GIAÙO AÙN LÒCH SÖÛ 10

(CHÖÔNG TRÌNH CÔ BAÛN)
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
PHAÀN MOÄT PHAÀN MOÄT
LÒCH SÖÛ THEÁ GIÔÙI THÔØI LÒCH SÖÛ THEÁ GIÔÙI THÔØI
NGUYEÂN THUYÛ, COÅ ÑAÏI VAØ TRUNG ÑAÏI NGUYEÂN THUYÛ, COÅ ÑAÏI VAØ TRUNG ÑAÏI
CHÖÔNG I CHÖÔNG I
XAÕ HOÄI NGUYEÂN THUYÛ XAÕ HOÄI NGUYEÂN THUYÛ
Baøi 1 Baøi 1
SÖÏ XUAÁT HIEÄN LOAØI NGÖÔØI VAØ SÖÏ XUAÁT HIEÄN LOAØI NGÖÔØI VAØ
BAÀY NGÖÔØI NGUYEÂN THUYÛ BAÀY NGÖÔØI NGUYEÂN THUYÛ
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
HS caàn hieåu nhöõng moùc vaø böôùc tieán treân chaëng
ñöôøng daøi, phaán ñaáu qua haøng trieäu naêm cuûa loaøi ngöôøi
nhaèm caûi thieän ñôøi soáng vaø caûi beán baûn thaân con ngöôøi.
2. Tö töôûng
Giaùo duïc loøng yeâu lao ñoäng vì lao ñoäng khoâng nhöõng
naâng cao ñôøi soáng cuûa con ngöôøi maø coøn hoaøn thieän baûn
thaân con ngöôøi.
3. Kyõ naêng
Reøn kyõ naêng söû duïng SGK - kyõ naêng phaân tích, ñaùnh
giaù vaø toång hôïp veà ñaëc ñieåm tieán hoaù cuûa loaøi ngöôøi
trong quaù trình hoaøn thieän mình ñoàng thôøi thaáy söï saùng taïo
vaø phaùt trieån khoâng ngöøng cuûa xaõ hoäi loaøi ngöôøi.
II. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC II. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Giôùi thieäu khaùi quaùt veà chöông trình lòch söû
lôùp 10
Yeâu caàu vaø höôùng daãn phöông phaùp hoïc boä moân ôû
nhaø, ôû lôùp.
2. Daãn daét vaøo baøi hoïc
GV neâu tình höôùng qua caâu hoûi taïo khoâng khí hoïc taäp:
Chöông trình lòch söû chuùng ta ñaõ hoïc ôû THCS ñöôïc phaân chia
thaønh maáy thôøi kyø? Keå teân caùc thôøi kyø ñoù? Hình thaùi
cheá ñoä xaõ hoäi gaén lieàn vôùi moãi thôøi kyø? Xaõ hoäi loaøi
ngöôøi vaø loaøi ngöôøi xuaát hieän nhö theá naøo? Ñeå hieåu ñieàu
ñoù, chuùng ta cuøng tìm hieåu baøi hoïc hoâm nay.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Laøm vieäc caù nhaân
Tröôùc heát GV keå caâu chuyeän veà
nguoàn goác cuûa daân toäc Vieät Nam (Baø
AÂu Cô vôùi caùi boïc traêm tröùng vaø
O. Söï xuaát hieän
loaøi ngöôøi
vaø ñôøi
Trang 2
Tuaàn : 1
Tieát : 1
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
chuyeän Thöôïng Ñeá saùng taïo ra loaøi
ngöôøi) sau ñoù neâu caâu hoûi: Loaøi ngöôøi
töø ñaâu maø ra? Caâu chuyeän keå treân coù
yù nghóa gì?
- HS qua hieåu bieát, qua caâu chuyeän GV
keå vaø ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi?
GV daãn daét, taïo khoâng khí tranh luaän.
- GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù:
+ Caâu chuyeän truyeàn thuyeát ñaõ phaûn
aûnh xa xöa con ngöôøi muoán lyù giaûi veà
nguoàn goác cuûa mình, song chöa ñuû cô sôû
khoa hoïc neân göûi gaém ñieàu ñoù vaøo söï
thaàn thaùnh.
+ Ngaøy nay, khoa hoïc phaùt trieån, ñaëc
bieät laø khaûo coå hoïc vaø coå sinh hoïc ñaõ
tìm ñöôïc baèng cöù noùi leân söï phaùt trieån
laâu daøi cuûa sinh giôùi, töø ñoäng vaät baäc
thaáp leân ñoäng vaät baäc cao maø ñænh
cao cuûa quaù trình naøy laø söï chuyeån
bieán töø vöôïn thaønh ngöôøi.
- GV neâu caâu hoûi: Vaäy con ngöôøi do
ñaâu maø ra? Caên cöù vaøo cô sôû naøo?
Thôøi gian? Nguyeân nhaân quan troïng
quyeát ñònh ñeán söï chuyeån bieán ñoù?
Ngaøy nay quaù trình chuyeån bieán ñoù coù
dieãn ra khoâng? Taïi sao?
soáng baày
ngöôøi
nguyeân
thuyû.
- Loaøi ngöôøi do moät
loaøi vöôïn chuyeån bieán
thaønh? Chaëng ñaàu
cuûa quaù trình hình
thaønh naøy coù khoaûng
6 trieäu naêm tröôùc
ñaây.
Hoaït ñoäng 2: Laøm vieäc theo nhoùm
- GV: Chaëng ñöôøng chuyeån bieán töø
vöôïn ñeán ngöôøi dieãn ra raát daøi. Böôùc
phaùt trieån trung gian laø Ngöôøi toái coå
(Ngöôøi thöôïng coå).
´ Nhieäm vuï cuï theå cuûa töøng
nhoùm laø:
+ Nhoùm 1: Thôøi gian tìm ñöôïc daáu tích
Ngöôøi toái coå? Ñòa ñieåm? Tieán hoaù trong
cô caáu taïo cô theå?
+ Nhoùm 2: Ñôøi soáng vaät chaát vaø
quan heä xaõ hoäi cuûa ngöôøi toái coå.
- HS: Töøng nhoùm ñoïc SGK, tìm yù traû
lôøi vaø thaûo luaän thoáng nhaát yù kieán
trình baøy treân giaáy A
1
.
Ñaïi dieän cuûa nhoùm trình baøy keát quaû
cuûa mình.
GV yeâu caàu HS nhoùm khaùc boå sung.
Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát yù.
Nhoùm 1:
- Baét ñaàu khoaûng 4
trieäu naêm tröôùc ñaây
tìm thaáy daáu veát cuûa
Ngöôøi toái coå ôû moät
soá nôi nhö Ñoâng Phi,
Inñoâneâxia, Trung
Quoác, Vieät Nam.
Trang 3
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
+ Thôøi gian tìm ñöôïc daáu tích cuûa
Ngöôøi toái coå baét ñaàu khoaûng 4 trieäu
naêm tröôùc ñaây.
+ Di coát tìm thaáy ôû Ñoâng Phi, Giava
(Inñoâneâxia), Baéc Kinh (trung Quoác)…
Thanh Hoaù (Vieät Nam).
+ Ngöôøi toái coå hoaøn toaøn ñi baèng hai
chaân, ñoâi tay ñöôïc töï do caàm naém, kieám
thöùc aên. Cô theå coù nhieàu bieán ñoåi:
traùn, hoäp soï …
Nhoùm 2: Ñôøi soáng vaät chaát ñaõ coù
nhieàu thay ñoåi.
+ Bieát cheá taïo coâng cuï lao ñoäng: Hoï
laáy maûnh ñaù hay cuoäi lôùn ñem gheø vôõ
taïo neân moät maët cho saéc vaø vöøa tay
caàm → rìu ñaù (ñoà ñaù cuõ - sô kyø).
+ Bieát laøm ra löûa (phaùt minh lôùn) →
ñieàu quan troïng caûi thieän caên baûn cuoäc
soáng töø aên soáng → aên chín.
+ Cuøng nhau lao ñoäng tìm kieám thöùc
aên. Chuû yeáu laø haùi löôïm vaø saên baét
thuù.
+ Quan heä hôïp quaàn xaõ hoäi, coù ngöôøi
ñöùng ñaàu, coù phaân coâng lao ñoäng giöõa
nam - nöõ, cuøng chaêm soùc con caùi, soáng
quaây quaàn theo quan heä ruoät thòt goàm 5
- 7 gia ñình. Soáng trong hang ñoäng hoaëc
maùi ñaù, leàu döïng baèng caønh caây… Hôïp
quaàn ñaàu tieân ⇒ baày ngöôøi nguyeân
thuyû.
- Ñôøi soáng vaät chaát
cuûa ngöôøi nguyeân
thuyû:
+ Cheá taïo coâng cuï ñaù
(ñoà ñaù cuõ).
+ Laøm ra löûa.
+ Tìm kieám thöùc aên,
saên baét - haùi löôïm.
- Quan heä xaõ hoäi cuûa
Ngöôøi Toái coå ñöôïc goïi
laø baày ngöôøi nguyeân
thuyû.
Hoaït ñoäng 3: caû lôùp
GV duøng aûnh vaø bieåu ñoà ñeå giaûi
thích giuùp HS hieåu vaø naém chaéc hôn:
aûnh veà Ngöôøi toái coå , aûnh veà caùc
coâng cuï ñaù, bieåu ñoà thôøi gian cuûa
Ngöôøi toái coå.
- Veà hình daùng: Tuy coøn nhieàu daáu tích
vöôïn treân ngöôøi nhöng Ngöôøi toái coå
khoâng coøn laø vöôïn.
- Ngöôøi toái coå laø Ngöôøi vì ñaõ cheá
taùc vaø söû duïng coâng cuï (maëc duø chieác
rìu ñaù coøn thoâ keäch ñôn giaûn).
- Thôøi gian:
4 tr.naêm 1 tr.naêm 4 vaïn naêm 1
vaïn naêm
(Ngöôøi toái coå) - ñi ñöùng thaúng.
- Hoøn ñaù gheø ñeõo sô qua.
- Haùi löôïm, saên baét thuù.
Trang 4
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
- Baày ngöôøi.
Hoaït ñoäng 4: laøm vieäc theo nhoùm
GV trình baøy: Qua quaù trình lao ñoäng,
cuoäc soáng cuûa con ngöôøi ngaøy caøng
phaùt trieån hôn. Ñoàng thôøi con ngöôøi töï
hoaøn thaønh quaù trình hoaøn thieän mình →
taïo böôùc nhaûy voït töø vöôïn thaønh Ngöôøi
toái coå. Ta tìm hieåu böôùc nhaûy voït thöù 2
cuûa quaù trình naøy.
- GV chia lôùp thaønh 3 nhoùm, neâu caâu
hoûi cho töøng nhoùm:
+ Nhoùm 1: Thôøi ñaïi Ngöôøi tinh khoân
baét ñaàu xuaát hieän vaøo thôøi gian naøo?
Böôùc hoaøn thieän veà hình daùng vaø caáu
taïo cô theå ñöôïc bieåu hieän nhö theá naøo?
+ Nhoùm 2: Söï saùng taïo cuûa Ngöôøi
tinh khoân trong vieäc cheá taïo coâng cuï lao
ñoäng baèng ñaù.
+ Nhoùm 3: Nhöõng tieán boä khaùc trong
cuoäc soáng lao ñoäng vaø vaät chaát.
- HS ñoïc SGK, thaûo luaän tìm yù traû lôøi.
Sau khi ñaïi dieän nhoùm trình baøy keát quaû
thoáng nhaát cuûa nhoùm. HS nhoùm khaùc
boå sung. Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø
choát yù.
Nhoùm 1: Ñeán cuoái thôøi ñoà ñaù cuõ,
khoaûng 4 vaïn naêm tröôùc ñaây Ngöôøi tinh
khoân (hay coøn goïi laø ngöôøi hieän ñaïi)
xuaát hieän. Ngöôøi tinh khoân coù caáu taïo
cô theå nhö ngöôøi ngaøy nay: xöông coát
nhoû nhaén, baøn tay nhoû kheùo leùo, ngoùn
tay linh hoaït. Hoäp soï vaø theå tích naõo
phaùt trieån, traùn cao, maët phaúng, hình
daùng goïn vaø linh hoaït, lôùp loâng moûng
khoâng coøn nöõa ñöa ñeán söï xuaát hieän
nhöõng maøu da khaùc nhau (3 ñaïi chuûng
lôùn vaøng - ñen - traéng).
Nhoùm 2: Söï saùng taïo cuûa Ngöôøi tinh
khoân trong kyõ thuaät cheá taïo coâng cuï
ñaù: Ngöôøi ta bieát gheø 2 caïnh saéc hôn
cuûa maûnh ñaù laøm cho noù goïn vaø saéc
hôn vôùi nhieàu kieåu, loaïi khaùc nhau. Sau
khi ñöôïc maøi nhaün, ñöôïc khoan loã hay
naác ñeå tra caùn ⇒ Coâng cuï ña daïng hôn,
phuø hôïp vôùi töøng coâng vieäc lao ñoäng,
trau chuoát vaø coù hieäu quaû hôn ⇒ Ñoà ñaù
môùi.
O. Ngöôøi tinh khoân
vaø oùc saùng
taïo
- Khoaûng 4 vaïn naêm
tröôùc ñaây Ngöôøi tinh
khoân xuaát hieän. Hình
daùng vaø caáu taïo cô
theå hoaøn thieän nhö
ngöôøi ngaøy nay.
- OÙc saùng taïo laø söï
saùng taïo cuûa Ngöôøi
tinh khoân trong coâng
vieäc caûi tieán coâng cuï
ñoà ñaù vaø bieát cheá
taùc theâm nhieàu coâng
cuï môùi.
+ Coâng cuï ñaù: Ñaù cuõ
→ ñaù môùi (gheø - maøi
nhaün - ñuïc loã tra caùn).
+ Coâng cuï môùi: Lao,
cung teân.
Trang 5
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
Nhoùm 3: OÙc saùng taïo cuûa Ngöôøi tinh
khoân coøn cheá taïo ra nhieàu coâng cuï lao
ñoäng khaùc: Xöông caù, caønh caây laøm lao,
cheá cung teân, ñan löôùi ñaùnh caù, laøm ñoà
goám. Cuõng töø ñoù ñôøi soáng vaät chaát
ñöôïc naâng leân. Thöùc aên taêng leân ñaùng
keå. Con ngöôøi rôøi hang ñoäng ra ñònh cö ôû
ñòa ñieåm thuaän lôïi hôn. Cö truù nhaø cöûa
trôû neân phoå bieán.
Hoaït ñoäng 5: laøm vieäc caû lôùp vaø
caù nhaân
GV trình baøy: - Cuoäc caùch maïng ñaù
môùi - ñaây laø moät thuaät ngöõ khaûo coå
hoïc nhöng raát thích hôïp vôùi thöïc teá phaùt
trieån cuûa con ngöôøi. Töø khi Ngöôøi tinh
khoân xuaát hieän thôøi ñaù cuõ haäu kì, con
ngöôøi ñaõ coù moät böôùc tieán daøi: Ñaõ
coù cö truù nhaø cöûa, ñaõ soáng oån ñònh
vaø laâu daøi (lôùp voû oác saâu 1m noùi leân
coù theå laâu tôùi caû nghìn naêm).
Nhö theá cuõng phaûi keùo daøi tích luyõ
kinh nghieäm tôùi 3 vaïn naêm. Töø 4 vaïn
naêm ñeán 1 vaïn naêm tröôùc ñaây môùi baét
ñaàu thôøi ñaù môùi.
GV neâu caâu hoûi: - Ñaù môùi laø coâng
cuï ñaù coù ñieåm khaùc nhö theá naøo so
vôùi coâng cuï ñaù cuõ?
HS ñoïc SGK traû lôøi. HS khaùc boå sung,
cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát laïi: ñaù
môùi laø coâng cuï ñaù ñöôïc gheø saéc, maøi
nhaün, tra caùn duøng toát hôn. Khoâng
nhöõng vaäy ngöôøi ta coøn söû duïng cung
teân thuaàn thuïc.
GV ñaët caâu hoûi: Sang thôøi ñaïi ñaù môùi
cuoäc soáng vaät chaát cuûa con ngöôøi coù
bieán ñoåi nhö theá naøo?
HS ñoïc SGK traû lôøi. HS khaùc boå sung,
cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát yù.
- Sang thôøi ñaïi ñaù môùi cuoäc soáng cuûa
con ngöôøi ñaõ coù nhöõng thay ñoåi lôùn lao.
+ Töø choã haùi löôïm, saên baén ⇒ troàng
troït vaø chaên nuoâi (ngöôøi ta troàng moät
soá caây löông thöïc vaø thöïc phaåm nhö
luùa, baàu bí… Ñi saên baén ñöôïc thuù nhoû
ngöôøi ta giöõ laïi nuoâi vaø thuaàn döôõng
thaønh gia suùc nhoû nhö choù, cöøu, lôïn, boø
…).
+ Ngöôøi ta bieát laøm saïch nhöõng taám
O. Cuoäc caùch maïng
thôøi ñaù
môùi.
- 1 vaïn naêm tröôùc ñaây
thôøi kyø ñaù môùi baét
ñaàu.
- Cuoäc soáng con ngöôøi
ñaõ coù nhöõng thay ñoåi
lôùn lao, ngöôøi ta bieát:
+ Troàng troït, chaên
nuoâi.
+ Laøm saïch taám da
thuù che thaân.
+ Laøm nhaïc cuï.
Trang 6
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
da thuù ñeå che thaân cho aám vaø "cho coù
vaên hoaù" (tìm thaáy cuùc, kim xöông).
+ Ngöôøi ta bieát laøm ñoà trang söùc
(voøng baèng voû oác vaø haït xöông, voøng
tay, voøng coå chaân, hoa tai baèng ñaù
maøu).
+ Con ngöôøi bieát ñeán aâm nhaïc (caây
saùo xöông, ñaøn ñaù …)
GV keát luaän: Nhö theá, töøng böôùc,
töøng böôùc con ngöôøi khoâng ngöøng saùng
taïo, kieám ñöôïc thöùc aên nhieàu hôn , soáng
toát hôn vaø vui hôn. Cuoäc soáng bôùt daàn
söï leä thuoäc vaø thieân nhieân. Cuoäc soáng
con ngöôøi tieán boä vôùi toác ñoä nhanh hôn
vaø oån ñònh hôn töø thôøi ñaù môùi.
⇒ Cuoäc soáng no ñuû
hôn, ñeïp hôn vaø vui
hôn, bôùt leä thuoäc vaøo
thieân nhieân.
4. Sô keát baøi hoïc
- GV kieåm tra hoaït ñoäng nhaän thöùc cuûa HS vôùi vieäc yeâu
caàu HS traû lôøi caâu hoûi.
- Nguoàn goác cuûa loaøi ngöôøi, nguyeân nhaân quyeát ñònh
ñeán quaù trình tieán hoaù.
- Theá naøo laø Ngöôøi toái coå? Cuoäc soáng vaät chaát vaø xaõ
hoäi cuûa Ngöôøi toái coå?
- Nhöõng tieán boä veà kyõ thuaät khi Ngöôøi tinh khoân xuaát
hieän?
5. Daën doø - ra baøi taäp veà nhaø
- Naém ñöôïc baøi cuõ. Ñoïc tröôùc baøi môùi vaø traû lôøi caâu
hoûi trong SGK.
- Baøi taäp:
Laäp baûng so saùnh
Noäi dung
Thôøi kyø ñaù
cuõ
Thôøi kyø ñaù
môùi
Thôøi gian
Chuû nhaân
Kyõ thuaät cheá taïo
coâng cuï ñaù
Ñôøi soáng lao ñoäng
Trang 7
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 2 Baøi 2
XAÕ HOÄI NGUYEÂN THUYÛ XAÕ HOÄI NGUYEÂN THUYÛ
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
- Hieåu ñöôïc ñaëc ñieåm toå chöùc thò toäc, boä laïc, moái
quan heä trong toå chöùc xaõ hoäi ñaàu tieân cuûa loaøi ngöôøi.
- Moác thôøi gian quan troïng cuûa quaù trình xuaát hieän kim
loaïi vaø heä quaû xaõ hoäi cuûa coâng cuï kim loaïi.
2. Tö töôûng
- Nuoâi döôõng giaác mô chính ñaùng - xaây döïng moät thôøi
ñaïi Ñaïi Ñoàng trong vaên minh.
3. Kyõ naêng
Reøn cho Hs kyõ naêng phaân tích vaø ñaùnh giaù toå chöùc
xaõ hoäi thò toäc, boä laïc. Kyõ naêng phaân tích vaø toång hôïp veà
quaù trình ra ñôøi cuûa kim loaïi - nguyeân nhaân - heä quaû cuûa
cheá ñoä tö höõu ra ñôøi.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh.
- Maãu truyeän ngaén veà sinh hoaït cuûa thò toäc, boä laïc.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
O Caâu hoûi 1: Laäp nieân bieåu thôøi gian veà quaù trình tieán
hoaù töø vöôïn thaønh ngöôøi ? Moâ taû ñôøi soáng vaät chaát vaø
xaõ hoäi cuûa Ngöôøi toái coå?
O Caâu hoûi 2: taïi sao noùi thôøi ñaïi Ngöôøi tinh khoân cuoäc
soáng cuûa con ngöôøi toát hôn, ñuû hôn, ñeïp hôn vaø vui hôn?
2. Daãn daét baøi môùi
Baøi moät cho chuùng ta hieåu quaù trình tieán hoaù vaø töï
hoaøn thieän cuûa con ngöôøi. Söï hoaøn thieän veà voùc daùng vaø
caáu taïo cô theå. Söï tieán boä trong cuoäc soáng vaät chaát. Ñôøi
soáng cuûa con ngöôøi toát hôn - ñuû hôn - ñeïp hôn - vui hôn. Vaø
trong söï phaùt trieån aáy ta thaáy söï hôïp quaàn cuûa baày ngöôøi
nguyeân thuyû - moät toå chöùc xaõ hoäi quaù ñoä. Toå chöùc aáy
coøn mang tính giaûn ñôn, hoang sô, coøn ñaày daáu aán baày ñaøn
cuøng söï töï hoaøn thieän cuûa con ngöôøi. Baày ñaøn phaùt trieån
taïo neân söï gaén keát vaø ñònh hình cuûa moät toå chöùc xaõ hoäi
loaøi ngöôøi khaùc haún vôùi toå chöùc baày, ñaøn. Ñeå hieåu toå
Trang 8
Tuaàn : 2
Tieát : 2
Tuaàn : 2
Tieát : 2
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
chöùc thöïc chaát, ñònh hình ñaàu tieân cuûa loaøi ngöôøi ñoù, ta tìm
hieåu baøi hoâm nay.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp vaø caù nhaân
Tröôùc heát GV gôïi HS nhôù laïi nhöõng
tieán boä, söï hoaøn thieän cuûa con
ngöôøi trong thôøi ñaïi Ngöôøi tinh khoân.
Ñieàu ñoù ñöa ñeán xaõ hoäi baày ngöôøi
nguyeân thuyû, moät toå chöùc hôïp quaàn
vaø sinh hoaït theo töøng gia ñình trong
hình thöùc baày ngöôøi cuõng khaùc ñi.
Soá daân ñaõ taêng leân. Töøng nhoùm
ngöôøi cuõng ñoâng ñuùc, moãi nhoùm coù
hôn 10 gia ñình (ñoâng hôn tröôùc gaáp 2-
3 laàn) goàm 2, 3 theá heä giaø treû chung
doøng maùu ⇒ Hoï hôïp thaønh moät toå
chöùc xaõ hoäi chaët cheõ hôn, gaén boù
hôn, coù toå chöùc hôn. Hình thöùc toå
chöùc aáy goïi laø thò toäc - nhöõng ngöôøi
"cuøng hoï". Ñaây laø toå chöùc thöïc chaát
vaø ñònh hình ñaàu tieân cuûa loaøi
ngöôøi.
GV neâu caâu hoûi: Theá naøo laø thò
toäc? Moái quan heä trong thò toäc?
HS nghe vaø ñoïc SGK traû lôøi.
HS khaùc boå sung. Cuoái cuøng GV nhaän
xeùt vaø choát yù.
+ Thò toäc laø nhoùm ngöôøi coù
khoaûng hôn 10 gia ñình, goàm 2-3 theá
heä giaø treû vaø coù chung doøng maùu.
+ Trong thò toäc, moïi thaønh vieân
ñeàu hôïp söùc, chung löng ñaáu caät,
phoái hôïp aên yù vôùi nhau ñeå tìm kieám
thöùc aên. Roài ñöôïc höôûng thuï baèng
nhau, coâng baèng. Trong thò toäc, con
chaùu toân kính oâng baø cha meï vaø
ngöôïc laïi. Baûo ñaûm nuoâi daïy taát caû
con chaùu cuûa thò toäc.
GV phaân tích boå sung ñeå nhaán
maïnh khaùi nieäm hôïp taùc lao ñoäng ⇒
höôûng thuï baèng nhau - coäng ñoàng.
Coâng vieäc lao ñoäng haøng ñaàu vaø
thöôøng xuyeân cuûa thò toäc laø kieám
thöùc aên ñeå nuoâi soáng thò toäc. Luùc
baáy giôø vôùi coâng vieäc saên ñuoåi vaø
saên baãy caùc con thuù lôùn, thuù chaïy
nhanh, con ngöôøi khoâng theå lao ñoäng
rieâng reõ, buoäc hoï phaûi cuøng hôïp
O. Thò toäc - boä laïc
a. Thò toäc
- Thò toäc laø nhoùm hôn 10
gia ñình vaø coù chung
doøng maùu.
- Quan heä trong thò toäc
coâng baèng, bình ñaúng,
cuøng laøm, cuøng höôûng.
Lôùp treû toân kính cha meï,
oâng baø vaø cha meï ñeàu
yeâu thöông chaêm soùc
taát caû con chaùu cuûa thò
toäc.
Trang 9
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
söùc thaønh moät voøng vaây, hoø heùt,
neùm ñaù, neùm lao, baén cung teân, doàn
thuù chæ coøn moät con ñöôøng chaïy duy
nhaát, ñoù laø hoá baãy. Yeâu caàu cuûa
coâng vieäc vaø trình ñoä thôøi ñoù buoäc
phaûi hôïp taùc nhieàu ngöôøi, thaäm chí
cuûa caû thò toäc. Vieäc tìm kieám thöùc
aên khoâng thöôøng xuyeân, khoâng
nhieàu. Khi aên, hoï cuøng nhau aên (keå
chuyeän… Qua böùc tranh veõ treân vaùch
ñaù ôû hang ñoäng, ta thaáy: Sau khi ñi
saên thuù veà, hoï cuøng nhau nöôùng thòt
roài aên thòt nöôùng vôùi rau cuû ñaõ
ñöôïc chia thaønh caùc khaåu phaàn ñeàu
nhau. Hoaëc coù nôi thöùc aên ñöôïc ñeå
treân taøu laù roäng töøng ngöôøi boác aên
töø toán vì khoâng coù ,nhieàu ñeå aên töï
do thoaûi maùi). Vieäc chia khaåu phaàn
aên, ta thaáy ngay trong thôøi hieän ñaïi
naøy khi phaùt hieän thò toäc Tasañaây ôû
Philippines. Tính coâng baèng - cuõng ñöôïc
theå hieän raát roõ.
GV coù theå keå theâm caâu chuyeän
maûnh vaûi taëng cuûa nhaø daân toäc
hoïc vôùi thoå daân Nam Myõ.
Qua caâu chuyeän, GV choát laïi:
Nguyeân taéc vaøng trong xaõ hoäi thò
toäc laø cuûa chung, vieäc chung, laøm
chung, thaäm chí laø ôû chung moät nhaø.
Tuy nhieân ñaây laø moät ñaïi ñoàng trong
thôøi kyø moâng muoäi, khoù khaên nhöng
trong töông lai chuùng ta vaãn coù theå
xaây döïng ñaïi ñoàng trong thôøi vaên
minh - moät ñaïi ñoàng maø trong ñoù con
ngöôøi coù trình ñoä vaên minh cao vaø
quan heä coäng ñoàng laøm theo naêng
löïc vaø höôûng theo ,nhu caàu. Ñieàu ñoù
chuùng ta coù theå thöïc hieän ñöôïc -
moät öôùc mô chính ñaùng maø loaøi
ngöôøi höôùng tôùi.
Hoaït ñoäng 2: Laøm vieäc caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Ta bieát ñaëc
ñieåm cuûa thò toäc. Döïa treân hieåu
bieát ñoù, haõy:
- Ñònh nghóa theá naøo laø boä laïc?
- Neâu ñieåm gioáng vaø ñieåm khaùc
giöõa boä laïc vaø thò toäc?
HS ñoïc SGK vaø traû lôøi. HS khaùc boå
b. Boä laïc
Trang 10
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
sung. GV nhaän xeùt vaø choát yù.
+ Boä laïc laø taäp hôïp moät soá thò
toäc, soáng caïnh nhau, coù hoï haøng vôùi
nhau vaø coù chung moät nguoàn goác toå
tieân.
+ Ñieåm gioáng: Cuøng coù chung moät
doøng maùu.
+ Ñieåm khaùc: Toå chöùc lôùn hôn
(goàm nhieàu thò toäc)
Moái quan heä trong boä
laïc laø söï gaén boù, giuùp ñôõ nhau, chöù
khoâng coù quan heä hôïp söùc lao ñoäng
kieám aên.
- Boä laïc laø taäp hôïp moät
soá thò toäc soáng caïnh
nhau vaø coù cuøng moät
nguoàn goác toå tieân.
- Quan heä giöõa caùc thò
toäc trong boä laïc laø gaén
boù giuùp ñôõ nhau.
Hoaït ñoäng 3: Laøm vieäc theo nhoùm
GV neâu: Töø choã con ngöôøi bieát
cheá taïo coâng cuï ñaù vaø ngaøy caøng
caûi tieán ñeå coâng cuï goïn hôn, saéc
hôn, söû duïng coù hieäu quaû hôn. Khoâng
döøng laïi ôû caùc coâng cuï ñaù, xöông,
tre goã maø ngöôøi ta phaùt hieän ra kim
loaïi, duøng kim loaïi ñeå cheá taïo ñoà
duøng vaø coâng cuï lao ñoäng. Quaù trình
tìm thaáy kim loaïi - söû duïng noù nhö
theá naøo vaø hieäu quaû cuûa noù ra sao,
chia nhoùm ñeå tìm hieåu.
Nhoùm 1: Tìm moác thôøi gian con
ngöôøi tìm thaáy kim loaïi? Vì sao laïi caùch
xa nhau nhö theá?
Nhoùm 2: Söï xuaát hieän coâng cuï
baèng kim loaïi coù yù nghóa nhö theá
naøo ñoái vôùi saûn xuaát?
HS ñoïc SGK, trao ñoåi thoáng nhaát yù
kieán. Ñaïi dieän nhoùm trình baøy. Caùc
nhoùm khaùc goùp yù. Cuoái cuøng GV
nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Quaù trình con ngöôøi tìm vaø söû
duïng kim loaïi: Khoaûng 5500 naêm
tröôùc ñaây, ngöôøi Taây AÙ vaø Ai Caäp
söû duïng ñoàng sôùm nhaát (ñoàng ñoû).
Khoaûng 4000 naêm tröôùc ñaây, cö
daân ôû nhieàu nôi ñaõ bieát duøng ñoàng
thau.
Khoaûng 3000 naêm tröôùc ñaây, cö
daân Taây AÙ vaø Nam Chaâu AÂu ñaõ
bieát ñuùc vaø duøng ñoà saét.
GV coù theå phaân tích vaø nhaán
maïnh: Con ngöôøi tìm thaáy caùc kim loaïi
kim khí caùch raát xa nhau bôûi luùc ñoù
O Buoåi ñaàu cuûa thôøi
ñaïi kim khí
a. Quaù trình tìm vaø söû
duïng kim loaïi.
- Con ngöôøi tìm vaø söû
duïng kim loaïi:
+ Khoaûng 5500 naêm
tröôùc ñaây - ñoàng ñoû.
+ Khoaûng 4000 naêm
tröôùc ñaây - ñoàng thau.
+ Khoaûng 3000 naêm
tröôùc ñaây - saét.
Trang 11
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
ñieàu kieän coøn raát khoù khaên, vieäc
phaùt minh môùi veà kyõ thuaät laø ñieàu
khoâng deã. Maëc daàu con ngöôøi ñaõ
böôùc sang thôøi ñaïi kim khí töø 5500
naêm tröôùc ñaây nhöng trong suoát 1500
naêm, kim loaïi (ñoàng) coøn raát ít, quyù
neân hoï môùi duøng cheá taïo thaønh
trang söùc, vuõ khí maø coâng cuï lao
ñoäng chuû yeáu vaãn laø ñoà ñaù, ñoà
goã. Phaûi ñeán thôøi kyø ñoà saét con
ngöôøi môùi cheá taïo phoå bieán thaønh
coâng cuï lao ñoäng. Ñaây laø nguyeân
nhaân cô baûn taïo neân moät söï bieán
ñoåi lôùn lao trong cuoäc soáng con
ngöôøi.
+ Söï phaùt minh ra coâng cuï kim khí
ñaõ coù yù nghóa lôùn lao trong cuoäc
soáng lao ñoäng: Naêng suaát lao ñoäng
vöôït xa thôøi ñaïi ñoà ñaù, khai thaùc
nhöõng vuøng ñaát ñai môùi, caøy saâu
cuoác baãm, xeû goã ñoùng thuyeàn, xeû
ñaù laøm laâu ñaøi; vaø ñaëc bieät quan
troïng laø töø choã baáp beânh, tôùi choã
ñuû soáng tieán tôùi con ngöôøi laøm ra
moät löôïng saûn phaåm thöøa thöôøng
xuyeân.
b. Heä quaû
- Naêng suaát lao ñoäng
taêng.
- Khai thaùc theâm ñaát ñai
troàng troït.
- Theâm nhieàu ngaønh
ngheà môùi.
