h*ng n m.5. c t ch c nh*m m c ích: ng viên phong trào h c t p rèn luy n c a h c sinh n ng khi u l p i ng) d thi h c sinh gi i qu c gia hóa h c 10 và 11 các t(nh phía Nam chu n b! hình th c thi Olympic khu v c và trao Quy cách ra n i dung cho tr di m = 30 i m).. n m 1993.

m t cuôc h i th o thi tài k thu t có xây d ng tài.37. n"i c i vòng hoa k t b#i n th th n “G t” thu c mi n nam Hi L p.4. i ta g i các cu c ua tài các lá cây oliu. ua ng a v. i h c. v sau phát tri n thành cu c thi hóa h c toàn qu c và g i là Olympic hóa h c toàn qu c. ném nh c… Olympic hóa h c n c u tiên phát sinh # ông Âu.v…còn có thi tài v ngh thu t. ng. L y Ba Lan làm ví d . các th n thánh toàn Hi L p u ng ng chi n. K0 th ng ó ãt ng ngh a v i “ thi tài”. ng giáo d y hóa h c c a tr nhi m m t ho t 1952 hai ng ng n trung h c và m t h c sinh là ch t!ch h i hóa h c ng ngo i khóa cho h c sinh c a tr i (n ) biên so n ch "ng trình và quy ch Olympic hóa h c trình lên B giáo d c và Vi n khoa h c Ba Lan. ngày nay ng l n có tính ch t toàn c u là Olympic ( thi. âm trung h c. khoa hóa tr cùng trình lên B Giáo d c ki n ngh! t ch c Olympic hóa h c. T c Hi L p. .thu c ch "ng trình tham d kì thi này n u có s i m cao Sau quá trình b i d thành viên. th thao v. này c a nhân lo i. Tr c c t ch c t i Olympic. Ngày 3 tháng 3 n m ng i h c Vac-sa-va ông Âu có các cu c thi hóa h c là m t ho t i kh#i x a. ôn luy n các h c sinh l i tr i qua m t kì thi tuy n ch n n a i tuy n chính th c thi Olympic hóa h c qu c t g m 4 và cu i cùng ch n l a ra 1. Cùng m t lúc. Các h c sinh o t gi i c tri u t p vào i d tuy n Olympic hóa h c qu c t t i Hà N i. # các ng ngo i khóa c a các h c sinh ng Olympic hóa h c là th y cô m ng này. g n nh công nguyên n m 776. Nh ng n m 50 c a th k( 20. m t s t(nh h c sinh kh i l p 10 hay 11 c)ng có th kh n ng. và tháng 6 n m 1954 . sân kh u. thi ca. Olympic không ch( h n ch trong thi tài th d c th thao mà còn thi tài trí tu . có l$ vì v y mà cành oliu t k( ni m sáng ki n l!ch s. Trong th i gian t ch c thi ng tr ng cho ý ngh a Hòa Bình.5. và ta g i ó là thi v t c p. Olimpic hóa h c qu c t IChO Vài nét hình thành và phát tri n thi Olympic hóa h c qu c t [17.v…). ngoài thi tài v th l c nh : ch y.40] “ Olympic” là m t t qu c t thông d ng.

Cùng n m ó. ng ra thành l p y ban Olympic c chính ph u ã có m t m "ng.i ng t ch c t i cung thanh niên Ba Lan. hóa h c. ti p ó l p ti p b y y ban khu v c. 6 h c sinh ( t ng s 18 h c sinh) t i Praha và Bratislava – Ti p Kh c d thi hóa h c. ba n c c. gi ng d y có b n tr c thi c.trình lên các v n ki n g m các b c u. ó m# u ph Moravska Ostrova Ti p Kh c. các nhà khoa h c tr0 tu i. Olympic hóa h c qu c t là kì thi dành cho các cá nhân. các thi và các quy ch thi. t o i u ki n trao gi a các qu c gia. H i hóa h c Ba Lan ngay t i v i Olympic hóa h c nh ng không có n ng l c Cu c thi Olympic hóa h c u tiên c a Ba Lan do B giáo d c và Vi n khoa h c c lân c n Ba Lan nh Ti p ng ngo i khoá t "ng t cho h c sinh trung c Ti p Kh c là giáo s J. Ban t ch c c a kì thi là B Giáo d c c a n . ng Ngày 16 tháng 12 n m 1954 B giáo d c Ba Lan Olympic hóa h c b t coi tr ng và h ng thú khá m nh Ba Lan h c. IChO -1. Quá trình di%n bi n này có th th y ng và nhanh chóng ng ra t ch c hình thành. i bi u ba n c nhóm h p trù b! Olympic hóa h c th gi i t i thành ra 6 i u kho n và quy t c chung c Ba Lan. k t qu thi r t m1 mãn.Các n Kh c và Hunggari c)ng có nh ng ho t công hàm cho hai t ch c t "ng t c a Ba Lan và Hunggari ki n ngh! t ch c Olympic hóa h c qu c t ( International Chemistry Olympiad. Kì thi ã thúc y tình b n và s h p tác gi a các h c sinh. T cho k( nguyên Olympic hóa h c qu c t . th t ch't m i liên h gi a i kinh nghi m giáo d c và khoa h c c ng cai. t ch c thí i m Olympic hóa h c. ngày 15 tháng 5.. Hunggari và Ti p Kh c. Ngày 1968 ch t!ch Olympic hóa h c n u là do dân gian kh#i x ng tham gia. không ph i kì thi t p th . T ngày 18 m/i n n 21 tháng 6 n m 1968.Lauschmann g. ó là kì thi Olympic hóa h c qu c t l n th nh t. vi t t t là IChO). T i hôi ngh! ã v thi Olympic hóa h c qu c t . Trong n m i t ch c là các nhà nghiên h c 1953 – 1954.

T 1968 u t ch c m/i n m m t l n. Biên Hòa. các kì thi Olympic l n th 33 và 35 ng qu c t . • Hóa ng 4c i m ng Nai. . Nguy%n th! Ph "ng Dung. c u t o h t nhân. Quy !nh tham d m/i n d-n viên. L n u tiên Vi t Nam c. Vi t Nam trên tr áng ph n kh#i. ng i h c S ph m ôn. t tr #ng t hóa hóa tr TP.IChO t lúc ra i ã c các nhà gi ng d y hóa h c và h c sinh trung h c th n n m nay ( tr 1971 do không có i n nên không t ch c) c g m 4 h c sinh và 2 h ng u tiên t ch c t i m t n c Châu Á ó là gi i yêu thích. 1.6. gi ng viên khoa hóa tr ng. i tuy n tham d kì thi Olympic qu c t v hóa h c là u t c i tuy n Vi t vào n m 1996. l n th 28 t i Liên bang Nga.1. TP.1.1. chúng THI H C SINH GI I HÓA H C tìm hi u 'c i m các thi h c sinh gi i hóa h c trong n tôi ã ti n hành phân tích các thi và tham kh o ý ki n các th y cô sau ây: Th y Lê ng THPT chuyên ban Ngô Quy n.. ây là thành tích áng t hào c a h c sinh VI T NAM VÀ QU2C T3 c và qu c t . thành ph i c "ng a. u có h c sinh t huy ch "ng vàng. c u hình electron c a nguyên t. Biên Hòa. s lai hóa. giáo viên hóa tr Nguyên. . Thái thi h c sinh gi+i hóa h c 5 Vi t Nam thi h c sinh gi i c p t nh. liên . Th y Nguy%n Ng c H ng . tính ch t và c l i. v n d ng t v! trí suy c u t o.6. t tr #ng t hóa tr ng THPT Lê Quý ôn.HCM.HCM. giáo viên hóa tr Huy n Ch "ng. N i dung C u t o nguyên t.. Th y Nguy%n Nhung. Cô Tr n Tuy t ng THPT chuyên L "ng Th Vinh. liên k t hóa h c. Cô ng THPT Lê Thanh Liêm. giáo viên hóa tr ng THPT L "ng Ng c Quy n. 1. các l n d thi chúng ta nh ng k t qu Nam 1.HCM.6. Olympic hóa h c th gi i l n Trung Qu c vào n m 1995. Cô ng Nai. c a ion. TP.

quan h gi a hai lo i n ng . gi i bài toán i n amoniac v i dung d!ch mu i t o ph c. tính ch t c a dung d!ch mu i( s thu2 phân c a mu i). quy t c c ng. Nguyên t c và các ph "ng pháp i u ch kim lo i. ph n ng tách. ch t i n li. n ng l c a ph n ng. ion). !nh lu t Avoga ro: gi i bài t p # i u ki n tiêu chu n và i u ki n thí nghi m. r u. c'p oxi hóa kh. vai trò t ng ch t trong ph n ng. ph n ng c ng. cách nh n ra. N ng dung d!ch: C%. "n và h p ch t c a kim .: !nh ngh a. liên k t cho nh n. axit. và dãy i n hóa. tích s tan và các v n d ng quan tr ng. chi u c a ph n ng trao i trong dung d!ch. quan h gi a th tích và áp su t c a ch t khí trong m t bình kín. i sâu vào m t s lo i ki m. trung bình ( i n li α). m nh. • Hóa h u c" Tính ch t hóa h c c a hi rocacbon. an ehit. cách cân b*ng. Nh ng nguyên lí khoa h c c a n n s n xu t hóa h c. s t. Cân b*ng hóa h c và các v n d ng quan tr ng. ch t i n li. s Quy t c th . các h p ch t có kim lo i.. CM ( phân t.v n d ng trong vi c gi i bài toán hóa h c. c u t o.k t σ. S i n li. nhôm. ph "ng trình ion y phân. axit – baz" và các ph n ng axit – baz" ( theo quan ni m m i). chi u ph n ng oxi hóa kh. t ng h p các ch t h u c". thu g n. trong dung d!ch. tính ch t c" b n. Hi u ng nhi t c a ph n ng. Các ph "ng pháp i u ch . ng liên k t nh h #ng t i hi u ng nhi t Ph n ng oxi hóa kh. . liên k t π. ph n ng c a dung d!ch i n phân: hi n t ng. xác !nh công th c c a các ch t. • Hóa vô c" Kim lo i. y u.

môi tr n gi i toán. c" ch ph n ng th .. Ph "ng pháp gi thi t t m. AM và các y u t h #ng: nh h #ng qua l i gi a các nguyên t. ng. nhi u còn quan tâm nhi u công ngh . SN. cháy. Ph "ng pháp tách công th c. ki n th c khó c a ch "ng trình. th . H trung bình. tách. s nguyên t. Ph "ng pháp ghép n s . hóa h p. b o toàn electron. c" ch SE. ph n ng axit – baz". nh G n li n v i th c nghi m còn ít và y u: # h u h t các nh ng thí nghi m. Nh n xét • thi h c sinh gi i các t(nh ã t p trung vào nh ng ki n th c c" b n và nh ng ch a th a áng v các v n sau: r t ít ho'c không có ng. c ng.Nh n bi t các ch t vô c".. C trong h p ch t h u c". các th!… ng. • Nh ng th thu t dùng trong hóa h c. trùng ng ng. C trung bình. ng phân. oxi hoá – kh. thu2 phân. tên g i. Các lo i ph n ng hóa h c: phân tích. h u c". kinh t xã h i. este hóa. . nitrô hóa… Lí thuy t h u c": thuy t c u t o hóa h c. trùng h p. ph "ng pháp gi i toán hóa h c B t &ng th c. trong phân t. • Tuy nhiên. Hi u ng I. th c nghi m. Ph "ng pháp t ng gi m kh i l Ph "ng pháp b o toàn kh i l Ph "ng pháp b. Tách các ch t ra kh i h/n h p. hi ro hóa. M trung bình. s nguyên t. ng &ng. AE. b t ph "ng trình. Còn ít ho'c không g n li n v i các v n .

Obitan lai hóa. 1. Hi u ng nhi t c a ph n ng. n i dung.. qui t c Klechkowski và qui Nguyên t. tích s tan. L p 11 Ngoài các n i dung gi ng nh l p 10. ng t. và phân t. u t xây d ng c" s# v t ph "ng pháp d y h c c v lí thuy t. ng t.6. h t nhân. Ph n ng thu n i ion. 2. ch t.• ây c)ng là nh ng v n c n gi i quy t # vi c c i ti n ch "ng trình. ngh!ch và d i m c cân b*ng. !nh ngh a. Ph n ng oxi hóa kh. N i dung Theo d th o ch "ng trình chuyên c a B Giáo d c và ào t o 1. thi Olympic hóa h c 30-4 khu v c phía Nam a. : n ng %. d ng vi tính. liên k t σ và liên k t π.: Khái ni m v b n s l i c "ng ng v!. L p 10 • Hoá t c Hund. Obitan nguyên t. kh i và t( kh i c a m t h/n h p.. Dung d!ch và n ng • Hóa vô c" Nhóm VII A: halogen và các h p ch t quan tr ng. Liên k t cho nh n. tr n dung d!ch. H*ng s i n li. Liên k t c ng hóa tr!.. l p 11 còn có nh ng n i dung sau: • Hóa i c "ng pH.. ti n t i có thi h c sinh gi i th c hành. Liên k t c ng hóa tr! theo thuy t l !nh lu t tu n hoàn. Ph n ng hóa h c: . s. L c hút Van der Waals (s" l Hoá h c l c) ng t. Phân t. Liên k t hi ro. Liên k t hóa h c: Liên k t ion.: C u t o. thí nghi m. Pha. mol/l. Ph n ng trao H/n h p: !nh ngh a.2. th c hành. Ph n ng hóa h c: cân b*ng..1. h*ng s i n li. v nguyên t.

N i dung T ng h p các • Hóa i c "ng C u t o nguyên t. N i dung c a các chuyên có u th h"n. Dung d!ch và dung d!ch i n li. So v i thi h c sinh gi i qu c gia thì thi Olympic 30 . anken. 1. Nh n xét thi th ng g m 4 n 6 câu. và liên k t hóa h c. ankin.• Hóa vô c" Kh o sát các nhómVIIA. VA • Hóa h u c" Phân tích các nguyên t l !nh tính và !nh l ng. thi h c sinh gi i qu c gia thi h c sinh gi i qu c gia t n m 1993 n n m 2006 thi bám sát ch "ng trình chuyên nên h c sinh thu c kh i a. Nhi t ng hóa h c. i n hóa: Pin i n. ng hóa h c. Ph n ng oxi hóa kh. VIA. b. i n phân • Hóa vô c" Ph n ng c a các ch t vô c" Nh n bi t các ch t vô c" Tách ch t và i u ch • Hóa h u c" . anka ien..6. trong hi rocacbon.3. thuy t c" h c ng t. C u t o phân t. C u t o hóa h c.. Kh o sát: ankan.4 ng n và d% h"n.1.

N i dung T ng h p các • Hóa i c "ng Phóng x và h t nhân C u t o phân t.2. 1. và liên k t hóa h c Nhi t ng hóa h c ng hóa h c . m t m't còn h n ch và hy v ng trong m t t "ng lai không xa i u này s$ ph c.6. khó. thi h c sinh gi+i hóa h c qu c t IChO thi h c sinh gi i hóa h c qu c t t n m 1996 n n m 2005 1. ng th i c n có t duy nh y ây là c kh c Tuy nhiên.Hóa l p th ch t h u c" C u trúc và tính ch t v t lí Ph n ng h u c" và c" ch ph n ng Xác !nh c u t o h p ch t h u c" ( t tính ch t) T ng h p h u c" ( s" b. kì thi h c sinh gi i qu c gia v-n ch a có ph n thi th c hành. thi h c sinh gi i qu c gia u tiên t ch c là 1993 cho c nhi u giáo viên ánh giá là hay.vô c" và h u c". các thi c ra v i m c làm t t c h c sinh gi i có n ng l c v hóa h c. bài thi òi h i h c sinh ph i có ki n th c th t v ng vàng. sáng t o. ng c a kì thi Olympic hóa h c qu c t . Nh n xét thi h c sinh gi i qu c gia có hai ph n: có 5 dung # i h c.2.6. có th tuy n ch n ngày càng khó và g n ây có h"i h bén. i c "ng. n nay. M/i ph n n 7 câu h i bao quát toàn b n i dung hóa h c ph thông và có thêm m t s n i N i dung K t n m ) phong phú.1. linh ho t.

trong ó tr c h t là gi i thi u l!ch s.70%. Câu h i t lu n th thành hay 'c i m v n ng dài. thi mang tính th c t cao. Nó cho th y hóa h c g n g)i thi t th c v i cu c s ng. danh pháp.. g n v i nh ng v n s ng ( y h c. tính ch t c a ch t c n h i…Sau ó ng phân l p th . c n h i ho'c công d ng.6. và i n hóa Tinh th Quang ph • Hóa vô c" Ph n ng c a các ch t vô c" Ph c ch t vô c" • Hóa h u c" và sinh hóa Hóa l p th Xác !nh c u trúc d a vào tính ch t ho'c quang ph T ng h p ch t h u c" 1. tính ch t v t lí. h c sinh s hi u bi t v các v n . quá trình hình . môi tr Nh ng thi nh th này công th c c u t o. ng th i cung c p cho i s ng trong có s óng u là k t qu các công trình nghiên c u có th c trên khoa h c. Ví d nh khi cho m t ng &ng. phóng x . kh o c h c. Nh n xét Có c ph n lí thuy t và th c hành nên có th k n ng th c hành c a h c sinh.2. công ngh . i ng. ánh giá toàn di n c v ki n th c và là các câu h i v các khía c nh khác nhau c a cùng m t v n bài toán h u c" thì s$ là các câu h i v v n . t ng h p…Nh v y có th ki m tra bao quát toàn di n khoa h c. công ngh và th gi i.Dung d!ch và dung d!ch i n li Ph n ng oxi hóa kh. sinh hóa…).2. Câu h i d ng tr c nghi m chi m t 30% .

. Có nh ng v n c ta ch( khi c h c nh ph c ch t vô c". Dù h c sinh không làm nhi u tri th c. Ki n th c trong các lên ih cm i c bài nh ng c)ng thu mà # n cr t thi r t r ng và sâu.góp r t l n c a hóa h c. quang ph .

d ng thành th o các ph "ng ti n d y h c ….1. K. qu c t ). óc sáng t o. khái quát hóa. ng Phù h p và áp ng n i dung thi h c sinh gi i hóa h c t ng c p ( tr Rèn luy n t duy (óc phân tích. qu c gia. c trí thông minh. Cách ph bi n nh t là k t h p s u t m và bi n ích c a ng i so n (xem m c 2. NH!NG K6 N$NG GIÁO VIÊN C N CÓ . t(nh. so sánh.1. i v i môn hóa. tr u t S u t m các d ng bài t p t các ngu n khác nhau.4. trong b i d 2. B I D H C SINH GI I HÓA H C HI U QU7 Ngoài các k n ng m t ng sinh gi i hóa h c c n chú tr ng i giáo viên c n ph i có nh k n ng v trình bày. n&ng xây d'ng ngân hàng bài t/p và so n th o chuyên 2. Phát huy hóa…). di%n ng h c n các k n ng sau ây: t.4). so n giáo án. t ng h p. Xây d ng ngân hàng bài t p • Ngân hàng bài t p: kho l u tr các h th ng bài t p theo ch H th ng bài t p ph c v cho b i d thành ph .1. i so n.1. tích tích c c ch ng c a ng ng h c sinh gi i ph i dáp ng . i h c.1.1. s. c các yêu c u : ng.Ch NG PHÁP B I D TR ng 2 NG H C SINH GI I HÓA H C NG THPT NG 2. say mê tìm tòi c a h c sinh • So n th o bài t p: có ba cách Giáo viên t 't ra bài t p.2. có th phân lo i theo các cách sau: • Phân lo i bài t p Tùy theo m c ích c a ng i bài t p cho phù h p v i m c . Kích thích s ham h c.