Hoaït ñoäng 4: Laøm vieäc caû lôùp
vaø caù nhaân
Tröôùc tieân GV gôïi nhôù laïi quan heä
xaõ hoäi nguyeân thuyû. Trong xaõ hoäi
nguyeân thuyû, söï coâng baèng vaø bình
ñaúng laø "nguyeân taéc vaøng" nhöng
luùc aáy, con ngöôøi trong coäng ñoàng
döïa vaøo nhau vì tình traïng ñôøi soáng
coøn quaù thaáp. Khi baét ñaàu coù saûn
phaåm thöøa thì laïi khoâng coù ñeå ñem
chia ñeàu cho moïi ngöôøi. Chính löôïng
saûn phaåm thöøa ñöôïc caùc thaønh vieân
coù chöùc phaän nhaän (ngöôøi chæ huy
daân binh, ngöôøi chuyeân traùch leã nghi,
hoaëc ñieàu haønh caùc coâng vieäc chung
cuûa thò toäc, boä laïc) quaûn lyù vaø ñem
ra duøng chung, sau lôïi duïng chöùc phaän
chieám moät phaàn saûn phaåm thöøa khi
chi cho caùc coâng vieäc chung.
GV neâu caâu hoûi: Vieäc chieám saûn
phaåm thöøa cuûa moät soá ngöôøi coù
chöùc phaän ñaõ taùc ñoäng ñeán xaõ hoäi
O Söï xuaát hieän tö
höõu vaø xaõ
hoäi coù giai
caáp
- Ngöôøi lôïi duïng chöùc
quyeàn chieám cuûa chung
⇒ tö höõu xuaát hieän.
Trang 12
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS
caàn naém vöõng
nguyeân thuyû nhö theá naøo?
HS ñoïc SGK traû lôøi, caùc HS khaùc
goùp yù roài GV nhaän xeùt vaø choát yù.
+ Trong xaõ hoäi coù ngöôøi nhieàu,
ngöôøi ít cuûa caûi. Cuûa thöøa taïo cô hoäi
cho moät soá ngöôøi duøng thuû ñoaïn
chieám laøm cuûa rieâng. Tö höõu xuaát
hieän trong coäng ñoàng bình ñaúng,
khoâng coù cuûa caûi baét ñaàu bò phaù
vôõ.
+ Trong gia ñình cuõng thay ñoåi. Ñaøn
oâng laøm coâng vieäc naëng, caøy böøa
taïo ra nguoàn thöùc aên chính vaø
thöôøng xuyeân ⇒ Gia ñình phuï heä xuaát
hieän.
+ Khaû naêng lao ñoäng cuûa moãi gia
ñình cuõng khaùc nhau.
→ Giaøu ngheøo ⇒ giai caáp ra ñôøi.
⇒ Coâng xaõ thò toäc raïn vôõ ñöa con
ngöôøi böôùc sang thôøi ñaïi coù giai caáp
ñaàu tieân - thôøi coå ñaïi.
- Gia ñình phuï heä thay gia
ñình maãu heä.
- Xaõ hoäi phaân chia giai
caáp.
4. Sô keát baøi hoïc
O Theá naøo laø thò toäc - boä laïc?
O Nhöõng bieán ñoåi lôùn lao cuûa ñôøi soáng saûn xuaát -
quan heä xaõ hoäi cuûa thôøi ñaïi kim khí?
5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø
- Traû lôøi caâu hoûi:
O So saùnh ñieåm gioáng nhau - khaùc nhau giöõa thò toäc vaø
boä laïc.
O Do ñaâu maø tö höõu xuaát hieän? Ñieàu naøy ñaõ daãn tôùi
söï thay ñoåi trong xaõ hoäi nhö theá naøo?
- Ñoïc baøi 3:
O Caùc quoác gia coå ñaïi Phöông Ñoâng.
O YÙ nghóa cuûa böùc tranh hình 1 trang 11, hình 2 trang 12.
Trang 13
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
CHÖÔNG II CHÖÔNG II
XAÕ HOÄI COÅ ÑAÏI XAÕ HOÄI COÅ ÑAÏI
Baøi 3 Baøi 3
CAÙC QUOÁC GIA COÅ ÑAÏI PHÖÔNG ÑOÂNG CAÙC QUOÁC GIA COÅ ÑAÏI PHÖÔNG ÑOÂNG
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc, yeâu caàu HS phaûi naém ñöôïc
nhöõng vaán ñeà sau:
1. Kieán thöùc
- Nhöõng ñaëc ñieåm cuûa ñieàu kieän töï nhieân cuûa caùc
quoác gia phöông Ñoâng vaø söï phaùt trieån ban ñaàu cuûa caùc
ngaønh kinh teá; töø ñoù thaáy ñöôïc aûnh höôûng cuûa ñieàu kieän
töï nhieân vaø neàn taûng kinh teá ñeán quaù trình hình thaønh Nhaø
nöôùc, cô caáu xaõ hoäi, theå cheá chính trò … ôû khu vöïc naøy.
- Nhöõng ñaëc ñieåm cuûa quaù trình hình thaønh xaõ hoäi coù
giai caáp vaø Nhaø nöôùc, cô caáu xaõ hoäi cuûa xaõ hoäi coå ñaïi
phöông Ñoâng.
- Thoâng qua vieäc tìm hieåu veà cô caáu boä maùy Nhaø
nöôùc vaø quyeàn löïc cuûa nhaø vua, HS coøn hieåu roõ theá naøo
laø cheá ñoä chuyeân cheá coå ñaïi.
Nhöõng thaønh töïu lôùn veà vaên hoaù cuûa caùc quoác gia
coå ñaïi phöông Ñoâng.
2. Tö töôûng
- Thoâng qua baøi hoïc boài döôõng loøng töï haøo veà truyeàn
thoáng lòch söû cuûa caùc daân toäc phöông Ñoâng, trong ñoù coù
Vieät Nam.
3. Kyõ naêng
- Bieát söû duïng baûn ñoà ñeå phaân tích nhöõng thuaän lôïi,
khoù khaên vaø vai troø cuûa caùc ñieàu kieän ñòa lyù ôû caùc quoác
gia coå ñaïi phöông Ñoâng.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà caùc quoác gia coå ñaïi.
- Baûn ñoà theá giôùi hieän nay.
- Tranh aûnh noùi veà nhöõng thaønh töïu vaên hoaù cuûa caùc
quoác gia coå ñaïi phöông ñoâng ñeå minh hoaï (neáu coù söû duïng
phaàn meàm Encarta 2005, phaàn giôùi thieäu veà nhöõng thaønh
töïu cuûa Ai Caäp coå ñaïi).
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
Baøi naøy daïy trong 2 tieát: Tieát 1 giaûng muïc 1, 2 vaø muïc
3; Tieát 2 giaûng muïc 4 vaø 5.
Trang 14
Tuaàn : 3 - 4
Tieát : 3 - 4
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi kieåm tra ôû tieát 1: Nguyeân nhaân tan raõ cuûa
xaõ hoäi nguyeân thuyû? Bieåu hieän?
2. Daãn daét baøi môùi
- GV nhaän xeùt caâu traû lôøi cuûa HS, khaùi quaùt baøi cuõ
vaø daãn daét HS vaøo baøi môùi vaø neâu nhieäm vuï nhaän thöïc
cho Hs nhö sau: Treân löu vöïc caùc doøng soâng lôùn ôû Chaâu AÙ
vaø Chaâu Phi töø thieân nieân kyû IV (TCN) cö daân phöông Ñoâng
ñaõ bieát tôùi ngheà luyeän kim, laøm noâng nghieäp vaø chaên
nuoâi gia suùc. Hoï ñaõ xaây döïng caùc quoác gia ñaàu tieân cuûa
mình, ñoù laø xaõ hoäi coù giai caáp ñaàu tieân maø trong ñoù thieåu
soá quyù toäc thoáng trò ña soá noâng daân coâng xaõ vaø noâ leä.
Quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa Nhaø nöôùc ôû caùc
quoác gia coå ñaïi phöông Ñoâng khoâng gioáng nhau, nhöng theå
cheá chung laø cheá ñoä quaân chuû chuyeân cheá, maø trong ñoù
vua laø ngöôøi naém moïi quyeàn haønh vaø ñöôïc cha truyeàn, con
noái.
Qua baøi hoïc naøy chuùng ta coøn bieát ñöôïc Phöông Ñoâng
laø caùi noâi cuûa vaên minh nhaân loaïi, nôi maø laàn ñaàu tieân
con ngöôøi ñaõ bieát saùng taïo ra chöõ vieát, vaên hoïc, ngheä
thuaät vaø nhieàu tri thöùc khoa hoïc khaùc.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV treo baûn ñoà "Caùc quoác gia coå
ñaïi" treân baûng, yeâu caàu HS quan
saùt, keát hôïp vôùi kieán thöùc phaàn 1
trong SGK traû lôøi caâu hoûi: Caùc quoác
gia coå ñaïi phöông Ñoâng naèm ôû ñaâu,
coù nhöõng thuaän lôïi gì?
- GV goïi 1 HS traû lôøi, caùc HS khaùc
coù theå boå sung cho baïn.
- GV tieáp tuïc ñaët caâu hoûi: Beân
caïnh nhöõng thuaän lôïi thì coù gì khoù
khaên? Muoán khaéc phuïc khoù khaên cö
daân phöông Ñoâng ñaõ phaûi laøm gì?
- GV goïi 1 HS traû lôøi, caùc HS boå
sung cho baïn.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Thuaän lôïi: ñaát ñai phuø sa maøu
môõ vaø meàm neân coâng cuï baèng
goã, ñaù cuõng coù theå canh taùc vaø
taïo neân muøa maøng boäi thu.
+ Khoù khaên: Deã bò nöôùc soâng
daâng leân gaây luõ luït, maát muøa vaø
aûnh höôûng ñeán cuoäc soáng cuûa
O Ñieàu kieän töï nhieân
vaø söï phaùt trieån
cuûa caùc ngaønh
kinh teá
a. Ñieàu kieän töï nhieân
- Thuaän lôïi: ñaát ñai phuø sa
maøu môõ, gaàn nguoàn nöôùc
töôùi, thuaän lôïi cho saûn
xuaát vaø sinh soáng.
- Khoù khaên: deã bò luõ luït,
gaây maát muøa, aûnh höôûng
ñeán ñôøi soáng cuûa nhaân
daân.
Trang 15
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
ngöôøi daân.
- Muoán baûo veä muøa maøng vaø
cuoäc soáng cuûa mình, ngay töø ñaàu cö
daân phöông Ñoâng ñaõ phaûi ñaép ñeâ,
trò thuyû, laøm thuyû lôïi. Coâng vieäc
naøy ñoøi hoûi coâng söùc cuûa nhieàu
ngöôøi soáng quaàn tuï, gaén boù vôùi
nhau trong caùc toå chöùc xaõ hoäi.
- GV ñaët caâu hoûi: Neàn kinh teá
chính trò caùc quoác gia coå ñaïi phöông
Ñoâng?
- GV goïi HS traû lôøi, caùc HS khaùc
boå sung.
- GV choát laïi: Noâng nghieäp töôùi
nöôùc, chaên nuoâi vaø thuû coâng
nghieäp, trao ñoåi haøng hoaù… trong
ñoù noâng nghieäp töôùi nöôùc laø
ngaønh kinh teá chính, chuû ñaïo ñaõ taïo
ra saûn phaåm dö thöøa thöôøng xuyeân.
- Do thuyû lôïi, … ngöôøi ta ñaõ
soáng quaàn tuï thaønh nhöõng
trung taâm quaàn cö lôùn vaø
gaén boù vôùi nhau trong toå
chöùc coâng xaõ. Nhôø ñoù
Nhaø nöôùc sôùm hình thaønh
nhu caàu saûn xuaát vaø trò
thuyû, laøm thuyû lôïi.
b. Söï phaùt trieån cuûa caùc
ngaønh kinh teá
- Ngheà noâng nghieäp töôùi
nöôùc laø goác, ngoaøi ra coøn
chaên nuoâi vaø laøm thuû
coâng nghieäp.
Hoaït ñoäng 2: Laøm vieäc taäp theå
vaø caù nhaân
- GV ñaët caâu hoûi: Taïi sao chæ
baèng coâng cuï chuû yeáu baèng goã
vaø ñaù, cö daân treân löu vöïc caùc
doøng soâng lôùn ôû Chaâu AÙ, Chaâu Phi
ñaõ sôùm xaây döïng Nhaø nöôùc cuûa
mình?
- Cho HS thaûo luaän sau ñoù goïi moät
HS traû lôøi, caùc em khaùc boå sung cho
baïn.
- Do ñieàu kieän töï nhieân thuaän lôïi,
saûn xuaát phaùt trieån maø khoâng caàn
ñôïi ñeán khi xuaát hieän coâng cuï baèng
saét, trong xaõ hoäi ñaõ xuaát hieän cuûa
caûi dö thöøa daãn ñeán söï phaân hoaù
xaõ hoäi keû giaøu, ngöôøi ngheøo, taàng
lôùp quyù toäc vaø bình daân. Treân cô
sôû ñoù Nhaø nöôùc ñaõ ra ñôøi.
- GV ñaët caâu hoûi: caùc quoác gia
coå ñaïi phöông Ñoâng hình thaønh sôùm
nhaát ôû ñaâu? Trong khoaûng thôøi gian
naøo?
- GV cho HS ñoïc SGK vaø thaûo luaän
sau ñoù goïi 1 HS traû lôøi, caùc HS khaùc
boå sung cho baïn.
- GV coù theå chæ treân baûn ñoà
quoác gia coå ñaïi Ai Caäp hình thaønh
nhö theá naøo, ñòa baøn cuûa caùc quoác
O Söï hình thaønh caùc
quoác gia coå ñaïi.
- Cô sôû hình thaønh: Söï phaùt
trieån cuûa saûn xuaát daãn
tôùi söï phaân hoaù giai caáp,
töø ñoù Nhaø nöôùc ra ñôøi.
- Caùc quoác gia coå ñaïi ñaàu
tieân xuaát hieän ôû Ai Caäp,
Löôõng Haø, AÁn Ñoä, Trung
Quoác vaøo khoaûng thieân
nieân kyû thöù IV - III TCN.
Trang 16
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
gia coå ngaøy nay laø nhöõng nöôùc naøo
treân Baûn ñoà Theá giôùi vaø lieân heä
ôû Vieät Nam beân löu vöïc soâng Hoàng,
soâng Caû … ñaõ sôùm xuaát hieän nhaø
nöôùc coå ñaïi (phaàn naøy seõ hoïc ôû
phaàn Lòch söû Vieät Nam).
- GV cho HS xem sô ñoà sau vaø nhaän
xeùt trong xaõ hoäi coå ñaïi phöông
Ñoâng coù nhöõng taàng lôùp naøo:
Hoaït ñoäng 3: Laøm vieäc theo
nhoùm
GV giao nhieäm vuï cho töøng nhoùm:
- Nhoùm 1: Nguoàn goác vaø vai troø
cuûa noâng daân coâng xaõ trong xaõ
hoäi coå ñaïi Phöông Ñoâng?
- Nhoùm 2: Nguoàn goác cuûa quyù
toäc?
- Nhoùm 3: Nguoàn goác cuûa noâ
leä? Noâ leä coù vai troø gì?
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Nhoùm 1: Do nhu caàu trò thuyû
vaø xaây döïng caùc coâng trình thuyû lôïi
khieán noâng daân vuøng naøy gaén boù
trong khuoân khoå cuûa coâng xaõ noâng
thoân. ÔÛ hoï toàn taïi caû "caùi cuõ"
(nhöõng taøn dö cuûa xaõ hoäi nguyeân
thuyû: cuøng laøm ruoäng chung cuûa
coâng xaõ vaø cuøng trò thuyû), vöøa
toàn taïi "caùi môùi" (ñaõ laø thaønh vieân
cuûa xaõ hoäi coù giai caáp: soáng theo
gia ñình phuï heä, coù taøi saûn tö höõu,
…) hoï ñöôïc goïi laø noâng daân coâng
xaõ. Vôùi ngheà noâng laø chính neân
noâng daân coâng xaõ. Vôùi ngheà noâng
laø chính neân noâng daân coâng xaõ laø
löïc löôïng ñoâng ñaûo nhaát, coù vai troø
to lôùn trong saûn xuaát, hoï töï nuoâi
soáng baûn thaân cuøng gia ñình vaø
noäp thueá cho quyù toäc, ngoaøi ra hoï
coøn phaûi laøm moät soá nghóa vuï
khaùc nhö ñi lính, xaây döïng caùc coâng
trình.
O Xaõ hoäi coù giai caáp
ñaàu tieân
- Noâng daân coâng xaõ:
Chieám soá ñoâng trong xaõ
hoäi, ôû hoï vöøa toàn taïi "caùi
cuõ", vöøa laø thaønh vieân
cuûa xaõ hoäi coù giai caáp. Hoï
töï nuoâi soáng baûn thaân vaø
gia ñình, noäp thueá cho Nhaø
nöôùc vaø laøm caùc nghóa vuï
khaùc.
- Quyù toäc: Goàm caùc quan
laïi ôû ñòa phöông, caùc thuû
lónh quaân söï vaø nhöõng
ngöôøi phuï traùch leã nghi
toân giaùo. Hoï soáng sung
Trang 17
Quyù
toäc
Noâng daân
coâng xaõ
Noâ
leä
Vu
a
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
+ Nhoùm 2: Voán xuaát thaân töø
caùc boâ laõo ñöùng ñaàu caùc thò toäc,
hoï goàm caùc quan laïi töø Trung Öông
xuoáng ñòa phöông. Taàng lôùp naøy soáng
sung söôùng (ôû nhaø roäng vaø xaây laêng
moä lôùn) döïa treân söï boùc loät noâng
daân: hoï thu thueá cuûa noâng daân döôùi
quyeàn tröïc tieáp hoaëc nhaän boång loäc
cuûa Nhaø nöôùc cuõng do thu thueá cuûa
noâng daân.
+ Nhoùm 3: Noâ leä, chuû yeáu laø
tuø binh vaø thaønh vieân coâng xaõ bò
maéc nôï hoaëc bò phaïm toäi. Vai troø
cuûa hoï laø laøm caùc coâng vieäc naëng
nhoïc, haàu haï quyù toäc, hoï cuõng laø
nguoàn boå sung cho noâng daân coâng
xaõ.
söôùng döïa vaøo söï boùc loät
noâng daân.
- Noâ leä: Chuû yeáu laø tuø
bình vaø thaønh vieân coâng
xaõ bò maéc nôï hoaëc bò
phaïm toäi. Hoï phaûi laøm caùc
vieäc naëng nhoïc vaø haàu haï
quyù toäc. Cuøng vôùi noâng
daân coâng xaõ hoï laø taàng
lôùp bò boùc loät trong xaõ
hoäi.
Hoaït ñoäng 4: Laøm vieäc taäp theå
vaø caù nhaân
- GV cho HS ñoïc SGK thaûo luaän vaø
traû lôøi caâu hoûi: Nhaø nöôùc phöông
Ñoâng hình thaønh nhö theá naøo? Theá
naøo laø cheá ñoä chuyeân cheá coå ñaïi?
Theá naøo laø cheá ñoä vua chuyeân
cheá? Vua döïa vaøo ñaâu ñeå trôû
thaønh chuyeân cheá?
- Goïi 1 HS traû lôøi, caùc HS khaùc boå
sung.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Quaù
trình hình thaønh Nhaø nöôùc laø töø caùc
lieân minh boä laïc, do nhu caàu trò thuyû
vaø xaây döïng caùc coâng trình thuyû
lôïi, caùc lieân minh boä laïc lieân keát
vôùi nhau → Nhaø nöôùc ra ñôøi ñeà ñieàu
haønh, quaûn lyù xaõ hoäi. Quyeàn haønh
taäp trung vaøo tay nhaø vua taïo neân
cheá ñoä chuyeân cheá coå ñaïi.
- Vua döïa vaøo boä maùy quyù toäc
vaø toân giaùo ñeå baét moïi ngöôøi phaûi
phuïc tuøng, vua trôû thaønh vua chuyeân
cheá.
- Cheá ñoä Nhaø nöôùc do vua ñöùng
ñaàu, coù quyeàn löïc toái cao (töï coi
mình laø thaàn thaùnh döôùi traàn gian,
ngöôøi chuû toái cao uûa ñaát nöôùc, töï
quyeát ñònh moïi chính saùch vaø coâng
vieäc) vaø giuùp vieäc cho vua laø moät
boä maùy quan lieâu thì ñöôïc goïi laø
cheá ñoä chuyeân cheá coå ñaïi.
O Cheá ñoä chuyeân cheá

- Quaù trình hình thaønh Nhaø
nöôùc laø töø caùc lieân minh
boä laïc, do nhu caàu trò thuyû
vaø xaây döïng caùc coâng
trình thuyû lôïi neân quyeàn
haønh taäp trung vaøo tay nhaø
vua taïo neân Cheá ñoä
chuyeân cheá coå ñaïi.
- Cheá ñoä Nhaø nöôùc do vua
ñöùng ñaàu, coù quyeàn löïc
toái cao vaø moät boä maùy
quan lieâu giuùp vieäc thöøa
haønh, thì ñöôïc goïi laø cheá
ñoä chuyeân cheá coå ñaïi.
Trang 18
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV coù theå khai thaùc theâm keânh
hình 2 SGK tr.12 ñeå thaáy ñöôïc cuoäc
soáng sung söôùng cuûa vua ngay caû khi
cheát (Quaùch vaøng taïc hình vua)...
- Phaàn vaên hoaù naøy GV coù theå
cho HS söu taàm tröôùc vaø leân baûng
trình baøy theo nhoùm. Neáu coù thôøi
gian cho HS xem phaàn meàm Encarta
naêm 2005 – phaàn Liïch söû theá giôùi
coå ñaïi.
Hoaït ñoäng 5: Laøm vieäc theo
nhoùm
- GV ñaët caâu hoûi cho caùc nhoùm:
- Nhoùm 1: Caùch tính lòch cuûa cö
daân phöông Ñoâng? Taïi sao hai ngaønh
lòch vaø thieân vaên laïi ra ñôøi sôùm
nhaát ôû Phöông Ñoâng?
- Nhoùm 2: Vì sao chöõ vieát ra ñôøi?
Taùc duïng cuûa chöõ vieát?
- Nhoùm 3: Nguyeân nhaân ra ñôøi
cuûa toaùn hoïc? Nhöõng thaønh töïu
cuûa toaùn hoïc phöông Ñoâng vaø taùc
duïng cuûa noù?
- Nhoùm 4: Haõy giôùi thieäu nhöõng
coâng trình kieán truùc coå ñaïi phöông
Ñoâng? Nhöõng coâng trình naøo coøn
toàn taïi ñeán ngaøy nay?
- GV goïi ñaïi dieän caùc nhoùm leân trình
baøy vaø thaønh vieân cuûa caùc nhoùm
khaùc co1 theå boå sung cho baïn, sau
ñoù GV nhaän xeùt vaø choát yù:
- Nhoùm 1: - Thieân vaên hoïc vaø lòch
laø 2 ngaønh khoa hoïc ra ñôøi sôùm
nhaát, gaén lieàn vôùi nhu caàu saûn
xuaát noâng nghieäp. Ñeå caøy caáy
ñuùng thôøi vuï, ngöôøi noâng daân ñeàu
phaûi "troâng Trôøi, troâng Ñaát". Hoï
quan saùt söï chuyeån ñoäng cuûa maët
Traêng, maët Trôøi vaø töø ñoù saùng taïo
ra lòch – noâng lòch (lòch noâng nghieäp),
laáy 365 ngaøy laø moät naêm vaø chia
laøm 12 thaùng (cö daân soâng Nin coøn
döïa vaøo möïc nöôùc soâng leân xuoáng
maø chia laøm 2 muøa: muøa möa laø
muøa nöôùc soâng Nin leân; muøa khoâ
laø muøa nöôùc soâng Nin xuoáng, töø
ñoù coù keá hoaïch gieo troàng vaø thu
hoaïch cho phuø hôïp).
- Vieäc tính lòch chæ ñuùng töông ñoái,
O Vaên hoaù coå ñaïi
phöông Ñoâng
a. Söï ra ñôøi cuûa lòch vaø
thieân vaên hoïc
- Thieân vaên hoïc vaø lòch laø
2 ngaønh khoa hoïc ra ñôøi
sôùm nhaát, gaén lieàn vôùi
nhu caàu saûn xuaát noâng
nghieäp.
- Vieäc tính lòch chæ ñuùng
töông ñoái, nhöng noâng lòch
thì coù ngay taùc duïng ñoái
vôùi vieäc gieo troàng.
Trang 19
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nhöng noâng lòch thì coù ngay taùc duïng
ñoái vôùi vieäc gieo troàng.
- Môû roäng hieåu bieát: Con ngöôøi
ñaõ vöôn taàm maét tôùi trôøi, ñaát,
traêng, sao vì muïc ñích laøm ruoäng cuûa
mình vaø nhôø ñoù ñaõ saùng taïo ra hai
ngaønh thieân vaên hoïc vaø pheùp tính
lòch (trong tay chöa coù noåi coâng cuï
baèng saét nhöng ñaõ tìm hieåu vuõ
truï...).
- Nhoùm 2: Chöõ vieát ra ñôøi laø do
xaõ hoäi ngaøy caøng phaùt trieån, caùc
moái quan heä phong phuù, ña daïng. Hôn
nöõa do nhu caàu ghi cheùp, cai trò, löu
giöõ nhöõng kinh nghieäm maø chöõ
vieát ñaõ ra ñôøi. Chöõ vieát xuaát hieän
vaøo thieân nieân kyû thöù IV TCN maø
sôùm nhaát laø ôû Ai Caäp vaø Löôõng
Haø. Ban ñaàu laø chöõ töôïng hình (veõ
hình gioáng vaät ñeå bieåu thò), sau naøy
ngöôøi ta caùch ñieäu hoaù chöõ töôïng
hình thaønh neùt vaø gheùp caùc neùt
theo quy öôùc ñeå phaûn aùnh yù nghó
con ngöôøi moät caùch phong phuù hôn
goïi laø chöõ töôïng yù. Chöõ töôïng yù
ñöôïc gheùp vôùi moät aâm thanh ñeå
phaûn aùnh tieáng noùi, tieáng goïi coù
aâm saéc, thanh ñieäu cuûa con ngöôøi.
Ngöôøi Ai Caäp vieát treân giaáy papiruùt
(voû caây saäy caùn moûng), ngöôøi
Löôõng Haø vieát treân ñaát seùt roài
ñem nung khoâ, ngöôøi Trung Quoác vieát
treân mai ruøa, theû tre, truùc hoaëc
treân luïa baïch ...).
- GV cho HS xem tranh aûnh noùi veà
caùch vieát chöõ töôïng hình cuûa cö daân
phöông Ñoâng xöa vaø hieän nay treân
theá giôùi vaãn coøn moät soá quoác gia
vieát chöõ töôïng hình nhö : Trung Quoác,
Nhaät Baûn, Haøn Quoác.
- GV nhaän xeùt: Chöõ vieát laø phaùt
minh quan troïng nhaát cuûa loaøi ngöôøi,
nhôø ñoù maø caùc nhaø nghieân cöùu
ngaøy nay hieåu ñöôïc phaàn naøo cuoäc
soáng cuûa cö daân coå ñaïi xöa.
- Nhoùm 3: Do nhu caàu tính laïi dieän
tích ruoäng ñaát sau khi bò ngaäp nöôùc,
tính toaùn vaät lieäu vaø kích thöôùc khi
xaây döïng caùc coâng trình xaây döïng,
b. Chöõ vieát
- Nguyeân nhaân ra ñôøi cuûa
chöõ vieát: do nhu caàu trao
ñoåi, löu giöõ kinh nghieäm
m.aø chöõ vieát sôùm hình
thaønh töø thieân nieân kyû IV
TCN.1`
- Ban ñaàu laø chöõ töôïng hình,
sau ñoù laø töôïng yù, töôïng
thanh.
- Taùc duïng cuûa chöõ vieát:
ñaây laø phaùt minh quan
troïng nhaát, nhôø noù maø
chuùng ta hieåu ñöôïc phaàn
naøo lòch söû theá giôùi coå
ñaïi.
c. Toaùn hoïc
- Nguyeân nhaân ra ñôøi: Do
nhu caàu tính laïi ruoäng ñaát,
nhu caàu xaây döïng, tính toaùn
... maø toaùn hoïc ra ñôøi.
- Thaønh töïu: Caùc coâng
thöùc sô ñaúng veà hình hoïc,
caùc baøi toaùn ñôn giaûn veà
soá hoïc ... phaùt minh ra soá 0
cuûa cö daân AÁn Ñoä.
- Taùc duïng: Phuïc vuï cuoäc
soáng luùc baáy giôø vaø ñeà
laïi kinh nghieäm quyù cho giai
ñoaïn sau.
Trang 20
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
tính caùc khoaûn nôï naàn neân toaùn
hoïc sôùm xuaát hieän ôû Phöông Ñoâng.
Ngöôøi Ai Caäp gioûi veà tính hình hoïc,
hoï ñaõ bieát caùch tính dieän tích tam
giaùc, hình thang ... hoï coøn tính ñöôïc
soá Pi baèng 3,16 (töông ñoái)... Ngöôøi
Löôõng Haø hay ñi buoân xa gioûi veà soá
hoïc, hoï coù theå laøm caùc pheùp tính
nhaân, chia cho tôùi haøng trieäu. Ngöôøi
AÁn Ñoä phaùt minh ra soá 0...
- GV nhaän xeùt: Maëc duø toaùn hoïc
coøn sô löôïc nhöng ñaõ coù taùc duïng
ngay trong cuoäc soáng luùc baáy giôø
vaø noù cuõng ñeå laïi nhieàu kinh
nghieäm quyù chuaån bò cho böôùc phaùt
trieån cao hôn ôû giai ñoaïn sau.
- Nhoùm 4: Caùc coâng trình kieán
truùc coå ñaïi: Do uy quyeàn cuûa caùc
hoaøng ñeá, do chieán tranh giöõa caùc
nöôùc, do muoán toân vinh caùc vöông
trieàu cuûa mình maø ôû caùc quoác gia
coå ñaïi phöông Ñoâng ñaõ xaây döïng
nhieàu coâng trình ñoà soä nhö Kim töï
thaùp Ai Caäp, Vaïn Lyù Tröôøng Thaønh
ôû Trung Quoác, khu ñeán thaùp ôû AÁn
Ñoä, thaønh Babilon ôû Löôõng Haø ...
(GV cho HS giôùi thieäu veà caùc kyø
quan naøy qua tranh aûnh, ñóa VCD...)
- Nhöõng coâng trình naøy laø nhöõng
kyø tích veà söùc lao ñoäng vaø taøi
naêng saùng taïo cuûa con ngöôøi (trong
tay chöa coù khoa hoïc, coâng cuï cao
nhaát chæ baèng ñoàng maø ñaõ taïo ra
nhöõng coâng trình khoång loà coøn laïi
maõi vôùi thôøi gian). Hieän nay coøn
toàn taïi moät soá coâng trình nhö: Kim töï
Thaùp Ai Caäp, Vaïn Lyù tröôøng thaønh,
coång thaønh I-sô-ta thaønh Babilon (SGK
hình 3).
- Neáu coøn thôøi gian GV coù theå ñi
saâu vaøo giôùi thieäu cho HS veà kieán
truùc xaây döïng Kim töï thaùp, hoaëc söï
huøng vó cuûa Vaïn Lyù tröôøng thaønh...
d. Kieán truùc
- Do uy quyeàn cuûa caùc nhaø
vua maø haøng loaït caùc
coâng trình kieán truùc ñaõ ra
ñôøi: Kim töï thaùp Ai Caäp,
vöôøn treo Babilon, Vaïn Lyù
tröôøng thaønh...
- Caùc coâng trình naøy
thöôøng ñoà soä theå hieän cho
uy quyeàn cuûa vua chuyeân
cheá.
- Ngaøy nay coøn toàn taïi moät
soá coâng trình nhö Kim töï
thaùp Ai Caäp, Vaïn lyù tröôøng
thaønh, coång Isôta thaønh
babilon... Nhöõng coâng trình
naøy laø nhöõng kì tích veà
söùc lao ñoäng vaø taøi naêng
saùng taïo cuûa con ngöôøi.
4. Sô keát baøi hoïc
Kieåm tra hoaït ñoäng nhaän thöùc cuûa HS, yeâu caàu HS
naém ñöôïc nhöõng kieán thöùc cô baûn cuûa baøi hoïc: Ñieàu kieän
töï nhieân, neàn kinh teá cuûa caùc quoác gia coå ñaïi phöông
Ñoâng? Theå cheá chính trò vaø caùc taàng lôùp chính trong xaõ
hoäi, vai troø cuûa noâng daân coâng xaõ? Nhöõng thaønh töïu vaên
Trang 21
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
hoaù maø cö daân phöông Ñoâng ñeå laïi cho loaøi ngöôøi (phaàn
naøy coù theå cho HS laøm nhanh baøi taäp traéc nghieäm taïi lôùp,
hoaëc giao veà nhaø).
5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø
- Giao baøi taäp veà nhaø cho HS vaø yeâu caàu HS ñoïc tröôùc
SGK baøi 4.
Trang 22
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 4 Baøi 4
CAÙC QUOÁC GIA COÅ ÑAÏI PHÖÔNG TAÂY CAÙC QUOÁC GIA COÅ ÑAÏI PHÖÔNG TAÂY
– HY LAÏP – HY LAÏP
VAØ ROÂMA VAØ ROÂMA
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc, yeâu caàu HS phaûi naém ñöôïc
nhöõng vaán ñeà sau:
1. Kieán thöùc
- Ñieàu kieän töï nhieân cuûa vuøng Ñaïi Trung Haûi vôùi söï
phaùt trieån cuûa thuû coâng nghieäp vaø thöông nghieäp ñöôøng
bieån vaø vôùi cheá ñoä chieám noâ.
- Töø cô sôû kinh teá – xaõ hoäi ñaõ daãn ñeán vieäc hình
thaønh theå cheá Nhaø nöôùc daân chuû – coäng hoaø.