11. Phân lo i d a vào n i dung toán h c c a bài t p Bài t p !nh tính (không có tính toán) Bài t p !nh l Bài t p hóa ng (có tính toán) i c "ng c. i u ch Bài t p nh n bi t. mu i. axit. phenol. Phân lo i d a theo các thi thi h c sinh gi i các t(nh: l p 10. tinh ch . Phân lo i d a vào n i dung hóa h c c a bài t p + Bài t p v ch t khí + Bài t p v dung d!ch + Bài t p v i n phân … Bài t p hóa vô c" + Bài t p v các kim lo i + Bài t p v các phi kim + Bài t p v các lo i h p ch t oxit.a. … d. baz". … Bài t p hóa h u c" + Bài t p v hydrocacbon + Bài t p v r u. tách r i Bài t p xác !nh công th c c u t o Bài t p tìm nguyên t ch a bi t… . amin + Bài t p v andehyt.12 thi Olimpic hóa h c 30 -4 các t(nh phía Nam thi h c sinh gi i qu c gia thi Olimpic hóa h c qu c t b. D a vào nhi m v và yêu c u c a bài t p Bài t p t ng h p. axit cacboxylic. este.

… Bài t p s. H. … trung bình + S liên k t π trung bình + G c hydrocacbon trung bình + S nhóm ch c trung bình. d ng các ph "ng pháp khác nh + Ph "ng pháp ghép n s + Ph "ng pháp t ch n l ng ch t + Ph "ng pháp t h p cân b*ng… ng ng . D a vào cách th c ti n hành ki m tra Bài t p tr c nghi m Bài t p t lu n g. d ng các !nh lu t b o toàn + Ph "ng pháp b o toàn kh i l + Ph "ng pháp t ng gi m kh i l + Ph "ng pháp b o toàn electron + Ph "ng pháp b o toàn nguyên t + Ph "ng pháp b o toàn i n tích Bài t p s. m c "n gi n hay ph c t p c a bài t p Bài t p d ng c" b n Bài t p t ng h p f.e. D a vào ph "ng pháp gi i bài t p Bài t p tính theo công th c và ph "ng trình Bài t p bi n lu n Bài t p dùng các giá tr! trung bình + Kh i l ng mol trung bình + Hóa tr! trung bình + S nguyên t. C. D a vào kh i l ng ki n th c.

các báo cáo khoa h c v hóa h c.2. ng n g n c a h c sinh a vào ngân hàng ph c v cho l n b i d ng u vi t h"n cách gi i c) c)ng nên thi v hóa h c trong n t . ph c t p. Vì v y Ví d m t s chuyên Chuyên Chuyên Chuyên • Các b c m# r ng ki n th c và i sâu vào ki n th c tr ng tâm. các tài li u nghiên c u v lý lu n i m i ph "ng 2.1. so n th o m t chuyên lí thuy t c" b n. ng ng h c sinh gi i: các cách gi i hay. v d oán và ánh giá ph n ng trong dung d!ch các ch t i n li. . Xây d ng c" s# lí thuy t v n i dung c a chuyên Nêu lên nh ng v n nhi u v n d ng trong các i sâu vào nh ng ph n lí thuy t khó. v các ch t hóa h c c s. giáo viên ph c v cho công tác b i d trong b i d ng h c sinh gi i hóa h c: ph i so n th o các chuyên tích s tan. h th ng hóa cách gi i các d ng bài t p khác nhau. So n th o m t chuyên : bài gi ng i sâu v m t v n th ng bài t p g n li n v i c" s# lí thuy t ó. d ng cho i s ng c a con ng i và phát c và qu c tri n công nghi p.1. tr ng tâm xoay quanh n i dung chuyên thi h c sinh gi i.. H c t p t b n bè • Chuyên Thông th ng nghi p. có tác d ng rèn luy n t duy và có D a trên c" s# lí thuy t. nông nghi p.• C p nh t bài t p m i. l . a.. ng ki n th c trong ch "ng trình không h c sinh gi i. . hóa l p th h u c". T th c t b i d sau. c a b môn bao g m lí thuy t và h ph c v cho vi c b i d ng. s u t m cách gi i hay Liên t c s u t m và c p nh t nh ng tài li u m i nh t v các l nh v c có liên quan n hóa h c. C p nh t nh ng pháp gi ng d y.

oán và ánh giá ph n ng trong dung d ch các 1.1. i h c. 1. các tài li u tham kh o ho'c các tài li u # b. ánh giá bán !nh l 1. 2. II. oán và ánh giá m c a. M t s d ng cân b*ng th 3. Ph n ng t o thành các h p ch t ít tan 3. Ph n ng t o thành các s n ph m ít phân li 2. So sánh các cân b*ng ánh giá kh n ng ph n ng ng !nh lu t t( l ng IV. D b. ng ng và h*ng s cân b*ng ng g'p x y ra trong các ph n ng !nh lu t tác d ng kh i l 2.Các ki n th c này có th l y t các tài li u nâng cao và m# r ng ki n th c hóa h c.1. D 't v n oán !nh tính chi u h ng ph n ng trong dung d!ch các ch t i n li v d ch t i n li có th theo dàn ý (s" l c) sau: . Ph n ng t o thành các s n ph m khí III. 3.1. Ph n ng t o thành s n ph m oxi hóa – kh. ánh giá !nh l !nh lu t b o toàn n ng !nh lu t b o toàn proton . 4. minh h a làm rõ cho lí thuy t ch Có th trình bày h th ng bài t p theo hai h + Sau ph n c" s# lí thuy t c a toàn b chuyên + Sau m/i m c lí thuy t nh trong chuyên Ví d : Xây d ng Chuyên I. ng: . o. Xây d ng h th ng bài t p c a chuyên Xây d ng h th ng bài t p gi ng ph n 2. T h p các cân b*ng 4. Phân tích các bài t p.

n&ng tác *ng tâm lí ng oán và ánh giá ph n ng trong dung d!ch các ch t i n T o không khí tho i mái. tra c u.3. hào h ng trong d y h c. c g ng v qua chính mình # th i i m c n thi t. nh h Ki m tra ánh giá ch t l trình t thi th t. Dùng các ph "ng pháp khác nhau trong ánh giá: h c sinh t ki m tra vi t và v n áp. k n ng t h c.1. d ng các bi n pháp sau: ng. Khuy n khích các em thi t t.3. Chú ý ki m tra k n ng th c hành. Chú ý dùng ph i h p nhi u lo i hình bài t p. ng xuyên cho thi ch n h c sinh gi+i hóa h c vào *i tuy n ng v n i dung và hình th c ánh giá ng n m v ng h th ng khái ni m c" b n hóa h c. c n s. Không t o tâm lí n thua. n ng l c th c hành v n d ng t ng h p ki n th c vào tình hu ng m i và vào th c ti%n.1.3. v i th i gian thi t "ng t "ng và n i dung thi khó h"n 2. các phát tri n t duy. n&ng ki m tra. Quy trình ra B ki m tra ki m tra.1.. bài t p lí thuy t !nh tính và !nh l i u tra. t lu n và tr c nghi m khách quan. ánh giá 2. Tính cân b*ng theo !nh lu t tác d ng kh i l V. tham d kì thi v i tinh th n h c h i. t Ti p nh n thông tin ph n h i t h c sinh và i u ch(nh. m c ích c a ánh giá l-n nhau. M t s thí d v d li 2.4.2. c 1: Xác !nh yêu c u.. K.1. Coi ó là s th hi n c a s phát tri n trí tu c a h c sinh. bài t p th c nghi m. T ng yêu c u ki m tra v thí nghi m hóa h c và n ng l c t h c c a h c sinh. ng viên các em hãy khai thác t i a n i l c c a mình.1. Rèn luy n cho h c sinh s c b n khi làm bài thi b*ng cách th th.2. c các yêu c u trên ây. K. báo cáo k t qu . 2. k n ng làm vi c khoa h c nh .

cách th c và ph "ng ti n . u mà m t h c sinh gi i c n ph i có. 2.2. ch i). a d ng. r i h c sinh có th t mình . Ng v n d ng ki n th c.1. B c 2: Xây d ng n i dung ki m tra C n có s3n m t ngân hàng câu h i ki m tra. T i sao ph i t h c. Xây d ng Phân lo i ki m tra t các câu h i trong ngân hàng. Ngo i l c c a th y s$ t ki n th c n n t ng có giá tr! lâu dài và d y cách t duy và gi i quy t v n c c ng h #ng v i n i l c c a trò.2. i v i h c sinh: T n d ng không gian (m i lúc). T8 CH-C HO T %NG H C T P CHO H C SINH GI I HÓA H C 2. các v n c l p t duy h"n là s l trong ng ki n th c thu nh n c # tr thi h c sinh gi i r t r ng l n. cl p ng. linh ho t trong vi c tìm hi u.1. t' nghiên c u 2. M't khác.2. t nghiên c u là m t tài nguyên quý giá. N u ch( d a vào nh ng ti t d y c a giáo viên trên l p thì không th nào áp ng c yêu c u c a các kì thi h c sinh gi i. òi h i # h c sinh không nh ng có m t ki n th c v ng ch c mà còn ph i bi t cách x. quan h (m i ng (m i cách) hi n có.ki m tra là ph "ng ti n ánh giá k t qu h c t p sau khi h c xong m t chuyên . 2. gi i quy t t t.1. m t ch "ng ho'c tuy n ch n h c sinh i thi h c sinh gi i các c p. không b*ng lòng v i hi u bi t Tích c c. t h c. ng. theo th i l ng ho'c theo yêu c u c a m/i kì thi h c sinh gi i khác nhau. t nghiên c u Th c t cho th y s phát tri n tài n ng c a h c sinh ph thu c vào kh n ng h c t p. Ho t *ng t' h c.2. t phát hi n v n k t qu t t nh t n u i th y ch( d y nh ng ki n th c c" b n. ng th i là ph m ch t hàng Vì th t h c. t nghiên c u c a h c sinh a.2. Các bi n pháp nâng cao hi u qu t h c. lí ki n th c.1. ki m tra theo n i dung ch "ng trình.

xu t v n nhi u không ch( # k t qu tìm . liên h b c ngo't trên con ng v c nhi u m't. G i lên lòng ham thích. c g ng phát tri n t duy T mình l i áp. S t h i mình. t tìm l y l i gi i. l p lu n t T l ng nghe th y gi ng sau ó ng-m ngh . làm n i b t lên ý ch i t i ích. . M/i l n làm xong m t bài t p nên duy t l i toàn u t i cu i. t s. Bi t phân chia khó kh n l n thành nhi u khó kh n nh có th t mình gi i quy t. bi t t khó kh n m t cách t o. có th m t nhi u th i gian và c tài li u k . bi t i sâu vào b n ch t c a các s ki n.a. phê phán thích h p và vì th s$ gây ó th y s$ có nh ng c ph n x t t trong h c sinh. d n h c sinh t làm l y. rèn luy n thành n n p. nghiên c u v n c mà còn t trong quá trình i t v n ng d-n vi c t h c c a h c sinh. Qua s ki m tra này. thói quen. b.Rèn luy n ph "ng pháp suy lu n. C th . v n d ng. h p logic. suy ngh sâu s c các v n g ng h t m c. c l p. nghiên c u. H c h i n y sinh c n b cách suy ngh . Giáo viên ó. t h i mình tr không ra c k t qu . T u n n n. t duy phê phán. nhiên. i v i giáo viên: Giao tài li u Theo dõi và h h c sinh t c. tính tò mò c a h c sinh. h c sinh ào sâu suy ngh . l a ch n. Gây cho h c sinh ý th c tìm tòi. ki m tra xem h c sinh có th t mình nêu lên ý ki n ó không. khai thác m i kh p m nh s chú ý c a h c sinh # các G i ra nh ng ý sâu s c hay 't v n nên trình bày c quá trình t duy c a mình khi nêu lên nh ng suy ngh d n ti n t i ch/ th y d ng ý b t nêu ra m t s ý ki n sâu s c và th. tr ng tâm. có th h c sinh s$ b c l nh ng khía c nh còn non n t trong t duy c a mình. Ng i h c ph i t mình c c ã. v-n h t s c b ích. Bi t 't v n xoáy vào tr ng tâm. Th y không làm s3n bài t p mà g i m# n ng có s3n c a h c sinh. t phát hi n cái sai.

ch m bài l-n nhau. làm vi c t p th bài t p cho các nhóm và !nh th i gian n p. ng d ng hóa h c vào Làm i s ng… dùng d y h c.2. T ch c các ho t vui hóa h c.2. thành t u khoa h c k thu t. T ch c c tài li u.2. Các hình th c t9 ch c ho t *ng hi u qu khác 2. T ch c th o lu n trong h c sinh và gi i áp th c m c. nhà máy ( hóa h c th c hành v hóa sinh. ti n s # các tr ng i h c. vi n khoa h c giáo d c…m t s chuyên viên gi i # các nhà máy hóa ch t ngành công . bia. V n d ng ch "ng trình tích h p. Phân công các giáo viên trong t qu n lí và h M i m t s giáo viên tr ng b n tham gia vào ch "ng trình t p hu n h c sinh. L p b n tin hóa h c: các thông tin thi h c sinh gi i.2. trong ch "ng c n t p hu n cho h c sinh kèm theo th i gian h p lí cho ng d-n cho h c sinh. Giao chuyên Ki m tra chéo. hóa công nghi p. Ho t ng làm vi c theo nhóm. i tuy n ng th ng xuyên 3 bu i/tu n. ng ngo i khóa T ch c ch t. M i m t s th y giáo – giáo s . 2.2. a h c sinh vào các phòng thí nghi m c a b nh vi n.2.2. nghiên c u v n tr ng tâm c giáo viên nêu ra. c t p hu n dài ngày.2. T ch c t p hu n t p trung cho Lên ch "ng trình và th i gian cho h c sinh trình x p 't rõ các v n t ng ph n. th y tinh…) X p l!ch b i d 2.2. Câu l c b hóa h c.2. m i m t s giáo viên cán b môn v t lý h/ tr cho m t s bài gi ng môn hóa lý hay môn sinh h c h/ tr cho m t s bài gi ng v hóa sinh. vi n hóa h c.3.1.

Khi các em hi u bi t và gi i thích khám phá. d ng các bi n pháp sau ây: K chuy n (quá trình tìm ra m t nguyên t . 2. khao khát ng trong vi c h c t p c a mình và có ý th c t tìm l y ng xung quanh ng th i phát c ki n th c. tr không yêu thích thì không th nói i v1i cu*c s ng c tiên h c sinh ph i yêu thích môn h c ó. ham thích h c t p.4. Tùy l nh v c ki n th c mà gi i thi u và t p hu n cho h c sinh ng th c t .2. th m v các ki n th c t m cao. ta có th s. kh o c h c. giai tho i v các nhà hóa h c. Giao l u. B#i vì n h c m t cách say mê. i s ng. ng h c sinh gi i c a các t nh khác rèn u t giáo viên và h c sinh ngay t l p 9.nghi p và môi tr ng. chú ý quan sát hi n t tri n t duy khoa h c bi n ch ng.3. PH THPT chí còn tách riêng nh ng h c sinh gi i có kh n ng o t gi i ngay t l p 10 NG PHÁP GÂY H-NG THÚ H C T P MÔN HÓA TR NG 2. trong sinh ho t h*ng ngày…) .1. c sách báo tham kh o. Các em s$ ch ki n th c b*ng cách mình…T ó s$ nâng cao c các hi n t quá trình s n xu t thì s$ hình thành h ng thú tìm tòi. v các nguyên t . u mang tính ng d ng cao ng thiên nhiên.3.(trong s n xu t công nghi p. nông nghi p.ng ng d ng c a hóa h c h c gi i m t môn h c. m t ch t. Ngành hóa có vai trò quan tr ng trong Nh ng ki n th c các em thu c trong ch "ng trình trong n n kinh t qu c dân và là ph "ng ti n giúp ta tìm hi u bí m t c a s s ng. các hi n t trình s n xu t có liên quan 2. gây h ng thú t nh ng ng d ng to l n c a hóa h c. h c t p kinh nghi m b i d Ví d # Thanh Hóa và Qu ng Ninh ã luy n k h"n. các câu chuy n vui hóa h c…) Liên h v i nh ng ng d ng th c t c a hóa h c. Gây h ng thú t: nh. các trong th c ti%n. v) tr h c. thông minh và sáng t o.2. rèn luy n tác phong t h c. các công trình nghiên c u và các quy n tri th c hóa h c. Hóa h c là môn khoa h c ng d ng. trong y h c.

2. Clorua vôi có tính t y màu và sát trùng. b.3.2. c a nó CaOCl2 có Cl+ v i tính oxi hóa r t m nh. lí phèn n "c s$ s ch và trong h"n. ng.12H2O c có quá trình th y phân ion Al3+ ( th hi n tính axit): Al3+ + 3HOH → Al(OH)3↓ + 3H+ c làm cho n c có v! chua. c. ng. S hình thành th ch nh) trong các hang Bài gi i a.Gi i thích các hi n t ng kì bí trong thiên nhiên (ma tr"i. b. Bài t p m r ng hi u bi t v các v n Ví d 1 th c ti n c a cu c s ng Gi i thích ng n g n và ch ng minh b*ng ph "ng trình ph n ng: a. Clorua vôi có tính t y màu và sát trùng vì trong phân t. Gây h ng thú t: chính các v)n 2.1. Phèn chua là mu i kép ng m n Khi phèn tan trong n → Ion H+ trong n c: KAl(SO4)2. Trong quá trình l ng t a kéo các ch t b n trong n c. 4t ra trong các bài t/p b<i d =ng h c sinh gi+i 2. S hình thành th ch nh) g m 2 quá trình: Phá h y á vôi CaCO3 do tác d ng c a n tan Ca(HCO3)2: CaCO3 + CO2 + H2O → Ca(HCO3)2 S phân h y Ca(HCO3)2 : Dung d!ch Ca(HCO3)2 theo các k$ n t ch y xu ng các vòm hang và b! phân h y t o ra th ch nh).…). .3. Tác d ng làm trong n c c a phèn chua.ng trong n "c. Ca(HCO3)2 → CaCO3↓ + CO2↑+ H2O c m a có hòa tan khí CO2 t o ra mu i c và k t qu là qua x. Al(OH)3 k t → K t t a keo Al(OH)3 l" l.

ng l n Clo trong phòng thí nghi m. Dùng n c vôi trong: D-n khí th i có khí c qua n c vôi trong. ( Bài gi i a. Pb2+ ho'c Cu2+ trong n các ph "ng trình ph n ng . khí c s$ b! gi l i. Dùng NH3: d ng khí hay l ng. phun vào không khí có l-n Cl2. NO2 . HF trong khí th i công nghi p. Các ph n ng hóa h c x y ra: 3Cl2 + 2NH3 = N2 + 6HCl HCl + NH3 = NH4Cl Do ó Cl2 b! lo i kh i không khí. c s. d ng trong các ph "ng pháp c. c th i các nhà máy. C th : Pb2+ + Ca(OH)2 = Pb(OH)2 + Ca2+ Cu2+ + Ca(OH)2 = Cu(OH)2 + Ca2+ Nh n xét c vôi trong tác d ng v i dung d!ch ó k tt al ng cation kim lo i thi HSG hóa h c qu c gia – 1994) y lo i các ch t c sau: a. L Vi t trên. SO2 . Các ph n ng hóa h c x y ra: Ca(OH)2 + SO2 = CaSO3 + H2O 2 Ca(OH)2 + 4NO2 = Ca(NO3)2 + Ca(NO2)2 + 2H2O Ca(OH)2 + 2HF = CaF2 + 2H2O b. Dùng n n'ng. c.Ví d 2 Nêu ph "ng pháp hóa h c có th dùng b.

Nó kích thích lòng ham hi u bi t. có v n v n d ng ki n th c ã h c Ví d Nung 8. 2.2.2. m t i u ki n thích h p.3. Bài t p mang tính ch t ph c t p.40 Xác !nh công th c phân t. A = 60(NO3-) là phù h p → NaNO3 . ta có: mkhí = 8.08 gam m t mu i X thu Y không tan trong n tìm l!i gi i c các s n ph m khí và 1. i u này s$ thúc y các em ch ng trong h c t p nhi u h"n.47 %.06 mol 100.6 = 6. òi h i s t duy. say mê tìm tòi c a h c sinh.48 g S n ph m khí + dd NaOH → dd mu i 2.08 – 1.2.Nh ng bài t p nh th này r t thú v!. ng.1.06 = 5.2% thì th y ph n ng v a c dung d!ch ch( ch a m t mu i duy nh t có n ng X không thay Bài gi i Áp d ng !nh lu t b o toàn kh i l 200.47% nNaOH = mdd mu i = mkhí + mddNaOH = 6.2 = 0. g n g)i v i cu c s ng. . c a mu i X.47 = 5.48.06 n → mmu i =(23n+A) 0. bình có ch a s3n 200 gam dung d!ch NaOH 1.48 g mmu i = Ta có s" 206.48 + 200 = 206.6 gam m t h p ch t r n và thu c.1 g 100 : Khí + nNaOH → NanA 0. cho t t c s n ph m khí vào m t 2.06 0. h p d-n b#i nó có tính ng d ng cao. c a ki n th c. bi t r*ng khi nung mu i X thì kim lo i trong i s oxi hóa.1 → A = 62n n Ch( có c'p n=1.

06 ← 0. Ph n n O2 + 2xH2O 2 → M2On + 2nNO2 + 2M(NO3)n.06 + 32.12n = 1.03 0. O2 do ó mu i ban 4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3 4 x | HNO3 + NaOH → NaNO3 + H2O 4NO2 + O2 + 4NaOH → 4NaNO3 + 2H2O 0.06 → 0.. h p: !nh lu t b o toàn kh i l gi i quy t.48 − 3. Khi ó: → mkhí = m NO + m O = 46..015 = 3.9H2O Nh n xét ây là m t bài toán khó.06 x ← 0. .0.48 g 2 2 → Trong s n ph m còn có h"i n ng nhi t phân: c. V y mu i X ph i có d ng M(NO3)n. ng th i h c sinh c n thành th o các k n ng nh k n ng bi n lu n.24 = 0.03 1.06 c m t mu i duy nh t là NaNO3 → u X có th là: M(NO3)n.xH2O.xH2O t 0 0. ki m ch ng. h c sinh ph i v n d ng nhi u ki n th c t ng ng.6 → M = n 0.06 n 2 n ← 0.02x = = 0. M = 56 (Fe) là th a mãn.18 n 18 → x = 9.0.24 g < 6. V y công th c c a mu i X là: Fe(NO3)3.015 ← 0. các ki n th c v nhi t phân mu i. → nH O = 2 0.Vì s n ph m khí ph n ng v i NaOH ch( cho S n ph m khí bao g m: NO2.06 x 6.015 → n n mY = m M O = (2M + 16n) 0.06 Ch( c'p nghi m n = 3.

O2. Bài t p có cách "t v n Ví d : D ng c v$ d i ây có th dùng c áo. ta l p b ng: . SO2. Gi i thích và xác !nh A. Do ó h c sinh ph i có n ng l c quan sát hình v$ xác !nh A.3.3. V y d ng c cho trong Sau ó. B t "ng ng. C2H4. H2. NO. ! ( Ph ng theo Bài gi i Tr thi HSG hóa h c t nh à N ng – 1999) c tiên. CO2.2. CO2. CO2 dd HCl… cacbonat O2 H2O2 MnO2 Khí C ph i có 'c i m: n'ng h"n không khí và không tác d ng v i không khí. NH3. C A B Nh n xét Cách 't v n c a bài t p thú v! # ch/ i m m u ch t (Khí C ph i có 'c i m ng th i c n suy lu n phát hi n ra i m m u n'ng h"n không khí và không tác d ng v i không khí) n*m trên hình v$. B. lôi cu n h ng thú h c sinh i u ch ch t khí nào trong s các khí sau trong phòng thí nghi m: Cl2. O2. thú v . Cu c các khí: Cl2.2. SO2. HS ph i quan sát hình v$ và rút ra nh n xét: bài có th Cl2 dd HCl… KMnO4 dd HCl… Sunfit i u ch SO2 dd H2SO4 S.

c sau u tiên ( quá Xác !nh m i liên h gi a cái ã cho ( gi thi t) và cái c n tìm ( k t lu n). NG PHÁP GI7NG D Y BÀI T P TRONG B I D H C SINH GI I HÓA H C 2. Giai o n 3: Ki m tra k t qu tính toán và k t lu n. có mùi khó ch!u. d ng các k n ng c" b n ( tính theo các !nh lu t t( l ph n ho'c toàn b bài toán. Các giai o n gi i m*t bài t/p hoá h c Giai o n 1: !nh h ng cách gi i. bài). thi t l p công th c hóa h c…) c cho trong bài toán v i thành ph n cu i cùng ( c n gi i quy t) b*ng các !nh lu t c" b n c a hóa h c. !nh lu t tác d ng gi i quy t t ng tìm cách ng. PH # ây h"i khác l so v i các bài t p i u ch khác và nó chính NG là m t bài t p lí thuy t g n v i th c nghi m. Có th coi ây + S. V n d ng t ng h p các ki n th c và k n ng i v i bài toán hóa h c: có th gi i theo các b ph n ng. l p và th c hi n ch "ng trình gi i. N u ch t khí C cho tác d ng v i ch t khí D không màu. Vi t các ph "ng trình c. sau ho'c theo th t . Cách 't v n 2. Có th suy ngh thêm gi i khác Ví d Cho axit B tác d ng lên ch t A làm thoát ra ch t khí C không màu. Tìm hi u i u ki n c a bài t p ( tóm t t và phân tích Giai o n 2: Ti n hành gi i. b o toàn kh i l ng.4. không mùi có c áo. Ch t khí này làm m t màu c a phenolphtalein trong dung d!ch nào ó. + Thi t l p m i quan h gi a các thành ph n ã là s" kh i l tính toán.ch t y. S p x p các ph n ng theo th t tr trình ch y u). ng. t i u. + Xác !nh các ch t có th có ph n ng hóa h c v i nhau.4.1. trong khi ó t o ra ch t A.

Mu i c a axit hy ric Giai o n 2: Ti n hành gi i Vì C có mùi. thông qua s" A C S n ph m sau: Axit B y ó suy ra A là sunfit. B là H2SO4.Mu i c a axit y u có oxi . Nh ng khi ó axit B là H2SO3 và A là sunfua.Hy rua c a phi kim bài b*ng s" tóm . Xác !nh A.Kim lo i A ây là bài t p xác !nh m t ch t d a vào nh ng tính ch t 'c tr ng c a nó. N u C là oxitaxit thì ch( có SO2 m i th a mãn. N u C là hy rua thì ch( có H2S m i cháy t o ra oxitaxit. H2SO3 không c H2S ra kh i mu i.Hy ro C . T Giai o n 3: Ki m tra B*ng ph "ng trình ph n ng ki m tra. s n ph m sinh ra ph i là m t oxitaxit. B là ch t gì? ng gi i c m t ch t mà khi hòa tan nó vào Giai o n 1: Phân tích và !nh h h t t: . . tác d ng N2 O2 c v i ki m t o ra mu i A. v y C không ph i là SO2. nên C không th là H2.Oxit axit . Gv ng d-n HS c th hóa t ng ch t A và C r i khái quát toàn b . ch( có th là khí ho'c hy rua c a phi kim nh ng: !" N2 không ph n ng v i oxitaxit nh hy rua nên C ch( tác d ng v i O2. k t lu n và ánh giá l i quá trình l p lu n ã rõ ràng và chính xác ch a.trong không khí # i u ki n xác !nh thì s$ thu n c s$ t o ra axit B.

Tính C% dung d!ch thu a.2.2.2. b. C2% . c khi: GV t ng quát hóa bài toán ho'c yêu c u HS suy ngh bài toán t ng quát và h Bài toán t ng quát Cho 2 dung d!ch ch a cùng ch t tan có n ng dung d!ch có n ng Bài gi i G i m1(g) là kh i l G i m2(g) là kh i l → Kh i l mt1 = 100 m1C1 C1% ( dung d!ch 1) và n ng ng nh th nào thu C2% ( c dung d!ch 2). ng dung d!ch 1 n ng ng dung d!ch 2 n ng m2C2 100 C1% . T (1) và (2) ta có: (m1 + m2)C3 = m1C1 + m2C2 ng ch t tan trong dung ng ch t tan trong hai dung d!ch ban . Pha thêm 20g H2O.4. T ng quát hóa cách gi i Ví d Có 30g dung d!ch NaCl 20%. ng gi i.1. H i ph i pha tr n chúng theo t( l kh i l C3% ( dung d!ch 3).4. Cô 'c dung d!ch ch( còn 25g. M*t s ph ng pháp nâng cao hi u qu gi ng d y bài t/p hóa h c cho h c sinh gi+i 2. ng ch t tan trong hai dung d!ch là: g mt2 = g và (m1 + m2)C3 100 Ta có (m1 + m2) là kh il → mt3 = ng dung d!ch 3 n ng g C 3% Vì pha tr n hai dung d!ch cùng m t lo i ch t tan nên kh i l d!ch sau khi tr n ( dung d!ch 3) b*ng t ng kh i l u.

nh c nhi u và có c i mm u h th ng các bài t p.m1 C .C3 C1 .C3 V1 = V2 C1 . Ta có s" công th c t "ng ng: i v i n ng ng: C2 .d3 V2 d2 GV ghi nh cho HS: bài toán s" khác. CM ) là C3 và kh i l % kh i l C2 . g n b*ng cách dùng s" !ng chéo: Khi tr n dung d!ch 1 v i dung d!ch 2 ta thu ( C%.C3 m1 = m2 C1 .C3 C2 . T ng quát hóa cách gi i là m t thao tác t duy quan tr ng trong gi i bài t p hóa h c.C2 = 3 m2 C1 . . ng chéo có th m# r ng cho nhi u tr c gi i theo s" ng h p Bài toán cô c n ho'c pha loãng dung d!ch có th quan ni m n Nh n xét c là m t dung d!ch có n ng ng chéo n u b*ng 0 ( không có ch t tan).C3 C3 C1 .C3 V1 C1 V2 C2 V1 i v i kh i l d1 d3 ng riêng: C2 .C3 m1 C1 m2 C2 - i v i n ng C3 mol: C2 .C3 ng riêng là d3. Khi g'p các tình hu ng khác nhau n u ta tìm ra ch t thì u có th bi n hóa bài toán tr# v d ng c n b n quen thu c. 'c bi t trong b i d ng h c sinh gi i nó giúp ta nh lâu.C3 C1 .C3 V1 d3 .C3 ↔ ( gi thi t C1 > C2) ng chéo: c dung d!ch 3 có ng chéo và các GV h S# n ng - ng d-n th thu t gi i bài toán nhanh.d2 = V2 d1 .

trong m/i m t nhóm ch( có m t ph "ng trình ph n ng úng mà thôi: 1.2e = S0 2 Mn+7 + 5 S-2 = 2 Mn+2 + 5 S0 → Ph n ng b) úng. tùy thu c vào s phân t.2. a) 2KMnO4 + 2H2S + 2H2SO4 → S + 2MnSO4 + K2SO4 + 4H2O b) 2KMnO4 + 5H2S + 3H2SO4 → 5S + 2MnSO4 + K2SO4 + 8H2O c) 4KMnO4 + 7H2S + 5H2SO4 → 6S + 4MnSO4 + 2K2SO4 + 12H2O 2. H2S tham gia vào quá trình oxi hóa 2.2. N$m v%ng b n ch t hóa h c c a v n Ví d Ng i ta nêu trong bài toán a ra hai nhóm ph "ng trình hóa h c d i ây. 2 Mn+7 + 5e = Mn+2 5 S-2 .2. nh ng l i có nhi u h s khác nhau.2e = S0 2Cr+6 + 3S-2 = 2Cr+6 + 3S0 t o ra S+6. a) 3H2S + 3K2Cr2O7 + 10H2SO4 → S + Cr2(SO4)3 + 3K2SO4 + 13H2O b) 3H2S + 2K2Cr2O7 + 7H2SO4 → 2S + 2Cr2(SO4)3 + 2K2SO4 + 10H2O c) 3H2S + K2Cr2O7 + 4H2SO4 → 3S + Cr2(SO4)3 + K2SO4 + 7H2O Hãy ch( ra nh ng ph "ng trình ph n ng úng và gi i thích vì sao không tin t #ng nh ng ph "ng trình ph n ng còn l i. 2 Cr+6 + 3e = Cr+6 3 S-2 .. ( Trích Bài gi i 1. còn các ph n ng khác không tin t #ng l m. vì nó c)ng là ph n ng oxi hóa kh. ho'c S0 ( d ng ph "ng trình vô !nh) thi HSG hóa h c t nh ng Nai – 1999) .4.

áp d ng tính ch t G i a1. Nh ng m/i nhóm ch( có m t ph "ng trình ph n ng úng mà thôi. ch t n'ng nh t g p ôi ch t nh+ nh t. Nh n xét Cân b*ng ph "ng trình ph n ng theo ph "ng pháp hi u i s là m t ph "ng pháp h u gi i các bài toán cân b*ng ph c t p.. Gi i thích t "ng t nh trên. Bài gi i .electron. …. Vì n u xét v ph "ng di n kh i l ng. an là kh i l ng &ng trong toán h c gi i ng ng phân t. Ta có th gi i l i bài toán trên nh ph "ng pháp th ng b*ng ion. ng &ng có kh i l ng ng phân t. c a các hydrocacbon trên. S& d ng các th thu t toán h c Ví d 1 : Tính ch t c a c p s c ng M t h/n h p g m m t s hydrocacbon liên ti p trong dãy phân t. Tuy nhiên n u HS không n m v ng b n i s thì các ph "ng trình ph n ng trên u th a mãn !nh lu t b o toàn ch t c a ph n ng oxi hóa kh. T ng kh i l Bi t kh i l n nhi t phòng thì m t s ch t b! ng các ch t trong h/n h p u là 252. # 100oC thì h/n h p này # th khí.3.→ Ph "ng trình ph n ng c) úng. trung bình ( M ) = 64. các hy rocacbon ó. làm l nh ng ng t .4. a2. 2.14 .2. Áp d ng tính ch t toán h c: Các hydrocacbon liên ti p thu c cùng m t dãy &ng s$ t o nên m t c p s c ng có công sai d = 14 an = a1 + (n-1)d S= a1 + a n *n 2 V i an = 2a1 2a1 = a1 + (n-1). Tìm công th c phân t. thì s$ g'p lúng túng v i bài toán trên. bài này. ph "ng trình ph n ng này th a mãn úng b n ch t c a ph n ng oxi hóa kh.

14n(n-1) = 252 21n12 .32 # $ NH4+ + OH.76 (2) (3) (4) CrO42AgNH3+ . C6H12 (M = 84) c trong dung d!ch NH4NO3 không? Cho: Tt(Ag2CrO4) = 10-11.8 Ka2 = 10-6.21n1 . là hydrocacbon Các Ví d 2: T h p cân b*ng H i k t t a Ag2CrO4 có tan ph c β1(AgNH3+) = 103. Ka(HCrO4-) = 10-6.32 Bài gi i: Ta có các d ki n: Ag2CrO4 NH3 + H2O HCrO4NH3 ng &ng k ti p c a nó là C4H8.252 = 0 n = 4(nh n) hay n = -3 (lo i) a1 = 14(4-1) = 42 't hydrocacbon mà : y ch3n y ≤ 2x +2 x y 1 30 2 18 3 6 ≥4 <0 u tiên trong c p s c ng trên. u là A1 : CxHy M1 = 12x + y = 42 V y A là C3H6. C5H10.Kb= 10-4.a1 = 14(n-1) S = 1. Kb(NH3) = 10-4.5.5 và h*ng s b n c a 2Ag+ + CrO42 Tt = 10-11.76 .8 .5na1 = 252 Hay 15.5 β1= 103.

Tìm t ng s mol ankan.22 Ví d 3: Ghép n s t cháy hoàn toàn a gam h/n h p hai ankan A.có K= ) Ka1(Ka2)-1β1 10-4.5103. (1) nx mol 0 3(n + k) + 1 O2 t → (n+k)CO2 + (n+k+1)H2O 2 Cn+kH2n +2k +2 + y mol (2) y(n+k) mol b mol 44 # $ Theo bài ra s mol CO2 = nx + y(n+k)= Kh i l ng hai ankan: (14n + 2)x + (14n + 14k + 2)y = a . Ag2CrO4 + % K= ( → AgNH3+ + HCrO4. B h"n kém nhau k nguyên t.7610-6.xét ph n ng c a Ag2CrO4↓ v i % Tính h*ng s c a cân b*ng % Sau ó. (2’).32 = 10-11. s tan là khó kh n. s p x p (1). (4) và ngh!ch Ag2CrO4 % & n: 10 −14 ' Kb ( NH3 + H+ Ka1 = (2’) o c a (3) r i t h p 4 cân b*ng này: ) NH3 + H+ CrO42NH3 HCrO4AgNH3+ Ka1 (Ka2)-1 β1 K nh . cacbon thì thu Bài gi i: G i CTPT hai ankan là: CnH2n+2 và Cn+kH2n +2k +2 (n≥ 1) CnH2n+2 + x mol 0 3n + 1 O2 t → nCO2 + (n+1)H2O 2 c b gam khí CO2.

bài toán tr# thành: . L Ví d Bài 1:Có 5 l hóa ch t ch a trong l s m y.7b 44 *+ *+ . (Trích thi HSG hóa h c t nh C n Th – 1998) Ta có th l c b t m t s d ki n.7b 44 22a . Dung d!ch c a l th hai tác d ng v i dung d!ch c a l th nh t t o k t t a tr ng. i bài t p có s'n theo m c ích c a ng !i d y t ng m c khó c a bài t p c b m t s d ki n c gi i quy t nhanh.2. Al(NO3)2. BaCl2. g n . (CH3COOH)2Ca. sau ó t o k t t a khi ti p t c cho thêm dung d!ch c a l th t . Toán h c ch( là công c h/ tr cho hóa h c. u ch a có Dung d!ch c a l th t tác d ng v i dung d!ch c a l th n m lúc k t t a. Tuy nhiên không nên l m d ng mà xa r i b n ch t cu các hi n 2.4. b 44 2(x+y) =a x+y= 22a . k t t a này l i tan n u ti p t c cho dung d!ch c a l th hai.14[ ! y(n+k)] + 2(x+y) = a 14. Ch t nào Dung d!ch c a l th t tác d ng v i dung d!ch c a l th ba có k t t a tr ng sinh ra. Bi n a. Gi i thích. m/i l ch a m t trong các dung d!ch c hóa ch t sau ây: Na2SO4. khi: c ánh s t 1 n 5. y t ng s mol hai ankan = Nh n xét Vi c áp d ng các tính ch t c a toán h c khi n gi i quy t nhi u bài t p t ng hóa h c.4. NaOH.