2. Tö töôûng
Giaùo duïc cho HS thaáy ñöôïc maâu thuaãn giai caáp vaø ñaáu
tranh giai caáp maø tieâu bieåu laø nhöõng cuoäc ñaáu tranh cuûa
noâ leä vaø daân ngheøo trong xaõ hoäi chieám noâ. Töø ñoù giuùp
caùc em thaáy ñöôïc vai troø cuûa quaàn chuùng nhaân daân trong
lòch söû.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän cho HS kyõ naêng söû duïng baûn ñoà ñeå phaân
tích ñöôïc nhöõng thuaän lôïi, khoù khaên vaø vai troø cuûa ñieàu
kieän ñòa lyù ñoái vôùi söï phaùt trieån moïi maët cuûa caùc quoác
gia coå ñaïi Ñòa Trung Haûi.
- Bieát khai thaùc noäi dung tranh aûnh.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà caùc quoác gia coå ñaïi.
- Tranh aûnh veà moät soá coâng trình ngheä thuaät theá giôùi
coå ñaïi.
- Phaàn meàm Encarta 2005- phaàn Lòch söû theá giôùi coå
ñaïi.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
Baøi naøy daïy trong 2 tieát: Tieát 1 giaûng muïc 1 muïc 2;
Tieát 2 giaûng muïc 3.
1. Kieåm tra baøi cuõ
´ Caâu hoûi kieåm tra ôû tieát 1:
Caâu hoûi 1: Cho HS laøm nhanh caâu hoûi traéc nghieäm:
Haõy ñieàn vaøo choã chaám:
- Caùc quoác gia coå ñaõi phöông Ñoâng hình thaønh ôû............
Trang 23
Tuaàn : 5 –
6
Tieát : 5 -
6
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
- Thôøi gian hình thaønh Nhaø nöôùc ôû caùc quoác gia coå ñaïi
phöông Ñoâng........................................................................................
- Ñaëc ñieåm kinh teá cuûa caùc quoác gia coå ñaïi phöông
Ñoâng.....................................................................................................
- Giai caáp chính trong xaõ hoäi....................................................
- Theå cheá chính trò ...................................................................
(Caâu hoûi naøy coù theå chuaån bò ra khoå giaáy A
0
treo leân
baûng cho HS ñieàn vaøo hoaëc in ra giaáy A
4
kieåm tra cuøng moät
luùc ñöôïc nhieàu HS.
Caâu hoûi 2:
Cö daân phöông Ñoâng thôøi coå ñaïi ñaõ coù nhöõng ñoùng
goùp gì veà maët vaên hoaù cho nhaân loaïi?
´ Caâu hoûi kieåm tra ôû tieát 2
Taïi sao Hy Laïp, Roâma coù moät neàn kinh teá phaùt trieån?
Baûn chaát cuûa neàn daân chuû coå ñaïi ôû Hy Laïp, Roâma laø gì?
2. Daãn daét baøi môùi
GV khaùi quaùt noäi dung phaàn kieåm tra baøi cuõ (phaàn
kieåm tra ôû tieát 1) daãn daét HS vaøo baøi môùi vaø neâu nhieäm
vuï nhaän thöùc veà baøi môùi cho HS nhö sau:
Hy Laïp vaø Roâma bao goàm nhieàu ñaûo nhoû, naèm treân
bôø Baéc Ñòa Trung Haûi. Ñòa Trung Haûi gioáng nhö caùi hoà lôùn,
taïo neân söï giao thoâng thuaän lôïi giöõa caùc nöôùc vôùi nhau, do
ñoù töø raát sôùm ñaõ coù nhöõng hoaït ñoäng haøng haûi, ngö
nghieäp vaø thöông nghieäp bieån. Treân cô sôû ñoù, Hy Laïp vaø
Roâma ñaõ phaùt trieån raát cao veà kinh teá vaø xaõ hoäi laøm cô
sôû cho moät neàn vaên hoaù raát röïc rôõ. Ñeå hieåu ñöôïc ñieàu
kieän töï nhieân ñaõ chi phoái söï phaùt trieån kinh teá vaø xaõ hoäi
cuûa caùc quoác gia coå ñaïi Hy laïp, Roâma nhö theá naøo? Theá
naøo laø thò quoác? Söï hình thaønh theå cheá Nhaø nöôùc daân
chuû coäng hoaø ra sao? Nhöõng thaønh töïu vaên hoaù tieâu bieåu
cuûa cö daân coå ñaïi Hy laïp, Roâma ñeå laïi cho loaøi ngöôøi? So
saùnh noù vôùi caùc quoác gia coå ñaïi phöông Ñoâng? Chuùng ta
cuøng tìm hieåu baøi hoïc hoâm nay ñeå traû lôøi cho nhöõng vaán
ñeà treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp vaø caù
nhaân
GV gôïi laïi ôû caùc quoác gia coå ñaïi
phöông Ñoâng hình thaønh sôùm nhôø
ñieàu kieän töï nhieân thuaän lôïi. Coøn
ñieàu kieän töï nhieân ôû caùc quoác
gia Ñòa Trung Haûi coù nhöõng thuaän
O Thieân nhieân vaø ñôøi
soáng cuûa con
ngöôøi.
Trang 24
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
lôïi vaø khoù khaên gì?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi, HS
khaùc coù theå boå sung cho baïn.
GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù:
GV phaân tích cho HS thaáy ñöôïc:
Vôùi coâng cuï baèng ñoàng trong ñieàu
kieän töï nhieân nhö vaäy thì chöa theå
hình thaønh xaõ hoäi coù giai caáp vaø
Nhaø nöôùc.
- GV neâu caâu hoûi: YÙ nghóa cuûa
coâng cuï baèng saét ñoái vôùi vuøng
Ñòa Trung Haûi?
HS ñoïc SGK vaø traû lôøi caâu hoûi.
GV nhaän xeùt vaø keát luaän:
- Vieäc coâng cuï baèng saét ra ñôøi
coù yù nghóa khoâng chæ coù taùc
duïng trong canh taùc caøy saâu, cuoác
baãm, môû roäng dieän tích troàng troït
maø coøn môû ra moät trình ñoä kyõ
thuaät cao hôn vaø toaøn dieän (saûn
xuaát thuû coâng vaø kinh teá haøng
hoaù tieàn teä).
- Hy Laïp, Roâma naèm ôû ven
bieån Ñòa Trung Haûi, nhieàu
ñaûo, ñaát canh taùc ít caø
cöùng, ñaõ taïo ra nhöõng
thuaän lôïi vaø khoù khaên:
+ Thuaän lôïi: Coù bieån,
nhieàu haûi caûng, giao thoâng
treân bieån deã daøng, ngheà
haøng haûi sôùm phaùt trieån.
+ Khoù khaên: Ñaát ít vaø
xaáu, neân chæ thích hôïp loaïi
caây laâu naêm, do ñoù löông
thöïc thieáu luoân phaûi nhaäp.
- Vieäc coâng cuï baèng saét ra
ñôøi coù yù nghóa: Dieän tích
troàng troït taêng, saûn xuaát
thuû coâng vaø kinh teá haøng
hoaù tieàn teä phaùt trieån.
Nhö vaäy, cuoäc soáng ban ñaàu
cuûa cö daân Ñòa Trung Haûi
laø: sôùm bieát buoân baùn, ñi
bieån vaø troàng troït.
Hoaït ñoäng 2: Laøm vieäc theo
nhoùm
- GV ñaët caâu hoûi:
Nhoùm 1: Nguyeân nhaân ra ñôùi
cuûa thò quoác? Ngheà chính cuûa thò
quoác?
Nhoùm 2: Toå chöùc cuûa thò
quoác?
- Cho caùc nhoùm ñoïc SGK vaø
thaûo luaän vôùi nhau sau ñoù goïi caùc
nhoùm leân trình baøy vaø boå sung
cho nhau.
- Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø
choát yù:
Nhoùm 1: Do ñòa hình chia caét,
ñaát ñai nhieàu vuøng nhoû, khoâng
O Thò quoác Ñòa Trung Haûi
Quoác: tình traïng ñaát ñai
phaân taùn nhoû vaø ñaëc ñieåm
cuûa cö daân soáng baèng
ngheà thuû coâng vaø thöôøng
nghieäp neân ñaõ hình thaønh
caùc thò quoác.
Trang 25
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
coù ñieàu kieän taäp trung daân cö ôû
moät nôi. Hôn nöõa ngheà buoân baùn
vaø laøm ngheà thuû coâng laø chính
neân moãi boä laïc soáng ôû töøng
moûm baùn ñaûo, khi hình thaønh xaõ
hoäi coù giai caáp thì ñaây cuõng hình
thaønh Nhaø nöôùc (Thò quoác).
Nhoùm 2: Toå chöùc cuûa thò
quoác: Chuû yeáu laø thaønh thò vôùi
vuøng ñaát ñai troàng troït bao quanh.
Thaønh thò coù phoá xaù, laâu ñaøi,
ñeàn thôø, saân vaãn ñoäng, nhaø haùt
vaø quan troïng laø coù beán caûng.
GV cho HS tìm hieåu veà thaønh thò
Aten (SGK) ñeå minh hoaï.
- Toå chöùc cuûa thò quoác : Veà
ñôn vò haønh chính laø moät
nöôùc, trong thaønh thò laø chuû
yeáu. Thaønh thò coù laâu ñaøi,
phoá xaù, saân vaän ñoäng vaø
beán caûng.
Hoaït ñoäng 3: Hoaït ñoäng taäp
theå
GV ñaët caâu hoûi cho caû lôùp suy
nghó vaø goïi moät soá HS traû lôøi:
Theå cheá daân chuû coå ñaïi bieåu
hieän ôû ñieåm naøo? So vôùi phöông
Ñoâng?
HS ñoïc SGK vaø traû lôøi, caùc caù
nhaân boå sung cho nhau.
- Khoâng chaáp nhaän coù vua, coù
Ñaïiioâò coâng daân, Hoäi ñoàng 500
nhö ôû Aten, tieán boä hôn ôû phöông
Ñoâng (quyeàn löïc naèm trong tay
quyù toäc maø cao nhaát laø vua).
GV boå sung cho HS vaø phaân tích
theâm, laáy ví duï ôû Aten,
GV ñaët caâu hoûi ñeå HS suy nghó
tieáp: Coù phaûi ai cuõng coù quyeàn
coâng daân hay khoâng? Vaäy baûn
chaát cuûa neàn daân chuû ôû ñaây laø
gì?
HS suy nghó traû lôøi, GV boå sung
phaân tích vaø choát yù:
Baûn chaát cuûa neàn daân chuû coå
ñaïi ôû Hy Laïp, Roâma: Ñoù laø neàn
daân chuû chuû noâ (phuï nöõ vaø noâ
leä khoâng coù quyeàn coâng daân), vai
troø cuûa chuû noâ raát lôùn trong xaõ
hoäi vöøa coù quyeàn löïc chính trò
vöøa giaøu coù döïa treân söï boùc loät
noâ leä (laø caùc oâng chuû, sôû höõu
noâ leä).
- GV coù theå cho HS töï ñoïc theâm
SGK ñeå hieåu theâm veà kinh teá cuûa
- Tính chaát daân chuû cuûa thò
quoác: Quyeàn löïc khoâng naèm
trong tay quyù toäc maø naèm
trong tay Ñaïi hoäi coâng daân,
Hoäi ñoàng 500,… moïi coâng
daân ñeàu ñöôïc phaùt bieåu vaø
bieåu quyeát nhöõng coâng
vieäc lôùn cuûa quoác gia.
- Baûn chaát cuûa neàn daân
chuû coå ñaïi ôû Hy Laïp, Roâma:
Ñoù laø neàn daân chuû chuû
noâ, döïa vaøo söï boùc loät
thaäm teä cuûa chuû noâ ñoái
vôùi noâ leä.
Trang 26
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
caùc thò quoác, moái quan heä giöõa
caùc thò quoác. Ngoaøi ra gôïi yù cho
HS xem töôïng Peâriclet: OÂng laø ai?
Laø ngöôøi theá aøo? Taïi sao ngöôøi ta
laïi taïc töôïng oâng? (OÂng laø ngöôøi
anh huøng chæ huy ñaùnh thaéng Ba
Tö, coù coâng xaây döïng Aten thònh
vöôïng ñeïp ñeõ. Trong xaõ hoäi daân
chuû coå ñaïi, hình töôïng cao quyù
nhaát laø ngöôøi chieán só bình
thöôøng, gaàn guõi thaân maät, ñöôïc
ñaët ôû quaûng tröôøng ñeå toû loøng
toân kính, ngöôõng moä).
GV khai thaùc keânh hình 6 trong
SGK vaø ñaët caâu hoûi cho Hs suy
nghó: Taïi sao noâ leä laïi ñaáu tranh?
Haäu quaû cuûa caùc cuoäc ñaáu tranh
ñoù? (Caâu hoûi naøy neáu coù thôøi
gian thì cho HS thaûo luaän treân lôùp,
neáu khoâng coøn thôøi gian , GV cho
HS veà nhaø suy nghó).
Tieát 2. (Daønh cho muïc vaên hoaù
coå ñaïi hy laïp vaø Roâma)
- Kieåm tra baøi cuõ: Caâu hoûi ôû
muïc treân.
GV daãn daét HS vaøo baøi môùi:
Moät cheá ñoä döïa treân söï boùc loät
cuûa chuû noâ ñoái vôùi noâ leä ngöôøi
ta goïi ñoù laø cheá ñoä chieám höõu
noâ leä, noâ leä bò boùc loät vaø ñaõ
ñaáu tranh laøm cho thôøi coå ñaïi vaø
cheá ñoä chieám höõu noâ leä chaám
döùt. Nhöng cuõng ôû thôøi kyø ñoù,
döïa vaøo trình ñoä phaùt trieån cao
veà kinh teá coâng thöông vaø theå
cheá daân chuû, cö daân coå ñaïi Ñòa
Trung Haûi ñaõ ñeå laïi cho nhaân loaïi
moät neàn vaên hoaù röïc rôõ. Nhöõng
thaønh töïu ñoù laø gì, tieát hoïc naøy
seõ giuùp caùc em thaáy ñöôïc nhöõng
giaù trò vaên hoaù ñoù.
Hoaït ñoäng 4: Hoaït ñoäng theo
nhoùm
GV cho HS baøi taäp söu taàm veà
vaên hoaù coå ñaïi Hy Laïp, Roâma töø
ôû nhaø tröôùc, tieát naøy HS trình
baøy theo nhoùm theo yeâu caàu ñaët
ra cuûa GV.
GV ñaët caâu hoûi: Nhöõng hieåu
O Vaên hoaù coå ñaïi Hy Laïp
vaø Roâma
a. Lòch vaø chöõ vieát
- Lòch: cö daân coå ñaïi Ñòa
Trung Haûi ñaõ tính ñöôïc moät
naêm coù 365 ngaøy vaø 1/4
neân hoï ñònh ra moät thaùng
laàn löôït coù 30 vaø 31 ngaøy,
rieâng thaùng hai coù 28 ngaøy.
Trang 27
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
bieát cuûa cö daân Ñòa Trung haûi veà
lòch vaø chöõ vieát? So vôùi cö daân
coå ñaïi phöông Ñoâng coù gì tieán boä
hôn? YÙ nghóa cuûa vieäc phaùt minh
ra chöõ vieát?
Ñaïi dieän nhoùm 1 leân trình baøy
caùc nhoùm khaùc boå sung, sau ñoù
GV choát laïi vaø cho ñieåm (ñieàu naøy
seõ ñoäng vieân ñöôïc HS). GV neân coù
caùc caâu hoûi gôïi môû cho caùc
nhoùm thaûo luaän vaø traû lôøi nhö:
Quan nieäm cuûa cö daân Ñòa Trung
Haûi veà traùi ñaát, maët trôøi? Caùch
tính lòch so vôùi cö daân coå ñaïi
phöông Ñoâng? Chöõ vieát cuûa cö
daân Ñòa Trung haûi coù deã ñoïc, deã
vieát hôn phöông Ñoâng khoâng?
Nhöõng chöõ treân Khaûi hoaøn moân
Trai-an coù gì gioáng vôùi chöõ vieát
chuùng ta ñang söû duïng baây giôø?
GV ñaët caâu hoûi: Haõy trình baøy
nhöõng hieåu bieát cuûa nhoùm em
veà caùc lónh vöïc khoa hoïc cuûa cö
daân coå ñaïi Ñòa Trung haûi? Taïi sao
noùi: "Khoa hoïc ñaõ coù töø laâu
nhöng ñeán Hy Laïp, Roâma khoa hoïc
môùi thöïc söï trôû thaønh khoa hoïc"?
Cho ñaïi dieän nhoùm 2 leân trình
baøy veà caùc lónh vöïc toaùn, lyù,
söû , ñòa veà caùc ñònh lyù Ta-leùt,
Pitagio hay Acsimet (caâu chuyeän veà
nhaø baùc hoïc Acsimet), coù theå ghi
leân baûng giôùi thieäu cho caû lôùp
moät ñònh lyù. Caùc nhoùm khaùc boå
sung cho nhoùm baïn.
GV nhaän xeùt, choát yù vaø cho
ñieåm nhoùm trình baøy.
- GV ñaët caâu hoûi: Nhöõng thaønh
töïu veà vaên hoaù, ngheä thuaät cuûa
cö daân coå ñaïi Ñòa Trung Haûi?
Nhoùm 3 leân trình baøy vaø caùc
nhoùm khaùc boå sung.
- Vaên hoïc: Coù caùc anh huøng ca
noåi tieáng cuûa Hoâmerô laø Iliat vaø
OÂñixeâ; Kòch coù nhaø vieát kòch
Duø chöa thaät chính xaùc
nhöng cuõng raát gaàn vôùi
hieåu bieát ngaøy nay.
- Chöõ vieát: Paùht minh ra heä
thoáng chöõ caùi A, B, C, … luùc
ñaàu coù 20 chöõ caùi, sau
theâm 6 chöõ nöõa ñeå trôû
thaønh heä thoáng chöõ caùi
hoaøn chænh nhö ngaøy nay.
- YÙ nghóa cuûa vieäc phaùt
minh ra chöõ vieát: ñaây laø
coáng hieán lôùn lao cuûa cö
daân ñòa Trung haûi cho neàn
vaên minh nhaân loaïi.
b. Söï ra ñôøi cuûa khoa hoïc
Chuû yeáu caùc lónh vöïc: toaùn,
lyù, söû, ñòa.
- Khoa hoïc ñeán thôøi Hy laïp,
Roâma môùi thöïc söï trôû
thaønh khoa hoïc vì coù ñoä
chính xaùc cuûa khoa hoïc, ñaït
tôùi trình ñoä khaùi quaùt
thaønh ñòa lyù, lyù thuyeát vaø
noù ñöôïc thöïc hieän bôûi caùc
nhaø khoa hoïc coù teân tuoåi,
ñaët neàn moùng cho ngaønh
khoa hoïc ñoù.
c. Vaên hoïc
- Chuû yeáu laø kòch (kòch
keøm theo haùt).
- Moät soá nhaø vieát kòch tieâu
bieåu nhö Soâ phoác, EÂ-sin, …
- Giaù trò cuûa caùc vôû kòch:
Ca ngôïi caùi ñeïp, caùi thieän
vaø coù tính nhaân ñaïo saâu
saéc.
Trang 28
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Xoâphoáclô vôû Ôñíp laøm vua, EÂ-sin
vieát ôû OÂ-re-xti, …
- GV coù theå keå cho HS nghe cuï
theå moät caâu chuyeän vaø cho HS
nhaän xeùt veà noäi dung? (mang tính
nhaân ñaïo, ñeà cao caùi thieän, caùi
ñeïp, phaûn aùnh caùc quan heä trong
xaõ hoäi, …)
- Ngheä thuaät: Cho caùc em giôùi
thieäu veà caùc taùc phaåm ngheä
thuaät maø caùc em söu taàm ñöôïc,
mieâu taû ñeàn Paùc-teâ-noâng, Ñaáu
tröôøng ôû Roâ-ma trong SGK, ngoaøi
ra cho HS quan saùt tranh: töôïng löïc
só neùm ñóa, tranh töôïng nöõ thaàn
Atheâna, …
- GV ñaët caâu hoûi: Haõy nhaän
xeùt veà ngheä thuaät cuûa Hy Laïp,
Roâma?
- GV goïi HS traû lôøi vaø caùc nhoùm
boå sung cho nhau, sau ñoù GV choát
yù:
Chuû yeáu laø ngheä thuaät taïc
töôïng thaàn vaø ngheä thuaät xaây
döïng caùc ñeàn thôø thaàn. Töôïng
maø raát "ngöôøi", raát sinh ñoäng,
thanh khieát. Caùc coâng trình ngheä
thuaät chuû yeáu laøm baèng ñaù caåm
thaïch traéng: "Thanh thoaùt… laøm
say meâ loøng ngöôøi laø kieät taùc
cuûa muoân ñôøi".
d. Ngheä thuaät
- Ngheä thuaät taïc töôïng thaàn
vaø xaây ñeàn thôø thaàn ñaït
ñeán ñænh cao.
4. Sô keát baøi hoïc
GV kieåm tra hoaït ñoäng nhaän thöùc cuûa HS, yeâu caàu HS
nhaéc laïi ñaëc tröng veà ñieàu kieän töï nhieân, kinh teá, theå cheá
chính trò, xaõ hoäi vaø nhöõng thaønh töïu vaên hoaù tieâu bieåu
cuûa caùc quoác gia coå ñaïi Ñòa Trung Haûi.
5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ, laøm baøi taäp trong SGK vaø laäp baûng so
saùnh hai moâ hình xaõ hoäi coå ñaïi (veà ñieàu kieän töï nhieân,
kinh teá, chính trò, xaõ hoäi).
Trang 29
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
CHÖÔNG III CHÖÔNG III
TRUNG QUOÁC THÔØI PHONG KIEÁN TRUNG QUOÁC THÔØI PHONG KIEÁN
Baøi 5 Baøi 5
TRUNG QUOÁC THÔØI PHONG KIEÁN TRUNG QUOÁC THÔØI PHONG KIEÁN
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
Naém ñöôïc:
- Söï hình thaønh xaõ hoäi phong kieán ôû Trung Quoác vaø
caùc quan heä trong xaõ hoäi.
- Boä maùy chính quyeàn phong kieán ñöôïc hình thaønh, cuûng
coá töø thôøi Taàn - Haùn cho ñeán thôøi Minh - Thanh. Chính saùch
xaâm löôïc chieám ñaát ñaïi cuûa caùc hoaøng ñeá Trung Hoa.
- Nhöõng ñaëc ñieåm veà kinh teá Trung Quoác thôøi phong
kieán: Noâng nghieäp laø chuû yeáu, höng thònh theo chu kyø, maàm
moáng kinh teá TBCN ñaõ xuaát hieän nhöng coøn yeáu ôùt.
- Vaên hoaù Trung Quoác phaùt trieån röïc rôõ.
2. Tö töôûng
- Giuùp HS thaáy ñöôïc tính chaát phi nghóa cuûa caùc cuoäc
xaâm löôïc cuûa caùc trieàu ñaïi phong kieán Trung quoác.
- Quyù troïng caùc di saûn vaên hoaù, hieåu ñöôïc caùc aûnh
höôûng cuûa vaên hoaù trung quoác ñoái vôùi Vieät Nam.
3. Kyõ naêng
- Treân cô sôû caùc söï kieän lòch söû, giuùp HS bieát phaân tích
vaø ruùt ra keát luaän.
- Bieát veõ sô ñoà hoaëc töï veõ ñöôïc löôïc ñoà ñeå hieåu ñöôïc
baøi giaûng.
- Naém vöõng caùc khaùi nieäm cô baûn.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà Trung Quoác qua caùc thôøi kyø.
- Söu taàm tranh aûnh nhö: Vaïn lyù tröôøng thaønh, Coá cung, ñoà
goám söù cuûa Trung Quoác thôøi phong kieán. Caùc baøi thô Ñöôøng
hay, caùc tieåu thuyeát thôøi Minh - Thanh.
- Veõ caùc sô ñoà veà söï hình thaønh xaõ hoäi phong kieán
Trung quoác, sô ñoà veà boä maùy Nhaø nöôùc thôøi Minh - Thanh.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi: taïi sao noùi "khoa hoïc ñaõ coù töø laâu nhöng ñeán
thôøi Hy Laïp, Roâma khoa hoïc môùi trôû thaønh khoa hoïc"?
Trang 30
Tuaàn : 7 –
8
Tieát : 7 -
8
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
2. Daãn daét baøi môùi
GV khaùi quaùt phaàn kieåm tra baøi cuõ vaø daãn daét HS
vaøo baøi môùi, neâu nhieäm vuï nhaän thöùc baøi môùi nhö sau:
Treân cô sôû thuoäc moâ hình caùc quoác gia coå ñaïi phöông
Ñoâng, Trung Quoác vaøo nhöõng theá kyû cuoái coâng nguyeân do
söï phaùt trieån cuûa saûn xuaát, xaõ hoäi phaân hoaù giai caáp neân
cheá ñoä phong kieán ôû ñaây ñaõ sôùm hình thaønh. Nhaø Taàn ñaõ
khôûi ñaàu xaây döïng chính quyeàn phong kieán, hoaøng ñeá coù
quyeàn tuyeät ñoái. Kinh teá phong kieán trung quoác chuû yeáu laø
noâng nghieäp phaùt trieån thaêng traàm theo söï höng thònh cuûa
chính trò. Cuoái thôøi Minh - Thanh ñaõ xuaát hieän maàm moáng
quan heä saûn xuaát TBCN nhöng noù khoâng phaùt trieån ñöôïc.
Treân cô sôû nhöõng ñieàu kieän kinh teá xaõ hoäi môùi, keá thöøa
truyeàn thoáng cuûa neàn vaên mình coå ñaïi, nhaân daân Trung
Quoác ñaõ ñaït nhieàu thaønh töïu vaên hoaù röïc rôõ.
Ñeå hieåu ñöôïc quaù trình hình thaønh cheá ñoä phong kieán
ra sao? Phaùt trieån qua caùc trieàu ñaïi nhö theá naøo? Söï höng
thònh veà kinh teá gaén vôùi chính trò theá naøo? Taïi sao coù caùc
cuoäc khôûi nghóa noâng daân vaøo cuoái caùc trieàu ñaïi. Nhöõng
thaønh töïu vaên hoaù röïc rôõ cuûa Trung quoác laø gì? Baøi hoïc
hoâm nay giuùp caùc em naém baét ñöôïc nhöõng vaán ñeà treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: hoaït ñoäng caù
nhaân
- Tröôùc heát GV gôïi laïi cho HS nhôù
laïi kieán thöùc ñaõ hoïc ôû baøi caùc
quoác gia coå ñaïi phöông Ñoâng, veà
caùc giai caáp cô baûn trong xaõ hoäi, sau
ñoù ñaët caâu hoûi:
- Vieäc söû duïng coâng cuï baèng saét
ôû Trung quoác vaøo theá kyû V TCN coù
taùc duïng gì?
Cho HS caû lôùp xem sô ñoà treo
baûng vaø goïi moät HS traû lôøi, caùc HS
khaùc boå sung cho baïn.
HS döïa vaøo nhöõng kieán thöùc ñaõ
hoïc ôû nhöõng baøi tröôùc vaø döïa vaøo
sô ñoà ñeå traû lôøi. GV cuûng coá vaø
giaûi thích theâm cho HS roõ:
- Trong xaõ hoäi Trung Quoác, töø khi
O Cheá ñoä phong kieán
thôøi taàn - Haùn
Trang 31
Quyù
toäc
Quyù
toäc
Noâng
daân
coâng
xaõ
Noâng
daân
lónh
canh
ND
giaøu
ND
töï
canh
ND
ngheøo
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
ñoà saét xuaát hieän, xaõ hoäi ñaõ coù söï
phaân hoaù, hình thaønh hai giai caáp
môùi ñòa chuû vaø noâng daân lónh canh,
töø ñaây hình thaønh quan heä saûn
xuaát phong kieán, ñoù laø quan heä boùc
loät giöõa ñòa chuû vaø noâng daân lónh
canh thay theá cho quan heä boùc loät
quyù toäc vaø noâng daân coâng xaõ.
- Nhaø Taàn - Haùn ñöôïc hình thaønh
nhö theá naøo? Taïi sao nhaø Taàn laïi
thoáng nhaát ñöôïc Trung Quoác?
Cho HS ñoïc SGK, goïi moät HS traû lôøi
vaø caùc em khaùc boå sung.
GV cuûng coá vaø choát yù: Treân löu
vöïc Hoaøng Haø vaø Tröôøng Giang thôøi
coå ñaïi coù nhieàu nöôùc ngoû thöôøng
chieán tranh xaâu xeù thoân tính laãn
nhau laøm thaønh cuïc dieän Xuaân Thu
chieán quoác. Ñeán theá kyû IV - TCN,
Nhaø Taàn coù tieàm löïc kinh teá, quaân
söï maïnh hôn caû ñaõ laàn löôït tieâu
dieät caùc ñoái thuû. Ñeán naêm 221-
TCN, ñaõ thoáng nhaát Trung quoác, vua
Taàn töï xöng laø Taàn Thuyû Hoaøng,
cheá ñoä phong kieán Trung Quoác hình
thaønh. Nhaø Taàn toàn taïi ñöôïc 15
naêm sau ñoù bò cuoäc khôûi nghóa cuûa
Traàn Thaéng vaø Ngoâ Quaûng laøm cho
suïp ñoå.
- Löu Bang laäp ra Nhaø Haùn 206 TCN
- 220. Ñeán ñaây cheá ñoä phong kieán
Trung quoác ñaõ ñöôïc xaùc laäp.
- GV cho HS quan saùt sô ñoà toå chöùc
boä maùy Nhaø nöôùc phong kieán vaø
traû lôøi caâu hoûi: Toå chöùc boä maùy
Nhaø nöôùc phong kieán thôøi Taàn -
Haùn ôû Trung Öông vaø ñòa phöông nhö
theá naøo?
GV ñaët caâu hoûi: Haõy keå teân caùc
cuoäc khôûi nghóa cuûa nhaân daân ta
choáng laïi söï xaâm löôïc cuûa Nhaø
Taàn, Nhaø Haùn? (gôïi yù VD cuoäc khôûi
nghóa cuûa nhaân daân ta choáng quaân
Taàn TCN, cuoäc khôûi nghóa Hai Baø
tröng choáng quaân Haùn naêm 40…).
a. Söï hình thaønh nhaø Taàn -
Haùn:
- Naêm 221 - TCN, nhaø Taàn
ñaõ thoáng nhaát Trung Quoác,
vua Taàn töï xöng laø Taàn
Thuyõ Hoaøng.
- Löu Bang laäp ra Nhaø Haùn
206 - 220 TCN.
Ñeán ñaây cheá ñoä phong
kieán Trung Quoác ñaõ ñöôïc
xaùc laäp.
b. Toå chöùc boä maùy nhaø
nöôùc thôøi Taàn - Haùn
- ÔÛ TW: Hoaøng ñeá coù
quyeàn tuyeät ñoái, beân döôùi
coù thöøa töôùng, thaùi uyù
cuøng caùc quan vaên, voõ.
- ÔÛ ñòa phöông: Quan thaùi
thuù vaø Huyeän leänh.
(Tuyeån duïng quan laïi chuû
yeáu laø hình thöùc tieán cöû).
- Chính saùch xaâm löôïc cuûa
nhaø Taàn - Haùn: xaâm löôïc
caùc vuøng xung quanh, xaâm
löôïc Trieàu Tieân vaø ñaát ñai
cuûa ngöôøi Vieät coå.
Trang 32
Hoaøng ñeá
Thöøa töôùng Thaùi uyù
Caùc
chöùc
quan
khaùc
Caùc
quan
vaên
Caùc
quan
voõ
Quaän
Huyeä
n
Caùc
chöùc
quan
khaùc
Huyeä
n
Quaän
Huyeä
n
Huyeä
n
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 2: Hoaït ñoäng theo
nhoùm
- GV neâu caâu hoûi cho töøng nhoùm:
+ Nhoùm 1: Nhaø Ñöôøng ñöôïc
thaønh laäp nhö theá naøo? Kinh teá thôøi
Ñöôøng so vôùi caùc trieàu ñaïi tröôùc?
Noäi dung cuûa chính saùch Quaân ñieàn?
+ Nhoùm 2: Boä maùy Nhaø nöôùc
thôøi Ñöôøng coù gì khaùc so vôùi caùc
trieàu ñaïi tröôùc?
+ Nhoùm 3: Vì sao laïi noå ra caùc
cuoäc khôûi nghóa noâng daân vaøo
cuoái trieàu ñaïi nhaø Ñöôøng?
HS thaûo luaän töøng nhoùm ñoïc SGK,
tìm yù traû lôøi vaø thaûo luaän vôùi
nhau.
Sau ñoù ñaïi dieän caùc nhoùm leân
trình baøy, caùc nhoùm khaùc nghe vaø
boå sung.
- Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát
yù:
+ Nhoùm 1: Sau Nhaø Haùn, Trung
Quoác laâm vaøo tình traïng loaïn laïc
keùo daøi, Lyù Uyeân deïp ñöôïc loaïn,
leân ngoâi Hoaøng ñeá, laäp ra Nhaø
ñöôøng (618 - 907).
- Kinh teá nhaø Ñöôøng phaùt trieån
hôn caùc trieàu ñaïi tröôùc ñaëc bieät
trong noâng nghieäp coù chính saùch
quaân ñieàn (laáy ruoäng ñaát coâng vaø
ruoäng ñaát boû hoang chia cho noâng
daân. Khi nhaän ruoäng noâng daân phaûi
noäp thueá cho Nhaø nöôùc theo cheá
ñoä toâ, dung, ñieäu, noäp baèng luùa,
ngaøy coâng lao dòch vaø baèng vaûi).
Ngoaøi ra thuû coâng nghieäp vaø thöông
O Söï phaùt trieån cheá ñoä
phong kieán döôùi
thôøi Ñöôøng
a. Veà kinh teá:
+ Noâng nghieäp: chính saùch
quaân ñieàn, aùp duïng kyõ
thuaät canh taùc môùi, choïn
gioáng … daãn tôùi naêng
suaát taêng.
+ Thuû coâng nghieäp vaø
thöông nghieäp phaùt trieån
thònh ñaït: coù caùc xöôûng
thuû coâng (taùc phöôøng)
luyeän saét, ñoùng thuyeàn.
→ Kinh teá thôøi Ñöôøng phaùt
trieån cao hôn so vôùi caùc
trieàu ñaïi tröôùc.
b. Veà chính trò
- Töøng böôùc hoaøn thieän
chính quyeàn töø TW xuoáng
ñòa phöông, coù chöùc Tieát
ñoä söù
Trang 33
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nghieäp thònh ñaït döôùi thôøi Ñöôøng.
+ Nhoùm 2: Boä maùy Nhaø nöôùc
nhaø Ñöôøng tieáp tuïc ñöôïc cuûng coá
töø TW ñeán ñòa phöông laøm cho boä
maùy cai trò phong kieán ngaøy caøng
hoaøn chænh. Coù theâm chöùc Tieát ñoä
söù. Choïn quan laïi beân caïnh vieäc cöû
con em quan laïi cai quaûn ôû ñòa phöông
coøn coù cheá ñoä thi tuyeån choïn
ngöôøi laøm quan.
- Nhaø Ñöôøng tieáp tuïc chính saùch
xaâm löôïc laùng gieàng, môû roäng laõnh
thoå. Nhaø Ñöôøng ñaõ töøng ñaëc aùch
thoáng trò leân ñaát nöôùc ta vaø ñaõ bò
nhaân daân ta vuøng leân khôûi nghóa
trong ñoù coù cuoäc khôûi nghóa tieâu
bieåu cuûa Mai Thuùc Loan (naêm 722),
choáng laïi söï ñoâ hoä cuûa nhaø
Ñöôøng.
+ Nhoùm 3: Cuoái trieàu ñaïi Nhaø
Ñöôøng, maâu thuaãn xaõ hoäi giöõa
noâng daân vôùi ñòa chuû quan laïi ngaøy
caøng gay gaét daãn ñeán khôûi nghóa
noâng daân vaø nhaø Ñöôøng suïp ñoå.
- Tuyeån duïng quan laïi baèng
thi cöû (beân caïnh cöû con em
thaân tín xuoáng caùc ñòa
phöông).
- Maâu thuaãn xaõ hoäi daãn
ñeán khôûi nghóa noâng daân
theá kyû X khieán cho nhaø
Ñöôøng suïp ñoå.
Hoaït ñoäng 3: Hoaït ñoäng taäp theå
vaø caù nhaân
GV ñaët caâu hoûi cho caû lôùp: Nhaø
Minh, nhaø Thanh ñöôïc thaønh laäp nhö
theá naøo?
- Cho HS tìm hieåu SGK vaø traû lôøi,
goïi moät HS traû lôøi, HS khaùc boå sung.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: sau nhaø
Ñöôøng ñeán nhaø Toáng, nhaø Nguyeân.
- Phong traøo khôûi nghóa noâng daân
cuûa Chu Nguyeân Chöông ñaõ thaønh
laäp nhaø Minh (1638 - 1644). Khôûi
nghóa cuûa Lyù Töï Thaønh laøm cho
nhaø Minh suïp ñoå, giöõa luùc ñoù boä
toäc Maõn Thanh ôû phía Baéc Trung
quoác ñaõ ñaùnh baïi Lyù Töï Thaønh laäp
ra nhaø Thanho (1644 - 1911).
- GV ñaët caâu hoûi: Döôùi thôøi Minh
kinh teá Trung quoác coù ñieåm gì môùi
so vôùi caùc trieàu ñaïi tröôùc? Bieåu
hieän?
- GV cho caû lôùp thaûo luaän vaø goïi
moät HS traû lôøi, caùc HS khaùc coù theå
boå sung cho baïn.
O Trung Quoác thôøi Minh -
Thanh
a. Söï thaønh laäp nhaø Minh -
nhaø Thanh:
- Nhaø Minh thaønh laäp (1638 -
1644), ngöôøi saùng laäp laø
chu Nguyeân Chöông.
- Nhaø Thanh thaønh laäp 1644
- 1911.
b. Söï phaùt trieån kinh teá
döôùi trieàu Minh: Töø theá kyû
XVI ñaõ xuaát hieän maàm
moáng kinh teá TBCN:
+ Thuû coâng nghieäp: xuaát
hieän coâng tröôøng thuû
coâng, quan heä chuû - ngöôøi
laøm thueâ.
+ Thöông nghieäp phaùt trieån
Trang 34
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV nhaän xeùt vaø choát laïi: Caùc
vua trieàu Minh ñaõ thi haønh nhieàu
bieän phaùp nhaèm khoâi phuïc, phaùt
trieån kinh teá. Ñaàu theá kyû XVI quan
heä saûn xuaát TBCN ñaõ xuaát hieän
trong caùc ngaønh noâng nghieäp, thuû
coâng nghieäp, thöông nghieäp. Caùc
thaønh thò moïc leân nhieàu vaø raát
phoàn thònh. Baéc Kinh, Nam Kinh khoâng
chæ laø trung taâm chính trò maø coøn
laø trung taâm kinh teá lôùn.
- GV coù theå giaûi thích theâm: Söï
thònh trò cuûa Nhaø Minh coøn bieåu
hieän ôû lónh vöïc chính trò: ngay töø khi
leân ngoâi, Minh Thaùi Toå ñaõ quan taâm
ñeán xaây döïng cheá ñoä quaân chuû
chuyeân cheá TW taäp quyeàn (quyeàn
löïc ngaøy caøng taäp trung vaøo tay nhaø
vua, boû chöùc thöøa töôùng, Thaùi uyù,
giuùp vieäc cho vua laø 6 boä, vua taäp
trung moïi quyeàn haønh trong tay, tröïc
tieáp chæ huy quaân ñoäi).
GV ñaët ra caâu hoûi: Taïi sao Nhaø
Minh vôùi neàn kinh teá vaø chính trò
thònh ñaït nhö vaäy laïi suïp ñoå?
- Goïi HS traû lôøi vaø GV nhaän xeùt
vaø phaân tích cho HS thaáy: Cuõng nhö
caùc trieàu ñaïi phong kieán tröôùc ñoù,
cuoái trieàu Minh ruoäng ñaát ngaøy
caøng taäp trung vaøo tay giai caáp quyù
toäc, ñòa chuû coøn noâng daân ngaøy
caøng cöïc khoå ruoäng ít, söu cao, thueá
naëng coäng vôùi ñi lính phuïc vuï cho
caùc cuoäc chieán tranh xaâm löôïc, môû
roäng laõnh thoå cuûa caùc trieàu vua, vì
vaäy maâu thuaãn giöõa noâng daân vôùi
ñòa chuû ngaøy caøng gay gaét vaø cuoäc
khôûi nghóa noâng daân cuûa Lyù Töï
Thaønh laøm cho nhaø Minh suïp ñoå.
GV ñaët caâu hoûi: Chính saùch cai trò
cuûa Nhaø Thanh?
Goïi 1 HS traû lôøi, caùc HS boå sung
sau ñoù GV nhaän xeùt, choát yù: Ngöôøi
Maõn Thanh khi vaøo Trung Quoác laäp ra
nhaø Thanh vaø thi haønh chính saùch
aùp böùc daân toäc, baét ngöôøi Trung
Quoác aên maëc vaø theo phong tuïc
ngöôøi Maõn, mua chuoäc ñòa chuû
ngöôøi Haùn, giaûm thueá cho noâng
thaønh thò môû roäng vaø
phoàn thònh.
c. Veà chính trò: Boä maùy
Nhaø nöôùc phong kieán ngaøy
caøng taäp quyeàn. Quyeàn löïc
ngaøy caùng taäp trung trong
tay nhaø vua.
- Môû roäng baønh tröôùng ra
beân ngoaøi trong ñoù coù sang
xaâm löôïc ñaïi Vieät nhöng ñaõ
thaát baïi naëng neà.
d. Chính saùch cuûa nhaø
Thanh:
- Ñoái noäi: Aùp böùc daân
toäc, mua chuoäc ñòa chuû
ngöôøi Haùn.
- Ñoái ngoaïi: thi haønh chính
saùch "beá quan toaû caûng".
→ Cheá ñoä phong kieán Nhaø
Thanh suïp ñoå naêm 1911.
Trang 35
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
daân nhöng maâu thuaãn daân toäc vaãn
taêng daãn ñeán khôûi nghóa noâng daân
khaép nôi.
- Ñoái ngoaïi: thi haønh chính saùch
"beá quan toaû caûng" trong boái caûnh
bò söï nhoùm ngoù cuûa tö baûn phöông
Taây daãn ñeán söï suy suïp cuûa cheá
ñoä phong kieán. Caùch maïng Taân Hôïi
naêm 1911 ñaõ laøm cho nhaø Thanh suïp
ñoå.
Hoaït ñoäng 4: Laøm vieäc theo
nhoùm
GV chia caû lôùp laøm 2 nhoùm chính
vaø giao nhieäm vuï cho moãi nhoùm:
- Nhoùm 1: Nhöõng thaønh töï treân
lónh vöïc tö töôûng cuûa cheá ñoä phong
kieán Trung Quoác?
- Nhoùm 2: Nhöõng thaønh töïu treân
caùc lónh vöïc söû hoïc, vaên hoïc, khoa
hoïc kyõ thuaät?
GV cho ñaïi dieän nhoùm trình baøy,
vaø boå sung cho nhau, sau ñoù GV nhaän
xeùt vaø choát yù:
+ Nhoùm 1: Nho giaùo giöõ vai troø
quan troïng trong lónh vöïc tö töôûng.
Ngöôøi khôûi xöôùng nho hoïc laø Khoång
Töû. Töø thôøi Haùn Nho giaùo ñaõ trôû
thaønh coâng cuï thoáng trò veà maët tinh
thaàn vôùi quan nieäm veà vua - toâi, cha
- con, choàng - vôï, nhöng veà sau Nho
Giaùo caøng trôû leân baûo thuû, loãi
thôøi vaø kìm haõm söï phaùt trieån cuûa
xaõ hoäi.
- Phaät giaùo cuõng thònh haønh nhaát
laø thôøi Ñöôøng. Thôøi Ñöôøng, vua
ñöôøng ñaõ cöû caùc nhaø sö sang AÁn
Ñoä laáy kinh phaät nhö cuoäc haønh
trình ñaày gian nan vaát vaû cuûa nhaø sö
Ñöôøng Huyeàn Trang.
+ Nhoùm 2: baét ñaàu töø thôøi Taây
Haùn, söû hoïc ñaõ trôû thaønh lónh vöïc
ñoäc laäp, ngöôøi ñaët neàn moùng laø Tö
Maõ Thieân vôùi boä söû kyù.
Vaên hoïc: Thô phaùt trieån maïnh
döôùi thôøi ñöôøng vôùi nhöõng taùc giaû
tieâu bieåu: Ñoã Phuû, Lyù Baïch, Baïch
Cö Dò, tieåu thuyeát phaùt trieån maïnh
ôû thôøi Minh - Thanh vôùi caùc boä tieåu
O Vaên hoaù Trung quoác
a. Tö töôûng:
- Nho giaùo giöõa vai troø quan
troïng trong heä tö töôûng
phong kieán coâng cuï tinh
thaàn baûo veä cheá ñoä phong
kieán, veà sau Nho giaùo caøng
trôû leân baûo thuû, loãi thôøi
vaø kìm haõm söï phaùt trieån
cuûa xaõ hoäi.
- Phaät giaùo cuõng thònh
haønh nhaát laø thôøi Ñöôøng.
b. Söû hoïc:
Tö Maõ Thieân vôùi boä söû
kyù.
c. Vaên hoïc:
+ Thô phaùt trieån maïnh döôùi
thôøi Ñöôøng.
+ Tieåu thuyeát phaùt trieån
maïnh ôû thôøi Minh - Thanh.
Trang 36
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
thuyeát noåi tieáng nhö Thuyû Höû cuûa
thi Naïi Am, tam Quoác dieãn nghóa cuûa
La Quaùn Trung, Taây Du Kyù cuûa Ngoâ
Thöøa Aân, Hoàng Laâu Moäng cuûa Taøo
tuyeát Caàn, caùc tieåu thuyeát cuûa
Trung Quoác ñeàu döïa vaøo nhöõng söï
kieän coù thaät vaø hö caáu theâm "7
thöïc, 3 hö", noù phaûn aùnh phaàn naøo
ñôøi soáng cuûa nhaân daân Trung Quoác
vaø caùc moái quan heä xaõ hoäi thôøi
phong kieán (neáu coøn thôøi gian GV coù
theå keå ngaén goïn noäi dung cuûa moät
taùc phaåm …).
Khoa hoïc kyõ thuaät: Ngöôøi Trung
Quoác ñaït ñöôïc nhieàu thaønh töïu röïc
rôõ trong lónh vöïc haøng haûi nhö baùnh
laùi, la baøn, thuyeàn buoàm nhieàu lôùp.
Ngheà in, laøm giaáy, goám, deät, luyeän
saét, khai thaùc khí ñoát cuõng ñöôïc
ngöôøi Trung Quoác bieát ñeán khaù
sôùm (GV coù theå cho HS quan saùt caùc
tranh söu taàm veà ñoà goám, söù, haøng
deät, cho HS nhaän xeùt vaø GV phaân
tích cho HS thaáy trình ñoä cao cuûa
ngöôøi Trung Quoác trong vieäc saûn
xuaát ra nhöõng saûn phaåm naøy).
- GV cho Hs xem tranh Coá cung Baéc
Kinh vaø yeâu caàu HS nhaän xeùt. Sau
ñoù GV coù theå phaân tích cho HS thaáy
uy quyeàn cuûa cheá ñoä phong kieán,
nhöng ñoàng thôøi noù cuõng bieåu hieän
taøi naêng vaø ngheä thuaät trong xaây
döïng cuûa nhaân daân Trung Quoác.
d. Khoa hoïc kyõ thuaät: Ñaït
ñöôïc nhieàu thaønh töïu trong
lónh vöïc haøng haûi, ngheà in
laøm giaáy, goám, deät, luyeän
saét vaø kyõ thuaät phuïc vuï
cho cheá ñoä phong kieán.
4. Sô keát baøi hoïc
GV kieåm tra hoaït ñoäng nhaän thöùc cuûa HS vôùi vieäc yeâu
caàu HS neâu laïi söï hình thaønh xaõ hoäi phong kieán Trung Quoác,
söï phaùt trieån cuûa cheá ñoä phong kieán Trung Quoác qua caùc
trieàu ñaïi, ñieåm noåi baät cuûa moãi trieàu ñaïi? Vì sao cuoái caùc
trieàu ñaïi ñeàu coù khôûi nghóa noâng daân? Nhöõng thaønh töïu
vaên hoaù tieâu bieåu cuûa Trung Quoác thôøi phong kieán?
5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ, laøm baøi taäp trong SGK, ñoïc tröôùc baøi
môùi.
- Baøi taäp:
O Keå teân caùc trieàu ñaïi phong kieán Trung Quoác, thôøi
gian toàn taïi? Trieàu ñaïi naøo cheá ñoä phong kieán ñaït ñeán ñænh
cao? Bieåu hieän?
Trang 37
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
O Nhöõng thaønh töïu vaên hoaù chuû yeáu cuûa Trung Quoác
thôøi phong kieán? Tìm hieåu taùc phaåm Söû kyù cuûa Tö Maõ
Thieân.
Trang 38
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
CHÖÔNG IV CHÖÔNG IV
AÁN ÑOÄ THÔØI PHONG KIEÁN AÁN ÑOÄ THÔØI PHONG KIEÁN
Baøi 6 Baøi 6
CAÙC QUOÁC GIA AÁN VAØ VAÊN HOÙA TRUYEÀN CAÙC QUOÁC GIA AÁN VAØ VAÊN HOÙA TRUYEÀN
THOÁNG THOÁNG
AÁN ÑOÄ AÁN ÑOÄ
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
Qua baøi hoïc giuùp Hs nhaän thöùc ñöôïc:
- AÁn Ñoä laø quoác gia coù neàn vaên minh laâu ñôøi, phaùt
trieån cao, cuøng Trung quoác coù aûnh höôûng saâu roäng ôû Chaâu
AÙ vaø treân theá giôùi.
- Thôøi Guùp-ta ñònh hình vaên hoaù truyeàn thoáng AÁn Ñoä.
- Noäi dung cuûa vaên hoaù truyeàn thoáng.
2. Tö töôûng
- Vaên hoaù AÁn Ñoä coù aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán Vieät
Nam, taïo neân moái quan heä kinh teá vaø vaên hoaù maät thieát
giöõa hai nöôùc. Ñoù laø cô sôû ñeå taêng cöôøng hieåu bieát, quan
heä thaân tình, toân troïng laãn nhau giöõa hai nöôùc.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän kyõ naêng phaân tiùch, toång hôïp.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Löôïc ñoà AÁn Ñoä trong SGK phoùng to.
- Baûn ñoà AÁn Ñoä ngaøy nay.
- Tranh aûnh veà caùc coâng trình ngheä thuaät cuûa AÁn Ñoä.
- Chuaån bò ñoaïn baêng video veà vaên hoaù AÁn Ñoä (ñaõ phaùt
treân VTV2 vaøo thaùng 6-2003).
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
- Caâu 1: Haõy neâu nhöõng neùt cô baûn trong boä maùy
Nhaø nöôùc phong kieán Thôøi Taàn - Haùn vaø Ñöôøng?
- Caâu 2: Maàm moáng kinh teá TBCN xuaát hieän ôû Trung
Quoác khi naøo? Bieåu hieän? Taïi sao noù khoâng ñöôïc tieáp tuïc
phaùt trieån?
2. Daãn daét baøi môùi
GV khaùi quaùt phaàn kieåm tra baøi cuõ vaø daãn daét HS
vaøo baøi môùi, neâu nhieäm vuï nhaän thöùc baøi môùi nhö sau:
Trang 39
Tuaàn : 9
Tieát : 9
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
AÁn Ñoä laø moät trong nhöõng quoác gia coå ñaïi phöông
Ñoâng coù neàn vaên minh laâu ñôøi khoaûng 3000 naêm ñeán 1500
naêm, neàn vaên minh ôû phía Taây Baéc AÁn Ñoä naèm ôû vuøng
soáng AÁn. Khoaûng 1500 naêm TCN laø khôûi ñaàu cho neàn vaên
minh soâng Haèng, baøi hoïc cuûa chuùng ta chæ nghieân cöùu töø
neàn vaên minh soâng Haèng naèm ôû vuøng Ñoâng Baéc, laø ñoàng
baèng roäng lôùn maøu môõ, queâ höông, nôi sinh tröôûng cuûa neàn
vaên hoaù truyeàn thoáng vaø vaên minh AÁn Ñoä. Ñeå hieåu ñöôïc
vaên hoaù truyeàn thoáng AÁn Ñoä laø gì? Noù phaùt trieån ra sao?
Noù aûnh höôûng ra beân ngoaøi nhö theá naøo? Vieät Nam chòu
aûnh höôûng cuûa vaên hoaù AÁn Ñoä nhö theá naøo? Baøi hoïc
hoâm nay seõ giuùp caùc em hieåu ñöôïc nhöõng vaán ñeà treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Laøm vieäc caù nhaân
GV ñaët caâu hoûi: Vì sao moät soá
Nhaø nöôùc ñaàu tieân laïi hình thaønh
beân löu vöïc soâng Haèng?
HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi, caùc
HS khaùc boå sung.
GV nhaän xeùt vaø choát yù: Khoaûng
1500 naêm TCN, vuøng löu vöïc soâng
Haèng ôû phía Ñoâng Baéc coù ñieàu
kieän töï nhieân thuaän lôïi, caùc boä laïc
ñaõ ñeán ñaây sinh soáng vaø hình
thaønh caùc Nhaø nöôùc, ñöùng ñaàu laø
caùc tieåu vöông quoác. Caùc tieåu vöông
quoác lôùn maïnh vaø tranh giaønh aûnh
höôûng laãn nhau.
GV ñaët caâu hoûi: Quaù trình hình
thaønh vaø phaùt trieån cuûa nöôùc
Magaña?
- GV ñaët caâu hoûi gôïi môû: Vai troø
cuûa vua Asoâca?
- GV goïi moät HS traû lôøi, caùc HS
khaùc boå sung, sau ñoù GV choát yù:
- Asoâca laø vua thöù 11 cuûa nöôùc
Magaña, leân ngoâi vaøo ñaàu theá kyû III
TCN. OÂng ñaõ xaây döïng ñaát nöôùc
huøng cöôøng, ñem quaân ñi ñaùnh caùc
nöôùc nhoû, thoáng nhaát AÁn Ñoä
(thoáng nhaát gaàn heát baùn ñaûo AÁn
Ñoä, chæ tröø cöïc Nam (Panñia). GV chæ
treân löôïc ñoà trong SGK phoùng to treo
treân baûng, ñoàng thôøi cho HS thaáy
laõnh thoå AÁn Ñoä coå ñaïi roäng lôùn
hôn so vôùi AÁn Ñoä ngaøy nay (chæ
treân baûn ñoà theá giôùi AÁn Ñoä ngaøy
nay).
O Thôøi kyø caùc quoác gia
ñaàu tieân
- Khoaûng 1500 naêm TCN ôû
ñoàng baèng soâng Hnaèg ñaõ
hình thaønh moät soá nöôùc,
thöôøng xaûy ra tranh giaønh
aûnh höôûng nhöng maïnh
nhaát laø nöôùc Magaña.
- Vua môû nöôùc laø Bimbisara,
nhöng kieát xuaát nhaát (vua
thöù 11) laø Asoâca (theá kyû
III TCN).
+ Ñaùnh deïp caùc nöôùc nhoû
thoáng nhaát laõnh thoå.
+ Theo ñaïo Phaät vaø coù
coâng taïo ñieàu kieän cho ñaïo
Phaät truyeàn baù roäng khaép.
OÂng cho döïng nhieàu "coät
Asoâca".
Trang 40
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- Sau khi thoáng nhaát AÁn Ñoä, chaùn
caûnh binh ñao, oâng moät loøng theo
ñaïo Phaät ñeán taän Xrilanca. OÂng coøn
cho khaéc chöõ leân coät saét "coät
Asoâca" noùi leân chieán coâng vaø loøng
suøng kính cuûa oâng.
Asoâca qua ñôøi vaøo cuoái theá kyû III
TCN, AÁn Ñoä laïi rôi vaøo giai ñoaïn
khuûng hoaûng.
Hoaït ñoäng 2: Hoaït ñoäng theo
nhoùm
- GV neâu caâu hoûi cho töøng nhoùm:
+ Nhoùm 1: Quaù trình hình thaønh
vöông trieàu Guùpta? Thôøi gian toàn taïi?
Vai troø veà maët chính trò cuûa vöông
trieàu naøy?
+ Nhoùm 2: Ñieåm noåi baät trong
vaên hoaù AÁn Ñoä döôùi thôøi Guùp ta?
Noäi dung cuï theå?
+ Nhoùm 3: Vaên hoaù AÁn Ñoä thôøi
Guùp ta ñaõ aûnh höôûng nhö theá naøo
ñeán AÁn Ñoä giai ñoaïn sau vaø aûnh
höôûng vaên hoaù AÁn Ñoä ôû nhöõng
lónh vöïc naøo?
- GV goïi ñaïi dieän caùc nhoùm leân
trình baøy vaø caùc nhoùm khaùc boå
sung cho baïn, sau ñoù GV nhaän xeùt vaø
choát yù:
+ Nhoùm 1: Ñaàu Coâng nguyeân,
mieàn Baéc AÁn Ñoä ñöôïc thoáng nhaát -
noåi baät vöông trieàu Guùp - ta (319-
467), vöông trieàu naøy chöùng toû söùc
khaùng cöï khoâng cho ngöôøi Taây AÙ
xaâm laán töø phía Taây Baéc, thoáng
nhaát Mieàn Baéc AÁn Ñoä, laøm chuû
gaàn nhö toaøn boä mieàn Trung AÁn
Ñoä. Söï phaùt trieån vaø neùt ñaëc saéc
cuûa vöông trieàu guùp ta coøn giöõ ñöôïc
ôû thôøi Haùcsa giai ñoaïn sau (606 -
647).
+ Nhoùm 2: Ñieåm noåi baät cuûa
thôøi kyø Guùpta laø söï ñònh hình vaø
phaùt trieån cuûa vaên hoaù truyeàn
thoáng AÁn Ñoä.
Cuï theå:
+ Ñaïo Phaät tieáp tuïc ñöôïc phaùt
trieån sau haøng naêm ra ñôøi ôû AÁn
Ñoä ñeán thôøi Guùpta ñöôïc truyeàn baù
O Thôøi kyø vöông trieàu
Guùpta vaø söï
phaùt trieån cuûa
vaên hoaù truyeàn
thoáng AÁn Ñoä
Quaù trình hình thaønh vaø vai
troø veà maët chính trò:
- Ñaàu coâng nguyeân, mieàn
Baéc AÁn Ñoä ñöôïc thoáng
nhaát - noåi baät vöông trieàu
Guùpta (319 -467), Guùpta ñaõ
thoáng nhaát mieàn Baéc AÁn
Ñoä, laøm chuû gaàn nhö toaøn
boä mieàn trung AÁn Ñoä.
- Veà vaên hoaù döôùi thôøi
Guùpta.
+ Ñaïo Phaät: Tieáp tuïc ñöôïc
phaùt trieån truyeàn baù khaép
AÁn Ñoä vaø truyeàn ra nhieàu
nôi. Kieán truùc Phaät giaùo
phaùt trieån (Chuaø Hang,
töôïng phaät baèng ñaù).
Trang 41
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
khaép AÁn Ñoä vaø truyeàn nhieàu nôi.
Cuøng vôùi ñaïo Phaät phaùt trieån kieán
truùc aûnh höôûng cuûa ñaïo, nhö chuøa
Hang moïc ôû nhieàu nôi vaø nhöõng pho
töôïng phaät ñieâu khaéc baèng ñaù,
treân ñaù (giôùi thieäu chuøa Hang
Aùtgianta…).
+ Ñaïo AÁn Ñoä hay ñaïo Hinñu voán
laø ñaïo coå xöa cuûa ngöôøi AÁn cuõng
ra ñôøi vaø phaùt trieån, thôø 3 vò thaàn
chính: Thaàn Saùng Taïo, Thaàn Thieän,
Thaàn Aùc vaø nhieàu vò thaàn khaùc.
Cuøng vôùi ñaïo Hinñu phaùt trieån thì
caùc coâng trình kieán truùc thôø thaàn
cuõng ñöôïc xaây döïng. Caùc ngoâi ñeàn
ñöôïc xaây döïng baèng ñaù cao ñoà soä,
hình choùp nuùi, laø nôi ngöï trò cuûa
caùc thaàn vaø nôi taïc nhieàu töôïng
thaàn thaùnh baèng ñaù, (giôùi thieäu cho
HS xem ñeàn thaùp hình nuùi Meânu,
laêng moä hình baùn caàu, hình baùt uùp
…).
+ Chöõ vieát: töø chöõ vieát coå
Brahmi ñaõ naâng leân, saùng taïo vaø
hoaøn chænh heä chöõ sanskrit (chöõ
Phaïn) laø chöõ vieát phoå bieán ôû AÁn
Ñoä thôøi baáy giôø vaø laø cô sôû hình
thaønh chöõ vieát aán Ñoä ngaøy nay.
Chöõ vieát hoaøn chænh ñaõ taïo ñieàu
kieän röïc rôõ vôùi caùc taùc giaû vaø
taùc phaåm tieâu bieåu nhö Sôkuntala
cuûa Kaliñasa.
+ Nhoùm 3: Vaên hoaù thôøi Guùpta
ñaõ phaùt trieån khaép AÁn Ñoä, noù
coøn röïc rôõ sang caû thôøi Haùcsa.
Ngaøy nay, daân soá AÁn Ñoä ña soá theo
ñaïo AÁn Ñoä, chöõ vieát ngaøy nay cuûa
AÁn Ñoä döïa treân chöõ sanskrit. Trong
quaù trình buoân baùn vôùi caùc quoác
gia Ñoâng Nam AÙ, vaên hoaù AÁn Ñoä
ñaû aûnh höôûng sang caùc nöôùc naøy
chuû yeáu laø toân giaùo ñaïo Phaät, ñaïo
Hinñu vaø chöõ sankrit, ñaïo Baø la moân
cuûa ngöôøi Chaêm vaø kieán truùc thaùp
Chaøm, ñaïo Phaät vaø caùc coâng trình
chuøa mang kieán truùc aûnh höôûng
cuûa Phaät giaùo cuûa AÁn Ñoä …).
+ Ñaïo AÁn Ñoä hay ñaïo Hinñu
ra ñôøi vaø phaùt trieån, thôø 3
vò thaàn chính: Thaàn Saùng
taïo, Thaàn Thieän, Thaàn Aùc.
Caùc coâng trình kieán truùc
thôø thaàn cuõng ñöôïc xaây
döïng.
+ Chöõ vieát: töø chöõ vieát
coå Brahmi ñaõ naâng leân,
saùng taïo vaø hoaøn chænh
heä chöõ sanskrit Vaên hoïc coå
ñieån AÁn Ñoä - vaên hoïc
Hinñu, mang tinh thaàn vaø
trieát lyù Hinñu giaùo raát
phaùt trieån.
Toùm laïi, thôøi Guùp ta ñaõ
ñònh hình vaên hoaù truyeàn
thoáng AÁn Ñoä vôùi nhöõng
toân giaùo lôùn vaø nhöõng
coâng trình kieán truùc, töôïng,
nhöõng taùc phaåm vaên hoïc
tuyeät vôøi, laøm neàn cho
vaên hoaù truyeàn thoáng AÁn
Ñoä coù giaù trò vaên hoaù
vónh cöûu.
- Ngöôøi AÁn Ñoä ñaõ mang
vaên hoaù, ñaëc bieät laø vaên
hoaù truyeàn thoáng truyeàn
baù ra beân ngoaøi maø Ñoâng
Nam AÙ laø aûnh höôûng roõ
neùt nhaát. Vieät Nam cuûng
aûnh höôûng cuûa vaên hoaù
AÁn Ñoä (thaùp Chaøm, ñaïo
Phaät, ñaïo Hinñu).
Trang 42
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
4. Sô keát baøi hoïc
- Thôøi kyø caùc quoác gia ñaàu tieân ?
- Thôøi kyø vöông trieàu Guùpta vaø söï phaùt trieån cuûa vaên hoaù
truyeàn thoáng AÁn Ñoä ?
5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø
Trang 43
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 7 Baøi 7
SÖÏ PHAÙT TRIEÅN LÒCH SÖÛ SÖÏ PHAÙT TRIEÅN LÒCH SÖÛ
VAØ NEÀN VAÊN HOAÙ ÑA DAÏNG CUÛA AÁN ÑOÄ VAØ NEÀN VAÊN HOAÙ ÑA DAÏNG CUÛA AÁN ÑOÄ
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu:
1. Kieán thöùc
Naém ñöôïc söï phaùt trieån cuûa lòch söû vaø vaên hoaù
truyeàn thoáng cuûa AÁn Ñoä.
Söï hình thaønh vaø phaùt trieån, chính saùch veà chính trò,
kinh teá, toân giaùo vaø söï phaùt trieån cuûa kieán truùc cuûa caùc
vöông trieàu Hoài giaùo Ñeâli vaø vöông trieàu Moâgoân.
2. Tö töôûng
- Giaùo duïc cho HS bieát ñöôïc söï phaùt trieån ña daïng cuûa
vaên hoaù AÁn Ñoä, qua ñoù giaùo duïc caùc em söï traân troïng
nhöõng tinh hoa vaên hoaù cuûa nhaân loaïi.
3. Kyõ naêng
- Reøn HS caùc kyõ naêng phaân tích toång hôïp caùc söï kieän
lòch söû cuûa AÁn Ñoä qua caùc thôøi kyø lòch söû.
- Kyõ naêng khai thaùc tranh aûnh, löôïc ñoà lòch söû.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh veà ñaát nöôùc vaø con ngöôøi AÁn Ñoä thôøi
Phong kieán.
- Löôïc ñoà veà AÁn Ñoä.
- Caùc taøi lieäu coù lieân quan ñeán aán Ñoä thôøi phong
kieán.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi 1: neâu chính saùch veà kinh teá, chính trò cuûa
Vöông trieàu Moâgoân.
Caâu hoûi 2: Vò trí vöông trieàu Ñeâli vaø Moâgoân trong lòch
söû AÁn Ñoä ?
Caâu hoûi 3: Haõy cho bieát söï hình thaønh vaø phaùt trieån
cuûa caùc quoác gia ñaàu tieân ôû AÁn Ñoä?
Caâu hoûi 4: Nhöõng yeáu toá vaên hoaù truyeàn thoáng cuûa
AÁn Ñoä coù aûnh höôûng beân ngoaøi nhö theá naøo vaø nhöõng
nôi naøo chòu aûnh höôûng cuûa vaên hoaù AÁn Ñoä?