Ch a có . Ta l p b ng nh sau: (hàng ngang ch( các dung d!ch cho vào.. NaOH. ↓ tr ng : K t t a tr ng. Sau ây xin trình bày cách gi i bài 2. Bài gi i L y m t ít dung d!ch làm m-u th. c: Ch a có ↓ tr ng ↓ tr ng ↓ keo ↓ → tan (CH3COO)2Ca ↓ tr ng Al(NO3)2 ↓ keo NaOH BaCl2 ↓ tr ng t tác d ng v i các m-u còn l i. (CH3COOH)2Ca. BaCl2.↓ tr ng : Lúc ↓ → tan : Lúc Quan sát b ng. Al(NO3)2. l c h/n h p k t t a tan.Bài 2:Có 5 l hóa ch t. cho thêm dung d!ch vào k t t a xu t hi n. hàng d c ch( các dung u xu t hi n k t t a.: Không có hi n t ng gì x y ra. m/i l ch a m t trong các dung d!ch hóa ch t sau ây: Na2SO4. bài 2 khó h"n. Cho 1 m-u l n l d!ch c cho vào). ↓ keo : K t t a keo tr ng. Không dùng thêm hóa ch t nào khác. ta suy ra u ch a có k t t a. nh n bi t các dung d!ch trên. Na2SO4 Na2SO4 (CH3COO)2Ca Al(NO3)2 NaOH BaCl2 Chú thích: . . Hai bài toán này có cách gi i g n gi ng nhau.

31V . và khi tác d ng v i k$m thì ph c Ag(CN)2. .và Au(CN)2. lí thu h i vàng thì Ag c)ng b! oxi hóa b#i oxi không khí khi có m't NaCN.thành Au và t o ra ph c ch t u r i x.0. l c h/n h p k t t a tan: Dung d!ch cho vào là NaOH. Hãy tính n ng CN. Au(CN)2.0. thu h i vàng có m't trong các lo i á alumosilicat ng i ta nghi n v n á và cho tác d ng v i dung d!ch NaCl khi s c khôngkhí vào trong h/n h p ph n ng. L y t trong các Ví d 1. lí v i 40 gam k$m.10-2M cho n còn 1/3 th tích ban 4.Lúc Lúc d!ch u ch a có k t t a. V y dung d!ch còn l i là BaCl2.c)ng b! kh.sau khi ph n ng k t thúc.10-3M và Au(CN)2. Tính h*ng s cân b*ng c a các ph n ng. i d ng ph c ch t Au(CN)2-. Vàng trong t nhiên th ng # d ng h p kim v i Ag và trong quá trình x. 2. dung d!ch b.là bao nhiêu các ion 99% mol Ag(CN)2. dung c cho vào là Al(NO3)2. . c cân b*ng ng i ta thu h i vàng b*ng cách tách dung d!ch ra và t cho tác d ng v i k$m. cho thêm dung d!ch vào k t t a xu t hi n: Dung d!ch cho c cho vào là (CH3COO)2Ca. Vi t các ph "ng trình ph n ng ion và tính h*ng s cân b*ng c a các ph n ng. ây Zn kh.06V E 0 Ag ( CN ) 2 2 − / Ag = −0. thi nh ng l c b t ho'c chia nh vào là Na2SO4. thành Ag. Làm bay h"i 500 lít dung d!ch Ag(CN)2. u xu t hi n k t t a.trong dung d!ch Au(CN)2. = −1. 3. ây Au Sau khi Zn(CN)42-.1. C n thi t l p n ng c a vàng t n t i d Cho E 0 Zn (CN ) 2− 4 c chuy n ch m thành ph c ch t Au(CN)-2 tan trong n "c.3. Vi t các ph "ng trình ph n ng ion trong quy trình tách vàng # trên.26V / Zn E 0 Au ( CN ) 2 2 − / Au = −0.

E 0 O2 / OH − = −0,404V

H*ng s t o thành c a ph c ch t Au(CN)2Au+ + 2CN(Ph ng theo Au(CN)2β2 = 4.1028 thi Olympic hóa h c qu c t l n th 30, Melbourne – 1998)

thi trên h"i dài, ta có th chia câu 1,2,3,4 thành nh ng bài t p nh h"n. Ví d , câu 1 c s, d ng trong c. Thay Ví d 1 Bài 1:M t trong nh ng ch t thu A. N u thêm HBr vào A thì s$ c h p ch t B. c t cr ckinh là h p ch t ng) có th b qua i x ng A. A là khí ng phân hình h c c a thi HSG hóa h c t nh ng Nai – 2001. i hình th c câu h i

g m85,7% C và 14,3% H ( theo kh i l

B ph n ng v i KCN t o thành C; B ph n ng v i KOH t o thành D. Th y phân C t o thành E. D có th b! oxi hóa b#i H2O2 t o thành H. D ph n ng v i H2SO4 'c # nh ng i u ki n khác nhau t o thành 4 s n lo i parafin c a d u bôi tr"n. H ph n ph mkhác nhau: m t ch t # trong s các ch t ã nêu, ba ch t kia là F, G, I. H là m t dung môi cho s"n và dùng ngv i phenylhi razin t o thành K. 1. Vi t công th c c u t o c a t t c các h p ch t. 2. B, C, D, và F có nh ng tính ch t nào chung. 3. C" ch nào ã t o B t A và t o C t B? ( Trích Ta có th thay thi Olimpic hóa h c Áo XXV – 1999) :

i hình th c câu h i b*ng cách tóm t t b*ng s"

Bài 2: Cho s"
A + HBr B

ph n ng sau:
+ KCN + KOH D + H2 O 2 H +
NH NH2

C

+ HOH

E

K

+ H2SO4 dac

F

G

I

A

" t r*ng: A: là hi rocacbon i x ng # th khí g m 85,7% C và 14,3% H ( theo kh i l lo i parafin c a d u bôi tr"n. ng phân ng). H: là m t dung môi cho s"n và dùng hình h c c a A). 2. B, C, D, E và F có nh ng tính ch t nào chung. 3. C" ch nào ã t o B t A và t o C t B? Bài gi i (bài 2) T thành ph n phân t,
*'c *'c -

1. Xác !nh công th c c u t o c a A, B, C, D, E, F, G, H, I ,K.(b qua

CTPT c a A: C4H8. Vì A t h p v i s"

i x ng

A có th là: bài, ta có

và d ki n còn l i c a

k t qu : 1. A :
Br
.
CN

.

OH

.
COOH

/ .

OSO3H
0 .
SO2

1 .

O

O

O
.

2

.

O

N
. - B, C, D, E và F

NH

u có ho t tính quang h c.

3. A → B : c ng ái i n t,; B → C : th ái nhân. d. o ng c bài t p [ 54, tr.102, 103]

Ví d 1 Bài 1: Vi t ph "ng trình ph n ng hoàn thành dãy bi n hóa sau:
CH3 CH3 C CH3 CH2 CH3

+ Cl2 askt

A spc

+ KOH

B

- H 2O

D

H2 O Bi t phân t. ch t X có ch a nguyên t.2.5.Ta có th o ng c bài toán nh sau: sau: CH3 C H3C C CH3 Bài 2: Tìm c u t o các ch t có trong s" X + Cl2 askt A spc + KOH H3C B . Rèn luy n và phát tri n t duy h c sinh là v n sinh gi i hóa h c tr ng tâm trong b i d ng h c . C b c 4 Bài gi i (bài 2) CH3 CH3 C CH3 CH2 CH3 + Cl2 CH3 askt CH3 C CH3 CH Cl CH3 + HCl H3C C H3C CH3 + KCl C CH3 CH3 (A) CH3 CH3 C CH3 CH Cl CH3 CH3 + KOH CH3 C CH3 CH OH (B) CH3 CH3 CH3 CH OH2+ CH3 +H CH3 C CH3 CH OH CH3 + CH3 C CH3 . Chú tr ng phát tri n t duy hóa h c cho h c sinh a.H 2O + CH3 C CH3 CH CH3 CH3 + CH3 C CH3 CH CH3 chuyen vi -H + H3C C H3C C CH3 (D) CH3 2.4.

Ng không i là C gam. m i n"i. Ki n th c là s n i trong quá trình con ng i ch i c xát v i th c ti%n. ng d ng. gi i quy t nh ng v n 't ra chi m l nh tri th c cho riêng mình. ây c)ng ng t i. D y và h c – c rèn luy n nm t ng tìm n ki n th c và th c ch t là d y cách t duy.Ngh! quy t 2 c a Ban ch p hành Trung "ng khóa VIII có ghi r*ng:”…rèn luy n thành công n p t duy sáng t o c a ng ph m c a t duy. h c cách t duy. N u t duy và nhân cách m t cách chu áo. c c m t dung d!ch nd . sáng t o. r. G i s mol c a Ba và Na là x và y. m c tiêu mà các kì thi h c sinh gi i h b. xác !nh khí sinh ra là H2 và ch t r n thu c là Fe2O3. L p ph "ng trình theo s mol H2. ki n th c th y cô truy n d y ch( là h u h n trong cái vô h n. D a vào các ph "ng trình ph n ng tính s mol Fe(OH)3. . làm vi c sau này. Tính l k t t a. Kho tàng ki n th c c a loài ng i là vô h n. Rèn luy n t duy linh ho t. Rèn luy n và phát tri n t duy cho h c ng h c sinh gi i hóa h c không ch( thi mà nhìn xa h"n. r ng h"n chính là chu n b! cho các em nh ng ph m có th nghiên c u. Tính t ng s mol H2 sinh ra. s y khô và nung nóng n khi thu c. t n d ng m i lúc.a s ch. t( m( thì h c sinh s$ là ng trình nào ó s$ có phong cách h c t p m i cách trong các c l p. sáng t o Ví d Hòa tan hoàn toàn a gam h/n h p hai kim lo i Ba và Na vào n A và b lít khí ( ktc). ra i h c…”.L c ng i ta nh d n dung d!ch FeCl3 vào dung d!ch A ng ch t r n thu c m t ch t r n có kh i l Algorit gi i thông th !ng Vi t 5 ph "ng trình ph n ng x y ra. sinh trong b i d ch t và n ng l c c n thi t là m t trong nh ng nhi m v . L p ph "ng trình b c nh t 2 n tìm x và y.

1 T ó. Kh i l Nh n xét Tuy nhiên. Theo cách này. bi n lu n Ví d Có 6 h p ch t h u c" m ch h# ( không làm m t màu n E.4 ng Fe2O3 thu c: C= 5b g 2. B. v i dung d!ch NaOH và v i dung d!ch AgNO3 c k t qu sau: E + + F + + + D u (+) có ph n ng. Ch( ch a các nguyên t C. Bi u th! quan h s mol H2. D u (-) không có ph n ng. D. H.1 . khái quát hóa. u b*ng 64.22. ki m.Tính s mol Fe2O3. Rèn luy n t duy logic. F. Fe(OH)3 và Fe2O3 nh sau: n Fe2O3 = 1 2 n Fe(OH)3 = 1 6 n OH = 1 3 n H2 = b 3. . O. kh n ng suy lu n. bài toán th a d ki n. kh i trong NH3 (d ) ( ph n ng tráng b c) thu A Na NaOH Tráng b c + B C + + D + c brom ) A. n u GV h ng d-n HS các thao tác so sánh. có phân t. giúp HS th y rõ m i liên h gi a s mol c a các ch t c a 5 ph "ng trình ph n ng. tính linh ho t c a t duy c phát huy qua vi c tìm ra ph "ng pháp m i gi i bài t p trên c" s# phát hi n m i quan h v s mol c a các ch t và d% dàng tính c C= 5b g 2. Cho 6 ch t ó tác d ng v i Na. C. c. chú ý n b n ch t c a ph n ng thì s$ rèn luy n t t t duy sáng t o cho HS.

C. .. (1) Công th c phân t.1.COO -. F. B: không có nhóm – OH.CHOH.COO –. Ph i có nhóm – OH và có th có OH (2) CH3 (3) . Ch( có th có r ∗ Ch t A: C4H9OH có các công th c c u t o: CH3 – CH2 – CH2 – CH2 – OH CH3 CH2 CH CH3 CH3 CH CH2 OH thi HSG hóa h c t nh An Giang – 1999) oán: A: không có nhóm – CHO. D: Ph i là este. 2. . .CHOH. . D. 't công th c c a ch t c n tìm là CxHyOz a. là C4H10O. E.CH = O. ( Bài gi i D a vào kh n ng ph n ng ta có th d nhóm xeton. B. y = 10 u A và este B. . ghi rõ i u ki n ph n ng. C: Ph i là axit. Vi t các ph "ng trình ph n ng i u ch F t A. Xác !nh công th c phân t. vi t các công th c c u t o có th có c a A. E: Ph i có nhóm – OH và – CH = 0 F: Ph i có nhóm – CHOH và – CH = O 1. Ch( có nhóm ete ho'c xeton. Khi z = 1 thì 12x + y+ 16 = 74 → 12x + y = 58 x = 4.

: C3H6O2. y = 6 Công th c phân t. c 6.Ph n 2 (ph n nhi u) cho tác d ng v i dung d!ch HCl d thu .Ph n 1 (ph n ít) tác d ng v i dung d!ch NaOH d thu u. Khi z = 2 thì 12z + y + 32 = 74 12z + y = 42 x =3.552 lít khí.CH3 CH3 C OH CH3 (4) (1) ∗ Ch t B: ete CH3 – CH2 – CH2 – CH2 – O – CH3 CH3 CH O CH3 CH3 (2) (3) CH3 – CH2 – O – CH2 – CH2 – CH3 b. Ví d 1: Bài toán a ra nhi u tình hu ng m i (b-y) om c t duy c a h c sinh u nhau cao ph n ng x y ra hoàn c chia thành các ph n không Cho h/n h p A g m Al và Fe3O4. Nghi n nh h/n h p B. tr n b*ng nhau: .008 lít khí. chia làm hai ph n không c 1. V i công th c này có th là axit. Ch t C là CH3 – CH2 – COOH Ch t D là CH3 – COOCH3 ( không th là HCOOCH2 – CH3 vì este này có ph n ng tráng b c). Tách c 1. riêng ch t không tan em hòa tan trong dung d!ch HCl d thu .176 lít khí H2. este. Nung A # nhi t toàn thu u c h/n h p B. ho'c có 1 nhóm – CH = O và 1 nhóm – OH. H3C H2 C C O H2 C OH Ch t A là d.

035m + 0.552 0.2925 mol 2 22. Theo bài ra h/n h p B tác d ng v i NaOH d có khí thoát ra→ h/n h p B g m có Fe.035 mol 2 2 22.045 mol n H2 = 3 6. Th tích các khí o # ktc.02mol 2 3 4 9 4 9 Ph n 2: Al2O3 + 6HCl → 2AlCl3 + 3H2O Al + 3HCl → AlCl3 + 3 H2 2 Fe + 2HCl → FeCl2 + H 2 ↑ Gi s. Ph n 1: Al2O3 + 2NaOH → 2NaAlO2 + H2O Al + NaOH + H2O NaAlO2 + nAl = 3 H2 2 (2) (3) 3 3 1. kh i l ng ph n 2 nhi u g p m l n ph n 1 nên trong ph n 2: nAl = 0.008 = 0.4 . Al2O3 và có th Al d ho'c Fe3O4 d .045m = = 0.4 (1) → n Al O = n Fe = 0.045 = 0.035 mol nFe = 0.045 mol 22.4 Ch t không tan là Fe tác d ng v i dung d!ch HCl d : Fe + 2HCl FeCl2 + H2↑ (4) → nFe = n H = 2 (4) 1.Tính kh i l ng h/n h p A và thành ph n % kh i l ng các ch t có trong h/n h p A. Al2O3 và Al d .176 n H2 = = 0. Bài gi i 8Al + 3Fe3O4 → 9Fe + 4Al2O3 (1) Ph n ng x y ra hoàn toàn → h/n h p B g m có Fe.

39 mol 56 ch ng minh h/n h p X không tan h t.22% Ví d 2: Ch ng minh ch t ã cho d hay h t Cho 22 gam h/n h p X g m Fe và Al ph n ng hoàn toàn v i 2 lít dung d!ch HCl 0. Tính th tích khí H2 ( ktc).4.92 %m Fe3 O 4 = 100 − 36.4.1 %m Al = . cách sau: Cách 1: Gi s.4).78% 8. N u không có câu h i này chúng ta s$ ngh h/n h p X tan h t vì hi u sai ngh a “ ph n ng hoàn toàn”.27.n Fe .102 = 22.39 mol Fe → nHCl c n dùng = 0.78 = 63.045.232 = .1 g 3 3 m Fe3O 4 (A) = .02 g Theo (1) → nAl ph n ng = 8 8 n Fe = 0. Ch ng t r*ng h/n h p X không tan h t b.56 + 0.100 = 36.4 + 0. h/n h p ch( g m có Fe ( kim lo i có kh i l → nFe = 22 = 0.16 + 0.0. trong hai kim lo i ch( có m t kim lo i tan.045.39 mol < nhh hòa tan h t 0.232 = 13.035.035.92 g 9 9 8.78 mol Fe + 2HCl → FeCl2 + H 2 ↑ .16 mol 9 9 → mAl(A) = ( 0. ng : Ap d ng !nh lu t b o toàn kh i l 2 3 mB = mAl + mFe + m Al O = 0. Gi s.3 M ( d= 1.02. Bài gi i a. n ng l % ch t tan trong dung d!ch Z thu c và kh i ng ch t r n Y không tan.4 = 0.→ m = 3 kh i l ng c h/n h p B g p 4 l n ph n 1.4.05 g/ml) a.045. ta có th làm theo 3 ng mol l n h"n) Do Fe = 56 > M hh → nFe = 0.1 + 13.27 = 8.

78 hòa tan h t h/n h p X → h/n h p X không tan lo i t ng.6 mol HCl là ch a h t.6 mol < 0. k t h p (*).78 mol K t lu n: không axit hòa tan h t 0. Fe) •V ia=0→b= •V ib=0→a= 22 = 0.39 56 22 = 0.78 nHCl b = 0. ta có: 3a + 2b > 2(a + b) > 0.2 = 0.39 = 0.b là s mol c a Al.0. Cách 3: nHCl c n dùng = (3a + 2b) mol Ch n M = 56 làm nhân t.3.0.81 → 2 ( a + b) > 2. nhi u axit h"n 1 mol Fe ( ch( dùng h t 2 mol HCl) → S mol axit c n mol) nên v i 0. ngh a là X ph n ng không h t.3 = 0. Cách 2: T 27a + 56b = 22 ( v i a.78 mol) mol axit ban 3 H2 2 (*) → Axit thi u.39 mol Fe.78 Ph "ng trình ph n ng: Al + 3HCl → AlCl3 + a 3a Fe + 2HCl → FeCl2 + H 2 ↑ b 2b → nHCl c n dùng = 3a + 2b.39 0. Khi thay Fe b*ng Al s mol kim hòa tan h/n h p còn l n h"n n a ( l n h"n 0.78 → hòa tan h t h/n h p X thì s mol axit HCl ph i l n h"n 0.39 < a +b < 0.81 27 0. m't khác. trong khi s u theo bài ra ch( b*ng 2. 1 mol Al dùng h t 3 mol HCl. chung.6 mol ( < 0. ta có: 56(a+ b) > 27a + 56b = 22 → 2( a+b) > 0.0.78 .78 mol.