2. Daãn daét baøi môùi
AÁn Ñoä laø quoác gia lôùn treân theá giôùi coù lòch söû vaên
hoaù truyeàn thoáng laâu ñôøi laø nôi khôûi nguoàn cuûa aán Ñoä
Trang 44
Tuaàn : 10
Tieát : 10
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Hin ñu giaùo. Lòch söû phaùt trieån cuûa AÁn Ñoä coù nhöõng böôùc
thaêng traàm vôùi nhieàu thôøi kyø lòch söû vaø caùc vöông trieàu
khaùc nhau. Ñeå hieåu söï phaùt trieån cuûa lòch söû vaên hoaù
truyeàn thoáng AÁn Ñoä nhö theá naøo? AÁn Ñoä ñaû traûi qua caùc
Vöông trieàu naøo? Baøi hoïc hoâm nay seõ traû lôøi caâu hoûi neâu
treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Hoaït ñoäng caù
nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát
tình hình AÁn Ñoä sau thôøi kyø Guùpta
vaø Haùcsa?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV trình baøy vaø phaân tích: Ñeán
theá kyû VII, AÁn Ñoä laïi rôi vaøo tình
traïng chia reõ, phaân taùn. Nguyeân
nhaân laø do chính quyeàn TW suy yeáu,
maët khaùc traûi qua 6 - 7 theá kyû treân
ñaát nöôùc roäng lôùn vaø ngaên caùch
nhau, moãi vuøng laõnh thoå laïi coù
nhöõng ñieàu kieän vaø saéc thaùi rieâng
cuûa mình, ñaát nöôùc laïi chia thaønh hai
mieàn, Baéc vaø Nam laø coù vai troø noåi
troäi hôn.
- Tieáp ñoù GV neâu caâu hoûi: Vieäc
ñaát nöôùc bò phaân chia nhö vaäy thì
vaên hoaù phaùt trieån nhö theá naøo?
- HS döïa vaøo voán kieán thöùc cuûa
mình vaø SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù: Moãi nöôùc laïi tieáp tuïc phaùt trieån
saâu roäng neàn vaên hoaù rieâng cuûa
mình treân cô sôû vaên hoaù truyeàn
thoáng AÁn Ñoä, chöõ vieát, vaên hoïc
ngheä thuaät Hinñu.
- Ñoàng thôøi nhaán maïnh theâm söï
phaân bieät khoâng noùi leân tình traïng
khuûng hoaûng, suy thoaùi maø laïi phaûn
aùnh söï phaùt trieån töï töôøng cuûa
caùc vuøng, caùc ñòa phöông.
- Cuoái cuøng GV trình baøy nöôùc
Palava ôû mieàn Nam coù vai troø tích
cöïc trong vieäc phoå bieán vaên hoaù
AÁn Ñoä.
- GV neâu caâu hoûi: Taïi sao nöôùc
palava ñoùng vai troø tích cöïc trong vieäc
phoå bieán vaên hoaù AÁn Ñoä?
- HS döïa vaøo SGK traû lôøi caâu hoûi.
O Söï phaùt trieån cuûa lòch
söû vaø vaên hoaù
truyeàn thoáng
treân toaøn laõnh
thoå AÁn Ñoä.
- Ñeán theá kyû VII, AÁn Ñoä laïi
rôi vaøo tình traïng chia reõ,
phaân taùn. Noåi leân vai troø
cuûa Pala ôû vuøng Ñoâng Baéc
vaø nöôùc Palava ôû Mieàn
Nam.
- Veà vaên hoaù, moãi nöôùc
laïi tieáp tuïc phaùt trieån saâu
roäng neàn vaên hoaù rieâng
cuûa mình treân cô sôû vaên
hoaù truyeàn thoáng AÁn Ñoä -
chöõ vieát vaên hoïc ngheä
thuaät Hinñu.
- Vaên hoaù AÁn Ñoä theá kæ
Trang 45
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV choát yù: Palava thuaän lôïi veà
beán caûng vaø ñöôøng bieån.
- GV sô keát muïc 1 khaúng ñònh: Vaên
hoaù AÁn Ñoä theá kæ VII - XII phaùt
trieån saâu roäng treân toaøn laõnh thoå
vaø coù aûnh höôûng ra beân ngoaøi.
VII - XII phaùt trieån saâu roäng
treân toaøn laõnh thoå vaø coù
aûnh höôûng ra beân ngoaøi.
Hoaït ñoäng 2: Hoaït ñoäng caù
nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Hoaøn caûnh ra
ñôøi cuûa Vöông trieàu Hoài giaùo Ñeâli?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi. HS
khaùc boå sung cho baïn.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Do söï
phaân taùn ñaõ khoâng ñem laïi söùc
maïnh thoáng nhaát ñeå ngöôøi AÁn Ñoä
choáng laïi cuoäc taán coâng beân ngoaøi
cuûa ngöôøi Hoài giaùo goác Thoå.
- GV neâu caâu hoûi: Quaù trình ngöôøi
Thoå ñaùnh chieám AÁn Ñoä thieát laäp
vöông trieàu Ñeâli dieãn ra nhö theá
naøo?
- HS nghieân cöùu SGK traû lôøi.
- GV trình baøy vaø phaân tích:
+ Naêm 1055, ngöôøi Thoå ñaùnh
chieám Baùtña laäp neân vöông quoác
Hoài Giaùo ôû vuøng Löôõng Haø. Ñaïo
Hoài ñöôïc truyeàn baù ñeán Iran vaø
Trung AÙ , laäp neân vöông quoác Hoài
giaùo nöõa treân vuøng giaùp Taây Baéc
AÁn Ñoä.
+ Ngöôøi Hoài giaùo goác Trung AÙ
tieán haønh chinh chieán vaøo ñaát AÁn
Ñoä, laäp neân vöông quoác Hoài giaùo
AÁn Ñoä goïi teân laø Ñeâli (ñoùng ñoâ ôû
Ñeâli Baéc AÁn Ñoä) toàn taïi hôn 300
naêm töø 1206 - 1526.
O Vöông trieàu Hoài giaùo
Ñeâ li
- Hoaøn caûnh ra ñôøi: Do söï
phaân taùn ñaõ khoâng ñem laïi
söùc maïnh thoáng nhaát ñeå
choàng laïi cuoäc taán coâng
beân ngoaøi cuûa ngöôøi Hoài
giaùo goác Thoå.
- Quaù trình hình thaønh: 1206
ngöôøi Hoài giaùo chieám vaøo
ñaát AÁn Ñoä laäp neân vöông
quoác Hoài giaùo AÁn Ñoä goïi
teân laø Ñeâli.
Hoaït ñoäng 3: Nhoùm
- GV chia lôùp thaønh caùc nhoùm, giao
nhieäm vuï cuï theå cuûa caùc nhoùm nhö
sau:
Nhoùm 1: neâu chính saùch thoáng trò
cuûa vöông quoác Hoài giaùo Ñeâ li.
Nhoùm 2: neâu chính saùch veà toân
giaùo.
Nhoùm 3: neâu chính saùch veà vaên
hoaù.
Nhoùm 4: Tìm hieåu thaønh töïu veà
kieán truùc.
- Chính saùch thoáng trò:
truyeàn baù, aùp ñaët Hoài
Trang 46
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- HS ñoïc SGK thaûo luaän vaø cöû ñaïi
dieän nhoùm trình baøy. HS khaùc coù
theå boå sung cho baïn.
- GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù.
+ Nhoùm 1: Vöông quoác Hoài giaùo
Ñeâ li ñaõ truyeàn baù, aùp ñaët Hoài
giaùo trong cö daân ñaõ coù Phaät giaùo
vaø ñang theo Hinñu giaùo, töï daønh cho
mình quyeàn öu tieân ruoäng ñaát, ñòa vò
trong boä maùy quan laïi. Ngöôøi khoâng
theo ñaïo Hoài ngoaøi thueá ruoäng ñaát
1/5 thu hoaïch coøn phaûi noäp thueá
ngoaïi ñaïo.
+ Nhoùm 2: Veà toân giaùo, thi haønh
chính saùch meàm moûng, song söï phaân
bieät toân giaùo ñaõ daãn ñeán söï baát
bình ñaúng cuûa nhaân daân.
+ Nhoùm 3: veà vaên hoaù, vaên hoaù
Hoài giaùo ñöôïc du nhaäp vaøo AÁn Ñoä.
+ Nhoùm 4: Veà kieán truùc, xaây
döïng moät soá coâng trình mang daáu
aán kieán truùc Hoài giaùo, xaây döïng
kinh ñoâ Ñeâ li trôû thaønh moät thaønh
phí6 lôùn nhaát theá giôùi.
GV neâu caâu hoûi: Vò trí cuûa Vöông
trieàu Ñeâ li trong lòch söû AÁn Ñoä?
- GV gôïi yù: Coù söï giao löu hai neàn
vaên hoaù hay laø trieät tieâu; quan heä
giao löu veà buoân baùn, truyeàn baù
vaên hoaù.
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV choát yù:
+ Söï phaùt hieän nhau giöõa hai neàn
vaên minh ñaëc saéc laø AÁn Ñoä Hin ñu
giaùo vaø Hoài giaùo Araùp böôùc ñaàu
taïo ra söï giao löu vaên hoaù Ñoâng -
Taây.
+ Döôùi thôøi Vöông trieàu Hoài giaùo
Ñeâli ñaïo Hoài ñöôïc truyeàn baù ñeán
moät soá nöôùc trong khu vöïc Ñoâng
Nam AÙ.
Giaùo, töï daønh cho mình
quyeàn öu tieân ruoäng ñaát,
ñòa vò trong boä maùy quan
laïi.
- Veà toân giaùo, thi haønh
chính saùch meàm moûng,
song xuaát hieän söï phaân
bieät toân giaùo.
- Veà vaên hoaù, vaên hoaù
Hoài giaùo ñöôïc du nhaäp vaøo
AÁn Ñoä.
- Veà kieán truùc, xaây döïng
moät oás coâng trình mang
daáu naá kieán truùc Hoài
giaùo, xaây döïng kinh ñoâ Ñeâ
li trôû thaønh moät thaønh
phoá lôùn nhaát theá giôùi.
- Vò trí cuûa Vöông trieàu Ñeâ
li:
+ Böôùc ñaàu taïo ra söï giao
löu vaên hoaù Ñoâng - Taây.
+ Ñaïo Hoài ñöôïc truyeàn baù
ñeán moät soá nöôùc trong khu
vöïc Ñoâng Nam AÙ
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- Tröôùc heát GV trình baøy vaø phaân
tích: Theá kæ XV vöông trieàu Hoài giaùo
Ñeâ li suy yeáu, 1398 thuû lónh - vua Ti-
mua Leng theo doøng doõi Moâng Coå
taán coâng AÁn Ñoä, ñeán naêm 1526
O Vöông trieàu Moâgoân
- Naêm 1398 thuû lónh - Vua Ti-
mua Leng theo doøng doõi
Moâng Coå taán coâng AÁn
Ñoä, ñeán naêm 1526 laäp ra
Vöông trieàu Moâ-goân.
Trang 47
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
môùi chieám ñöôïc ñeâli, laäp ra Vöông
trieàu Moâgoân (goác Moâng coå).
- GV neâu caâu hoûi: Em coù nhaän
xeùt gì veà vöông trieàu Moâgoân?
- GV gôïi yù : Vöông trieàu Moâgoân coù
phaûi laø cheá ñoä phong kieán cuoái
cuøng khoâng? Chính saùch cuûng coá
ñaát nöôùc theo höôùng naøo?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Vöông trieàu Moâgoân laø thôøi kyø
cuoái cuøng cuûa cheá ñoä phong kieán
AÁn Ñoä, song khoâng phaûi ñaõ suy
thoaùi vaø tan raõ.
+ Caùc oâng vua ñeàu ra söùc cuûng
coá theo höôùng AÁn Ñoä hoaù vaø xaây
döïng ñaát nöôùc, döa AÁn Ñoä leân
böôùc phaùt trieån môùi döôùi thôøi vua
Acôba (1556 - 1605).
- HS ñoïc nhanh nhöõng chính saùch
tích cöïc cuûa vua Acôba trong SGK.
- GV keát hôïp vôùi vieäc giôùi thieäu
hình 17 "Coång laêng Acôba ôû Xicandra"
trong SGK.
- GV neâu caâu hoûi: taùc ñoäng cuûa
nhöõng chính saùch cuûa vua Acôba ñoái
vôùi söï phaùt trieån cuûa AÁn Ñoä?
- HS döïa vaøo hieåu bieát cuûa mình
vaø SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: laøm cho
xaõ hoäi AÁn Ñoä oån ñònh, kinh teá
phaùt trieån, vaên hoaù coù nhieàu
thaønh töïu môùi, ñaát nöôùc thònh
vöôïng.
- Caùc oâng vua ñeàu ra söùc
cuûng coá theo höôùng AÁn
Ñoä hoaù xaây döïng ñaát
nöôùc, ñöa AÁn Ñoä böôùc
phaùt trieån môùi döôùi thôøi
vua Acôba (1556 - 1605).
Hoaït ñoäng 5: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV trình baøy vaø phaân tích: Haàu
heát caùc oâng vua coøn laïi cuûa vöông
trieàu duøng quyeàn chuyeân cheá, ñoäc
ñoaùn ñeå cai trò ñaát nöôùc, moät soá
coøn duøng nhöõng bieän phaùp ñaøn aùp
quyeát lieät, hình phaït khaéc nghieät…
- GV giôùi thieäu veà hình 18 "laêng Ta
giô Ma ban" trong SGK.
- GV neâu caâu hoûi: Haäu quaû cuûa
nhöõng chính saùch thoáng trò haø khaéc
ñoù?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: ñaát
- Giai ñoaïn cuoái do nhöõng
chính saùch thoáng trò haø
khaéc cuûa giai caáp thoáng
trò, AÁn Ñoä laâm vaøo khuûng
hoaûng.
- AÁn Ñoä ñöùng tröôùc thaùch
thöùc xaâm löôïc cuûa thöïc
daân phöông Taây (Boà Ñaøo
Nha vaø Anh).
Trang 48
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nöôùc laâm vaøo tình traïng chia reõ vaø
khuûng hoaûng.
- GV trình baøy roõ: söï suy yeáu ñoù,
ñaët AÁn Ñoä tröôùc söï xaâm löôïc cuûa
thöïc daân phöông Taây (Boà Ñaøo Nha
vaø Anh).
4. Sô keát baøi hoïc
Kieåm tra nhaän thöùc cuûa HS baèng caùc caâu hoûi:
O Neâu söï phaùt trieån cuûa vaên hoaù truyeàn thoáng AÁn
Ñoä.
O Nhöõng neùt chính cuûa Vöông trieàu Hoài giaùo Ñeâ li vaø
vöông trieàu Moâgoân?
O Vò trí cuûa vöông trieàu Hoài giaùo Ñeâ li vaø vöông trieàu
Moâgoân trong lòch söû AÁn Ñoä?
5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ, laøm baøi taäp trong SGK.
- Baøi taäp:
O Laäp baûng thoáng keâ caùc giai ñoaïn phaùt trieån cuûa
lòch söû AÁn Ñoä.
O So saùnh vöông trieàu Hoài giaùo Ñeâ li vôùi vöông
trieàu Moâgoân.

Chöông V
ÑOÂNG NAM AÙ THÔØI PHONG KIEÁN ÑOÂNG NAM AÙ THÔØI PHONG KIEÁN
Trang 49
Tuaàn : 12
Tieát : 12
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 8 Baøi 8
SÖÏ HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN SÖÏ HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN
CAÙC VÖÔNG QUOÁC CHÍNH ÔÛ ÑOÂNG NAM AÙ CAÙC VÖÔNG QUOÁC CHÍNH ÔÛ ÑOÂNG NAM AÙ
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Nhöõng neùt chính veà ñieàu kieän hình thaønh vaø söï ra
ñôøi cuûa caùc vöông quoác coå ôû Ñoâng Nam AÙ.
- Söï ra ñôøi vaø phaùt trieån cuûa caùc quoác gia phong kieán
Ñoâng Nam AÙ.
2. Tö töôûng
Giuùp HS bieát quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån khoâng
ngöøng cuûa daân toäc trong khu vöïc, qua ñoù giaùo duïc caùc em
tình ñoaøn keát vaø traân troïng nhöõng giaù trò lòch söû.
3. Kyõ naêng
Thoâng qua baùi hoïc, reøn HS kyõ naêng khaùi quaùt hoaù söï
hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ, kyõ
naêng laäp baûng thoáng keâ veà phaùt trieån cuûa caùc quoác gia
Ñoâng Nam AÙ qua caùc thôøi kyø lòch söû.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh veà con ngöôøi vaø ñaát nöôùc Ñoâng Nam AÙ thôøi
coå vaø phong kieán.
- Löôïc ñoà Chaâu AÙ, löôïc ñoà veà caùc quoác gia Ñoâng Nam
AÙ.
- Cuoán lòch Ñoâng Nam AÙ.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi O : Neâu chính saùch veà kinh teá, chính trò cuûa
Vöông trieàu Moâgoân.
Caâu hoûi O : Vò trí Vöông trieàu Ñeâ li vaø Moâgoân trong lòch
söû AÁn Ñoä?
2. Daãn daét baøi môùi
Ñoâng Nam AÙ töø laâu ñaõ ñöôïc coi laø khu vöïc lòch söû ñòa
lyù - vaên hoaù rieâng bieät treân cô sôû phaùt trieån ñoà saét vaø
kinh teá noâng nghieäp troàng luùa nöôùc nhöõng theá kyû ñaàu
cuûa Coâng nguyeân, caùc vöông quoác coå ñaàu tieân ñaõ ñöôïc
hình thaønh ôû Ñoâng Nam AÙ; tieáp ñoù khoaûng theá kyû IX - X
caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ ñöôïc xaùc laäp vaø phaùt trieån
thònh ñaït vaøo theá kyû X - XV. Ñeå hieåu ñieàu kieän naøo daãn
ñeán söï ra ñôøi cuûa caùc vöông quoác coå ôû Ñoâng Nam AÙ? Söï
Trang 50
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa caùc quoác gia phong kieán Ñoâng
Nam AÙ ñöôïc bieåu hieän nhö theá naøo? Baøi hoïc hoâm nay seõ
traû lôøi caùc caâu hoûi neâu treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Laøm vieäc caû lôùp
vaø caù nhaân
- Tröôùc heát GV treo löôïc ñoà caùc
quoác gia Ñoâng Nam AÙ leân baûng vaø
yeâu caàu HS chæ treân löôïc ñoà hieän
nay khu vöïc goàm nhöõng nöôùc naøo.
- HS leân baûng chæ löôïc ñoà.
- GV nhaän xeùt vaø giôùi thieäu teân
vaø vò trí treân löôïc ñoà 11 quoác gia
hieän nay.
- Tieáp ñoù, GV neâu caâu hoûi: Neâu
nhöõng neùt chung, nhöõng ñieåm töông
ñoàng cuûa caùc nöôùc trong khu vöïc?
- HS döïa vaøo voán kieán thöùc cuûa
mình vaø SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung ñoàng thôøi
trình baøy vaø phaân tích Ñoâng Nam AÙ
coù ñòa hình roäng, song ñòa hình phaân
taùn bò chia caét bôûi nhöõng daõy nuùi
vaø vuøng nhieät ñôùi, nhöng thieân
nhieân ñaõ öu ñaõi cho vuøng naøy ñieàu
kieän thuaän lôïi laø gioù muøa, taïo neân
hai muøa roõ reät : muøa laïnh maùt,
muøa möa töông ñoái noùng. Gioù muøa
keøm theo möa raát thích hôïp cho söï
phaùt trieån cuûa caây luùa nöôùc.
- GV trình baøy: Ñaàu Coâng nguyeân,
cö daân Ñoâng Nam AÙ ñaõ bieát söû
duïng ñoà saét. Noâng nghieäp vaãn laø
ngaønh saûn xuaát chính, nhöng ôû moãi
nöôùc coù ngheà thuû coâng nghieäp
truyeàn thoáng phaùt trieån nhö deät,
laøm goám, ñuùc ñoàng, vaø reøn saét.
Maët khaùc do nhu caàu trao ñoåi saûn
phaåm, vieäc buoân baùn ñöôøng bieån
raát phaùt ñaït, moät soá thaønh thò -
haûi caûng ñaõ ra ñôøi vaø hoaït ñoäng
nhoän nhòp nhö OÙc Eo (An Giang, Vieät
Na,m), Takoâla (Maõ Lai) …
- GV neâu caâu hoûi: Veà maët vaên
hoaù khu vöïc Ñoâng Nam AÙ coøn bò
aûnh höôûng bôûi neàn vaên hoaù naøo?
YÙ nghóa cuûa söï aûnh höôûng ñoù?
O Söï ra ñôøi cuûa caùc vöông
quoác coå ôû Ñoâng
Nam AÙ
- Ñoâng Nam AÙ coù ñieàu kieän
töï nhieân öu ñaõi - gioù muøa,
thuaän lôïi cho söï phaùt trieån
cuûa caây luùa nöôùc vaø nhieàu
loaïi caây troàng khaùc.
* Ñieàu kieän ra ñôøi caùc
vöông quoác coå ôû Ñoâng
Nam AÙ.
- Ñaàu Coâng Nguyeân, cö daân
Ñoâng Nam AÙ ñaõ bieát söû
duïng ñoà saét. Noâng nghieäp
vaãn laø ngaønh saûn xuaát chính,
ngheà thuû coâng truyeàn thoáng
phaùt trieån nhö deät, laøm goám,
ñuùc ñoàng vaø reøn saét.
- Vieäc buoân baùn ñöôøng bieån
raát phaùt ñaït, moät soá thaønh
thò - haûi caûng ñaõ ra ñôøi nhö
OÙc Eo (An Giang, Vieät Nam),
Takoâla (Maõ Lai) …
- Do söï aûnh höôûng cuûa vaên
hoaù AÁn Ñoä vôùi vieäc caùc
Trang 51
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV coù theå gôïi yù veà aûnh höôûng
cuûa vaên hoaù AÁn Ñoä ñeán khu vöïc.
- HS döïa vaøo kieán thöùc ñaõ hoïc ôû
baøi AÁn Ñoä vaø ñoïc SGK traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Vaên
hoaù AÁn Ñoä aûnh höôûng khu vöïc, söï
aûnh höôûng cuûa vaên hoaù AÁn Ñoä
gaén lieàn vôùi vieäc caùc nöôùc phaùt
trieån vaên hoaù coå cuûa mình. Noåi
baät moãi nöôùc ñeàu saùng taïo ra chöõ
vieát rieâng.
- Ñeán ñaây GV keát luaän: Ñieàu kieän
ra ñôøi cuûa caùc Vöông quoác coå laø:
+ Do vieäc saûn xuaát vaø buoân baùn
giöõa caùc vuøng, söï xuaát hieän caùc
trung taâm buoân baùn noåi tieáng.
+ Do aûnh höôûng cuûa vaên hoaù AÁn
Ñoä vôùi vieäc caùc nöôùc phaùt trieån
vaên hoaù coå cuûa mình.
nöôùc phaùt trieån vaên hoaù coå
cuûa mình.
- Ñoù chính laø ñieàu kieän ra ñôøi
cuûa caùc vöông quoác coå ôû
Ñoâng Nam AÙ.
* Söï hình thaønh caùc vöông
quoác coå: Khoaûng 10 theá kæ
sau Coâng Nguyeân haøng loaït
caùc nöôùc vöông quoác nhoû
hình thaønh: Cham-pa ôû Trung
Boä Vieät Nam haï löu soâng
MeâKoâng, vöông quoác ôû haï löu
soâng Meâ Nam vaø ñaûo
Inñoâneâxia.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp
- GV trình baøy treân löôïc ñoà veà teân
goïi, vò trí töông ñoái vaø khoaûng thôøi
gian ra ñôøi cuûa caùc vöông quoác coå
Ñoâng Nam AÙ.
- GV chuyeån yù: Caùc vöông quoác
coå Ñoâng Nam AÙ luùc ñoù nhoû beù,
phaân taùn treân ñòa baøn heïp, soáng
rieâng reõ vaø nhieàu khi coøn tranh
chaáp nhau, ñoù laø nguyeân nhaân daãn
ñeán söï ñoå vôõ, ñeå roài treân cô ñoù
hình thaønh caùc quoác gia phong kieán
daân toäc huøng maïnh.
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- Tröôùc heát GV trình baøy: trong
khoaûng thôøi gian töø theá kyû VII ñeán
X, ôû Ñoâng Nam AÙ ñaõ hình thaønh
moät soá quoác gia laáy moät daân toäc
ñoâng nhaát laøm noøng coát, thöôøng
goïi laø caùc quoác gia phong kieán daân
toäc.
- Tieáp ñoù, GV giôùi thieäu treân löôïc
ñoà Ñoâng Nam AÙ teân goïi vaø vò trí
cuûa töøng nöôùc: Vöông quoác
Campuchia cuûa ngöôøi Khôme, caùc
vöông quoác cuûa ngöôøi Moân vaø
ngöôøi Mieán ôû haï löu soâng Meâ Nam,
O Söï hình thaønh vaø phaùt
trieån cuûa caùc
quoác gia phong kieán
Ñoâng Nam AÙ:
- Töø theá kæ VII ñeán X, ôû
Ñoâng Nam AÙ ñaõ hình thaønh
moät soá quoác gia phong kieán
daân toäc nhö vöông quoác
Campuchia cuûa ngöôøi Khôme,
caùc vöông quoác cuaû ngöôøi
Moân vaø ngöôøi Mieán ôû Haï löu
soâng meâ Nam, ngöôøi
Inñoâneâxia ôû ñaû Xumatôra vaø
Giava.
Trang 52
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
ngöôøi Inñoâneâxia ôû ñaûo Xumatôra
vaø Giava.
- GV neâu caâu hoûi: Caùc quoác gia
phong kieán Ñoâng Nam AÙ phaùt trieån
nhaát vaøo thôøi gian naøo? Ñoù laø
nhöõng nöôùc naøo?
- HS döïa vaøo SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt trình baøy vaø phaân
tích:
+ Töø khoaûng nöûa sau theá kyû X
ñeán nöûa ñaàu theá kyû XVIII laø thôøi
kyø phaùt trieån nhaát cuûa caùc quoác
gia phong kieán Ñoâng Nam AÙ.
+ ÔÛ Inñoâneâxia cuoái theá kyû XIII
doøng vua Gava maïnh leân chinh phuïc
ñöôïc Xumatôra thoáng nhaát ñöôïc
Inñoâneâxia döôùi vöông trieàu
Moâgioâpahit (1213 – 1527) huøng maïnh,
bao goàm 10 nöôùc nhoû vaø ñaûo phuï
thuoäc coù saûn phaåm quyù chæ ñöùng
sau AÛ RAÄP.
+ Treân löu vöïc soáng Iraoañi töø
giöõa theá kyû XI, quoác gia pagan ôû
mieàn Trung chinh phuïc caùc tieåu quoác
gia khaùc môû ñaàu hình thaønh vaø
phaùt trieån cuûa vöông quoác Mianma.
GV giôùi thieäu böùc tranh hình 19 SGK
“toaøn caûnh ñoâ thò coå Pagan Mianma”
ñoàng thôøi toå chöùc cho HS khai thaùc
böùc tranh ñeå thaáy ñöôïc söï phaùt
trieån cuûa vöông quoác Mianma.
GV neâu caâu hoûi: Söï kieän naøo
ñaùnh daáu moác phaùt trieån cuûa Lòch
söû khu vöïc?
- HS döïa vaøo SGK tar3 lôøi caâu hoûi:
- GV nhaän xeùt vaø nhaán maïnh: theá
kyû XIII laø moác quan troïng trong quaù
trình phaùt trieån cuûa Lòch söû khu vöïc
bôûi vì:
Bò doàn ñaåy do cuoäc xaâm löôïc cuûa
quan Moâng Coå, moät boä phaän ngöôøi
Thaùi di cö xuoáng phía Nam laäp neân
vöông quoác nhoû ñeán theá kyû XIV
thoáng nhaát laäp vöông quoác Thaùi.
Moät nhoùm ngöôøi Thaùi khaùc xuoáng
trung löu MeâKoâng (ngöôøi Laøo Luøm)
laäp neân vöông quoác lan Xang vaøo
giöõa theá kyû XIV.
- Töø khoaûng nöõa sau theá kæ X
ñeán nöûa ñaàu theá kæ XVIII laø
thôøi kyø phaùt trieån nhaát cuûa
caùc quoác gia phong kieán
Ñoâng Nam AÙ:
+ Indoâneâxia thoáng nhaát vaø
phaùt trieån huøng maïnh döôùi
vöông trieàu Moâgioâpahit (1213 –
1527).
+ Treân baùn ñaûo Ñoâng Döông
ngoaøi quoác gia Ñaïi Vieät,
Chaêmpa, vöông quoác
Campuchia töø theá kæ IX cuõng
böôùc vaøo thôøi kyø AÊngco huy
hoaøng.
+ Treân löu vöïc soâng Iraoañi töø
giöõa theá kæ XI, môû ñaàu hình
thaønh vaø phaùt trieån cuûa
vöông quoác Mianma.
+ Theá kæ XIV thoáng nhaát laäp
vöông quoác Thaùi.
+ Giöõa theá kæ XIV vöông quoác
Loan Xang thaønh laäp.
Hoaït ñoäng 4: Laøm vieäc theo
Trang 53
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nhoùm
- GV chia caû lôùp laøm 2 nhoùm chính
neâu caâu hoûi: Nhöõng bieåu hieän cuûa
söï phaùt trieån kinh teá, chính trò vaø
vaên hoaù cuûa caùc quoác gia Ñoâng
Nam AÙ?
- HS laøm vieäc theo nhoùm vaø cöû
ñaïi dieän trình baøy keát quaû. HS khaùc
coù theå boå sung cho baïn.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Kinh teá, cung caáp moät khoái
löôïng lôùn luùa gaïo, saûn phaåm thuû
coâng (vaûi, ñoà söù, cheá phaåm kim
khí…), nhaát laø saûn vaät thieân nhieân,
nhieàu laùi buoân caùc nöôùc treân Theá
giôùi ñeán buoân baùn.
+ Chính trò, toå chöùc boä maùy chaët
cheõ kieän toaøn töø Trung öông ñeán
ñòa phöông.
+ Vaên hoaù, caùc daân toäc Ñoâng
Nam AÙ xaây döïng ñöôïc moät neàn vaên
hoaù rieâng cuûa mình vôùi nhöõng neùt
ñoäc ñaùo.
- GV trình baøy: töø nöûa sau theá kyû
XVIII, caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ,
böôùc vaøo giai ñoaïn suy thoaùi vaø
tröôùc söï xaâm löôïc cuûa tö baûn
Phöông Taây.
- Bieåu hieän söï phaùt trieån
thònh ñaït:
+ Kinh teá, cung caáp moät löôïng
lôùn luùa gaïo, saûn phaåm thuû
coâng (vaûi ñoà söù, cheá phaåm
kim khí …), nhaát laø saûn phaåm
thieân nhieân, nhieàu laùi buoân
nhieàu nöôùc treân Theá giôùi
ñeán buoân baùn.
+ Chính trò, toå chöùc boä maùy
chaët cheõ kieän toaøn töø Trung
öông ñeán ñòa phöông.
+ Vaên hoaù, caùc daân toäc
Ñoâng Nam AÙ xaây döïng ñöôïc
moät neàn vaên hoaù rieâng cuûa
mình vôùi nhöõng neùt ñoäc ñaùo.
4. Sô keát baøi hoïc
- Kieåm tra nhaän thöùc cuûa HS ñoái vôùi baøi hoïc baèng
vieäc yeâu caàu HS traû lôøi caùc caâu hoûi ñöa ra ngay töø ñaàu
giôø hoïc: Ñeå hieåu ñieàu kieän naøo daãn ñeán söï ra ñôøi cuûa
caùc vöông quoác coå Ñoâng Nam AÙ? Söï hình thaønh vaø phaùt
trieån caùc quoác gia phong kieán Ñoâng Nam AÙ döôïc bieåu hieän
nhö theá naøo?
5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø
O Daën doø:
- Hoïc baøi cuõ, ñoïc tröôùc baøi môùi.
- Söu taàm tranh aûnh veá ñaát nöôùc vaø con ngöôøi
Laøo, Campuchia thôøi phong kieán.
O Baøi taäp:
- Traû lôøi caâu hoûi trong SGK
- Veõ löôïc ñoà Laøo, Campuchia.
Trang 54
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 9 Baøi 9
VÖÔNG QUOÁC CAMPUCHIA VAØ VÖÔNG QUOÁC VÖÔNG QUOÁC CAMPUCHIA VAØ VÖÔNG QUOÁC
LAØO LAØO

I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém ñöôïc vò trí ñòa lyù, ñieàu kieän töï nhieân cuûa nhöõng
nöôùc laùng gieàng gaàn guõi vôùi Vieät Nam.
- Nhöõng giai ñoaïn phaùt trieån Lòch söû cuûa hai vöông
quoác Laøo vaø Campuchia.
- Veà aûnh höôûng cuûa neàn vaên hoaù AÁn Ñoä vaø vieäc
xaây döïng neàn vaên hoaù daân toäc cuûa hai nöôùc naøy.
2. Tö töôûng
- Boài döôõng HS tình caûm yeâu quyù traân troïng nhöõng giaù
trò Lòch söû truyeàn thoáng cuûa hai daân toäc laùng gieàng gaàn
guõi cuûa Vieät Nam.
- Giuùp caùc em hieåu roõ ñöôïc moái quan heä maät thieát
cuûa ba nöôùc töø xa xöa, töø ñoù giuùp HS hieåu roõ vieäc xaây
döïng quan heä laùng gieàng toát, ñoaøn keát giuùp ñôõ laãn nhau
laø cô sôû töø trong Lòch söû vaø caàn thieát cho caû ba nöôùc, ba
daân toäc treân baùn ñaûo Ñoâng Döông.
3. Kyõ naêng
- Kyõ naêng toång hôïp, phaân tích caùc söï kieän Lòch söû veà
caùc giai ñoaïn phaùt trieån cuûa vöông quoác Laøo vaø Campuchia.
- Kyõ naêng laäp baûng nieân bieåu caùc giai ñoaïn phaùt trieån
cuûa hai vöông quoác Laøo vaø Campuchia.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà haønh chính khu vöïc Ñoâng Nam AÙ.
- Söu taàm tranh aûnh veà ñaát nöôùc vaø con ngöôøi hai nöôùc
Laøo vaù Campuchia thôøi phong kieán.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi : Söï phaùt trieån thònh ñaït cuûa caùc quoác gia
phong kieán Ñoâng Nam AÙ theá kyû X – XVIII ñöôïc bieåu hieän nhö
theá naøo?
2. Daãn daét baøi môùi
Trang 55
Tuaàn : 13
Tieát : 13
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Campuchia vaø Laøo laø hai quoác gia laùng gieàng gaàn guõi
vôùi Vieät Nam, ñaõ coù Lòch söû truyeàn thoáng laâu ñôøi vaø moät
neàn vaên hoaù ñaëc saéc. Ñeå tìm hieåu söï phaùt trieån cuûa
vöông quoác Campuchia vaø vöông quoác laøo phaùt trieån qua caùc
thôøi kyø nhö theá naøo? Tình hình kinh teá, xaõ hoäi, nhöõng neùt
vaên hoaù ñaëc saéc ra sao? Noäi dung baøi hoïc hoâm nay seõ traû
lôøi caùc caâu hoûi neâu treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- Tröôùc heát, GV treo baûn ñoà caùc
nöôùc Ñoâng Nam AÙ leân baûng giôùi
thieäu treân löôïc ñoà nhöõng neùt khaùi
quaùt veà ñòa hình cuûa Campuchia: Nhö
moät loøng chaûo khoång loà, xung quanh
laø vuøng röøng vaø cao nguyeân bao
boïc, coøn ñaùy laø Bieån Hoà vaø vuøng
phuï caän vôùi nhöõng caùnh ñoàng phì
nhieâu, maøu môõ.
- Tieáp theo GV neâu caâu hoûi: Ngöôøi
Campuchia laø ai? Hoï soáng ôû ñaâu?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi?
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Ngöôøi Khôme laø boä phaän cuûa cö
daân coå Ñoâng Nam AÙ goïi laø ngöôøi
Moâng Coå soáng treân phaïm vi haàu
nhö bao truøm heát caùc nöôùc Ñoâng
Nam AÙ luïc ñòa.
+ Ban ñaàu laø phía Baéc nöôùc
Campuchia ngaøy nay treân cao nguyeân
Coø Raït vaø maïn trung löu soâng Meâ
Coâng sau môùi di cö veà phía Nam.
- GV hoûi: Quaù trình laäp nöôùc dieãn
ra nhö theá naøo?
- HS suy nghó vaø töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV choát yù: Ngöôøi Khôme gioûi saên
baén, quen ñaøo ao, ñaép hoà tröõ nöôùc.
Hoï sôùm tieáp thu vaên hoaù AÁn Ñoä,
bieát khaéc bia baèng chöõ Phaïn; ñeán
theá kyû VI vöông quoác ngöôøi
Campuchia ñöôïc thaønh laäp.
O Vöông quoác campuchia
- ÔÛ Campuchia daân toäc chuû
yeáu laø Khôme.
- Ñòa baøn sinh soáng ban ñaàu
laø phía Baéc nöôùc Campuchia
ngaøy nay treân cao nguyeân Coø
Raït vaø maïn trung löu soâng Meâ
Koâng; ñeán theá kyû VI Vöông
quoác ngöôøi Campuchia ñöôïc
thaønh laäp.
Hoaït ñoäng 2: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Giai ñoaïn naøo
Campuchia phaùt trieån thònh ñaït nhaát?
Nhöõng bieåu hieän cuûa söï phaùt trieån
thònh ñaït?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
Trang 56
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV nhaän xeùt, trình baøy vaø phaân
tích:
+ Thôøi kyø Aêngco (802 – 1432) laø
thôøi kyø phaùt trieån nhaát cuûa vöông
quoác Campuchia, hoï quaàn cö ôû Baéc
Bieån hoà, kinh ñoâ laø Aêng co ñöôïc
xaây döïng ôû Taây baéc Bieån hoà (tænh
Xieâm Rieäp ngaøy nay).
- GV chæ treân baûn ñoà: ñòa baøn ban
ñaàu (theá kyû V – VII) ôû haï löu soâng
Semun (Nam Coø Raït), ñòa baøn ôû Baéc
Bieån Hoà, keát hôïp giôùi thieäu tranh
aûnh veà ñaát nöôùc con ngöôøi
Campuchia, chuù yù ñeán giôùi thieäu
Aêng co Vaùt.
+ Bieåu hieän cuûa söï phaùt trieån
thònh ñaït:
Veà kinh teá : Noâng nghieäp, ngö
nghieäp, thuû coâng nghieäp ñeàu phaùt
trieån.
Xaây döïng nhieàu coâng trình kieán
truùc lôùn.
Aêng co coøn chinh phuïc caùc nöôùc
laùng gieàng, trôû thaønh cöôøng quoác
trong khu vöïc.
- HS ñoïc hai ñoaïn chöõ nhoû trong
SGK noùi veà söï phaùt trieån kinh teá vaø
cuoäc chieán tranh xaâm löôïc cuûa
Campuchia döôùi thôøi AÊngco ñeå
chöùng minh cho söï phaùt trieån.
- GV neâu caâu hoûi: Neâu nhöõng
neùt phaùt trieån ñoäc ñaùo veà vaên
hoaù cuûa Vöông quoác Campuchia?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
Ngöôøi daân Campuchia ñaõ xaây
döïng moät neàn vaên hoaù rieâng heát
söùc ñoäc ñaùo:
+ Saùng taïo ra chöõ vieát rieâng cuûa
mình treân cô sôû chöõ Phaïn cuûa AÁn
Ñoä.
+ Vaên hoïc daân gian vaø vaên hoïc
vieát vôùi nhöõng caâu chuyeän coù giaù
trò ngheä thuaät.
+ Kieán truùc, noåi tieáng nhaát laø
quaàn theå kieán truùc Aêng co.
- Thôøi kyø Aêngco (802 – 1432)
laø thôøi kyø phaùt trieån nhaát
cuûa vöông quoác Campuchia, hoï
quaàn cö ôû Baéc Bieån hoà, kinh
ñoâ laø Aêng co ñöôïc xaây döïng
ôû Taây baéc Bieån Hoà.
- Bieåu hieän cuûa söï phaùt trieån
thònh ñaït:
+ Veà kinh teá: noâng nghieäp,
ngö nghieäp, thuû coâng nghieäp
ñeàu phaùt trieån.
+ Xaây döïng nhieàu coâng trình
kieán truùc lôùn.
+ AÊng co coøn chinh phuïc caùc
nöôùc laùng gieàng, trôû thaønh
cöôøng quoác trong khu vöïc.
- Vaên hoaù: saùng taïo ra chöõ
vieát rieâng cuûa mình treân cô
sôû chöõ Phaïn cuûa AÁn Ñoä.
Vaên hoïc daân gian vaø vaên hoïc
vieát vôùi nhöõng caâu chuyeän
coù giaù trò ngheä thuaät.
- Kieán truùc, noåi tieáng nhaát
laø quaàn theå kieán truùc
Aêngco.
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- Tröôùc heát. GV giôùi thieäu treân
O Vöông quoác Laøo
Trang 57
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
baûn ñoà veà vò trí cuûa vöông quoác
Laøo vaø nhöõng neùt cô baûn veà ñòa
hình: Ñaát nöôùc Laøo gaén lieàn vôùi
soâng MeâKoâng, con soâng vöøa cung
caáp nguoàn thuyû vaên doài daøo, truïc
ñöôøng giao thoâng quan troïng cuûa ñaát
nöôùc, vöøa laø yeáu toá cuûa söï thoáng
nhaát veà maët ñòa lyù. Coù ñoàng baèng
ven soâng tuy heïp nhöng maàu môõ.
- Tieáp theo GV trình baøy vaø phaân
tích:
+ Cö daân coå chính laø ngöôøi Laøo
Thông chuû nhaân cuûa neàn vaên hoaù
ñoà ñaù, ñoà ñoàng. Haøng nghìn naêm
tröôùc hoï ñaõ saùng taïo ra nhöõng
chieác chum. GV coù tranh aûnh veà
caùnh ñoàng chum coù theå keát hôïp
giôùi thieäu.
+ Ñeán theá kyû XIII môùi coù nhoùm
ngöôøi noùi tieáng Thaùi di cö ñeán soáng
hoaø hôïp vôùi ngöôøi Laøo Thông goïi laø
Laøo Luøm (ngöôøi Laøo ôû thaáp). Toå
chöùc xaõ hoäi sô khai cuûa ngöôøi Laøo
laø caùc möôøng coå.
- HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong SGK
ñeå thaáy ñöôïc cuoäc soáng, toå chöùc
xaõ hoäi sô khai cuûa ngöôøi Laøo.
+ Naêm 1353 Pha Ngöøm thoáng nhaát
caùc möôøng Laøo leân ngoâi ñaët teân
nöôùc laø Lang Xang (trieäu voi).
- GV neâu caâu hoûi: Thôøi kyø thònh
vöôïng nhaát cuûa Vöông quoác Laøo?
Nhöõng bieåu hieän cuûa söï thònh
vöôïng?
HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Thôøi kyø thònh vöôïng nhaát laø
cuoái theá kyû XVII ñaàu theá kyû XVIII,
döôùi trieàu vua Xulinha Voângxa.
Nhöõng bieåu hieän phaùt trieån:
+ Toå chöùc boä maùy chaët cheõ hôn:
chia ñaát nöôùc thaønh caùc möôøng,
ñaët quan cai trò, xaây döïng quaân ñoäi
do nhaø vua chæ huy.
+ Ñaát nöôùc coù nhieàu saûn vaät
quyù, buoân baùn trao ñoåi vôùi caû
ngöôøi Chaâu Aâu, laøo coøn laø trung
taâm Phaät giaùo.
- Cö daân coå chính laø ngöôøi
Laøo Thông chuû nhaân cuûa
neàn vaên hoaù ñoà ñaù, ñoà
ñoàng.
- Ñeán theá kæ XIII môùi coù
nhoùm ngöôøi noùi tieáng Thaùi di
cö ñeán soáng hoaø hôïp vôùi
ngöôøi Laøo Thông goïi laø Laøo
Luøm (ngöôøi Laøo ôû thaáp). Toå
chöùc xaõ hoäi sô khai cuûa
ngöôøi Laøo laø caùc möôøng coå.
- Naêm 1353 Pha Ngöøm thoáng
nhaát caùc möôøng Laøo leân
ngoâi ñaët teân nöôùc laø Lang
Xang (trieäu voi).
- Thôøi kyø thònh vöôïng nhaát laø
cuoái theá kæ XVII ñaàu theá kæ
XVIII, döôùi trieàu vua Xulinha
Voângxa.
- Nhöõng bieåu hieän phaùt trieån:
+ Toå chöùc boä maùy chaët cheõ
hôn: chia ñaát nöôùc thaønh caùc
möôøng, ñaët quan cai trò, xaây
döïng quaân ñoäi do nhaø vua
chæ huy.
+ Ñaát nöôùc coù nhieàu saûn
vaät quyù, buoân baùn trao ñoåi
vôùi caû ngöôøi Chaâu Aâu, laøo
coøn laø trung taâm Phaät giaùo.
+ Giöõ quan heä hoaø hieáu vôùi
Campuchia vaø Ñaïi Vieät, kieân
quyeát choáng quaân xaâm löôïc
Trang 58
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
+ Giöõ quan heä hoaø hieáu vôùi
Campuchia vaø Ñaïi Vieät, kieân quyeát
choáng quaân xaâm löôïc Mieán Ñieän.
- HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong SGK
chöùng minh cho vieäc toå chöùc boä
maùy chaët cheõ vaø xaây döïng quaân
ñoäi quy cuû hôn.
- GV trình baøy: Ñeán ñaàu theá kyû
XVIII, lan Xang suy yeáu vaø bò Xieâm
ñaùnh chieám bieán thaønh moät tænh,
sau trôû thaønh thuoäc ñòa cuûa Phaùp
1893.
Mieán Ñieän.
Hoaït ñoäng 4: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Neâu nhöõng neùt
chính veà vaên hoaù cuûa Vöông quoác
Laøo?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø keát luaän:
+ Ngöôøi Laøo saùng taïo ra chöõ vieát
rieâng cuûa mình treân cô sôû chöõ vieät
cuûa Campuchia vaø Mianma.
+ Ñôøi soáng vaên hoaù cuûa ngöôøi
Laøo raát phong phuù hoàn nhieân.
+ Xaây döïng moät soá coâng trình
kieán truùc Phaät giaùo ñieån hình laø
That luoâng ôû Vieâng Chaên. GV keát
hôïp giôùi thieäu hình 22 trong SGK
“Thaùp That Luoâng – Vieâng Chaên
(Laøo)”
GV nhaán maïnh: Campuchia vaø Laøo
ñeàu chòu aûnh höôûng cuûa vaên hoaù
AÁn Ñoä treân caùc lónh vöïc chöõ vieát,
toân giaùo, vaên hoïc, kieán truùc.
Tuy nhieân, khi tieáp thu vaên hoaù
nöôùc ngoaøi, nhaát laø vaên hoaù AÁn
Ñoä trong quaù trình giao löu vaên hoaù,
moãi böôùc ñeàu ñem loàng noäi dung
cuûa mình vaøo, xaây döïng neàn vaên
hoaù ñaäm ñaø baûn saéc daân toäc.
Chính baûn saéc daân toäc laø sôïi daây
lieân keát daân toäc vaø thuùc ñaåy
cuoäc ñaáu tranh baûo veä chuû quyeàn
daân toäc.
+ Chöõ vieát: Töø hoïc chöõ Phaïn
saùng taïo ra chöõ vieát rieâng cuûa daân
toäc mình.
+ Vaên hoïc daân gian vaø vaên hoïc
vieát.
+ Toân giaùo: ñaïo Hinñu vaø ñaïo
- Vaên hoaù:
+ Ngöôøi Laøo saùng taïo ra chöõ
vieát rieâng cuûa mình treân cô
sôû chöõ vieät cuûa Campuchia
vaø Mianma.
+ Ñôøi soáng vaên hoaù cuûa
ngöôøi Laøo raát phong phuù hoàn
nhieân.
+ Xaây döïng moät soá coâng
trình kieán truùc Phaät giaùo
ñieån hình laø That luoâng ôû
Vieâng Chaên. GV keát hôïp giôùi
thieäu hình 22 trong SGK “Thaùp
That Luoâng – Vieâng Chaên”
- Neàn vaên hoaù truyeàn thoáng:
Campuchia vaø Laøo ñeàu chòu
aûnh höôûng cuûa vaên hoaù AÁn
Ñoä treân caùc lónh vöïc chöõ
vieát, toân giaùo, vaên hoïc, kieán
truùc.
- Song tieáp thu moãi nöôùc ñeàu
ñem loàng noäi dung cuûa mình
vaøo, xaây döïng neàn vaên hoaù
ñaäm ñaø baûn saéc daân toäc.
Trang 59
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Phaät.
+ Kieán truùc Hinñu giaùo vaø Phaät
giaùo.
4. Sô keát baøi hoïc
- Höôùng daãn HS traû lôøi caâu hoûi nhaän thöùc ñaët ra ngay
töø ñaàu giôø hoïc ñeå cuûng coá kieán thöùc ñaõ hoïc.
5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ, traû lôøi caâu hoûi baøi taäp trong SGK.
- Ñoïc chuaån bò tröôùc baøi môùi.
- Laäp baûng nieân bieåu caùc giai ñoaïn phaùt trieån
cuûa Vöông quoác Campuchia vaø laøo theo noäi dung sau:
Teân
vöông
quoác
Thôøi gian hình
thaønh vöông
quoác
Giai ñoaïn phaùt
trieån thònh ñaït
nhaát
Bieåu hieän
cuûa söï phaùt
trieån
Trang 60
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
CHÖÔNG CHÖÔNG VI VI
TAÂY AÂU THÔØI TRUNG ÑAÏI TAÂY AÂU THÔØI TRUNG ÑAÏI
Baøi 10 Baøi 10
THÔØI KYØ HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN THÔØI KYØ HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN
CUÛA CHEÁ ÑOÄ PHONG KIEÁN TAÂY AÂU CUÛA CHEÁ ÑOÄ PHONG KIEÁN TAÂY AÂU
(Töø theá kyû V ñeán theá kyû XIV) (Töø theá kyû V ñeán theá kyû XIV)
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Hieåu ñöôïc nguyeân nhaân vaø quaù trình daãn ñeán söï ra
ñôøi cuûa caùc quoác gia phong kieán ôû Taây AÂu.
- Naém ñöôïc caùc giai caáp vaø ñòa vò xaõ hoäi cuûa töøng
giai caáp trong xaõ hoäi; hieåu ñöôïc theá naøo laø laõnh ñòa vaø
ñôøi soáng kinh teá, chính trò trong laõnh ñòa.
2. Tö töôûng
- Giaùo duïc cho HS thaáy ñöôïc baûn chaát cuûa giai caáp boùc
loät, tinh thaàn lao ñoäng cuûa quaàn chuùng nhaân daân.
3. Kyõ naêng
- Reøn cho HS kyõ naêng phaân tích, toång hôïp ñaùnh giaù veà
söï ra ñôøi cuûa caùc vöông quoác phong kieán Taây Aâu, söï ra ñôøi
cuûa caùc thaønh thò vaø vai troø cuûa noù.
- Bieát khai thaùc noäi dung tranh aûnh trong SGK.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh trong SGK.
- Söu taàm moät soá tranh aûnh veà caùc laâu daøi, thaønh
quaùch, caûnh sinh hoaït buoân baùn caùc chôï trong thôøi kyø naøy.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi O : Laäp nieân bieåu caùc giai ñoaïn Lòch söû lôùn
cuûa Campuchia vaø Laøo (GV coù theå chuaån bò ra giaáy trong ñeå
chieáu hoaëc chuaån bò ra giaáy tôroâki).
Caâu hoûi O : Laø vaø Campuchia ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh
töïu vaên hoaù gì? Neâu baèng chöùng theå hieän söï saùng taïo vaên
hoaù cuûa hai daân toäc naøy?
2. Daãn daét baøi môùi
- GV khaùi quaùt noäi dung phaàn kieåm tra baøi cuõ, daãn
daét vaøo baøi môùi neâu nhieäm vuï nhaän thöùc veà baøi môùi cho
HS nhö sau:
Trang 61
Tuaàn : 14
Tieát : 14
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Töø theá kyû V, ôû Taây AÂu cuõng ñaõ daàn hình thaønh caùc
quoác gia phong kieán cuûa ngöôøi Gieùcman, quan heä saûn xuaát
phong kieán cuõng daàn ñöôïc hình thaønh vaø cuûng coá phaùt
trieån, cuøng vôùi ñoù laø söï xuaát hieän caùc thaønh thò trung ñaïi
vaø theá kyû XI – XII ñaõ coù vai troø heát söùc to lôùn ñoái vôùi söï
phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi chaâu Aâu thôøi trung ñaïi. Ñeå hieåu
quaù trình hình thaønh caùc vöông quoác phong kieán taây AÂu dieãn
ra nhö theá naøo? Moái quan heä caùc giai caáp trong xaõ hoäi ra
sao? Nguyeân nhaân, hoaït ñoäng vaø vai troø cuûa thaønh thò nhö
theá naøo? Chuùng ta cuøng tìm hieåu baøi hoïc ñeå lyù giaûi cho
nhöõng caâu hoûi neâu treân?
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Laøm vieäc caù nhaân
- Tröôùc heát GV gôïi laïi cho HS nhôù
laïi nhöõng kieán thöùc cô baûn cuûa xaõ
hoäi coå ñaïi phöông Taây nhaát laø söï
baønh tröôùng vaø lôùn maïnh cuûa ñeá
quoác Roâma. Sau ñoù GV neâu caâu
hoûi: Nhöõng bieåu hieän söï khuûng
hoaûng cuûa ñeá quoác Roâma theá kyû
III?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi. HS
khaùc coù theå boå sung cho baïn.
- GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù.
- Tieáp ñoù GV nhaán maïnh: trong tình
hình ñoù cuoái theá kyû V, ñeá quoác
Roâma bò ngöôøi Giecman traøn xuoáng
xaâm chieám.
- GV neâu caâu hoûi : Haäu quaû vieäc
ngöôøi Giecman xaâm löôïc ñeá quoác
Roâma?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt HS traû lôøi vaø keát
luaän.
O Söï hình thaønh caùc vöông
quoác phong kieán ôû
Taây Aâu
- Theá kyû III, ñeá quoâc1 Roâma
laâm vaøo khuûng hoaûng, noâ
leä noåi daäy ñaáu tranh saûn
xuaát suùt keùm, xaõ hoäi roái
ren.
Hoaït ñoäng 2: Laøm vieäc theo
nhoùm
- GV neâu caâu hoûi.
- Nhieäm vuï cuï theå cuûa töøng
nhoùm laø:
+ Nhoùm 1: Khi traøn vaøo laõnh thoå
cuûa Roâma, ngöôøi Giecman ñaõ coù
nhöõng vieäc laøm gì?
+ Nhoùm 2: Taùc ñoäng cuûa nhöõng
vieäc laøm ñoù ñoái vôùi xaõ hoäi phong
kieán chaâu Aâu?
- HS töøng nhoùm ñoïc SGK, tìm yù traû
lôøi vaø thaûo luaän vôùi nhau.
- Sau ñoù ñaïi dieän nhoùm trình baøy
- Cuoái theá kæ V, ñeá quoác
Roâma bò ngöôøi Giecman xaâm
löôïc naêm 476 ñeá quoác Roâma
bò dieät vong, thôøi ñaïi phong
kieán chaâu AÂu hình thaønh ôû
Chaâu Aâu.
Trang 62
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
keát quaû cuûa mình. GV coù theå yeâu
caàu HS nhoùm khaùc boå sung.
- Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát
y:
+ Nhoùm 1: Khi traøn vaøo laõnh thoå
Roâma, ngöôøi Giecman ñaõ thuû tieâu
boä maùy Nhaø nöôùc cuõ, thaønh laäp
neân nhieàu vöông quoác môùi cuûa hoï
nhö vöông quoác cuûa ngöôøi Aêng gloâ
xaéc xoâng, vöông quoác Phô raêng,
vöông quoác taây Goác, Ñoâng Goác …
Ngöôøi Giecman coøn chieám ruoäng
ñaát cuûa chuû noâ Roâma cuõ roài chia
cho nhau trong ñoù caùc töôùng lónh
quaân söï vaø quyù toäc ñöôïc phaàn
nhieàu hôn. Ñoàng thôøi, caùc thuû lónh
boä laïc, caùc quyù toäc ngöôøi Giecman
cuõng töï xöng vua, töï phong cho nhau
caùc töôùc vò cao caáp nhö coâng töôùc,
baù töôùc, nam töôùc, taïo neân heä
thoáng ñaúng caáp quyù toäc vuõ só.
Ngöôøi Giecman cuõng töø boû caùc
toân giaùo nguyeân thuyû cuûa mình vaø
tieáp thu Kitoâ giaùo, xaây döïng nhaø
thôø vaø tìm caùch chieám ruoäng cuûa
noâng daân, ñoàng thôøi hoï cuõng ñöôïc
nhaø vua ban ruoäng ñaát.
+ Nhoùm 2: Hình thaønh caùc giai
caáp môùi: laõnh chuùa phong kieán,
noâng noâ, cuøng vôùi ñoù laø quan heä
saûn xuaát phong kieán ôû chaâu Aâu
ñöôïc hình thaønh.
- Nhöõng vieäc laøm cuûa ngöôøi
Gieùcman:
+ Thuû tieâu boä maùy Nhaø
nöôùc cuõ, thaønh laäp neân
nhieàu vöông quoác môùi.
+ Chieám ruoäng ñaát cuûa chuû
noâ Roâma cuõ roài chia cho
nhau.
+ Töø boû caùc toân giaùo
nguyeân thuyû cuûa mình vaø
tieáp thu Kitoâ giaùo, xaây döïng
nhaø thôø vaø tìm caùch chieám
ruoäng ñaát cuûa noâng daân.
- Caùc giai caáp môùi hình thaønh:
laõnh chuùa phong kieán, noâng
noâ, quan heä saûn xuaát phong
kieán ôû Chaâu Aâu baét ñaàu
hình thaønh.
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp.
- GV trình baøy vaø phaân tích: ñeán
giöõa theá kyû IX phaàn lôùn ñaát ñai ñaõ
ñöôïc caùc quyù toäc vaø nhaø thôø chia
nhau chieám ñoaït xong, nhöõng vuøng
ñaát ñai roäng lôùn ñoù ñaõ nhanh
choùng bò hoï bieán thaønh khu ñaát
rieâng cuûa mình goïi laø laõnh ñòa phong
kieán. Laõnh ñòa chính laø ñôn vò haønh
chính kinh teá cô baûn trong thôøi kyø
phong kieán phaân quyeàn ôû Taây Aâu.
- GV giaûi thích khaùi nieäm veà laõnh
ñòa baèng vieäc keát hôïp khai thaùc
tranh aûnh trong SGK “Laâu ñaøi vaø
thaønh quaùch kieân coá cuûa laõnh
chuùa” hoaëc vôùi nhöõng tranh aûnh söu
O Xaõ hoäi phong kieán Taây
AÂu
- Giöõa theá kyû IX caùc laõnh ñòa
phong kieán Taây Aâu ra ñôøi,
ñaây laø ñôn vò chính trò kinh teá
cô baûn trong thôøi kyø phong
kieán phaân quyeàn.
Trang 63
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
taàm ñöôïc. Laõnh ñòa laø moät khu ñaát
roäng bao goàm ñaát cuûa laõnh chuùa
vaø ñaát khaåu phaàn. Trong khu ñaát
cuûa laõnh chuùa coù nhöõng laâu ñaøi,
dinh thöï, nhaø thôø, nhaø kho, chuoàng
traïi … coù haøo saâu, töôøng cao, taïo
thaønh nhöõng phaùo ñaøi kieân coá.
Ñaát khaåu phaàn ôû xung quanh phaùo
ñaøi ñöôïc caùc laõnh chuùa giao cho
noâng noâ caày caáy vaø thu toâ thueá.
+ Nhoùm 1: Mieâu taû cuoäc soáng
cuûa noâng noâ trong caùc laõnh ñòa?
+ Nhoùm 2: Neâu ñaëc tröng kinh teá
cuûa laõnh ñòa?
+ Nhoùm 3: Ñôøi soáng chính trò cuûa
caùc laõnh ñòa?
+ Nhoùm 4: Mieâu taû cuoäc soáng
cuûa caùc laõnh chuùa trong laõnh ñòa?
- HS nhoùm ñoïc SGK, thaûo luaän vaø
tìm yù traû lôøi. Sau ñoù ñaïi dieän nhoùm
trình baøy keát quaû cuûa mình, HS
nhoùm khaùc boå sung.
- Cuoái cuøng GV nhaän xeùt vaø choát
yù:
+ Noâng noâ laø ngöôøi saûn xuaát
chính trong caùc laõnh ñòa. Hoï bò gaén
chaët vaø leä thuoäc vaøo laõnh chuùa.
Boû troán seõ bò tröøng phaït raát naëng.
Hoï nhaän ruoäng ñaát veà caøy caáy vaø
phaûi noäp toâ naëng, ngoaøi ra hoï coøn
phaûi noäp nhieàu thöù khaùc. Song hoï
vaãn ñöôïc töï do trong saûn xuaát, coù
gia ñình rieâng, coù noâng cuï vaø gia
suùc.
+ Trong saûn xuaát hoï bieát duøng
phaân boùn, gieo troàng theo thôøi vuï,
moïi thöù duøng trong laõnh ñòa ñeàu do
noâng noâ töï saûn xuaát ra, ít coù söï
trao ñoåi buoân baùn vôùi beân ngoaøi.
GV nhaán maïnh: Laõnh ñòa laø moät
cô sôû kinh teá ñoùng kín, mang tính
chaát töï nhieân, töï cung, töï caáp, töï
tuùc.
+ Laõnh chuùa ñöôïc coi laø oâng vua
con, coù quaân ñoäi, toaø aùn, phaùp
luaät rieâng, cheá ñoä thueá khoaù
rieâng, tieàn teä rieâng… Laõnh chuùa
coøn coù theå buoäc nhaø vua ban cho
mình quyeàn mieãn tröø khoâng can
- Caùc giai caáp trong xaõ hoäi:
+ Noâng noâ laø ngöôøi saûn
xuaát chính trong caùc laõnh ñòa.
Hoï bò gaén chaët vaø leä thuoäc
vaøo caùc laõnh thoå.
+ Laõnh chuùa coù cuoäc soáng
nhaøn roãi, xa hoa, sung söôùng
baèng vieäc boùc loät vaø söùc
lao ñoäng cuûa noâng noâ.
- Laõnh ñòa laø moät cô sôû kinh
doanh ñoùng kín, mang tính chaát
töï nhieân, töï cung, töï caáp, töï
tuùc.
- Laõnh ñòa laø moät ñôn vò chính
trò ñoäc laäp coù quaân ñoäi, toaø
aùn phaùp luaät rieâng, cheá ñoä
thueá khoaù rieâng, tieàn teä
rieâng …
Trang 64
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
thieäp vaøo laõnh ñòa cuûa mình.
+ Laõnh chuùa coù cuoäc soáng nhaøn
roãi, xa hoa, sung söôùng, thôøi bình chæ
luyeän taäp cung kieám, cöôõi ngöïa, daï
hoäi, tieäc tuøng.
Hoaït ñoäng 5: laøm vieäc caû lôùp
vaø caù nhaân
- GV trình baøy : töø theá kyû XI ôû
Taây Aâu ñaõ xuaát hieän nhöõng tieàn
ñeà cuûa neàn kinh teá haøng hoaù, thò
tröôøng ñöôïc môû roäng khoâng bò
ñoùng kín trong laõnh ñòa. Thuû coâng
nghieäp dieãn ra quaù trình chuyeân
moân hoaù maïnh meõ nhö moäc, ñoà da,
goám.
- GV neâu caâu hoûi: Tröôùc söï phaùt
trieån cuûa saûn xuaát thaønh thò ra ñôøi
nhö theá naøo?
- HS ñoïc SGK tìm noäi dung traû lôøi,
HS khaùc coù theå boå sung.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Ñeå coù
ñieàu kieän thuaän lôïi cho saûn xuaát,
trao ñoåi buoân baùn, thôï thuû coâng
ñeán ngaõ ba ñöôøng, beán soâng nôi coù
ñoâng ngöôøi qua laïi laäp xöôûng saûn
xuaát vaø buoân baùn hình thaønh caùc
thaønh thò.
O Söï xuaát hieän thaønh thò
trung ñaïi
- Nguyeân nhaân thaønh thò ra
ñôøi:
+ Taây Aâu ñaõ xuaát hieän
nhöõng tieàn ñeà cuûa neàn kinh
teá haøng hoaù.
+ Thò tröôøng buoân baùn töï do.
+ Thuû coâng nghieäp dieãn ra
quaù trình chuyeân moân hoaù.
- Thôï thuû coâng ñeán ngaõ ba
ñöôøng, beán soâng nôi coù ñoâng
ngöôøi qua laïi laäp xöôûng saûn
xuaát vaø buoân baùn hình thaønh
caùc thaønh thò.
Hoaït ñoäng 6: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV trình baøy hoaït ñoäng cuûa
thaønh thò: Cö daân chuû yeáu cuûa
thaønh thò laø thôï thuû coâng vaø thöông
nhaân, hoï taäp hôïp laïi vôùi nhau trong
caùc toå chöùc hoäi laø phöôøng hoäi hay
thöông hoäi vaø ñaët ra nhöõng quy cheá
rieâng (phöôøng quy) nhaèm giöõ ñoäc
quyeàn saûn xuaát vaø tieâu thuï saûn
phaåm cuûa mình, ñaáu tranh choáng aùp
böùc saùch nhieãu cuûa caùc laõnh
chuùa.
- GV giôùi thieäu noäi dung böùc tranh
hình 24 trong SGK “Hoäi chôï ôû Ñöùc”,
ñaây laø böùc tranh theå hieän caûnh
mua baùn taïi Hoäi chôï ôû Ñöùc phaûn
aùnh söï phaùt trieån cuûa thöông
nghieäp cuûa xaõ hoäi phong kieán Taây
Aâu luùc baáy giôø.
- GV neâu caâu hoûi: Neâu vai troø
- Vai troø thaønh thò:
+ Phaù vôõ neàn kinh teá töï
nhieân töï cung töï caáp, töï tuùc,
taïo ñieàu kieän cho kinh teá
haøng hoaù phaùt trieån.
+ Goùp phaàn tích cöïc xoaù boû
cheá ñoä phaân quyeàn. Ñaëc
Trang 65
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
cuûa thaønh thò? HS ñoïc SGK traû lôøi
caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Söï
phaùt trieån cuûa caùc ngaønh thuû
coâng ñaõ phaù vôû neàn kinh teá töï
nhieân, töï caáp töï tuùc, taïo ñieàu kieän
cho kinh teá haøng hoaù phaùt trieån,
goùp phaàn tích cöïc xoaù boû cheá ñoä
phaân quyeàn. Ñaëc bieät mang laïi
khoâng khí töï do.
bieät mang laïi khoâng khí töï do
cho xaõ hoäi phong kieán Taây
Aâu.
4. Sô keát baøi hoïc
- GV kieåm tra hoaït ñoäng nhaän thöùc cuûa HS vôùi vieäc
yeâu caàu HS neâu laïi söï ra ñôøi cuûa caùc vöông quoác phong
kieán Taây Aâu; yeâu caàu giaûi thích khaùi nieäm theá naøo laø
laõnh ñòa? Caùc giai caáp trong xaõ hoäi phong kieán taây Aâu vaø
ñòa vò töøng giai caáp trong xaõ hoäi. Nguyeân nhaân söï ra ñôøi vaø
vai troø cuûa thaønh thò trung ñaïi.
5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ, ñoïc tröôùc baøi môùi vaø traû lôøi caâu hoûi
trong SGK.