Ta có: C%( AlCl3) = m AlCl3 .2 = 2104.3a + 2b > 2( a+ b) > 0.2.mAltan = 22 – 0.27% 2104.100 m ddsau 2 mddsau = mdd HCl b + mAl tan .1.22.27 = 16.6 g Dung d!ch Z ch 0. Al có tính kh.2.2.3.6 → 0.2 mol AlCl3. Vì axit thi u.1M c a các ch t sau ây: NaHCO3 NaHSO3 NaHS K1 = 10-7 K1 = 10-7 K1 = 10-7 K2 = 10-11 K2 = 10-11 K2 = 10-11 K2 = 10-11 ( Bài gi i thi HSG mi n.8 g C%( AlCl3) = 0.72 lít Ch t r n Y không tan bao g m Fe và có th có Al d . Italia – 1997 [18] ) NaHC2O4 K1 = 10-7 .4.133.3 n H 2 = 0.05 + 0.5.27 – 0.100 = 1.2.78 mol L p lu n t "ng t cách 2 s$ có cùng k t qu . m nh h"n Fe s$ tan tr kim lo i tan→ Fe ch a b! hòa tan: Al + 3HCl → AlCl3 + 3 H2 2 c nh ng theo ra ch( có m t 0.2 ← 0. Ch n cách gi i t i u Ví d 1 So sánh pH c a các dung d!ch 0.8 2.m H = 200. b.4 = 6.3.3 mol → VH 2 ( ktc) = 0. K t h p nhi u ph #ng pháp gi i khác nhau cho m t bài toán.2 → 0.6. mY = mX .

quá trình thu proton (2) x y ng tính: pH ph thu c hai quá trình (1) và (2).5 = 4. v y. Vì ph i nh công th c. N u K2 càng l n và K1 càng l n thì dung d!ch có pH càng bé vì quá trình nh ra y u.+ H+ H+ + A2H 2A K2 K1-1 (1) (2) ng proton (1) x y ra m nh.0 = 10. Trong khi ó. cách gi i !nh tính trong tr .Cách 1: Ph "ng pháp !nh tính ây là các mu i axit. So sánh # trên ta th y: pH (NaHC2O4) < pH (NaHSO3) < pH (NaHCO3) < pH (NaHS) Cách 2: Ph "ng pháp !nh l pK1 + pK2 2 2 + 5 ng Áp d ng công th c tính g n úng pH c a các mu i iaxit cho các h trên: pH = ta th y: pH (NaHC2O4) = pH (NaHSO3) = pH (NaHCO3) = pH (NaHS) = Nh n xét Cách gi i !nh l ch t c a s 2 2 2 2 + 6 = 3. là các ch t i n li l MHA → M+ + HAHAHA. cách gi i !nh tính ch( c n d a vào vi c hi u b n i n li và nguyên lí chuy n d!ch cân b*ng là gi i quy t ng h p này hay h"n.0 = 9.0 7 + 11 2 7 + 13 ng tuy ch n ch n nh ng òi h i ta ph i thi t l p công th c ho'c c bài toán.

Ta có: 56x + 72y + 232z + 160t = 12 16 . sau m t th i gian bi n thành h/n h p (B) có kh i l Tính kh i l ng 12 gam. ta có: . t là s mol c a Fe. Cách 1: Vi t ph "ng trình ph n ng. Cho B tác d ng v a ng m c a A.m (1) y + 4z + 3t = 16 m ( s mol nguyên t.24 lít khí duy nh t NO ( ktc). FeO. oxi) (2) x + y + 3z + 2t = 56 ( s mol nguyên t. Fe2O3.1 (s mol NO) Chia ph "ng trình (1) cho 8. 't n s Các ph n ng A + O2: 2Fe + O2 4Fe + 3O2 3Fe + 2O2 t0 t0 t0 2FeO 2Fe2O3 Fe3O4 H/n h p B tác d ng v i HNO3: Fe + 4HNO3 → Fe(NO3)3 + NO↑ + 2H2O 3FeO + 10HNO3 → 3Fe(NO3)3 + NO↑ + 5H2O Fe2O3 + 6HNO3 → 2Fe(NO3)3 + 3H2O 3Fe3O4 + 28HNO3 → 9Fe(NO3)3 + NO↑ + 14H2O G i x. y.Ví d 2 m gam phoi bào s t (A) ngoài không khí. z. s t) y z (3) (4) x + 3 + 3 = 0. r i c ng v i (4) sau khi ã nhân 3. v"i 200ml dung d!ch HNO3 thu c 2. Fe3O4 trong 12 g h/n h p B.

10x + 10y + 30z + 20t = 10( x + y + 3z + 2t) = 1,8 (5) Thay (3) vào (5) → m = 10,08 g Cách 2: S, d ng !nh lu t b o toàn electron Nh n xét: T các ph n ng trên, l d ng Fe3+: Ch t kh,: Ch t oxi hóa: Fe 1 mol O2 1 mol + – 3e 3 mol 4e 4 mol 3 mol 1 mol Áp d ng !nh lu t b o toàn electron: S mol electron Fe “ nh
m 56
*3 *+ 4 04

ng Fe ban → →

u ã chuy n h t vào dung d!ch d Fe3+ 2O2-

i

NO3- + 4H+ + 3e → NO + 2H2O

ng” = S mol electron ch t oxi hóa “nh n”
.4
&8

.3 =
567

12 - m 32
*3 *+ 4

+
*3

2,24 .3 22,4
*+ 4 % &8

m = 10,08 gam

Nh n xét Rõ ràng cách 2 t i u h"n vì: Không c n vi t ph "ng trình ph n ng nh ng v-n nh n !nh úng tr ng thái và tr ng thái cu i c a các ch t oxi hóa,ch t kh,. Ng n g n, tránh bi n lu n dài dòng. Lí thú và hi u qu . 2.4.2.7. Rèn luy n cho h c sinh tác phong khoa h c Tích c c ch ng, c l p suy ngh . u

C n th n, nh-n n i, chính xác, t( m(.

T ch c các hành ng n g n,

ng trí tu m t cách khoa h c. Con ph c t p và tránh ph c t p hóa.

ng i

n k t qu ph i

c áo, h p lí, d% hi u. Bài gi i trình bày logic, ch't ch$.

"n gi n hóa các v n

Luôn ti u k t, t ng k t và kh c sâu tr ng tâm.

Ch ,B ID
Các v n

ng 3 IC NG TIÊU BI,U

XU#T H TH2NG BÀI T P HÓA
trong bài t p hoá

NG H C SINH GI I HÓA H C THPT
i c "ng r t r ng l n, a d ng. Tuy nhiên do khuôn c p nm ts v n tiêu bi u có tác d ng

kh lu n v n có h n, chúng tôi ch( xin nh ng v n

phát tri n ki n th c, nâng cao t duy và rèn luy n k n ng cho h c sinh. ây c)ng là r t hay g'p trong các kì thi h c sinh gi i . LIÊN K3T HÓA H C 3.1.1. V)n 1: Xác ?nh nguyên t d'a vào s hi u nguyên t@. 3.1. C#U T O NGUYÊN T> - H TH2NG TU N HOÀN –

Bài t p m(u 9 t nguyên t, ( kí hi u là R) có t ng s các h t nhân proton, n"tron, electron b*ng 24. a. Vi t kí hi u h t nhân c a nguyên t và g i tên nguyên t b. ," t c u hình electron c a nguyên t, và c a ion R2-. c. Cho bi t trong nguyên t, ó có bao nhiêu obitan có electron chi m gi ? Bài gi i a. T ng s proton, n"tron, electron trong nguyên t, R b*ng 24 nên ta có: 2Z + N = 24 Z = 12 N nên Z <12 2

ó-

(1)

Các nguyên t b n có t( s gi a s n"tron và s proton trong h t nhân: ≤
N ≤ 1,5 Z

t c là O2- 1s2 2s2 2p6 c. R (t c là O) có 5 obitan có electron chi m gi Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m làm c bài t p này.5Z > 24 3.Do ó: N ≤ Z ≤ 1.5.5Z Hay là N ≤Z≤N 1. h c sinh c n n m v ng ki n th c v nguyên t hóa h c – N ≤ 1.5 (2) Thay (2) vào h th c (1): 2Z + 1. Z ng v!. trung hòa i n R và R2- 1s2 2s2 2p4 Ion R2.5Z > 24 Z>7 Ngh a là: 7< Z <12 Tính s kh i A theo b ng sau: Z N = 24 – 2Z A=Z+N 8 8 16 Oxi R t c là O: Z = 16 9 6 15 10 4 14 lo i 11 2 13 b. Trong nguyên t. C u hình electron c a nguyên t. Trong ó có i m m u ch t là t( s bi u th! m i liên quan gi a s n"tron và s proton trong các ng v! b n (tr H): ≤ ây là ki n th c ngoài ch "ng .

Ngoài sách giáo khoa l p 10. ch&ng h n vi c bi n i các bi u th c thu g n mi n tìm ki m nh bài t p trên. . nhi u bài t p trong các ng b t bu c ph i gi i h ph "ng trình nhi u n s ho'c ph i ti n hành bi n lu n thì m i ra . h c sinh có th b sung ki n th c lí thuy t trong sách tham kh o sau ây: Hóa h c vô c . D. D là 180. nhóm. Tìm s proton. Nguyên t. và g i tên t ng nguyên t . Ngoài cách bi n thi h c sinh gi i th c k t qu . Gi s. òi h i h c sinh ph i kh o b sung ki n th c. Hãy xác !nh v! trí các nguyên t e. ng. giáo viên có th ki m tra các ki n th c v c u t o nguyên t. A. A là 16. Bài t p t #ng t Bài 1: T ng s h t proton. là 39. c a ba nguyên t này h u nh không ph n ng v i H2O # i u ki n th d. Bài 2:T ng s h t proton. S hi u c a nguyên t. B là 58. n"tron và electron trong m t nguyên t.(Nhà xu t b n giáo d c c a tác gi Hoàng Nhâm). âm i n.n và s kh i c a các nguyên t. trong nguyên t. !nh lu t tu n hoàn Men êlêep. bán kính nguyên t. là 155. c thêm các tài li u tham . t p 1..). c u hình electron. So sánh t hóa h c. ó trong b ng h th ng tu n hoàn các nguyên ng nguyên t. Y.V ph n k n ng. S h t có mang i n nhi u h"n s h t không mang i n là 33 h t.. trung bình là .Thông qua các bài t p này. n"tron và electron trong m t nguyên t. và h th ng tu n hoàn (thành ph n c u t o nguyên t.. Y b*ng trung bình c ng s hi u c a nguyên t.. chu kì. X và Z.. không có trong sách giáo khoa. c a các nguyên t ó. Vì th các bài t p d ng này có kh n ng t ng h p ki n th c l n.. h c sinh c n thành th o các k n ng toán h c. Vi t c u hình e c a nguyên t.. i y. B. Tìm s p. n"tron và s kh i A c a nguyên t.trình. trong nguyên t. s chênh l ch gi a s kh i v i kh i l không quá 1 "n v!. Bài 3: Ba nguyên t X. Z trong cùng m t chu kì có t ng s hi u nguyên t.

Kh i l M và X thu c ng nguyên t. Hãy xác !nh s kh i c a Y và Z. trong ó s h t mang i n nhi u h"n s h t không mang i n là 54 h t. 3. Vi t c u hình electron c a các ion M2+ . Y. trong ó s n"tron nhi u h"n s electron là 12 h t. Bài 5: Có h p ch t MX3. V)n Bài t p m(u 2: Xác ?nh nguyên t d'a vào n&ng l ng ion hóa . Hãy xác !nh Bài 6: M t h p ch t ion c u t o t ion M2+ và ion X-. Trong 3 lo i h t trên trong ion X. trong ó s h t mang i n nhi u h"n s h t không mang i n là 60. ng v! nào c a hai nguyên t ó. s nhóm. electron) là 140 h t. S kh i c a ion M+ l n h"n s kh i c a ion X2. Trong phân t. b.f. T ng s h t trong ion M+ nhi u h"n ion X2. c. T ng s h t proton. n"tron và electron là 196. Cho bi t: a. Bài 7: M t h p ch t ion c u t o t ion M+ và ion X2-. S kh i c a c a ion M2+ l n h"n s kh i c a ion X. s chu kì. a. Z.là 31 h t. S kh i c a X b*ng trung bình c ng s kh i c a Y và Z.1.nhi u h"n trong ion M3+ là 16.n. X là 136. trong ó s h t mang i n nhi u h"n s h t không mang i n là 44 h t.là 27 h t. a. b. M2X có t ng s h t ( proton. nh ng h p ch t hóa h c có th có gi a M và X. phân nhóm c a M và X trong b ng h th ng tu n hoàn. X-. b. Xác !nh s th t .2. Xác !nh v! trí c a M và X trong b ng h th ng tu n hoàn. So sánh tính baz" c a các hi roxit Bài 4: Bi t t ng s h t c a nguyên t.là 23. Hi u s n"tron c a Y và Z g p hai l n s proton c a hi ro.e) là 186 h t. Trong phân t. n"tron. MX2 có t ng s h t (p. c a X l n h"n c a M là 8. Vi t c u hình electron c a các ion M+ và X2-. nêu tính ch t hóa h c c a các h p ch t ó. Tính s proton và s kh i c a X. Ng i ta bi t nguyên t R có ba ng v! X.

Do ó c n ng ion hóa c a nguyên t. có th tham kh o thêm Hóa h c vô c .Nguyên t Q trong chu kì 3 có các giá tr! n ng l kJ/mol) I1 577 I2 I3 I4 I5 I6 18375 1816 2744 11576 14829 ng ion hóa nh sau (tính theo G i tên nguyên t Q và vi t c u hình electron c a nó. các nguyên t .7 : 31. electron ra kh i nó c n m t n ng l nhân c a s gia t ng nguyên t. t p . khí hi m r t b n v ng. ây là i m m i l c a bài t p òi h i h c sinh gi i quy t c bài t p. s A ( nh ph n 3. kh i M…Nh ng # ây yêu c u tìm nguyên t Q qua n ng l ph i t duy suy ngh theo chi u h I4. v y nguyên t có 3 electron hóa tr!. n ng l . khí hi m. C u hình electron là:1s22s22p63s23p1 Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m . Z= 13). ng r t l n.Khi làm nh ng d ng bài t p nh th này h c sinh c n n m v ng b ng h th ng tu n hoàn.2 : 4. óc nh n xét và phát hi n ra i m m u ch t c a nó ó chính là b b! ánh l c h ng b#i nhi u n ng l bài mà c n chú ý n b n ch t c a v n là nguyên t. trong chu kì 3.1: 25. c k Sách giáo khoa l p 10.1. ng th i c)ng không ng m i.8 T I3 n I4 có b c nh y t ng t. ó là nhôm ( Al. Bài gi i Nh n xét: I1 : I2 : I3 : I4 : I5 : I6 = 1: 3.Có nh v y m i nh n th y t bi n khi chuy n t I3 n I4 là do quá trình tách 1e ra kh i .8 : 20. Nó thu c nhóm IIIA.1) hay qua nguyên t. h c sinh c n có c nh y v t t I3 n tách ng ion hóa cho trong c nguyên s Z.Thông th ng h c sinh hay g'p d ng bài t p xác !nh nguyên t ch a bi t thông qua ng ion hóa. c u trúc electron c a nguyên t.

47. Vi t c u hình electron hóa tr! c a nguyên t.64. I2 cho m/i nguyên t và gi i thích.1. Bi u di%n s phân b electron vào các obitan nguyên t.109 n m. Bài 3: Cho bi t m t s giá tr! n ng l c a Ne.4 mg U238 và 1. 7. c a nguyên tô Qcó 3l p electron và có các giá tr! n ng l hóa nh sau ( kJ/mol): I1 1000 I2 2251 I3 3361 I4 4564 I5 7013 I6 8495 I7 I8 27106 31669 a. M u á ó t n t i ã bao nhiêu n m r i? Bài gi i 3: Xác ?nh niên i d'a vào hóa h c phóng x ng ion hóa th nh t (I1.07. Na.58 ng ion hóa th hai (I2. Q # tr ng thái c" b n.1.(.29 c a Na . H i I2 c a Mg nh th nào so v i các giá tr! trên? Vì sao? 3.51. Xác !nh nguyên t Q. d.(Nhà xu t b n giáo d c c a tác gi Bài t p t #ng t : Bài 1: G i tên nguyên t trong chu kì 3 và vi t c u hình electron c a nguyên t r*ng n ng l I1 1012 I2 1903 ng ion hóa (I) có các giá tr! sau( tính theo kJ/mol) I3 2910 I4 4956 I5 6278 I6 22230 ng ion ó bi t ào ình Th c)… Bài 2: Nguyên t. b. eV): 41.3.14. Vi t c u hình electron nguyên t. V)n Bài t p m(u M t m u á ch a 17. C u t o nguyên t và Liên k t hóa h c .Nhà xu t b n giáo d c c a tác gi Hoàng Nhâm). c a nguyên t Q # tr ng thái c" b n. Bi t chu kì bán rã c a U238 là 4. c. eV) : 5. Hãy gán m/i giá tr! I1. và Mg và m t s n ng l và Ne. 21. Q.45 µg Ph206.

!nh lu t b o toàn s kh i và b o toàn i n tích. N u t i th i i m nghiên cl ng U238 và Pb206 trong m t c u.51. Là m t v n r t thú v! vì nó liên quan gi i quy t n th c t cu c s ng (ngành kh o c h c) và có s k t h p các ki n c bài toán.108 (n m) Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m ây là bài t p xác !nh niên i d a vào hóa h c phóng x .40 t 0. m(chì) l n l kh i l ng uran b! m t i. hóa h c h t nhân: + Các 'c tr ng c a tính phóng x : tính phóng x t nhiên. bài toán trên.10 9 2.68 (µg) T và k= k= 0. ng chì sinh ra hi n t i. h c sinh ph i trang b! cho mình r t nhi u ki n th c v th c v hóa h c. kh i l V y: muran = mchì .097 0. m(uran).303 lg 1.4.303 1. A(chì). muran ≈ 1.51.Ta có liên h : A(uran) m(uran) = A(chì) m(chì) Trong ó A(uran).097 9 t 4. 238 A(uran) = 1. ta có: k = 9 Suy ra t = 2.45.097 t 17.693 = 2.4 2.58.693 0. s kh i c a chì. thành ph n c a tia phóng x .10 lg 1. + .303 lg = lg 1. Cu i cùng trong h c ó là ng v! b n c a chì 82Pb206.10 (a) (b) T (a) và (b). 206 A(chì) t là s kh i c a uran.693 = t 1/2 4. ta thu . toán h c và v t lí h c. ta có h phóng x uran trong ó 92U238 là nguyên t g c c a h này. b*ng ph "ng pháp kh i ph ch&ng h n.693 t = 6.68 + 17.1 .303 .

l ng t ng khí quy n có m t u 'n theo i 14C trong c" th ng.693/k Trong ó: t1/2 là chu kì bán h y.H c sinh có th l p 12. ng 14C còn l i trong xác ch t ta có th xác !nh c kho ng th i gian k t lúc sinh v t này ch t.0% k t lúc tai Âu sau tai n n h t nhân Trecnôb n. ng l c th i gian c n t o ra l ng Pb206 này thì ó c)ng xác !nh niên ng hay i ta còn hay d a vào ng v! 14C ng v! phóng x c a cacbon c t o thành # th i hóa th ch hay c v t. V y t l v t này. th c v t s ng. ng nh nh ng không th c v t ch t. k là h*ng s phân rã phóng x . c thêm sách giáo khoa v t lí l p 12 hay các sách tham kh o v t lí c bài t p ( tính chu kì bán ng ch t còn l i sau ng v! phóng x i là i yêu c u c a bài t p ( tìm l i phóng x b*ng cách s. . Tính th i gian bán h y c a K40. Sau bao lâu ch t ng v! phóng x K40 trong c" th ng ng x "ng. Khi m t ng 14C này gi m ng này d n thoát ra ngoài làm cho l th i gian. d ng c a cacbon thay vì d a vào h phóng x uran (bài 3.2 n m. t c là xác !nh c kho ng th i gian hình thành di ng hóa h c t t c + !nh lu t phân rã phóng x : Th c nghi m xác nh n v m't các quá trình phân rã phóng x + Chu kì bán h y: t1/2 = 0. T s li u này ta tìm là th i gian t n t i c a m u á.4) Bài 1: M t trong nh ng ngu n c" b n c a l i kho ng 7.m u á. nó có chu kì bán h y 30. Ce137 là m t trong nh ng n n x y ra? ng v! b! phát tán m nh nhi u vùng # Châu c này còn l i 1. Bài 2: Xêzi – 137( Ce137) là m t ph n ng trong lò ph n ng h t nhân. bi t r*ng sau 4. thay khi phân h y) ho'c xác !nh niên o ng u tuân theo quy lu t ph n ng m t chi u b c nh t.0%.5 t( n m l ng v! này còn . Bài t p t #ng t : Giáo viên có th ra các bài t p t "ng t b*ng cách: h y khi bi t th i gian t n t i). + Ngoài ra.