- Baøi taäp:
Noäi dung so saùnh
Cheá ñoä phong
kieán phöông
Ñoâng
Cheá ñoä phong
kieán Taây AÂu
- Giai caáp trong xaõ
hoäi
- Ñaëc tröng kinh teá
- Theå cheá chính trò
Trang 66
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 11 Baøi 11
TAÂY AÂU THÔØI HAÄU KÌ TRUNG ÑAÏI TAÂY AÂU THÔØI HAÄU KÌ TRUNG ÑAÏI
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém ñöôïc nguyeân nhaân vaø caùc cuoäc phaùt kieán ñòa
lyù.
- Hieåu bieát ñöôïc khaùi nieäm theá naøo laø tích luyõ voán
baùn ñaàu, giaûi thích ñöôïc taïi sao chuû nghóa tö baûn laïi naûy
sinh ôû chaâu Aâu, naém ñöôïc nhöõng bieåu hieän söï naûy sinh
chuû nghóa tö baûn ôû chaâu Aâu.
- Naém ñöôïc nguyeân nhaân, thaønh töïu cuûa vaên hoaù
phuïc höng, caûi caùch toân giaùo vaø chieán tranh noâng daân.
2. Tö töôûng
- Giuùp caùc em thaáy ñöôïc coâng lao cuûa caùc nhaø phaùt
kieán ñòa lyù, traân troïng nhöõng giaù trò vaên hoaù cuûa nhaân loaïi
thôøi kyø Phuïc höng ñeå laïi; vaø tinh thaàn ñaáu tranh cuûa nhaân
daân lao ñoäng trong traän tuyeán choáng laïi cheá ñoä phong kieán.
3. Kyõ naêng
- Kyõ naêng phaân tích, ñaùnh giaù söï kieän veà söï ra ñôøi
cuûa chuû nghóa tö baûn, laäp baûn thoáng keâ cuoäc ñaáu tranh
caûi caùch toân giaùo, chieán tranh noâng daân Ñöùc.
- Kyõ naêng khai thaùc löôïc ñoà “Nhöõng cuoäc phaùt kieán
ñòa lyù”, khai thaùc tranh aûnh veà nhöõng thaønh töïu hoäi hoaï
cuûa vaên hoaù phuïc höng.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Löôïc ñoà “Nhöõng cuoäc phaùt kieán ñòa lyù”, Baûn ñoà
chính trò Chaâu Aâu.
- Tranh aûnh veà phong traøo vaên hoaù Phuïc Höng.
- Söu taàm tranh aûnh moät soá nhaø thaùm hieåm.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi O : Theá naøo laø laõnh ñòa? Ñôøi soáng kinh teá
vaø chính trò trong caùc laõnh ñòa nhö theá naøo?
Caâu hoûi O : Nguyeân nhaân vaø vai troø cuûa caùc thaønh
thò trung ñaïi?
2. Daãn daét baøi môùi
Trang 67
Tuaàn: 15 –
16
Tieát: 15 –
16
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Moät trong soá thaønh töïu quan troïng cuûa loaøi ngöôøi ôû
theá kyû XV laø tieán haønh caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù phaùt
hieän ra chaâu Myõ vaø ñi voøng quanh theá giôùi, ñaõ ñem laïi
nguoàn cuûa caûi lôùn veà chaâu Aâu, treân cô sôû ñoù ñaõ daãn
ñeán quaù trình tích luyõ tö baûn ban ñaàu vaø quan heä saûn xuaát
tö baûn chuû nghóa qua ñoù ñöôïc hình thaønh cuøng vôùi hai giai
caáp môùi: tö saûn vaø voâ saûn ra ñôøi. Ñeå hieåu tìm hieåu
nguyeân nhaân naøo daãn ñeán caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù?
Caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù ñoù dieãn ra nhö theá naøo? Heä
quaû cuûa caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù ra sao? Nguyeân nhaân,
noäi dung phong traøo vaên hoaù Phuïc höng? Nguyeân nhaân, dieãn
bieán caûi caùch toân giaùo vaø chieán tranh noâng daân? Chuùng ta
vaøo tìm hieåu baøi hoâm nay ñeå traû lôøi caùc caâu hoûi neâu
treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Laøm vieäc caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Taïi sao sang theá
kyû XV con ngöôøi coù theå tieán haønh
caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi, HS
khaùc coù theå boå sung cho baïn.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù. Ñoàng
thôøi nhaán maïnh trong caùc nguyeân
nhaân treân thì söï tieán boä khoa hoïc
kyõ thuaät laø quan trong nhaát, vì
chính ,nhôø ñoù maø con ngöôøi coù
nhöõng con taøu lôùn chôû ñöôïc nhieàu
ngöôøi vaø löông thöïc, thöïc phaåm,
nöôùc uoáng cho nhöõng chuyeán ñi daøi
ngaøy.
- GV trình baøy roõ theâm: caùc nhaø
haøng haûi coù hieåu bieát nhieàu veà
ñaïi döông, coù quan nieäm ñuùng veà
hình daïng Traùi ñaát, ñaõ veõ ñöôïc haûi
ñoà ghi roõ caùc vuøng ñaát, caùc hoøn
ñaûo coù daân cö. Maùy moùc thieân
vaên, la baøn ñöôïc söû duïng trong vieäc
ñònh höôùng ñaïi döông bao la. Kyõ
thuaät ñoùng taøu coù nhieàu tieán boä
ngöôøi ta ñaõ ñoùng ñöôïc nhöõng con
taøu coù baùnh laùi vaø heä thoáng
buoàm lôùn nhö taøu Caraven.
O Nhöõng cuoäc phaùt kieán
ñòa lyù.
- Nguyeân nhaân phaùt kieán ñòa
lyù:
+ Saûn xuaát phaùt trieån daãn
ñeán nhu caàu veà höông lieäu,
vaøng vaø thò tröôøng cao.
+ Con ñöôøng giao löu, buoân
baùn qua Taây AÙ vaø Ñòa Trung
Haûi bò ngöôøi AÛ Raäp ñoäc
chieám.
+ Khoa hoïc – kyõ thuaät coù
nhieàu böôùc tieán quan troïng
nhö kyõ thuaät môùi trong ñoùng
taøu, la baøn, haûi ñoà…
Hoaït ñoäng 2: Laøm vieäc caû lôùp
vaø caù nhaân
- GV trình baøy: Boà Ñaøo Nha vaø
Taây Ban Nha laø nhöõng nöôùc tieân
phong trong caùc cuoäc thaùm hieåm ñòa
lyù, khaùm phaù ra nhöõng mieàn ñaát
Trang 68
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
môùi.
- Tieáp ñoù, GV treo löôïc ñoà treân
baûng yeâu caàu HS döïa vaøo noäi dung
SGK trình baøy noäi dung caùc cuoäc
phaùt kieán ñòa lyù HS khaùc coù theå
boå sung.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù.
+ Naêm 1498, B. Ñiaxô laø hieäp só
“Hoaøng gia” ñaõ ñi voøng cöïc Nam cuûa
luïc ñòa Phi, ñaët teân laø muõi Baõo Toá,
sau goïi laø muõi Haûi Voïng.
+ Ngaøy 08/07/1497, Vaxcoâ ñô gama
rôøi caûng Lixbon ñi sang phöông Ñoâng;
thaùng 5/1498, ñaõ ñeán ñöôïc calicut
AÁn Ñoä, khi veà oâng ñöôïc phong phoù
vöông AÁn Ñoä.
+ Thaùng 08/1492, C.Coâloâmboâ ñaõ
daãn ñaàu ñoaøn thuyû thuû veà höôùng
Taây, sau 3 thaùng oâng ñeán ñöôïc Cu Ba
vaø moät soá ñaûo vuøng Aêngti nhöng
oâng töôûng laàm laø AÁn Ñoä. Tuy
nhieân khaúng ñònh C.Coâloâmboâ laø
ngöôøi ñaàu tieân phaùt hieän ra Chaâu
Myõ.
+ Magienlan (1480 – 1521) laø ngöôøi
ñaõ thöïc hieän chuyeán ñi ñaàu tieân
voøng quanh theá giôùi baèng ñöôøng
bieån töø naêm 1519- 1521. Ñoaøn cuûa
Magienlan ñi voøng qua ñieåm cöïc Nam
cuûa Nam Myõ, tieán vaøo ñaïi döông
meânh moâng (oâng ñaët teân laø Thaùi
Bình Döông). Taïi Philippin, oâng bò thieät
maïng do giao tranh vôùi thoå daân. Cuoái
cuøng, ñoaøn thaùm hieåm chæ coøn 1
thuyeàn vaø 18 thuyû thuû khi veà ñeán
Taây Ban Nha.
- Caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù
lôùn:
+ Naêm 1498, B. Ñiaxô ñaõ ñi
voøng cöïc Nam cuûa luïc ñòa Phi,
ñaët teân laø muõi Haûi Voïng.
+ Vaxcoâ ñô gamañaõ ñeán ñöôïc
Calicut AÁn Ñoä (05/1498).
+ Thaùng 8/1492. C.Coâloâmboâ
ñeán ñöôïc CuBa vaø moät soá
ñaûo vuøng Aêngti. OÂng laø
ngöôøi ñaàu tieân phaùt hieän ra
Chaâu Myõ.
+ Magienlan laø ngöôøi ñaõ thöïc
hieän chuyeán ñi ñaàu tieân
voøng quanh theá giôùi baèng
ñöôøng bieån (1519- 1521).
Hoaït ñoäng 3: Laøm vieäc theo
nhoùm
- GV neâu caâu hoûi: Heä quaû cuûa
caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù?
- HS ñoïc SGK thaûo luaän, cöû ñaïi
dieän nhoùm, trình baøy, HS khaùc boå
sung.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù.
- Heä quaû cuûa phaùt kieán ñòa
lyù.
+ Ñem laïi hieåu bieát môùi veà
Traùi ñaát, veà nhöõng con
ñöôøng môùi, daân toäc môùi. Thò
tröôøng theá giôùi ñöôïc môû
roäng.
+ Thuùc ñaåy nhanh söï tan raõ
cuûa quan heä phong kieán vaø
söï ra ñôøi cuûa chuû nghóa tö
baûn.
+ Naûy sinh quaù trình cöôùp
Trang 69
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
boùc thuoäc ñòa vaø buoân baùn
noâ leä.
Hoaït ñoäng 4: Laøm vieäc caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Soá voán ban
ñaàu maø quyù toäc vaø thöông nhaân
tích luyõ do ñaâu maø coù?
- HS döïa vaøo kieán thöùc ñaõ hoïc ôû
baøi tröôùc, SGK traû lôøi caâu hoûi. HS
khaùc coù theå boå sung cho baïn.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù:
- Sau caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù,
kinh teá chaâu Aâu phaùt trieån nhanh.
Taàng lôùp quyù toäc, thöông nhaân Taây
AÂu ra söùc boùc loät cuûa caûi, taøi
nguyeân vaøng baïc cuûa caùc nöôùc
chaâu Myõ, chaâu Phi vaø chaâu AÙ. Giai
caáp tö saûn tích luyõ ñöôïc soá voán ban
ñaàu baèng söï cöôùp boùc thöïc daân.
- GV nhaán maïnh theâm, Giai caáp tö
saûn thaäm chí coøn dung baïo löïc ñeå
töôùc ñoaït ruoäng ñaát cuûa noâng daân.
Chaúng haïn ôû Anh coù phong traøo
“Raøo ñaát cöôùp ruoäng”, haøng vaïn gia
ñình noâng daân maát ñaát, ñi lang thang
buoäc phaûi laøm thueâ trong caùc xí
nghieäp cuûa giai caáp tö saûn. Ngay ôû
trong thaønh thò, thôï thuû coâng cuõng
bò töôùc ñoaït tö lieäu saûn xuaát, trôû
thaønh ngöôøi ñi laøm thueâ.
O Söï naûy sinh chuû nghóa tö
baûn ôû Taây AÂu
- Nguyeân nhaân:
+ Kinh teá chaâu aâu phaùt trieån
nhanh. Taàng lôùp quyù toäc,
thöông nhaân Taây AÂu ra söùc
cöôùp boùc cuûa caûi, taøi
nguyeân vaøng baïc cuûa caùc
nöôùc chaâu Myõ, chaâu Phi vaø
chaâu AÙ.
+ Giai caáp tö saûn coøn töôùc
ñoaït ruoäng ñaát cuûa noâng
daân bieán thaønh caùc ñoàn
ñieàn.
Hoaït ñoäng 5: Laøm vieäc theo
nhoùm
- GV chia HS thaønh caùc nhoùm vaø
giao nhieäm vuï cho caùc nhoøm cuï theå
nhö sau:
+ Nhoùm 1: Bieåu hieän cuûa söï
naûy sinh chuû nghóa tö baûn trong thuû
coâng nghieäp?
+ Nhoùm 2: Bieåu hieän cuûa söï
naûy sinh chuû nghóa tö baûn trong thuû
coâng nghieäp?
+ Nhoùm 3: Bieåu hieän cuûa söï naûy
sinh chuû nghóa tö baûn trong thöông
nghieäp.
+ Nhoùm 4: Neâu nhöõng bieán ñoåi
giai caáp trong xaõ hoäi Taây AÂu?
- HS ñoïc SGK thaûo luaän theo nhoùm
vaø cöû ñaïi dieän trình baøy keát quaû;
- Bieåu hieän naûy sinh CNTB:
+ Trong thuû coâng nghieäp, caùc
coâng tröôøng thuû coâng leân
thay theá phöôøng hoäi, hình
Trang 70
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
HS khaùc coù theå boå sung.
- Cuoái cuøng GV nhaän xeùt boå sung
vaø choát yù:
+ Trong thuû coâng nghieäp, caùc
coâng tröôøng thuû coâng moïc leân thay
theá phöôøng hoäi. Quy moâ cuûa caùc
xöôûng thuû coâng leân tôùi hôn 100
ngöôøi. Nhôø aùp duïng kyõ thuaät môùi
vaøo quy trình saûn xuaát maø naêng
suaát lao ñoäng taêng, khoái löôïng saûn
phaåm taêng, giaù haï. Chuû xöôûng boùc
loät ngöôøi lao ñoäng laøm thueâ quan
heä cuûa hoï laø quan heä cuûa chuû vôùi
thôï. Quan heä saûn xuaát tö baûn chuû
nghóa ñöôïc hình thaønh.
+ ÔÛ noâng thoân, caùc ñoàn ñieàn
trang traïi ñöôïc hình thaønh, ngöôøi lao
ñoäng bieán thaønh coâng nhaân noâng
nghieäp theo cheá ñoä laøm coâng aên
löông. Chuû ruoäng ñaát trôû thaønh tö
saûn noâng thoân hay laø quyù toäc môùi.
+ Trong thöông nghieäp, quan heä tö
baûn cung xaâm nhaäp vaøo vôùi vieäc ra
ñôøi caùc coâng ty thöông maïi lôùn thay
theá cho caùc thöông hoäi.
+ Xaõ hoäi Taây AÂu coù söï bieán
ñoåi, caùc giai caáp môùi ñöôïc hình
thaønh – giai caáp tö saûn vaø giai caáp
coâng nhaân.
thaønh ngöôøi lao ñoäng bieán
thaønh coâng nhaân noâng
nghieäp.
+ Trong thöông nghieäp, caùc
coâng ty thöông maïi lôùn thay
theá cho caùc thöông hoäi.
- Xaõ hoäi Taây AÂu coù söï bieán
ñoåi, caùc giai caáp môùi ñöôïc
hình thaønh – giai caáp tö saûn
vaø giai caáp coâng nhaân.
- GV neâu caâu hoûi: Nguyeân nhaân
daãn ñeán phong traøo vaên hoaù phuïc
höng?
- HS ñoïc saùch giaùo khoa traû lôøi
caâu hoûi, HS khaùc coù theå boå sung.
- Cuoái cuøng, GV nhaän xeùt vaø
choát yù: Giai caáp tö saûn coù theå löïc
veà kinh teá, song chöa coù ñòa vò veà
xaõ hoäi töông öùng. Maët khaùc giai
caáp tö saûn ñaõ ñöùng leân ñaáu tranh
choáng laïi KI – toâ vôùi nhöõng quan
ñieåm loãi thôøi cuûa xaõ hoäi phong
kieán.
- Tieáp ñoù GV trình baøy: giai caáp tö
saûn, moät maët muoán khoâi phuïc tinh
hoa vaên hoaù xaùn laïn cuûa quoác gia
coå ñaïi Hy Laïp – Roâma, maët khaùc
cuõng goùp phaàn xaây döïng moät neàn
vaên hoaù môùi, ñeà cao giaù trò chaân
chính cuûa con ngöôøi, ñoøi quyeàn töï do
3. Vaên hoaù phuïc höng
- Nguyeân nhaân:
+ Giai caáp tö saûn coù theá löïc
veà kinh teá, song chöa coù ñòa
vò veà xaõ hoäi töông öùng.
+ Nhöõng quan ñieåm loãi thôøi
cuûa xaõ hoäi phong kieán kìm
haõm söï phaùt trieån cuûa giai
caáp tö saûn.
- Phong traøo vaên hoaù phuïc
höng khoâi phuïc tinh hoa vaên
hoaù xaùn laïn Coå ñaïi Hi Laïp,
Roâ-ma, xaây döïng moät neàn
vaên hoaù môùi, ñeà cao giaù trò
chaân chính cuûa con ngöôøi, ñoøi
quyeàn töï do caù nhaân, coi
Trang 71
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
caù nhaân, coi trong khoa hoïc kyõ thuaät
– neàn vaên hoaù ñoù laø vaên hoaù phuïc
höng.
troïng khoa hoïc kyõ thuaät.
- Coù nhöõng tieán boä veà khoa
hoïc – kyõ thuaät, söï phaùt trieån
veà vaên hoïc, hoäi hoaï.
Hoaït ñoäng 7: caù nhaân
GV neâu caâu hoûi: Neâu nhöõng thaønh
töïu cuûa Vaên hoaù phuïc höng?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV boå sung vaø choát yù: Thôøi ñaïi
Vaên hoaù Phuïc höng coù nhöõng tieán
boä vöôït baäc cuûa khoa hoïc kyõ thuaät,
vaên hoïc ngheä thuaät vaø hoäi hoaï vôùi
caùc nhaø khoa hoïc, nhaø vaên, thô, hoaï
só vaø nhöõng taùc phaåm tieâu bieåu:
Ra-bô-le vöøa laø nhaø vaên vöøa laø
nhaø y hoïc; Ñeâ-caùc-tô vöøa laø nhaø
toaùn hoïc xuaát saéc vöøa laø nhaø trieát
hoïc; Leâ-oâ-na-ñô Vanh xi vöøa laø hoaï
só thieân taøi vöøa laø kyõ sö noái tieáng,
Seách-Xpia laø nhaø soaïn kòch vó ñaïi…
Tieáp ñoù, GV neâu caâu hoûi: Haõy cho
bieát yù nghóa cuûa phong traøo vaên
hoaù phuïc höng?
HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù. Ñoàng
thôøi nhaán maïnh thöïc chaát cuûa phong
traøo vaên hoaù phuïc höng laø cuoäc
ñaáu tranh cuûa giai caáp tö saûn choáng
laïi cheá ñoä phong kieán treân maët
traän vaên hoaù tö töôûng.
- GV giôùi thieäu cho hoïc sinh böùc tranh
hình 26 trong SGK “Böùc hoaï La Gioâ-
coâng cuûa Leâ-oâ-na-ñô Vanh-xi”
- YÙ nghóa:
+ Leân aùn giaùo hoäi Ki-toâ, taán
coâng vaøo traät töï phong kieán,
ñeà cao töï do, xaây döïng theá
giôùi quan tieán boä.
+ Ñaây laø cuoäc ñaáu tranh cuûa
giai caáp tö saûn choáng laïi cheá
ñoä phong kieán treân maët traän
vaên hoaù tö töôûng.
- GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù:
Chính söï phaûn ñoäng, ngaên caûn hoaït
ñoäng cuûa Giaùo Hoäi ñôùi vôùi giai caáp
tö saûn ñaõ daãn ñeán söï buøng noå
cuûa phong traøo caûi caùch toân giaùo.
- GV trình baøy vaø phaân tích keát hôïp
vôùi vieäc chæ treân baûn ñoà Chaâu AÂu
veà ñòa ñieåm caùc nöôùc dieãn ra phong
traøo caûi caùch toân giaùo: Phong traøo
caûi caùch toân giaùo dieãn ra khaép caùc
nöôùc Taây AÂu. Ñi ñaàu laø Ñöùc, Thuî
Só sau ñoù laø Bæ, Haø Lan, Anh. Noåi
tieáng nhaát laø cuoäc caûi caùch cuûa
Lu-Thô (1483 – 1546) ôû Ñöùc vaø Can-
4. Caûi caùch toân giaùo vaø
chieán tranh noâng
daân
a) Caûi caùch toân giaùo
- Nguyeân nhaân: Söï phaûn
ñoäng, ngaên caûn hoaït ñoäng
cuûa Giaùo hoäi ñoái vôùi giai
caáp tö saûn ñaõ ñeán söï buøng
noå cuûa phong traøo caûi caùch
toân giaùo.
- Neùt chính veà phong traøo:
dieãn ra khaép caùc nöôùc Taây
AÂu, ñi ñaàu laø Ñöùc, Thuî Só,
sau ñoù Laø Bæ, Haø Lan, Anh.
Trang 72
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Vanh (1509-1564) ngöôøi Phaùp taïi Thuî
Só.
- GV keát hôïp vôùi vieäc giôùi thieäu
tranh aûnh veà hai nhaø caûi caùch toân
giaùo Lu-thô vaø Can-vanh.
- GV neâu caâu hoûi: Ñaëc ñieåm cuûa
caûi caùch toân giaùo?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi. HS
khaùc boå sung cho baïn.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Khoâng muoán thuû tieâu toân giaùo,
duøng nhöõng bieän phaùp oân hoaø ñeå
quay veà giaùo lyù Ki-toâ nguyeân thuyû.
+ Ñoøi thuû tieâu vai troø cuûa Giaùo
Hoäi, Giaùo hoaøng, ñoøi baõi boû caùc
thuû tuïc vaø nghi leã phieàn toaùi.
GV nhaán maïnh, caûi caùch ñöôïc nhaân
daân uûng hoä, nhöng giaùo hoäi laïi
phaûn öùng maïnh meõ, daãn ñeán söï
phaân hoaù trong xaõ hoäi Taây AÂu
thaønh hai phe: Taân giaùo vaø Cöïu
Giaùo (Ki-toâ giaùo).
Noåi tieáng nhaát laø cuoäc caûi
caùch cuûa Lu-thô ôû Ñöùc vaø
cuûa Can-vanh taïi thuî só.
- Ñaëc ñieåm:
+ Khoâng thuû tieâu toân giaùo,
duøng nhöõng bieän phaùp oân
hoaø ñeå quay veà giaùo lyù Ki-
toâ nguyeân thuyû.
+ Ñoøi thuû tieâu vai troø cuûa
Giaùo Hoäi, Giaùo Hoaøng, ñoøi
baõi boû caùc thuû tuïc vaø nghi
leã phieàn toaùi.
- YÙ nghóa:
+ Laø cuoäc ñaáu tranh coâng
khai ñaàu tieân treân lónh vöïc
vaên hoaù tö töôûng cuûa giai
caáp tö saûn choáng laïi cheá ñoä
phong kieán.
+ Coå vuõ vaø môû ñöôøng cho
neàn vaên hoaù Chaâu AÂu phaùt
trieån cao hôn.
b) Chieán tranh noâng daân Ñöùc
Nguyeân nhaân:
+ Cheá ñoä phong kieán baûo
thuû caûn trôû söï vöôn leân cuûa
giai caáp tö saûn.
+ Noâng daân bò aùp böùc boùc
loät naëng neà, do tieáp thu tö
töôûng caûi caùch toân giaùo.
- Dieãn bieán:
+ Töø muøa xuaân 1524 cuoäc
ñaáu tranh ñaõ coù tính chaát
quyeát lieät, môû ñaàu cho cuoäc
chieán tranh noâng daân thöïc söï.
Laõnh tuï kieät xuaát cuûa phong
traøo laø Toâ-maùt Muy-xe.
Hoaït ñoäng 9: Laøm vieäc caù nhaân
- GV Neâu caâu hoûi: YÙ nghóa cuûa caûi
caùch Toân Giaùo vaø Vaên Hoaù Phuïc
Höng?
-HS döïa vaøo voán hieåu bieát cuûa mình
qua noäi dung ñaõ hoïc vaø SGK traû lôøi.
GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù:
+ Laø cuoäc ñaáu tranh coâng khai ñaàu
tieân treân lónh vöïc vaên hoaù tö töôûng
cuûa giai caáp tö saûn choáng laïi cheá
ñoä phong kieán.
+ Coå vuõ vaø môû ñöôøng cho neàn
vaên hoaù Chaâu AÂu phaùt trieån cao
+ Phong traøo noâng daân ñaõ
giaønh thaéng lôïi böôùc ñaàu,
ñaõ ñi ñeán ñoøi thuû tieâu cheá
ñoä phong kieán.
Trang 73
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
hôn.
Hoaït ñoäng 10: Laøm vieäc caù
nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Taïi sao dieãn ra
cuoäc chieán tranh noâng daân Ñöùc?
- HS döïa vaøo SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV trình baøy vaø phaân tích: sau caûi
caùch toân giaùo neàn kinh teá Ñöùc,
thaáp keùm, chaäm phaùt trieån trong
caû noâng nghieäp, coâng nghieäp vaø
thöông nghieäp, cheá ñoä phong kieán
baûo thuû caûn trôû söï vöôn leân cuûa
giai caáp tö saûn.
Noâng daân bò aùp böùc boùc loät naëng
neà, do tieáp thu tö töôûng caûi caùch
toân giaùo.
- Tieáp theo giaùo vieân trình baøy vaø
phaân tích:
+ Töø muøa xuaân 1524 cuoäc ñaáu tranh
ñaõ coù tính chaát quyeát lieät, môû ñaàu
cho cuoäc chieán tranh noâng daân thaät
söï. Laõnh tuï kieät xuaát cuûa phong
traøo laø Toâ-maùt Muy-xe.
- GV khai thaùc aûnh Toâmat Muyxa keát
hôïp vôùi vieäc giôùi thieäu veà tieåu söû
vaø nhöõng ñoùng goùp cuûa oâng.
Phong traøo noâng daân ñaõ giaønh
thaéng lôïi böôùc ñaàu, ñaõ ñi ñeán ñoøi
thuû tieâu cheá ñoä phong kieán. Tröôùc
söï phaùt trieån cuûa phong traøo, giôùi
quyù toäc phong kieán vaø taêng löõ ñaõ
duøng moïi thuû ñoaïn, doác moïi löïc
löôïng ñaøn aùp. Phong traøo noâng daân
bò thaát baïi.
- YÙ nghóa:
+ Laø moät söï kieän Lòch söû
lôùn lao, noù bieåu hieän tinh
thaàn ñaáu tranh quyeát lieät vaø
khí phaùch anh huøng cuûa noâng
daân Ñöùc ñaáu tranh choáng laïi
giaùo hoäi phong kieán.
+ Baùo hieäu söï khuûng hoaûng
suy vong cheá ñoä phong kieán.
Hoaït ñoäng 11: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Neâu yù nghóa
cuûa chieán tranh noâng daân Ñöùc?
- HS doïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù: Laø moät söï kieän Lòch söû lôùn lao,
noù bieåu hieän tinh thaàn ñaáu tranh
quyeát lieät vaø khí phaùch anh huøng
cuûa noâng daân Ñöùc ñaáu tranh choáng
laïi giaùo hoäi phong kieán. Noù cuõng
baùo hieäu söï khuûng hoaûng suy vong
cuûa cheá ñoä phong kieán.
4. Sô keát baøi hoïc
Trang 74
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
- Kieåm tra nhaän thöùc cuûa HS ñoái vôùi baøi hoïc thoâng qua
caùc caâu hoûi ôû ñaàu giôø hoïc: Nguyeân nhaân naøo daãn ñeán
caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù? Caùc cuoäc phaùt kieán ñòa lyù ñoù
dieãn ra nhö theá naøo? Heä quaû cuûa caùc cuoäc phaùt kieán ñòa
lyù ra sao? Nguyeân nhaân, noäi dung phong traøo Vaên hoaù Phuïc
Höng? Nguyeân nhaân, dieãn bieán caûi caùch toân giaùo vaø chieán
tranh noâng daân?
5. Baøi taäp - Daën doø veà nhaø
O Daën doø: Hoïc baøi cuõ., Traû lôøi caâu hoûi trong SGK.
O Baøi taäp:
Laäp baûng thoáng keâ veà phong traøo Vaên hoaù Phuïc Höng,
caûi caùch toân giaùo vaø chieán tranh noâng daân Ñöùc theo noäi
dung:
Teân phong
traøo
Nguyeân
nhaân
Dieãn
bieán
chính
Ngöôøi
laõnh
ñaïo
Keát
quaû, yù
nghóa
Vaên hoaù Phuïc
höng
Caûi caùch toân
giaùo
Chieán tranh
noâng daân Ñöùc
BAØI 12 : OÂN TAÄP
LÒCH SÖÛ THEÁ GIÔÙI THÔØI NGUYEÂN THUYÛ, LÒCH SÖÛ THEÁ GIÔÙI THÔØI NGUYEÂN THUYÛ,
COÅ ÑAÏI VAØ TRUNG ÑAÏI COÅ ÑAÏI VAØ TRUNG ÑAÏI
Trang 75
Tuaàn : 17
Tieát: 17
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
PHAÀN HAI PHAÀN HAI
LÒCH SÖÛ VIEÄT NAM TÖØ NGUOÀN LÒCH SÖÛ VIEÄT NAM TÖØ NGUOÀN
GOÁC ÑEÁN GIÖÕA GOÁC ÑEÁN GIÖÕA THEÁ KYÛ XIX THEÁ KYÛ XIX
CHÖÔNG I CHÖÔNG I
VIEÄT NAM TÖØ THÔØI NGUYEÂN THUYÛ VIEÄT NAM TÖØ THÔØI NGUYEÂN THUYÛ
ÑEÁN THEÁ KYÛ X ÑEÁN THEÁ KYÛ X
Baøi 13 Baøi 13
VIEÄT NAM THÔØI NGUYEÂN THUYÛ VIEÄT NAM THÔØI NGUYEÂN THUYÛ
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Caùch ngaøy nay 30 – 40 vaïn naêm, treân ñaát nöôùc ta ñaõ
coù con ngöôøi soáng (ngöôøi toái coå). Vieät Nam laø moät trong
nhöõng queâ höông cuûa loaøi ngöôøi.
- Traûi qua haøng chuïc vaïn naêm, Ngöôøi Toái coå ñaõ
chuyeån bieán daàn thaønh Ngöôøi tinh khoân (Ngöôøi hieän ñaïi).
- Naém baét ñöôïc caùc giai ñoaïn phaùt trieån cuûa xaõ hoäi
nguyeân thuyû veà: coâng cuï lao ñoäng, hoaït ñoäng kinh teá, toå chöùc
xaõ hoäi, ñôøi soáng vaät chaát vaø tinh thaàn.
2. Tö töôûng
- Giaùo duïc loøng yeâu queâ höông, ñaát nöôùc, töï haøo veà
lòch söû laâu ñôøi cuûa daân toäc ta, yù thöùc ñöôïc vò trí cuûa lao
ñoäng, vaø traùch nhieäm vôùi lao ñoäng xaây döïng queâ höông
ñaát nöôùc.
3. Kyõ naêng
- Bieát so saùnh giöõa caùc giai ñoaïn Lòch söû ñeå ruùt ra
nhöõng bieåu hieän cuûa chuyeån bieán veà: kinh teá, xaõ hoäi …
Bieát quan saùt hình aûnh caùc hieän vaät ôû baøi hoïc ñeå ruùt ra
nhaän xeùt.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà Vieät Nam theå hieän nhöõng ñòa baøn lieân quan
ñeán noäi dung baøi hoïc: Nuùi Ñoï (Thanh Hoaù), Thaåm Khuyeân,
Thaåm Hai (Laïng Sôn), Hang Goøn (Ñoàng Nai), An Loäc (Bình Phöôùc),
Ngöôøm (Thaùi Nguyeân), Sôn Vi (Phuù Thoï), Hoaø Bình, Baéc Sôn.
- Moät soá tranh aûnh veà cuoäc soáng ngöôøi nguyeân thuyû hay
nhöõng hình aûnh veà coâng cuï cuûa ngöôøi nuùi Ñoï, Sôn Vi, Hoaø
Bình…
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Trang 76
Tuaàn : 19
Tieát : 19
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Tieát tröôùc oân taäp khoâng kieåm tra trong quaù trình hoïc
baøi môùi.
2. Môû baøi
- khi hoïc phaàn lòch söû theá giôùi nguyeân thuyû chuùng ta
ñaõ khaúng ñònh: Thôøi kyø nguyeân thuyû laø thôøi kyø ñaàu tieân,
keùo daøi nhaát maø daân toäc naøo, ñaát nöôùc naøo cuõng phaûi
traûi qua. Ñaát nöôùc Vieät Nam cuûa chuùng ta cuõng nhö nhieàu
nöôùc khaùc ñaõ traûi qua thôøi kyø nguyeân thuyû. Baøi hoïc hoâm
nay ta seõ tìm hieåu veà thôøi kyø nguyeân thuyû treân ñaát nöôùc
Vieät Nam.
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Laøm vieäc caù nhaân
- GV daãn daét: Ngöôøi Trung Quoác,
ngöôøi Inñoâneâxia... thöôøng töï hoaø vì
ñaát nöôùc hoï laø nôi phaùt tích cuûa
loaøi ngöôøi, laø caùi noâi sinh ra con
ngöôøi. Coøn Vieät Nam cuûa chuùng ta
cuõng hoaøn toaøn coù theå töï haøo vì
ñaát nöôùc Vieät Nam ñaõ chöùng kieán
nhöõng böôùc ñi chaäp chöõng ñaàu tieân
cuûa loaøi ngöôøi, töøng traûi qua thôøi
kyø nguyeân thuyû.
- GV ñaët caâu hoûi: Vaäy coù baèng
chöùng gì ñeå chöùng minh Vieät Nam
ñaõ töøng traûi qua thôøi kyø nguyeân
thuyû khoâng?