1023) . h t kh i : ∆m = 54.47576 vC Hay ∆m = 0. Nh v y ng không úng. ng i ta th y r*ng: kh i l ng c a h t nhân 26Fe54 là 53. V)n Bài t p m(u Nghiên c u vC a.00728.956 ng. Hãy cho bi t 4: Xác ?nh * h t kh i c a h t nhân nguyên t@ 3.108 m/s)2.4.00728 + 28. b.Bài 3: M t m u than c i tìm th y trong m t là ph n còn l i c a m t m u than ã trên thành t c niên ng này. So sánh ta th y hai kh i l !nh lu t b o toàn kh i l ng này khác nhau.(3. Gi ó t o ra các than này vào n m nào? ng c a ng c m t h a s t o ra và dùng i Pô – li – nê – xi – an c t i Haoai có phân h y C14 là 13.11.47576 g/mol và n ng l = 7.4 phân h y trong m t phút tính cho m t gam.00866 = 54.956 = 0. Kh i l 54 26Fe ng v!.43176 .c2 = (0.43176 vC. H a s Bài 4: M t m u than l y t hang i c a m u than ó. thích? Tính n ng l Cho bi t kh i l 1. !nh lu t b o toàn kh i l ng h p này còn úng không? Gi i t là: 1.6 phân h y trong 1 giây tính v i 1 gam cacbon. Bài gi i a.00866.1.53.1.47576 g/mol). Tính kh i l b.1.47576 g/mol 12C hay 0. ng c a h t nhân 26Fe54 theo !nh lu t b o toàn kh i l mFe = mproton + mn"tron = 26.022. ng c a m t n"tron và m t proton ( vC) l n l có 26 proton: 54 .26 = 28 n"tron ng: i v i h h t vi mô. ng c a h t nhân theo !nh lu t b o toàn kh i l ng trong tr ng liên k t h t nhân. ng # Lascaux ( Lascô) t i Pháp có t c d !nh m u than này v$ các tranh phân h y b*ng 2. 10-11 J ng liên k t h t nhân là: ∆E = ∆m.( 1 mol/ 6.

Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m -V n Kh i l này thú v! và quan tr ng b#i nó giúp h c sinh hi u sâu s c v ng trong h v mô và vi mô.Ngoài ph n ki n th c chuyên sâu r t thú v!. rèn luy n c tính c n th n. h c sinh có th tham kh o sách giáo khoa v t lí l p 12 hay C u t o nguyên t và liên k t hóa h c. Tính kh i l c ba d ng ng nguyên t. trung bình c a oxi bi t r*ng trong t nhiên. ng các nucleon m t l . chính xác. tuy nhiên kh i l ng h p này là úng ch t tham gia và s n ph m t o thành thì nó luôn b*ng nhau. !nh lu t b o toàn kh i l và n"tron t o thành h t nhân nguyên t.c2 nên kh i l ng là ∆m ( ng h t ng c a m t h t nhân nguyên t. Tuy nhiên khi các nucleon k t h p v i nhau t o thành h t nhân nguyên t. Bài t p t #ng t Bài 1: a. thì thoát ra m t n ng l th c t c a h t nhân nh h"n t ng kh i l kh i). (Nhà xu t b n giáo d c c a tác gi Th c). Th c t là khi ta cân l ng ng .. oxi t n t i # ng v!: .Xét m t ph n ng trong h v mô: ph n ng phân h y CaCO3 CaCO3 = CaO + CO2 Ph n ng này c n tiêu t n m t n ng l mc2 thì nó s$ b! m t m t kh i l lu t b o toàn kh i l ng trong tr ng là Q. Nh n xét: . c coi là b*ng t ng kh i c a các h t proton ng ∆E = ∆m. Nh v y theo !nh lu t Anhxtanh E = ng này vô cùng nh nên !nh n. .!nh lu t b o toàn kh i l toàn kh i l không l n nên ng i v i h t vi mô không chính xác nh ng !nh lu t b o ng trong ph n ng hóa h c v-n chính xác vì nhi t c a ph n ng hóa h c h t kh i là không áng k . bài t p còn giúp h c sinh chú ý "n v! tính. ào ình gi i quy t bài t p này.

200% b. ng h t nhân l i h"i nh h"n t ng s kh i l t o ra h t nhân ó? Bài 2: H t nhân liti có kh i l c a h t nhân liti? Cho kh i l 3.8 16 O 8 17 O 8 18 O ng c a proton và ng các ng v! 99.4 có th t o liên k t hidro – H…F – có th t o liên k t hidro – H…O – . Hãy tính n ng l ng proton và n"tron l n l t là 1. H2O có momen l 1. Trên th c t .00728 vC.Tính kh i l . 5: Quan h gi. hidroflorua là – 830C th p h"n nhi u so v i nhi t gi i thích vì sao? ( Trích Bài gi i: * Phân t.5. 1. kh i l oxi là nh sau: 16 ng h t nhân có h"i nh h"n t ng s kh i l n"tron t o nên h t nhân. H-F ' µ' ( 4:. Vì v y khi xác !nh b*ng th c nghi m.038% 0. hãy ng là 7. phân t.2003 – B ng A) ng c c. nh ng nhi t nóng ch y c a n nóng ch y c a c á là 00C. kh i g n b*ng nhau (HF 18). H2O 1.84 Debye. V)n Bài t p m(u Phân t. trung bình c a oxi d a vào các d ki n trên.1.9991 vC 17. Bi t 1 vC = 931. HF và phân t. MHF 20. H-O-H ' µ' ( thi HSG qu c gia.5 MeV/c2.4Jt .a c)u trúc phân t@ và tính ch)t c a h p ch)t 4:.762% 0.91 Debye.9991 vC ng c a proton và n"tron ng liên k t riêng ng nguyên t.00866 vC.01601 vC.Vì sao kh i l 16. kh i l O 17 O 18 O 15.99491 vC .

hidro c ng b! phá v nên x y ra hi n t M/i phân t. Vì v y khi un nóng n nhi t không cao l m thì l c Van ng th i m/i ph n liên k t ng nóng ch y. Trong HF r n các phân t. Trong n chi u. H-F liên k t v i nhau nh liên k t hidro t o thành chu/i m t chi u. . nóng ch y càng cao. gi a các chu/i ó liên k t v i nhau b*ng l c Van der Waals y u. der Waals gi a các chu/i ã b! phá v . kh i g n b*ng nhau và c (vì HF momen l u có liên k t hidro khá b n. . càng l n thì nhi t i phân t. kh i l n h"n. g m: l c liên k t hidro. các bài toán thông th ng i ra th ng c !nh m t trong hai y u t ( kh i l ng c a các phân t. càng m nh thì nhi t l c khu ch tán). gi a các phân t. HF khác # hai bên H-F…H-F…H-F. phân t. H2O i không gian 3 i không gian 3 chi u cao h"n. liên k t hidro b n h"n).ây là bài t p liên quan gi a c u trúc và tính ch t v t lí. áng l$ hai ch t r n ó ph i có nhi t nóng ch y ph i cao h"n c a n phân t. H-F ch( t o c 2 liên k t hidro v i 2 phân t. c á m/i phân t. Tuy nhiên. * Gi i thích: M/i phân t.Kh i l nóng ch y càng cao. l c liên k t Van der Waals (l c !nh h c 4 liên k t hidro v i 4 phân t. H-O-H có th t o nóng ch y x p x( nhau. Mu n làm nóng ch y n v is l liên k t v i 4 phân t. ng c c l n h"n.* Nhi t nóng ch y c a các ch t r n v i các m ng l ng phân t. th c t cho th y Tnc (H2O) = 00C > Tnc(HF) = – 830C. H2O khác t o thành m ng l c á c n ph i phá v m ng l ng liên k t hidro nhi u h"n so v i # HF r n do ó òi h i nhi t Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m . L c hút ng. ng. (nút l i là các phân t. H2O khác n*m # 4 (nh c a t di n. Nh n xét: HF và H2O có momen l HF có nhi t ng c c x p x( nhau.L c hút gi a các phân t.) ph thu c vào các y u t : . và l c .

Do ó. a d ng..Bài t p này v a cho th y s phong phú. i u này là m t tình hu ng có v n trên thì còn y u t nào nh h #ng c nó ng l i gi i thích phù h p v i th c nghi m.Sách Hóa h c vô c ( t p 2. liên k t hidro b n bu c h c sinh ph i ào sâu suy ngh n nhi t nóng ch y n a không? Và tìm ra tr l i h"n). ngoài th d a vào c u trúc c a h p ch t ó. v a phát tri n t duy v a rèn luy n k n ng t . và kh n ng ph n ng. h c sinh gi i là v a ào sâu ki n th c. i n c c tiêu chu n còn có th gi i thích tính oxi hóa m nh y u c a h p ch t. Tuy nhiên theo nh nh n xét trong l i gi i trên: HF và H2O có momen l x( nhau. ki n th c ó m t cách thành th o. phân t. nhi t sôi. kh i l n h"n. muôn hình muôn v0 c a hóa h c v a kh&ng !nh tính 'c tr ng quan tr ng c a môn hóa là môn khoa h c th c nghi m. so sánh tính ch t v t lí ( nhi t nóng ch y. . ây là tài li u t này . m i c" s# lí thuy t c xây d ng ph i phù h p v i th c t . có ki n th c v ng ch c ng th i bi t v n d ng và so sánh các ng v liên k t hóa h c. Nh v y bài t p này ã áp ng yêu c u b i d h c c a h c sinh. kh i g n b*ng nhau và r n ó ph i có nhi t c an c (vì HF momen l nóng ch y x p x( nhau. các ch t và tính ch t c a chúng. v l c hút gi a các phân t. . n ng l c nh ng liên k t. H c sinh s$ 't ra câu h i: ngoài hai y u t k i h c ph i am hi u sâu s c c u trúc c a phân t.) tan) c a các ch t. áng l$ hai ch t nóng ch y ph i cao h"n ng c c l n h"n. nhi t ph n ng. h c r t b ích ng th i là ngu n giáo viên có th 't ra các bài t p v v n dành cho h c sinh gi i. 3). Nhà xu t b n giáo d c c a tác gi Hoàng Nhâm c p r t chi ti t v c u trúc phân t. Th c t l i khác v i l i gi i thích ó: Tnc (H2O) = 00C > Tnc(HF) = – 830C. phân t. Ngoài bài t p v m i quan h gi a và tính ch t v t lí c a h p ch t. Ví d nh . d i nhi u góc ng th i m/i bài t p ng d-n h c sinh nhìn nh n v n khác nhau.hút gi a các phân t. HF có nhi t ng c c x p u có liên k t hidro khá b n. giáo viên có th m# r ng 't ra nh ng bài t p v m i quan h gi a c u trúc phân t..

8 a. . Gi i thích s nhi t nh h #ng c a liên k t trong m/i ch t trên sôi và tính tan c a chúng.063g/100g C C 37g/100g 0. Cho bi t ki u liên k t trong m/i h p ch t trên b.08 Hòa tan theo m i t( l i v i s khác nhau v XClx YClx 801 .6 1443 76. Vi t công th c c u t o Lewis c a phân t. nhi t Bài t p v quan h gi a c u trúc phân t. Nhôm clorua khi hoà tan vào m t s dung môi ho'c khi bay h"i # nhi t quá cao thì t n t i # d ng dime (Al2Cl6). .22. nhôm.24 D m'c dù baz" Lewis còn NF3 thì không. nhi t không cao (7000C) dime b! phân li thành v i H. Gi i thích t i sao nhôm clorua # tr ng thái r n d-n i n t t h"n tr ng thái nóng ch y. Amoniac tác d ng nh m t ng c c c a NH3 = 1. Mô t c u trúc hình h c c a các phân t. ki u liên k t trong m/i phân t. dime và monome. và kh n ng ph n ng c a h p ch t Bài 4: D a vào c u trúc gi i thích t i sao các axit th mu i c a nó? Bài 5: Dùng c u trúc c a ion SO32gi i thích kh n ng ph n ng: 2Na2SO3 + O2 → 2Na2SO4 và Na2SO3 + S → Na2S2O3 . Cho bi t ki u lai hoá c a nguyên t. Hãy gi i thích? monome (AlCl3). Bài 3: Các d ki n sau ây là Nhi t nóng ch y 0 i v i các h p ch t XClx và YCly Nhi t sôi 0 tan trong n c tan trong benzen 0.46D l n h"n nhi u so âm i n c a c a F l n h"n nhi u so ng c c c a NF3 = 0. và tính ch t v t lí c a h p ch t Bài 1: i m sôi c a NF3 = -1290C còn c a NH3 = -330C. ó. Momen l v i momen l Bài 2: 1. 2. ng có tính oxi hóa m nh h"n nóng ch y.Bài t p t #ng t Bài t p v quan h gi a c u trúc phân t.

gi i thích? 1: Tính nhi t c a ph n ng 3. iot l n l ng liên k t c a BF3 là 646 kJ/mol còn c a NF3 ch( có 280kJ/mol. clo. 192 ng liên k t. gi i thích? ng liên k t c a flo. và n ng l Bài 6: Cho n ng l Bài 7: N ng l kJ. 154 kJ. Gi i Bài t p v quan h gi a c u trúc phân t. 143 kJ.4kJ/mol (∆H4) t cháy propen. Dùng c u trúc 3. Nhi t t o thành propen Bài gi i a.Bài t p v quan h gi a c u trúc phân t. LÍ THUY3T V PH7N -NG HÓA H C Hãy tính: a. V)n Bài t p m(u Cho xiclopropan → propen có ∆H1 = -32. Nh n xét v chi u bi n thiên c a n ng l thích s khác bi t v n ng l ng liên k t này.1 kJ/mol (∆H2) t cháy hi ro là – 286.9kJ/mol Nhi t Nhi t Nhi t t cháy than chì là – 394.5O2 → 3CO2 + 3H2O ∆H5 = ? Ph "ng trình này CH2=CH – CH3 c t h p t các quá trình sau: # ∆H1) . Nhi t b.3 kJ/mol (∆H3) t cháy xiclopropan là – 2094.2. brom.1. và nhi t ph n ng Bài 8: Cho bi t ph n ng nh! h p NO2 thành N2O4 là ph n ng t a nhi t hay thu nhi t. Cách 1: Ph "ng pháp t h p cân b*ng Ph "ng trình c n tính là: CH2=CH – CH3 + 4.2. Nhi t t o thành xiclopropan c. ng liên k t c a h p ch t t là: 159 kJ.

hoàn toàn không ph thu c vào .5 kJ/mol b. nhi t t cháy propen ∆H5 = .3) – (.( 3CO2 + 3H2O (∆H4) c ph "ng trình c n tính có C ng hai ph "ng trình này ta ∆H5 = ∆H4 ∆H1 V y.3 kJ/mol Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m . T "ng t nhi t t o thành propen là: ∆H7 = 3∆H2 + 3∆H3 .∆H5 = 20.4 -(.2 kJ/mol c.5 kJ/mol H1 +O2 Cách 2: Dùng chu trình kín ( !nh lu t Hess) H3C CH CH2 H4 +O2 H5 = ? CO2 + H2O a vào chu trình kín.9) = -2061.2094.∆H4 V y. bài t p c ng c l i cho h c sinh các v n ng. c n l u ý ch t xoay quanh nhi t ph n n !nh lu t c" b n ( !nh lu t Hess) c a nhi t hóa h c: ng ph n ng.32. cách gi i 2.286. ∆H6 = 3(-394.1) + 3(.2094. .V m't ki n th c. Hi u ng nhi t c a ph n ng hóa h c ch ph thu c vào b n ch t và tr ng thái c a các u và cu i. T "ng t : 3 x C + O2 3 x H2 + 1/2O2 3CO2 + 3H2O C ng ba ph "ng trình trên ta 3C + 3H2 CO2 H2O ( ∆H2 ∆H3 ∆H4 c ph "ng trình c n tính: ∆H6 = 3∆H2 + 3∆H3 .4) = 53. ta có: ∆H4= ∆H5 + ∆H1 Hay ∆H5 = ∆H4 ∆H1 = -2061.

xác !nh nhi t ph n + Dùng nhi t sinh (nhi t hình thành). Bi t nhi t t o thành t "ng ng c a C2H2 và C2H6 t "ng ng là + 227 và – 84.. Bài t p t #ng t Bài 1: Tính ∆H c a ph n ng: C2H2 (k) + 2H2 (k) → C2H6 (k) Theo hai cách sau ây: a. các tác gi Nguy%n Duy Ái – Nguy%n Tinh Dung – Tr n Thành Hu .8 kJ/mol. ..Thông qua bài t p. (Nhà xu t b n Giáo d c c a tác gi Nguy%n ch n l c c a hóa h c (Nhà xu t b n Giáo d c.Tr n Qu c S"n – Nguy%n V n Tòng). 376. C – H. ∆H = ? . C ≡ C t "ng ng là: 436. t p 2. T l ó giáo viên có th so n ra nhi u bài t p khác cho h c sinh gi i. C – C. + Dùng nhi t cháy (thiêu nhi t). b. h c sinh có th xem thêm tài 'ng Tr n Phách).. d ng thành th o chu trình kín (cách 2). (Nhà xu t b n Giáo d c c a tác gi M ts v n Nhi t ông l c h c hóa h c. D a vào nhi t t o thành. tìm hi u k các ki n th c v nhi t li u Hóa c s .. ng m ng tinh th ion. Hóa líình Hu ). D a vào n ng l ng liên k t. So sánh hai k t qu . Bi t : Nhi t hình thành chu n c a metan là – 74. 414.V m't k n ng. 812. Bi t n ng l ng liên k t (kJ/mol) c a các liên k t H – H. Bài 2: Xác !nh n ng l ng liên k t trung bình m t liên k t C – H trong metan. hóa h c. giáo viên m# r ng cho h c sinh 4 cách ng: + Dùng n ng l + Dùng n ng l ng l ng liên k t (n ng l ng phân li). bài toán có th gi i quy t m t cách d% dàng n u h c sinh n m v ng ph "ng pháp t h p cân b*ng (cách 1) và s...7 kJ/mol. Ví d : tính n ng ng l ng liên k t hay n ng l ng m ng tinh th ion b*ng ph "ng pháp tính nhi t ng l c hóa h c.

40/mol ∆H3 = .112.Nhi t th ng hoa c a than chì là 716.5 O2 3CO2 + 2AlCl3 COCl2 Al2O3 ∆H1 = .286kJ/mol 4N2 + 3H2O N2H4 + H2O N2H4 + H2O H2O Bài 3: Cho các s li u nhi t 2NH3 + 3NO2 N2O + 3H2 2NH3 + 0. khi .7 kJ/mol.317kJ/mol ∆H3 = . N ng l Tính n ng l ng hóa h c c tàng tr trong các liên k t hóa h c c a các ch t và t cháy.5 O2 H2 + 0. Bài 4: Xác !nh nhi t hình thành 1 mol AlCl3 khi bi t: Al2O3 + 3COCl2 (k) CO + Cl2 2Al + 1.20/mol Bài 5: Tính hi u ng nhi t c a hai ph n ng sau: 2NH3 + 3/2O2 → N2 + 3H2O (1) 2NH3 + 5/2NO → 2NO + 3H2O (2) So sánh kh n ng c a hai ph n ng. gi i thích vì sao ph n ng (2) c n có xúc tác. Cho n ng l kJ/mol Bài 6: a. N2O và NH3.24kJ/mol ∆H2 = .143kJ/mol ∆H4 = . H2 là 436 kJ/mol. ng c a m t s ph n ng sau # 2980K: ∆H1 = . t cháy 114g iso octan là m t thành ph n c a c gi i phóng ra d x ng. Cho bi t: Liên k t C – C n ng l C – H n ng l ng 347 kJ/mol liên k t ng 414 kJ/mol liên k t i d ng nhi t khi ng liên k t c a: NH3 1161 O2 493 N2 942 H 2O 919 NO 627 ng t a ra theo kJ.1668. N ng l ng phân li phân t.1011kJ/mol ∆H2 = .232.5 O2 Hãy tính nhi t t o thành c a N2H4.

V)n 2: Áp d ng hàm nhi t *ng cho các phép tính cân bAng hóa h c trong dung d?ch i n li .51 ∆H0 th ng hoa C (r) b*ng 716.mol-1 : ∆H0 t cháy C3H4O b*ng – 1628.a lên m't tr ng. Bài 7: Acrolein (pro-2-enal) có công th c CH2 = CH – CH = O. 3. Hãy ch ng t r*ng hi razin là ch t giàu n ng l b*ng oxi: N2H4(aq) + O2 (k) → N2 (k) + 2H2O (l) Cho bi t:Nhi t t o thành ∆Htt c a hi razin là + 149.52 ∆H0 hóa h"i C3H4O b*ng 20.2kJ/mol-1 Nhi t t o thành ∆Htt c a n # tr ng thái l ng.C = O n ng l O – H n ng l b.7 b.13 kJ/mol-1.5 t n hi razin (ch t kh.mol-1 436 C–C 345 C=C 615 C=O 743 C–H 415 ng liên k t O=O 498 c là – 273. Tính nhi t t o thành chu n c a nó # 250C khi bi t các tr! s n ng l H–H kJ. ng t n tetraoxit init" (ch t oxi hóa) làm nhiên li u. Tính nhi t t o thành chu n c a nó # 250C bi t : ∆H0 # 2980K theo kJ.2. a. # 250C và 100 kPa nó c. ng 741 kJ/mol liên k t ng 464 kJ/mol liên k t i ta ã dùng t i 4. So sánh k t qu c a hai ph n trên và gi i thích.83 ∆H0 sinh CO2 (k) b*ng – 393.) và 3 ng qua ph n ng oxi hóa hi razin phóng tên l.9 ∆H0 sinh H2O (l) b*ng – 285.2.

298 = .96 J/mol .∆S0298(p ) ∆G0298(p ) = 84400 – 298.aq) là nhi t t o thành chu n c a Ag+(aq) và Br-(aq) ∆H0298(p ) = 105. 98J/mol .37 (kJ/mol) ∆H0298(p ) = + 84.Bài t p m(u Bi t r*ng AgBr (r) có nhi t t o thành chu n ∆H0s.96 lnTt = .mol) ∆S0298(p ) = + 47.1 (J/K.8.S0(AgBr) ∆S0298(p ) = 72.1.37kJ/mol và S0298= 107.10-13 .aq) .298 (aq) + ∆H0s.55 + 100.4 kJ/mol= + 84400J/mol ∆S0298(p ) = S0(Ag+.58 – 121.298 (Br-.∆H0s.Tính ∆G0298 c a ph n ng: ∆G0298(p ) = ∆H0(p ) – T.r) Trong ó.aq) và ∆H0s.98(J/mol) ∆G0298(p ) = 70101.298(AgBr .298= -100.aq) + S0 (Br-.mol. Bài gi i Xét ph n ng: AgBr (r) Ag+(aq) + Br-(aq) H*ng s cân b*ng c a ph n ng này chính là tích s tan c a AgBr: ∆H0298(p ) = ∆H0s.1J/K.4 – 107. ∆H0s.68 + 82.314.295 Tích s tan c a AgBr # 2980K là: Tt = 5.298 (Ag+.298 (aq) .47. Tính tích s tan Tt c a AgBr # 2980K.28.Áp d ng ph "ng trình &ng nhi t VanHoff: lnTt = − ∆G 0 (pu) RT 70101.

.2. bài t p này có il ng nhi t ng cho các phép tính cân b*ng hóa h c trong dung d!ch i n li Hay nói cách khác là có s liên h gi a h*ng s cân b*ng và các gi i quy t bài toán. tác gi Nguy%n Duy Ái – Nguy%n Tinh Dung – Tr n Thành Hu . và các ó.Tr n Qu c S"n – Nguy%n V n Tòng). Xác !nh chi u x y ra c a các qúa trình sau: Ag+(dd) + N3-(dd) 5 AgN3(r) K+(dd) + N3-(dd) 5 KN3(r) 2.t p 2. th i gian h c sinh có th l a ch n sách Bài t p t #ng t Bài 1: Cho các s li u sau # 298K: Ag+(dd) 4Gott(kJ.Các bài toán v nhi t ph n ng và nguyên lí th nh t c a nhi t xoay quanh v n tính nhi t ph n ng nh s v n d ng các hàm nhi t ng.1. h c sinh không ch( c n ph i n m k các ki n th c v nhi t il ng nhi t ng ng th i hình thành c các bi u th c bi u th! quan h ph n ng và cân b*ng hóa h c mà c n ph i hi u rõ s liên quan gi a h*ng s cân b*ng sách Tài li u giáo khoa chuyên hóa h c..t p 2. 3. H i ph n ng gì x y ra khi mu i KN3 tác d ng v i HCl 'c.Các v n Phách). Các Nguy%n ình Hu ) và Hóa c s . 1. Bài 2: Cho ph n ng # 250C: . tác gi Nguy%n Duy Ái – ào H u Vinh) và M t s v n ch n l c c a hóa h c. . ( Nhà xu t b n giáo d c.Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m . Tùy theo kh n ng. Tính tích s tan c a ch t i n li ít tan. v hóa lí c trình bày r t y trong các sách hóa lí (c a tác gi 'ng Tr n i h c nên c vi t r t chi ti t. (Nhà xu t b n giáo d c.mol-1) 77 N3-(dd) 348 K+(dd) -283 AgN3(r) 378 KN3(r) 77 c phù h p v i mình.. (Nhà xu t b n Giáo d c c a tác gi ây là các tài li u dành cho sinh viên ng l c h c th ng ã trình bày # ph n 3. dành cho h c sinh ph thông chuyên hóa.

s-1 ) 1.015 -1 Bi t ∆G0sinh c a các ion Cu2+(aq) và Cu+(aq) l n l Bài 4: T th c nghi m và các !nh lu t nhi t ây: ∆H0298.2. 3.3951 204.50 (µmol.0 -285.50 ng h c ph n ng này nh sau: T c phân h y Hb ( µmol.49kJ/mol và 49.mol-1) H2(k) O2(k) H2O (l) 0. ng l c hóa h c thu S0298(J.3.mol-1. V)n Bài t p m(u Khí CO gây c s li u sau ) Hãy tinh K c a ph n ng: 3: Xác ?nh b/c và t c * ph n ng hóa h c c vì tác d ng v i hemoglobin (Hb) c a máu theo ph "ng trình: 3 CO + 4 Hb → Hb4 (CO)3 (*) S li u th c nghi m t i 200C và N ng CO 1.HCO3d!ch n c. 130.98kJ/mol. l-1 . t là 65. sinh(kJ. H+(aq) + CO32-(aq) i n li KA c a HCO3.8409 70.trong dung ng chu n c a t bào D a vào các tr! s ∆G0sinh trong b ng hãy tính h*ng s Bài 3: Tính h*ng s cân b*ng KC c a ph n ng sau và s c i n i n hóa làm vi c trên ph n ng ó: Cu2+(aq) + Cu(r) T 2Cu+(aq) ó nh n xét v chi u ph n ng # i u ki n chu n.5567 2H2(k) + O2(k) → 2H2O (l) Nh n xét kh n ng x y ra ph n ng ó. l-1) Hb 2.0 0.05 .

30.67)y = 1.50 ) x . l-1 . Ghi chú : Vì ã ghi rõ ″ t c V y ta có liên h : vp Thí nghi m s = 1/4 vphân h (µmol.50 ph n ng T c 1.50 2.05 1. ta có th bi u th! t c = 1/4 vphân h y Hb phân h y Hb.50 2. ( 2.75 /1.60) x = 1.50 ) x .50 4.75 2.50 ) y = 2.20 ( u theo µmol.50 2.00 / 2.50 / 2. theo CO là y.50 2. ( 2.60 Do ó ph "ng trình .67) y = 1.00 ph n ng khi n ng 1.50 / 2.50 Hãy tính t c 2.50 ) y = 1 × ( 1.67 ( 1.2.75 2. ) c a ph n ng: (1) ph n ng trên theo t c (2) phân h y Hb» nên không c n dùng d u y Hb Kí hi u b c riêng ph n c a ph n ng theo ch t Hb là x.s-1 ) xác !nh x và y trong ph "ng trình (3): y = 1 x = 1 = ( 2.50 4.75 . ta có ph "ng trình vp ngh a là: vp ng h c ( !nh lu t t c = k C xHbC yCO Theo !nh ngh a.80 / 1.05 = ( 4.l-1) t i 200C.80 phân h y Hb (µmol. l-1) Hb 2. Bài gi i Tr c h t ta ph i xác !nh c b c c a ph n ng. ng h c ( !nh lu t t c ) c a ph n ng: ( 1. Hb là 3.00 = k C x HbC yCO (3) c là: Theo th t trên xu ng ta ghi s các s li u thí nghi m thu N ng CO 1 2 3 Ta xét các t( s t c * * v2/ v1 v3/ v2 1.80 CO là 1.50 / 1.

07 (µmol.vptính h*ng s t c = k CHbCCO (4) (5) a ph n ng k . kh o sau ây: Hóa c s . sáng t o khi thi t l p bi u th c t c ph n ng c n tìm thông qua m t t c . t p 2.20 = 0. h c sinh c n có m t ki n i các bi u th c toán h c m t th c v ng ch c v t c cách thành th o.C" s# lí thuy t v M ts v n Tòng. ph n ng (*) mà ch( phân h y Hb.( Nhà xu t b n Giáo d c c a tác gi ch n l c c a hóa h c.Tr n Qu c S"n – Nguy%n V n ng hóa h c và xúc tác. ho'c l y s li u c a 1 trong 3 thí nghi m # b ng trên. c trình bày r t chi ti t trong các tài li u tham 'ng Tr n Phách). l-1 . ng hóa h c ph n ng khác.30 × 3. Bài t p t #ng t .50 × 1.07 × 1./ CHbCCO Tính gía tr! k trung bình t 3 thí nghi m # b ng trên. t (4) ta có: k = vp.V m't k n ng: Rèn luy n k n ng tính toán. ta tính c k: 1.50 a gía tr! c a k v a tính (4) tính vp : vp = 0.t p 2. .. (Nhà xu t b n giáo d c.( Nhà xu t b n Giáo d c c a các tác gi Nguy%n Kim Thanh – Nguy%n ình Hu ).2912 (µmol.V m't ki n th c: theo t c vphân h cho các giá tr! t c y Hb c.V m't t duy: Rèn luy n t duy linh ho t.s-1) 4 × 2. n ng các ch t mà bài ã cho vào ph "ng trình i m m u ch t c a bài toán là ta ph i tính t c bài không cho các giá tr! t c Do ó làm ph n ng (*) = 1/4 phân h y Hb vì = kC x y HbC CO. T c là ta ph i xác !nh bi u th c liên h vp ph n ng c bài toán. ch&ng h n l y s li u c a thí nghi m s 1 vào ph "ng trình (5)... l-1 . bi n .s-1) Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m .05 k = = 0. các tác gi Nguy%n Duy Ái – Nguy%n Tinh Dung – Tr n Thành Hu .

10-4 4NO2 + O2 # T0K v i các k t qu th c nghi m.6 13. Thí nghi m 2 0.s-1 0.2. u các khí nh sau: ng h c c a ph n ng : 2NO + 2H2 → N2 + H2O u c a ph n ng ph thu c áp su t T c u ( atm.170 Bài 2: Cho ph n ng 2N2O5 N ng T c N2O5 (mol.l-1.39.l-1.10-3 Thí nghi m 3 0.Bài 1:Xác !nh b c ph n ng và h*ng s t c ng: 2NO + Cl2 → 2NOCl D a theo k t qu thí nghi m nh sau: TN N0 TN 1 TN 2 TN 3 ph n ng # pha khí ( 3000K) c a ph n [NO] [Cl2] T c mol.2 0.020 2.6 i theo th i gian nh sau: 6.010 0.9 65050. 7000C.1 0.10-4 0.l-) Thí nghi m 1 phân h y (mol. "n v! c a h*ng s t c . t c Áp su t NO 0.5 54386.25 H2 0.6 a.0048 0. Hãy ch ng t ph n ng là b c nh t b.0 Bài 4: V i ph n ng: CH3COCH3 → C2H4 + CO + H2 19.0024 0.340 2.3. Xác !nh b c ph n ng và tính h*ng s t c Áp su t c a h bi n t( phút) P(N/m3) 0 41589.s-1)1.10-4 0. Tính h*ng s t c ph n ng # nhi t thí nghi m (V = const) .4 74914.010 0.78.680 5.10-3 Hãy vi t bi u th c t c Bài 3: Nghiên c u .phút-1) 0.020 9.5 0.10-3 0.5 0.6.010 1.2 u (atm) ph n ng và xác !nh b c ph n ng.0012 .020 0.55.

Tính xem có bao nhiêu ph n tr m ban chuy n thành NH3 n u ph n ng v k t qu .Bài 5: Xét ph n ng : aM + bN → MaNb trong ó a và b là s phân t. 1000 atm và cho nh n xét ( Trích thi HSG TP. !nh hóa tr! c a M.5 1 1 ? 2 0. V)n c a M và N hay không? !nh các h s h p th c.120 0.030 0.5 1 0. T b ng k t qu trên hãy xét xem v n t c bi n s n ng b.5 1 2 1. c a ch t M và N.10-5 atm-2. c ph n ng.2.50.540 ? V nt c u(mol/l.4. c. t u có ph i là m t hàm s theo các i v i M. 3. N và iv i ó suy ra b c c a ph n ng ng ch)t tham gia ph n ng sau khi h tr ng thái cân bAng t t1i Bài t p m(u 1 H*ng s cân b*ng c a ph n ng i u ch amoniac: N2 + 3H2 2NH3 u ( N2 + 3H2) ã c th c hi n # 500 atm. !nh các ch/ tr ng c a b ng (có d u ?) 4: Tính l d.5 u (mol/l) N 0.s) a.5 0.015 0. Ng i ta o Thí nghi m c các k t qu nh sau: N ng M 1 2 3 4 5 6 0. Gi s.HCM – 1997) # 5000C b*ng 1.060 0. N có hóa tr! 2. .

p H 2 # ph "ng trình (4) và (5) vào ph "ng trình (1).26 p NH 3 + 315 = 0 (7) ( khi p = 500 atm) 1.10-3 p .2.p NH ) Thay p N2 .10-3 2 NH 3 Hay 1.10-5 27 4 (p .26.5.5.Bài gi i p2 3 NH p N2 p 3 H2 = 1.26.103 = 0 NH 3 (8) T (7) → p = 500 atm→ p = 152 atm = 424 atm 2NH3 2a mol 2a T (8) → p = 1000 atm→ p N2 + S mol ban u: S mol ph n ng: NH 3 3H2 1 mol 3 mol a mol 3a mol S mol sau ph n ng: 1 – a 3 – 3a .10-3 p 2 NH 3 .26.25 p NH 3 + 1. ta = 1.26.3.p NH3 ) 2 = 1.p NH 3 ) 4 3 p N2 = 4 pH2 = 3 (p . 10-5 (1) (2) (3) (4) (5) c: p H2 = 3 p N p N2 + 2 p H2 + p NH3 = p 1 (p .p NH3 ) 256 p2 3 NH (6) p NH3 (p .

2 atm K2 K1 K2 2 1 mol C và 1.56 atm G i x là s mol C và y là s mol Fe ã tham gia ph n ng.5955 4 .2 mol CO2. (2) : C + CO2 Fe + CO2 2CO FeO + CO (1) (2) . Trong m t bình kín chân không dung tích 20 lít # 10000K ta t t i tr ng thái cân b*ng.2a 500 424 2a ' = → a’ = 0.4662 chi m 46.25 a vào 1 mol Fe.2a 1000 Thành ph n % c a h/n h p ban .62 % 4 4a ' . Theo các ph n ng (1). Tính s mol Fe và C ã tham gia ph n ng sau khi h PCO = PCO 2 = = 2.1000 atm: = a’ = 0.500atm: u: 4a = a = 0.5955 4 Nh v y t ng áp su t làm cân b*ng chuy n d!ch theo chi u thu n chi u làm gi m áp su t Bài t p m(u 2 . Bài gi i Tr c h t c n tính K1 = 3.2a 152 = → a = 0.4662 4 . nhi t 10000K có các cân b*ng: C + CO2 Fe + CO2 2CO v i K1 = 4 FeO + CO v i K2 = 1.

76. . làm chúng h c sinh c n n m v ng các bi u .205 mol M't khác nCO = T PCO . Tính hàm l atm.2 –x – y Nh v y t ng s mol các khí trong bình t ng n = 2x + y + 1. lí các phép tính. bi t áp su t chung c a h là 1.Các bài toán trên c ng .2 + x Vì t ng áp su t P = PCO + PCO = 3.0.1000 rút ra x = 0.H c sinh có th là # ch/ có c k t qu . th c tính h*ng s cân b*ng.2 + x = 5. tình n hai cân b*ng bu c h c sinh ph i khéo léo khi tính toán b n Giáo d c c a tác gi Bài t p t #ng t Bài 1: Cân b*ng c a ph n ng kh.2 – x – y = 1.20 = 1..2 + 2.V 3.780 mol RT 0. CO2 b*ng C: C + CO2 a. .Thì s mol CO = 2x + y còn s mol CO2 = 1. ng khí CO trong h/n h p cân b*ng. i ra c ph "ng trình b c 2. rèn luy n cho h c sinh t duy linh ho t khi x. c thêm tài li u tham kh o lí thuy t: Hóa c s . bài m-u 1.370 mol Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m r t hay c p trong các thi h c sinh gi i.V m't t duy– k n ng.t p 2. cái khó là bi n hu ng có v n ra .5 .2.1000 ó ta có: y = 0.20 = = 0.780 – 2. bài m-u 2.082.205 = 0..56 = 5. có hàm l ng CO b*ng 50% v th tích thì áp su t chung là bao nhiêu? CO x y ra # 1090K v i h*ng s cân b*ng KP = 10.76 atm 2 Nên theo công th c PV = nRT ta có: n = 1.ây là m t v n c các ki n th c v cân b*ng hóa h c.405 0. b.082.( Nhà xu t 'ng Tr n Phách).

V)n I N LI C.4 lít 3. Tính s mol các ch t có trong bình khi ph n ng ph n c a các khí không thay Bài 4: . Hãy tính thành ph n c a h lúc cân b*ng.3.0 2SO3 b*ng 3.3. b. CO2. 8200C có các ph n ng sau v i h*ng s cân b*ng t "ng ng: CaCO3 (r) C(r) + CO2 lít gi # 8200C.2 2CO(k) K2 = 2. 8200C có các cân b*ng : C(r) + CO2 (k) H2 (k) + CO2 (k) 2CO (k) K1 = 0.Bài 2: .8 V.23 V H*ngs b n β Ag ( NH3 )+ =107. E O2 / H 2O = 1. H2. Bài 3: .1 atm. Bài t p m(u Gi i thích vì sao Ag không tan trong dung d!ch (NH3 + NH4Cl) nh ng l i tan d%dàng trong dung d!ch ó khi có m't O2 không khí? 0 0 Cho: E Ag + / Ag = 0. 10000K h*ng s cân b*ng KP c a ph n ng 2SO2 + O2 1 atm và áp su t lúc cân b*ng c a O2 b*ng 0. S phân h y CaCO3 s$ hoàn toàn khi th tích bình b*ng bao nhiêu( áp su t riêng K t qu này có phù h p v i nguyên lí Le Chaterlier không? H2O(h) + CO(k) K2 = 1 c gi # 8200C. DUNG DBCH – S 3. 1: ánh giá bán ?nh l ng chi u h 1ng và m c * x y ra các ph n ng trong dung d?ch các ch)t i n li.24 2 .5 atm-1 . cho vào bình 1 mol m/i ch t M t bình chân không dung tích 22.1.26và K NH 4+ =10-9.5 i).4 n tr ng thái cân b*ng. t CaO(r) + CO2 (k) K1 = 0. a. Tính áp su t riêng lúc cân b*ng c a SO2 và SO3 n u áp su t chung c a h b*ng L y h/n h p g m 1 mol CaCO3 và 1 mol C cho vào bình chân không có th tích 22.

) b*ng nh ng tính toán c th . m't khác NH3 ng h p này ch( t o ph c v i ion Ag+ ch không t o ph c v i kim lo i Ag. 23 0 .Bài gi i Khi không có m't oxi không khí. 059 K2 = K NH 4+ β Ag ( NH ) + 3 2 T h p các ph "ng trình trên l i.t p 2.1. tác gi Nguy%n Duy Ái – Nguy%n Tinh Dung – Tr n ..(β)4 = 1021...H c sinh có th . ánh giá bán !nh l ng chi u h il ng và m c x y ra các ph n ng trong dung i n c c. s t o ph c.(K3)4.V m't k n ng: giúp h c sinh s.23 r t l n nên Ag tan d% dàng.39 = 10-13. (K2)4. h*ng s b n c a ph c. ta 4Ag + 4 NH4+ + 4NH3 + O2 4 Ag(NH3)2+ + 2H2O có K = K1.. (Nhà xu t b n giáo d c.Nh ng bài t p này có th gi i thích các hi n t ng trong dung d!ch i n li (s tan. th bi u th c liên h gi a h*ng s cân b*ng và th . d!ch các ch t i n li ta dùng các ng h*ng s cân b*ng. Vì th nó có tính ng d ng th i nâng ki n th c c a h c sinh lên m t m c cao h"n. Vì th thông qua bài t p i n c c.00V < E Ag+ / Ag = 2H 2H2O Ag+ NH3 + H+ Ag(NH3)2+ (1) (2) (3) (4) c: K1 = 10 4.8 0 . 059 = 1083.80V Khi có m't oxi không khí: O2 + 4H + 4e 2 x Ag – e 3 x NH4+ 4 x Ag+ + 2NH3 + Ag → Ag+ . thi u ch t oxi hóa H+ ( do NH4+ phân li ra) không th oxi hóa 0. Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m .56 K3 = 10 −0 . d ng thành th o ph "ng pháp t h p cân b*ng. ch n l c c a hóa c ng c cho h c sinh các khái ni m v tích s tan. s ng k t t a. Trong tr 0 c Ag. vì E 0 + / H 2 = 0. c thêm ph n lí thuy t trong M t s v n h c.

36 ánh giá h*ng s cân b*ng: a. Kb n c a ph c Ag(NH3)2+ là 1. Cr2O72.108 Bài 5: Tính h*ng s cân b*ng c a ph n ng hòa tan Mg(OH)2 b*ng NH4Cl. E 0 / H 2 S = 0. Hãy rút ra k t lu n t h*ng s tính c.. Ka2(H2S) = 10-13 E 0 2O2 / H 2O = 1.0.+ H3O+ Cr2O72.14 V H S Bài 4: Có th hòa tan 0. Cho Tt(Mg(OH)2) = 1.+ H2O 2HCrO4Tích s ion c a n CrO42. Bài 6: H i Ni có kh..Thành Hu .8. c Fe2+ thành Fe hay không trong: . nh ng ch( làm k t t a Hãy làm sáng t Cho bi t: Tích s tan c a Al(OH)3 là 5.10−33. K NH + 4 = 10-9. i ta có th làm k t t a hoàn toàn ion Al3+ trong dung c m t ph n ion Mg2+ trong dung Bài t p t #ng t Bài 1: B*ng dung d!ch NH3. các sách hóa phân tích vi t cho sinh viên i h c c a tác gi Nguy%n Th c Cát hay Nguy%n Tinh Dung . Ka1(H2S) = 10-7.10−5.8.01 mol AgCl trong 100ml dung d!ch NH3 1M?Bi t Tt(AgCl) = 1.10-14 HCrO4. thi HSG qu c gia – 2005 – B ng A) c c a Cr(VI): pK1 = 6.+ H2O thi Olympic hóa h c qu c t l n th 28. tích s tan c a Mg(OH)2 là 4. h*ng s phân ly baz" c a NH3 là 1. CrO42.+ H2O c là KW = 1. ( Trích Bài 2: Cho các cân b*ng trong dung d!ch n HCrO4.+ 2OH( Câu 1-4 Bài 3: Ch ng minh r*ng: CuS có th tan Cho: Tt(CuS) = 10-35.+ OH2 CrO42.25.Tr n Qu c S"n – Nguy%n V n Tòng).77 V.10-10. ng d!ch n d!ch n c # d ng hydroxit. Moscow.50 pK2 = -1.+ H2O b.10−12. 1996) c trong dung d!ch HCl có hòa tan H2O2. i u nói trên b*ng các phép tính c th .10-11. c # d ng hydroxit.

23 V. thi HSG qu c gia – 2004 – B ng B) Xét th t xu t hi n các k t t a: b t u có BaCrO4 ↓ : C CrO 2 − > 4 K s ( BaCrO 4 ) C Ba 2 + (1) b t u có Ag2CrO4 ↓ : C CrO 2 − > 4 K s ( Ag 2CrO 4 ) C 2 Ag + (2) .. K = 10-17. h*ng s b n c a Ni(NH3)62+=108. Khi có NH3 d ? Cho E Ni 2 + / Ni = -0. ( Trích Bài gi i a.2. n d .270 M vào 100.012 M.0 ml dung d!ch A.060 M và AgNO3 0. E Fe 2 + / Fe = -0. 0 b. Thêm t ng gi t K2CrO4 vào dung d!ch A cho x y ra? b. Hi n t ng: Có k t t a BaCrO4 và Ag2CrO4.3.+ OH . V)n Bài t p m(u Dung d!ch A g m Ba(NO3)2 0.b*ng 6.50.0 ml K2CrO4 0.4 3. Môi tr 0 ng axit. Tính n ng các ion trong h/n h p thu c. Có hi n t ng gì 2: K t t a phân o n Cho: BaCrO4↓ + H2O Ag2CrO4 + H2O Ba2+ + HCrO4.50 pKa c a HCrO4.44 V Tích s tan c a Fe(OH)2 = 10-15.+ OH ..a. K = 10-19.43 2Ag+ + HCrO4. Thêm 50. a.

43.50.060 10 − 12 > = 6 .10−9 M 0.+ OH – 10−19. vì v y s$ có hi n t ng k t t a vàng c a BaCrO4 xu t hi n tr c m t ít.10−6.tính tích s tan Ks c n t h p cân b*ng : BaCrO4 ↓ H2O CrO42.96.50 HCrO4. 10 − 9 M 2 ( 0 .K a 10−17.94 .93 −14 Kw 10 Suy ra K s1 = Ag2CrO4 ↓ H2O CrO42+ H+ 2 Ag + + H + + OH HCrO42 Ag + + CrO42- Ks2 Kw Ka-1 Ag2CrO4 ↓ + H2O Có K = 10-19. sau ó n k t t a vàng nâu c a Ag2CrO4 .+ OH - H + + OH HCrO4Ba2+ + K= Ks1 . Kw . Ka-1 K.10−6.50 Ks2 = = 10−12 −14 10 T (1) CCrO2− 4 10−9.93 > = 1.50 = = 10−9.+ H+ BaCrO4 ↓ + H2O Có Ba2+ + CrO42Ks1 Kw Ka-1 HCrO4. 012 ) T (2) C CrO 2 − 4 CCrO2-(BaCrO4) < CCrO24 4 (Ag2CrO4) nh ng không nhi u.

270 x 50 . b.00 = 0.00 = 0.V m't t duy. l p lu n. Tác d ng c a bài t p và ki n th c c n n$m .và CrO4.t p 2. Sau khi thêm K2CrO4: C − CrO 2 4 = 0.000 c các ki n th c an. Thêm t t dung d!ch AgNO3 vào. Tt(AgI)=10-16 ng th i các ion Cl.( g ch ) và BaCrO4 vàng cùng xu t hi n.060 x100.01 c? Khi nào c hai ch t cùng k t t a?Bi t c và khi k t t a th hai b t u thì t( các ion Cl.0. .090 M 150 . H i k t t a AgCl hay Ag2CrO4 xu t hi n tr l n ng Tt(Ag2CrO4)=10-12 Bài 2: Thêm t t Ag+ (AgNO3) vào dung d!ch h/n h p ch a M và I.1 mol/l và CrO4.0. s k t t a phân ng (các giai o n k t t a). t duy so .H c sinh có th tham kh o ph n lí thuy t # tài li u M t s v n Thành Hu . bài t p phát tri n óc t #ng t i u ki n xu t hi n k t t a.0120 x100.000 . Thông qua bài t p ki m tra c a h c sinh v sánh.000 C Ag 2 = 0. s k t t a hoàn toàn.mol/l.ây là d ng bài t p k t t a t ng ph n . tác gi Nguy%n Duy Ái – Nguy%n Tinh Dung – Tr n . (Nhà xu t b n giáo d c.0.0080 M 150.040M 150.Tr n Qu c S"n – Nguy%n V n Tòng)… Bài t p t #ng t Bài 1: Cho dung d!ch ch a Cl. C Ba 2+ = 0.01 M thì AgCl hay AgI k t t a tr tích s tan Tt(AgCl)=10-10.00 = 0.b*ng bao nhiêu? Cho Tt(AgCl)=10-10 và ch n l c c a hóa h c.

M t s ph "ng pháp nâng cao hi u qu gi ng d y bài t p cho h c sinh gi i hóa c l c cho giáo viên trong gi ng h c (7 ph "ng pháp). i c "ng tiêu bi u (bài t p m-u. lí do xu t và i u ng ng h c sinh gi i hóa h c.K3T LU N A. Nh ng ph "ng pháp này là ph "ng ti n h/ tr hóa và phát huy tính tích c c ch 8. trong quá trình hoàn thành lu n sau: c nh ng c" s# lí lu n v ph m ch t và n ng l c c a m t h c sinh gi i tài ã cung c p nh ng thông tin (quá trình hình thành. ng h c sinh gi i kinh nghi m quý giá. Xây d ng hóa h c: - c các ph "ng pháp nâng cao hi u qu b i d Nh ng k n ng giáo viên c n có khi b i d Ph "ng pháp b i d ng h c sinh sinh gi i hóa h c. C" s# th c ti%n c a tác tuy n ch n và b i d t . ng cho giáo viên trong quá trình so n th o các bài t p b i d ng h c . ó là nh ng cho vi c c i ti n công tác t ch c và b i d c ta. v vi c hình thành và phát tri n tri th c hóa h c cho h c sinh. Ph "ng pháp t ch c h c t p cho h c sinh gi i hóa h c. chúng tôi ã gi i quy t các v n 1. 2. nêu lên c t m quan tr ng và m't h n ch c a các các kì thi này. thúc th i !nh h sinh gi i hóa h c. giúp sinh gi i hóa h c # n 3. kích thích h ng thú h c t p môn ng c a h c sinh. Nêu lên XU#T tài nghiên c u. công ng) v các kì thi h c sinh gi i hóa h c trong n c và qu c ng h c hóa h c. ng h ng thú h c t p hóa h c. Chúng góp ph n phát tri n t duy. xu t c h th ng bài t p hóa d y hóa h c. y vi c t h c c a h c sinh các bài t p t "ng t ) ph c v cho công tác b i d này có tác d ng phát tri n n ng l c hoá h c. K3T LU N T m c ích và nhi m v c a v n.

2. công tác t ch c và b i d c. Trong công tác ra m t ngân hàng th i không nên c hóa h c # n thi là h t s c c n thi t. i theo t ng n m. liên t c thi c n c c p nh t và tr# nên ph bi n (có th là m t website ng h c sinh gi i hóa h c). Hoá h c là môn khoa h c th c nghi m do ó c n hóa h c c a h c sinh. i u ó c n n nâng cao n m t h th ng bài ng ph "ng pháp d y h c nh*m phát tri n t duy. kích thích h ng thú h c t p môn hóa lo i hình t c" b n ph c v cho công tác b i d h c sinh gi i. Nh ng ng !nh h i ng ra u ngành có uy tín và kinh nghi m trong công tác b i d mà c n ph i thay Hy v ng thông qua nh ng t o nhân tài hóa h c cho tn xu t này. m t ngân hàng bài t p nh th c hình thành. Do ó xây d ng i ra ph i là nh ng giáo s ng h c sinh gi i. chúng tôi th y ng h c sinh gi i hóa h c ph thu c r t l n vào các ng c a h c sinh. Thông qua vi c nghiên c u r*ng hi u qu c a vi c b i d và phát huy tính tích c c ch t p a d ng s$ các kì thi h c sinh gi i hóa h c. Có nh v y m i ánh giá tài và nh ng k t qu nghiên c u # trên. Hy v ng trong m t t "ng lai không xa. c ta s$ có nh ng c i ti n theo h ng tích c c.B. m b o tính khách quan và b o m t. góp ph n phát hi n và ào . ng h c sinh gi i ng v ngân hàng bài t p b i d 3. XU#T a ph n thi th c hành vào trong c toàn di n n ng l c 1.

ng giáo viên l p 10 THPT thí h c S ph m TP.Nguy%n Duy Ái – ch n l c c a hóa h c( t p 1.Nguy%n Duy Ái – Nguy%n Tinh Dung – Tr n Thành Hu .Tr n Qu c S"n – Nguy%n V n Tòng (1999). ào t o (2002). Nhà xu t b n ào H u Vinh. Tài li u dùng cho vi c b i d ng h c sinh gi i trung h c ph thông hóa h c(t p 1). “Phát tri n t duy hóa h c cho h c sinh thông qua bài t p hóa h c”.Lê V n D)ng (1995).B Giáo d c và . ào t o. “ M y bi n pháp b i d sinh”.Ngô Ng c An. 1994.B Giáo d c và ào t o (2004). 2003.10. Nhà xu t b n Giáo d c ng n ng l c t h c cho h c .TÀI LI U THAM KH7O . ào t o. 2001. Hóa h c nâng cao l p 10. T p chí Nghiên c u giáo d c. 1998. 2005.B Giáo d c và . Nhà xu t b n Giáo d c.B Giáo d c và . .HCM. . T p chí Nghiên c u giáo d c. Hóa h c 10 nâng cao. i h c S ph m i TP. 1995.Tr!nh V n Bi u (2003). Hà N i. Các ph ng pháp d y h c hi u qu .21-22.Tr!nh V n Bi u (2005). 1996. 2004.29. Ph ng pháp th c hi n tài nghiên c u khoa h c. 1997. 2). Hóa h c 10. . 2006. M t s v n xu t b n Giáo d c. Bài t p hóa Giáo d c. Hà N i. Nhà xu t b n Giáo d c. - thi h c sinh gi i qu c gia Các n m 1993. Tài li u b i d i m môn hóa h c. Nhà ic ng và vô c . tr. .Nguy%n Tinh Dung (1982). . 2000. .HCM. .tr. 2002. 1999.

- 'ng Tr n Phách (1992).2. Tuy n t p bài gi ng hóa h c h!u c . Nhà xu t b n Giáo d c.2. ào ình Th c. Nhà xu t b n Giáo d c. Nhà xu t b n Giáo d c.V Zueva (1982).3. . Hình thành k" n#ng gi i bài t p hóa h c . . .Ph m ình Hi n – V) Th! Mai – Ph m V n T . . Hà N i. Khóa lu n t t nghi p c. Tr ng PTTH Lê H ng Phong.Lê V n H ng (ch biên) – Ph m Th! Minh Nguy t – Tr n Th! Kim Thoa – Phan S Thu n (1999). Hóa h c vô c ( t p 1. Gi i toán hóa h c 10. Nhà xu t b n Giáo d c..HCM. . (t p 1. Nhà xu t b n Giáo d c. Lý lu n d y . Phân lo i và ph thông trung h c c s .M. Nhà xu t b n gia TP.S# Giáo d c và ào t o TP.5). Nhà xu t b n Giáo d c. Phát tri n h c sinh trong gi ng d y hóa h c. h c hóa h c ( t p 1). i h c S ph m TP. Nhà xu t b n i h c Qu c gia Hà N i. H ng d n gi i nhanh bài t p hóa h c (t p 1. Hà N i. l n th VI.3).Cao C Giác. Lu n án phó ti n s khoa h c s ph m tâm lí. Nhà xu t b n Giáo d c.HCM. C u t o nguyên t và liên k t hóa h c. Nhà xu t b n Giáo d c.HCM. . Nguy%n C "ng – D "ng Xuân Trinh (1975). Trung tâm nghiên c u và chuy n giao công ngh Giáo d c . Olympic hóa h c Vi t Nam và qu c t .H i Hóa H c Vi t Nam. Tuy n t p i h c Qu c tr ng ph thi Olympic 30 -4 môn hóa h c l p 10.Phan Th! Thùy (2005).4.Nguy%n Ng c Quang. ng pháp gi i m t s bài t p v hi rocacbon trong ch - ng trình THPT. Tài li u nâng cao và m r ng ki n th c hóa h c ph thông. . Hóa c s (t p 2).Cao Th! Th'ng (1995). nhân hóa h c. . Hà N i. Nhà xu t b n Giáo d c. .ào t o.Hoàng Nhâm. Tuy n ch n thi h c sinh gi i các t nh và qu c gia trung h c ph thông hóa h c.Cao C Giác.3). .H i Hóa H c Vi t Nam.

Nhà xu t b n môn hóa h c # tr ng Nai.Trung tâm thông tin t li u KH&CN Qu c gia (2001).2006.sk/index hompages.com .kcsnet. Hà N i.http://www. t h c.com/Chemclub/Icho. - ào H u Vinh (ch biên) – / H u Tài – Nguy%n Th! Minh Tâm. ình Chi – / V n H ng. Ph ng h c sinh gi i hóa h c tr ng trung h c ph thông. gi i hóa h c THPT. b id ng h c sinh gi i .icho.http://www. khoa h c t nhiên. VCD.V) Anh Tu n (1998). t nghiên c u.V Trung h c ph thông (1997).Lê Xuân Tr ng (ch biên) – Nguy%n ông Tây. “M t s bi n pháp v t ch c ng ph thông trung h c”. K y u h i th o khoa h c kinh t tri th c (t p 2).or.http://giasuhanoi. Các Website .20-21-22.html . tr.Media.topicities.com . Nhà xu t b n Giáo d c.com/hoahoc . . (t p 1.2). Trung tâm V n hóa – Ngôn ng .hoahocvietnam. Hà N i. i h c S ph m Hà N i.nhb.V) Anh Tu n.dhsphn.edu.kr . Xây d ng h th ng bài t p hóa h c nh$m rèn luy n t duy trong vi c b i d .vn .htm . Lu n ng h c sinh án ti n s khoa h c giáo d c.. T p chí Trung h c ph thông. 121 bài t p hóa h c.V) Anh Tu n (2004). . Tài li u dùng cho vi c b i d ng h c sinh gi i b c trung h c ph thông b môn hóa h c.Nguy%n C nh Toàn. Bài t p nâng cao hóa h c 10.http://icho. i h c S ph m Hà N i.http://www.http://ttvnol. T giáo d c. ng pháp t h%p cân b$ng áp d ng trong b i d .http://www.

You're Reading a Free Preview

Tải về
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->