- HS theo doõi SGK phaàn 1 ñeå traû
lôøi caâu hoûi.
- GV boå sung vaø keát luaän: khaûo
coå hoïc ñaõ chöùng minh caùch ñ6y 30-
40 vaïn naêm treân ñaát nöôùc Vieät Nam
ñaõ coù Ngöôøi toái coå sinh soáng.
-GV: Söû duïng baûn ñoà Vieät Nam coù
theå hieän ñòa baøn cö truù cuûa Ngöôøi
toái coå ôû Thanh Hoaù, Ñoàng Nai, Hoaø
Bình chæ cho HS theo doõi hoaëc goïi
moät hoïc sinh leân chæ baûn ñoà ñòa
danh coù Ngöôøi toái coå sinh soáng.
- GV ñaët caâu hoûi: Em coù nhaän
xeùt gì veà ñòa baøn sinh soáng cuûa
Ngöôøi toái coå Vieät Nam?
- HS suy nghó quan saùt baûn ñoà traû
lôøi.
- GV keát luaän: Ñòa baøn sinh soáng
traûi daøi treân 3 mieàn ñaát nöôùc
O Nhöõng daáu tích ngöôøi
toái coå ôû Vieät Nam
- Caùc nhaø khaûo coå hoïc ñaõ
tìm thaáy daáu tích Ngöôøi toái
coå coù nieân ñaïi caùch ñaây 30-
40 vaïn naêm vaø nhieàu coâng
cuï ñaù gheø ñeûo thoâ sô ôû
Thanh Hoaù, Ñoàng Nai, Bình
Phöôùc…
- Ngöôøi toái coà soáng thaønh
Trang 77
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nhieàu ñòa phöông coù Ngöôøi toái coå
sinh soáng.
- GV ñaët caâu hoûi: Vaäy ngöôøi toái
coå ôû Vieät Nam sinh soáng nhö theá
naøo?
HS theo doõi SGK, nhôù laïi kieán thöùc
ñaõ hoïc ôû phaàn lòch söû theá giôùi,
traû lôøi.
- GV keát luaän: Cuõng gioáng Ngöôøi
toái coå ôû caùc nôi khaùc treân theá
giôùi, Ngöôøi toái coå ôû Vieät Nam cuõng
soáng thaønh baày saên baét thuù röøng
vaø haùi löôïm hoa quaû.
-GV tieåu keát daãn daét sang phaàn 2:
Nhö vaäy chuùng ta ñaõ chöùng minh
ñöôïc Vieät Nam ñaõ traûi qua giai ñoaïn
baày ngöôøi Nguyeân Thuyû (giai ñoaïn
Ngöôøi toái coå). Ngöôøi toái coå tieán
hoaù thaønh Ngöôøi tinh khoân vaø ñöa
Vieät Nam böôùc vaøo giai ñoaïn hình
thaønh coâng xaõ thò toäc nguyeân thuyû
nhö theá naøo, chuùng ta cuøng tìm hieåu
phaàn 2 cuûa baøi.
baày saên baét thuù röøng vaø
haùi löôïm hoa quaû.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV phaùt vaán: khi Ngöôøi tinh khoân
xuaát hieän, coâng xaõ thò toäc hình
thaønh, vaäy theo em coâng xaõ thò toäc
laø gì?
- HS nhôù laïi kieán thöùc ñaõ hoïc ôû
phaàn lòch söû theá giôùi ñeå traû lôøi
caâu hoûi: Coâng xaõ thò toäc laø giai
ñoaïn keá tieáp giai ñoaïn baày ngöôøi
nguyeân thuyû. ÔÛ ñoù con ngöôøi soáng
thaønh thò toäc, boä laïc khoâng coøn
soáng thaønh töøng baày nhö tröôùc
ñaây.
- GV giaûng giaûi: cuõng nhö nhieàu nôi
khaùc treân theá giôùi traûi qua quaù
trình lao ñoäng laâu daøi, nhöõng daáu
veát cuûa ñoäng vaät maát daàn. Ngöôøi
toái coå Vieät Nam ñaõ tieán hoaù daàn
thaønh Ngöôøi Tinh khoân (Ngöôøi Hieän
ñaïi).
- HS theo doõi SGK phaàn 2 (trang 62)
ñeå thaáy ñöôïc baèng chöùng daáu tích
cuûa Ngöôøi tinh khoân ôû Vieät Nam.
- GV keát luaän: caùc nhaø khaûo coå
hoïc ñaõ tìm thaáy ôû nhieàu ñòa phöông
2. Coâng xaõ thò toäc hình
thaønh
- ÔÛ nhieàu ñòa phöông cuûa
nöôùc ta tìm thaáy nhöõng hoaù
thaïch raêng vaø nhieàu coâng cuï
ñaù cuûa Ngöôøi hieän ñaïi cuûa
caùc di tích caên hoaù Ngöôøm,
Sôn Vi…(caùch ñaây 2 vaïn naêm).
Trang 78
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
cuûa nöôùc ta nhöõng hoaù thaïch raêng
vaø nhieàu coâng cuï ñaù gheø ñeõo cuûa
Ngöôøi hieän ñaïi ôû caùc di tích thuoäc
vaên hoaù Ngöôøm, Sôn Vi.
GV giaûi thích khaùi nieäm vaên hoaù
Ngöôøm, Sôn Vi – Goïi theo di chæ khaûo
coå chính, tieâu bieåu maø caùc nhaø
khaûo coå ñaõ khai quaät.
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK traû
lôøi caâu hoûi: Chuû nhaän vaên hoaù
Ngöôøm, Sôn Vi cö truù ôû nhöõng ñòa
baøn naøo? Hoï sinh soáng ra sao? (Soáng
thaønh baày saên baét thuù röøng vaø
haùi löôïm hoa quaû).
- HS theo doõi SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV boå sung keát luaän:
- GV duøng baûn ñoà Vieät Nam chæ
cho HS theo doõi ñòa baøn cö truù cuûa
Ngöôøi Sôn Vi hoaëc goïi moät HS leân
chæ baûn ñoà vaø nhaän xeùt veà ñòa
baøn cö truù cuûa ngöôøi Sôn Vi.
- GV: Nhöõng tieán boä trong cuoäc soáng
cuûa Ngöôøi Sôn Vi so vôùi Ngöôøi toái
coå?
- HS so saùnh ñeå traû lôøi caàu hoûi.
- GV tieåu keát daãn daét sang phaàn
3: ÔÛ giai ñoaïn vaên hoaù Sôn Vi caùch
ñaây hai vaïn naêm coâng xaõ thò toäc
nguyeân thuyû ñaõ hình thaønh, chuùng
ta cuøng tìm hieåu phaàn 3 ñeå laáy söï
phaùt trieån cuûa coâng xaõ thò toäc
nguyeân thuyû ôû Vieät Nam.
- Chuû nhaân vaên hoaù Sôn Vi
soáng trong maùi ñaù, hang
ñoäng, ven bôø soâng, suoái treân
ñòa baøn roäng töø Sôn La ñeán
Quaûng Trò.
- Ngöôøi Sôn Vi ñaõ soáng thaønh
thò toäc, söû duïng coâng cuï
gheø ñeõo, laáy saên baét, haùi
löôïm laøm nguoàn soáng chính.
Trang 79
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 3: Theo nhoùm.
- GV söû duïng löôïc ñoà vaø cung caáp
kieán thöùc cho HS.
Caùch ñaây khoaûng 12.000 naêm ñeán
6000 naêm ôû Hoaø Bình, Baéc Sôn (Laïng
Sôn) vaø nhieàu nôi khaùc nhö: Thaùi
Nguyeân, Ninh Bình, Thanh Hoaù, Ngheä
An, Quaûng Bình ñaõ tìm thaáy daáu tích
cuûa vaên hoaù Sôn Kyø ñaù môùi. Goïi
chung laø vaên hoaù Hoaø Bình Baéc Sôn
(goïi theo teân di chæ khaûo coå tieâu
bieåu).
- GV chia HS laøm 3 nhoùm theo doõi
SGK, so saùnh, thaûo luaän nhoùm vaø
traû lôøi caùc caâu hoûi cuûa töøng
nhoùm .
+ Nhoùm 1: Söï tieán boä veà toå
chöùc xaõ hoäi cuûa cö daân Hoaø Bình,
Baéc Sôn.
+ Nhoùm 2: Tieán boä trong caùch
cheá taïo coâng cuï?
+ Nhoùm 3: Tieán boä trong phöông
thöùc kieám soáng?
- Caùc nhoùm hoaït ñoäng, cöû ñaïi dieän
traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän:
- GV tieåu keát: Nhö vaäy ñôøi soáng
vaät chaát vaø tinh thaàn cuûa cö daân
Hoaø Bình, Baéc Sôn ñöôïc naâng cao.
3. Söï phaùt trieån cuûa coâng
xaõ thò toäc
- Caùch ñaây khoaûng 12.000
naêm ñeán 6000 naêm ôû Hoaø
Bình, Baéc Sôn (Laïng Sôn) vaø
moät soá nôi khaùc ñaõ tìm thaáy
daáu tích cuûa vaên hoaù Sôn Kyø
ñaù môùi. Goïi chung laø vaên
hoaù Hoaø Bình, Baéc Sôn.
- Ñôøi soáng cuûa cö daân Hoaø
Bình, Baéc Sôn:
+ Soáng ñònh cö laâu daøi, hôïp
thaønh thò toäc, boä laïc.
+ Ngoaøi saên baét, haùi löôïm
coøn bieát troàng troït: rau, cuû,
caây aên quaû.
+ Böôùc ñaàu bieát maøi löôõi rìu,
laøm moät soá coâng cuï khaùc
baèng xöông, tre, goã, baét ñaàu
bieát naëng ñoà goám.
¬ Ñôøi soáng vaät chaát, tinh
thaàn ñöôïc naâng cao.
Trang 80
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp, caù nhaân
- GV thoâng baùo kieán thöùc: Caùch
ngaøy nay 6000 – 5000 naêm (TCN), kyõ
thuaät cheá taïo coâng cuï coù böôùc
phaùt trieån mang tính ñoät phaù, lòch
söû thöôøng goïi laø cuoäc “caùch maïng
ñaù môùi”.
- GV yeâu caàu caû lôùp ñoïc SGK ñeå
traû lôøi caâu hoûi: Nhöõng tieán boä
trong vieäc cheá taïo coâng cuï vaø trong
ñôøi soáng cuûa cö daân?
- HS theo doõi SGk traû lôøi caâu hoûi.
- GV boå sung, keát luaän nhöõng bieåu
hieän tieán boä:
Caùch nay 6000 – 5000 naêm
(TCN), kyõ thuaät cheá taïo coâng
cuï coù böôùc phaùt trieån môùi
goïi laø “caùch maïng ñaù môùi”
- Bieåu hieän tieán boä, phaùt
trieån:
+ Söû duïng kyõ thuaät cuûa
khoan ñaù, laøm goám baèng
baøn xoay.
+ Bieát troàng luùa, duøng cuoác
ñaù. Bieát trao ñoåi saûn phaåm
cuûa caùc thò toäc, boä laïc.
¬ Ñôøi soáng cö daân oån ñònh vaø
ñöôïc caûi thieän hôn, ñòa baøn cö
truù caøng môû roäng.
Trang 81
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV tröôùc heát GV thoâng baùo kieán
thöùc: Caùch ñaây khoaûng 4000 – 3000
naêm caùc boä laïc soáng raûi raùc treân
khaép ñaát nöôùc ta ñaõ ñaït ñeán trình
ñoä phaùt trieån cao cuûa kyõ thuaät
cheá taùc ñaù, laøm goám ñaëc bieät
bieát söû duïng nguyeân lieäu ñoàng vaø
bieát ñeán thuaät luyeän kim. Ngheà
troàng luùa nöôùc trôû thaønh phoå
bieán. Tieâu bieåu coù caùc boä laïc
Phuøng Nguyeân, Sa Huyønh. Ñoàng Nai.
- GV söû duïng baûn ñoà xaùc ñònh caùc
ñòa baøn treân.
- GV chia lôùp thaønh 3 nhoùm yeâu
caàu caùc nhoùm ñoïc SGK, thaûo luaän
traû lôøi caùc caâu hoûi theo nhoùm:
+ Nhoùm 1: Ñòa baøn cö truù, coâng cuï
lao ñoäng, hoaït ñoäng kinh teá cuûa cö
daân Phuøng Nguyeân?
+ Nhoùm 2: Ñòa baøn cö truù, coâng cuï
lao ñoäng, hoaït ñoäng kinh teá cuûa cö
daân Sa Huyønh?
+ Nhoùm 3: Ñòa baøn cö truù, coâng cuï
lao ñoäng, hoaït ñoäng kinh teá cuûa cö
daân Ñoàng Nai?
- Caùc nhoùm HS thaûo luaän, cöû
moät ñaïi dieän vieát ra giaáy nhaùp yù
kieán traû lôøi cuûa caû nhoùm, sau ñoù
trình baøy tröôùc lôùp.
- GV sau khi caùc nhoùm trình baøy
xong GV treo leân baûng moät taám
baûng thoáng keâ kieán thöùc ñaõ chuaån
bò saün theo maãu:
- HS theo doõi baûng thoáng keâ kieán
thöùc cuûa GV so saùnh vôùi phaàn töï
tìm hieåu vaø nhöõng phaàn caùc nhoùm
khaùc trình baøy ñeå boå sung, ñieàu
chænh kieán thöùc cho chuaån xaùc.
- GV phaùt vaán: coù theå ñaët moät
caâu hoûi:
+ Cö daân Phuøng Nguyeân coù ñieåm gì
môùi so vôùi cö daân Hoaø Bình, Baéc
Sôn?
+ Cö daân vaên hoaù Sa Huyønh, Ñoàng
Nai coù nhöõng ñieåm gì gioáng cö daân
Phuøng Nguyeân?
+ Em coù nhaän xeùt gì veà thôøi gian ra
ñôøi thuaät luyeän kim ôû caùc boä laïc?
+ Söï ra ñôøi cuûa thuaät luyeän kim coù
4. Söï ra ñôøi cuûa thuaät
luyeän kim vaø ngheà
noâng troàng luùa
nöôùc
- Caùch ngaøy nay khoaûng 4000
- 3000 naêm (TCN) caùc boä laïc
treân ñaát nöôùc ta ñaõ bieát
ñeán ñoàng vaø thuaät luyeän
kim; ngheà troàng luùa nöôùc
phoå bieán.
- Söï ra ñôøi cuûa thuaät luyeän
kim caùch ñaây 4000 – 3000 naêm
ñaõ ñöa caùc boä laïc treân caùc
vuøng mieàn cuûa nöôùc ta böôùc
vaøo thôøi ñaïi sô kì ñoàng thau,
hình thaønh neân caùc khu vöïc
Trang 82
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
yù nghóa gì vôùi caùc boä laïc treân ñaát
nöôùc ta?
- HS theo doõi baûng thoáng keâ kieán
thöùc treân baûng so saùnh, suy nghó
traû lôøi caâu hoûi
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän
veà söï ra ñôøi cuûa thuaät luyeän kim
vaø ngheà troàng luùa nöôùc.
khaùc nhau laøm tieàn ñeà cho söï
chuyeån bieán xaõ hoäi sau naøy.
4. Cuûng coá
- Caùc giai ñoaïn phaùt trieån cuûa thôøi kyø nguyeân thuyû ôû
Vieät Nam
- Söï ra ñôøi cuûa thuaät luyeän kim vaø yù nghóa cuûa noù.
5. Daën doø
- Hoïc sinh hoïc thuoäc baøi, traû lôøi caùc caâu hoûi vaø baøi
taäp trong SGK, ñoïc tröôùc baøi môùi.
Trang 83
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10

Baøi 14 Baøi 14
CAÙC QUOÁC GIA COÅ ÑAÏI TREÂN ÑAÁT CAÙC QUOÁC GIA COÅ ÑAÏI TREÂN ÑAÁT
NÖÔÙC NÖÔÙC
VIEÄT NAM VIEÄT NAM

I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu:
1. Kieán thöùc
- Nhöõng neùt ñaïi cöông veà ba nöôùc Coå ñaïi treân ñaát
nöôùc Vieät Nam (Söï hình thaønh, cô caáu toå chöùc Nhaø nöôùc,
ñôøi soáng vaên hoaù, xaõ hoäi).
2. Tö töôûng
- Boài döôõng tinh thaàn lao ñoäng saùng taïo, yù thöùc veà
coäi nguoàn daân toäc, loøng yeâu queâ höông ñaát nöôùc vaø yù
thöùc giöõ gìn baûn saéc vaên hoaù daân toäc.
3. Kyõ naêng
- Quan saùt, so saùnh caùc hình aûnh ñeå ruùt ra nhaän xeùt.
Böôùc ñaàu reøn luyeän kyõ naêng xem xeùt caùc söï kieän Lòch söû
trong moái quan heä giöõa khoâng gian, thôøi gian vaø xaõ hoäi.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Löôïc ñoà Giao Chaâu vaø Chaêm pa theá kyû XI – XV.
- Baûn ñoà haønh chính Vieät Nam coù caùc di tích vaên hoaù
Ñoàng Nai, Oùc Eo ôû Nam Boä.
- Söu taàm moät soá tranh aûnh coâng cuï lao ñoäng, ñoà trang
söùc, nhaïc cuï, ñeàn thaùp
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi : Thuaät luyeän kim cuûa nöôùc ta ra ñôøi töø khi
naøo, ôû ñaâu vaø coù yù nghóa gì vôùi söï phaùt trieån kinh teá, xaõ
hoäi?
2. Daãn daét baøi môùi
Vaøo cuoái thôøi nguyeân thuyû caùc boä laïc soáng treân ñaát
nöôùc ta ñeàu böôùc vaøo thôøi kyø ñoàng thau, bieát ñeán thuaät
luyeän kim vaø ngheà noâng nghieäp troàng luùa nöôùc. Söï ra ñôøi
cuûa thuaät luyeän kim vaø ngheà troàng luùa nöôùc ñaõ taïo tieàn
ñeà cho söï chuyeån bieán cuûa xaõ hoäi nguyeân thuyû sang thôøi
ñaïi môùi – thôøi ñaïi coù giai caáp Nhaø nöôùc hình thaønh caùc
quoác gia Coå ñaïi treân ñaát nöôùc Vieät Nam. Ñeå hieåu ñöôïc söï
hình thaønh, cô caáu toå chöùc Nhaø nöôùc, ñôøi soáng vaên hoaù,
Trang 84
Tuaàn : 19
Tieát : 20
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
xaõ hoäi cuûa caùc quoác gia treân ñaát nöôùc ta, chuùng ta cuøng
tìm hieåu baøi 14.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – caù nhaân
- Tröôùc heát GV daãn daét: Vaên Lang
laø quoác gia coå nhaát treân ñaát nöôùc
Vieät Nam. Caùc em ñaõ ñöôïc bieát ñeán
nhieàu truyeàn thuyeát veà Nhaø nöôùc
Vaên Lang nhö: Truyeàn thuyeát traêm
tröùng, Baùnh chöng, baùnh daày… coøn
veà maët Khoa hoïc, Nhaø nöôùc Vaên
Lang ñöôïc hình thaønh treân cô sôû
naøo?
- GV tieáp tuïc thuyeát trình: Cuõng nhö
caùc nôi khaùc nhau treân theá giôùi caùc
quoác gia coå treân ñaát nöôùc Vieät Nam
ñöôïc hình thaønh treân cô sôû neàn kinh
teá, xaõ hoäi coù söï chuyeån bieán kinh
teá, xaõ hoäi dieãn ra maïnh meõ ôû thôøi
kyø Ñoâng Sôn (Ñaàu thieân nieân kyû I
TCN).
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc chuyeån bieán veà kinh teá
ôû thôøi kyø vaên hoaù Ñoâng Sôn thieân
nieân kyû I TCN.
- HS theo doõi SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän:
Giaûi thích khaùi nieäm vaên hoaù
Ñoâng Sôn laø goïi theo di chæ khaûo coå
tieâu bieåu cuûa Ñoâng Sôn (Thanh
Hoaù).
- GV söû duïng moät soá tranh aûnh
trong SGK vaø nhöõng tranh aûnh söu
taàm ñöôïc ñeå chöùng minh cho HS
thaáy neàn noâng nghieäp troàng luùa
nöôùc, caây döøa khaù phaùt trieån. Coù
yù nghóa quan troïng ñònh hình moïi lieân
heä thöïc teá hieän nay.
- GV phaùt vaán: Hoaït ñoäng kinh teá
cuûa cö daân Ñoâng Sôn coù gì khaùc
vôùi cö daân Phuøng Nguyeân?
- HS so saùnh traû lôøi:
+ Söû duïng coâng cuï ñoàng phoå
bieán, bieát ñeán coâng cuï saét.
+ Duøng caøy khaù phoå bieán.
+ Coù söï phaân coâng lao ñoäng.
→ Ñôøi soáng kinh teá vaät chaát tieán
O Quoác gia Vaên Lang –
AÂu Laïc.
- Cô sôû hình thaønh Nhaø
nöôùc.
- Kinh teá: ñaàu thieân nieân
kyû I TCN cö daân vaên hoaù
ñaõ bieát söû duïng coâng cuï
phoå bieán vaø baét ñaàu
coâng cuï saét.
+ Noâng nghieäp duøng caøy
khaù phaùt trieån, keát hôïp
vôùi saên baén, chaên nuoâi
vaø ñaùnh caù.
+ Coù söï phaân chia lao ñoäng
noâng nghieäp vaø thuû coâng
nghieäp.
Trang 85
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
boä hôn, phaùt trieån ôû trình ñoä cao
hôn haún.
- GV tieáp tuïc yeâu caâàu HS ñoïc SGK
ñeå thaáy söï chuyeån bieán xaõ hoäi ôû
Ñoâng Sôn.
- GV coù theå minh hoaï cho HS thaáy
söï phaân hoaù giaøu ngheøo qua keát
quaû khai quaät moät taøng cuûa caùc
nhaø khaûo coå.
- GV giaûi thích veà toå chöùc laøng,
xoùm ñeå thaáy ñöôïc söï bieán ñoåi veà
xaõ hoäi: Ña daïng, phöùc taïp hôn, lieân
heä vôùi thöïc teá hieän nay.
- GV ñaët vaán ñeà: Söï bieán ñoåi,
phaùt trieån kinh teá, xaõ hoäi ñoù ñaët
ra nhöõng yeâu caàu ñoøi hoûi gì?
+ Yeâu caàu trò thuyû ñeå ñaûm baûo
neàn noâng nghieäp ven soâng.
+ Quaûn lyù xaõ hoäi.
+ Choáng caùc theá löïc ngoaïi xaâm
ñeå ñaùp öùng nhöõng yeâu caàu naøy
Nhaø nöôùc ra ñôøi.
- GV daãn daét: Nhö vaäy ta ñaõ thaáy
ñöôïc ñieàu kieän hình thaønh Nhaø nöôùc
Coå ñaïi ôû Vieät Nam, tieáp theo ta seõ
tìm hieåu veà töøng quoác gia cuï theå.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp - Caù nhaân
- GV giaûng giaûi veà thôøi gian hình
thaønh ñòa baøn, kinh ñoâ nöôùc Vaên
Lang.
- GV giaûng giaûi veà cô caáu toå
chöùc boä maùy Nhaø nöôùc Vaên Lang –
AÂu Cô. Minh hoaï baèng sô ñoà: Boä
maùy Nhaø nöôùc.
- GV phaùt vaán : Em coù nhaän xeùt gì
veà toå chöùc boä maùy Nhaø nöôùc vaø
ñôn vò haønh chính thôøi Vaên Lang –AÂu
laïc?
- HS quan saùt sô ñoà suy nghó traû
lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung keát luaän.
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå thaáy
ñöôïc böôùc phaùt trieån cao hôn cuûa
Nhaø nöôùc AÂu Laïc.
- HS theo doõi SGK, so saùnh, traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän: Nhaø nöôùc
* Quoác gia Vaên lang (VII – III
TCN)
- Kinh ñoâ: baïch Haïc (Vieät Trì
– Phuù Thoï).
- Toå chöùc Nhaø nöôùc:
+ Ñöùng ñaàu ñaát nöôùc laø
vua Huøng, vua Thuïc.
+ Giuùp vieäc coù caùc Laïc
Haàu, Laïc töôùng. Caû nöôùc
chia laøm 15 boä do laïc töôùng
ñöùng ñaàu.
+ ÔÛ caùc laøng xaõ ñöùng
ñaàu laø Boà chính.
→ Toå chöùc boä maùy Nhaø
nöôùc coøn ñôn giaûn, sô khai.
* Quoác gia AÂu Laïc : (III – II
TCN)
- Kinh ñoâ: Coå Loa (Ñoâng Anh
– Haø Noäi).
- Laõnh thoå môû roäng hôn,
toå chöùc boä maùy Nhaø
Trang 86
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
tuy cuøng moät thôøi kyø Lòch söû vôùi
Nhaø nöôùc Vaên Lang (thôøi kyø coå ñaïi)
nhöng coù böôùc phaùt trieån cao hôn so
vôùi nhöõng bieåu hieän:
- GV söû duïng tranh aûnh trong SGK
vaø tö lieäu veà thaønh Coå Loa, muõi
teân ñoàng ñeå minh hoaï cho böôùc
phaùt trieån cao hôn cuûa nöôùc AÂu Laïc.
nöôùc chaët cheõ hôn.
- Coù quaân ñoäi maïnh, vuõ khí
thaønh Coå Loa kieân coá,
vöõng chaéc.
→ Nhaø nöôùc AÂu Laïc coù
böôùc phaùt trieån cao hôn
Nhaø nöôùc Vaên Lang.
Hoaït ñoäng 3: Caù nhaân
- GV yeâu caàu taát caû HS theo doõi
SGK ñeå thaáy ñöôïc caùch laøm aên, ôû,
maëc cuûa ngöôøi Vieät Coå.
- HS theo doõi SGK töï ghi nhôù.
- GV tieáp tuïc yeâu caàu HS theo doõi
SGK thaáy ñöôïc ñôøi soáng tinh thaàn,
taâm linh cuûa ngöôøi Vieät Coå.
- HS theo doõi SGK töï ghi nhôù.
- GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì
veà ñôøi soáng vaät chaát tinh thaàn cuûa
ngöôøi Vieät coå.
- HS suy nghó traû lôøi nhaän xeùt cuûa
mình.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän
veà ñôøi soáng cuûa ngöôøi Vieät coå
khaù phong phuù, ña daïng, giaûn dò,
chaát phaùt, nguyeân sô, hoaø nhaäp vôùi
thieân nhieân.
* Ñôøi soáng vaät chaát – tinh
thaàn cuûa ngöôøi Vieät coå:
+ Ñôøi soáng vaät chaát:
- AÊn: gaïo teû, gaïo neáp, thòt
caù, rau.
- Maëc: Nöõ maëc aùo, vaùy,
nam ñoùng khoá.
- ÔÛ: Nhaø saøn.
+ Ñôøi soáng tinh thaàn:
- Suøng baùi thaàn linh, thôø
cuùng toå tieân.
- Toå chöùc cöôùi xin, ma chay,
leã hoäi.
- Coù taäp quaùn nhuoäm
raêng ñen, aên traàu, xaêm
mình, duøng ñoà trang söùc.
→ Ñôøi soáng vaät chaát tinh
thaàn cuûa Ngöôøi Vieät coå
khaù phong phuù, hoaø nhaäp
vôùi töï nhieân.
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV duøng löôïc ñoà Giao Chaâu vaø
Chaêm pa theá kyû VI ñeán X ñeå xaùc
ñònh ñòa baøn Chaêmpa: Ñöôïc hình
thaønh treân cô sôû vaên hoaù Sa Huyønh
(Quaûng Ngaõi) goàm khu vöïc ñoàng
baèng ven bieån mieàn Trung boä vaø
Nam Trung Boä.
- HS theo doõi löôïc ñoà ghi nhôù.
- GV tieáp tuïc thuyeát minh keát hôïp
chæ löôïc ñoà vuøng ñaát naøy thôøi Baéc
thuoäc bò nhaø Haùn xaâm löôïc vaø cai
trò. Vaøo cuoái theá kyû II nhaân luùc tình
hình Trung Quoác roái loaïn Khu Lieân ñaõ
hoâ haøo nhaân daân Töôïng Laâm noåi
daäy giaønh chính quyeàn töï chuû sau
ñoù Khu Lieân töï laäp laøm vua, ñaët
teân laø nöôùc Laâm Aáp, laõnh thoå
ngaøy caøng môû roäng phía Baéc ñeán
O Quoác gia coå Chaêmpa
hình thaønh vaø
phaùt trieån
- Ñòa baøn: Treân cô sôû vaên
hoaù Sa Huyønh goàm khu vöïc
Trang 87
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaønh Sôn – Quaûng Bình, phía Nam
Bình Thuaän – Phan Rang. Theá kyû VI
ñoåi teân thaønh Chaêmpa.
- HS theo doõi vaø ghi cheùp ñòa baøn
vaø söï hình thaønh Nhaø nöôùc
Chaêmpa.
- GV xaùc ñònh treân löôïc ñoà vò trí
Kinh ñoâ Chaêmpa.
mieàn Trung vaø Nam Trung
Boä cuoái theá kyû II Khu Lieân
thaønh laäp quoác gia coå
Laâm Aáp, ñeán theå kyû VI
ñoåi thaønh ChaêmPa phaùt
trieån töø X – XV sau ñoù suy
thoaùi vaø hoäi nhaäp vôùi Ñaïi
Vieät.
- Kinh ñoâ: Luùc ñaàu Traø
Kieäu – Quaûng Nam sau ñoù
rôøi ñeán Ñoàng döông –
Quaûng Nam, cuoái cuøng
chuyeån ñeán Traø Baøn – Bình
Ñònh.
Hoaït ñoäng 5: Nhoùm - caù nhaân
- GV chia lôùp 3 nhoùm yeâu caàu caùc
nhoùm theo doõi SGK, thaûo luaän traû
lôøi caâu hoûi cuûa töøng nhoùm.
+ Nhoùm 1: Tình hình kinh teá cuûa
Chaêmpa töø theá kyû II – X,
+ Nhoùm 2: Tình hình chính trò – xaõ
hoäi.
+ Nhoùm 3: Tình hình vaên hoaù.
- HS theo doõi SGK, thaûo luaän theo
nhoùm, cöû ñaïi dieän traû lôøi.
- GV nhaän xeùt boå sung caâu traû
lôøi cuûa töøng nhoùm, cuoái cuøng keát
luaän.
- HS theo doõi, ghi nhôù.
- GV minh hoaï kyõ thuaät xaây thaùp
cuûa ngöôøi Chaêmpa baèng moät soá
tranh aûnh söu taàm ñöôïc nhö khu di tích
Myõ Sôn, thaùp Chaøm, töôïng Chaêm…
- GV nhaán maïnh vaên hoaù Chaêmpa
chòu aûnh höôûng saâu saéc vaên hoaù
AÁn Ñoä.
- Tình hình Chaêmpa töø theá
kyû ,II ñeán X.
+ Kinh teá:
- Hoaït ñoäng chuû yeáu laø
troàng luùa nöôùc:
- Söû duïng coâng cuï saét vaø
söùc keùo traâu boø.
- Thuû coâng: Deät, laøm ñoà
trang söùc, vuõ khí, ñoùng
gaïch vaø xaây döïng, kyõ
thuaät xaây thaùp ñaït trình
ñoä cao.
+ Chính trò – xaõ hoäi:
- Theo cheá ñoä quaân chuû
chuyeân cheá.
- Chia nöôùc laøm 4 chaâu,
döôùi chaâu coù huyeän, laøng.
- Xaõ hoäi goàm caùc taàng
lôùp: Quyù toäc, noâng daân töï
do, noâ leä.
+ Vaên hoaù:
- Theá kyû IV coù chöõ vieát töø
chöõ Phaïn (AÁn Ñoä).
- Theo Balamoân giaùo vaø
Phaät giaùo.
- ÔÛ nhaø saøn, aên traàu,
hoaû taùng ngöôøi cheát.
Trang 88
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 6: Caù nhaân
- GV thuyeát trình keát hôïp söû duïng
löôïc ñoà giuùp HS naém ñöôïc nhöõng
kieán thöùc cô baûn veà thôøi gian ra ñôøi
phaïm vi laõnh thoå thaønh phaàn daân
cö Phuø Nam.
- HS nghe, ghi nhôù.
O Quoác gia coå Phuø Nam
- Ñòa baøn: Quaù trình thaønh
laäp:
+ Treân cô sôû vaên hoaù OÙc
Eo (An Giang) thuoäc chaâu
thoå ñoàng baèng soâng Cöûu
Long hình thaønh quoác gia coå
phuø Nam (Theá kyû I), phaùt
trieån thònh vöôïng (III – V)
ñeán cuoái theá kyû VI suy
yeáu bò Chaân Laïp thoân tính.
Hoaït ñoäng 7: Caù nhaân
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå thaáy
ñöôïc tình hình kinh teá, vaên hoaù xaõ
hoäi cuûa Phuø Nam.
- GV toùm taét:
- Tình hình Phuø Nam:
+ Kinh teá: saûn xuaát noâng
nghieäp keát hôïp vôùi thuû
coâng, ñaùnh caù, buoân baùn.
+ Vaên hoaù : ÔÛ nhaø saøn,
theo Phaät giaùo vaø
Baølamoân giaùo, ngheä thuaät
ca, muùa nhaïc phaùt trieån.
+ Xaõ hoäi goàm: Quyù toäc,
bình daân, noâ leä.
4. Sô keát baøi hoïc
- Duøng löôïc ñoà cuûng coá quaù trình hình thaønh caùc quoác
gia coå ñaïi treân ñaát nöôùc Vieät Nam: Ñòa baøn, thôøi gian hình
thaønh, thaønh phaàn cö daân?
- Nhöõng ñieåm gioáng vaø khaùc nhau trong ñôøi soáng cuûa
cö daân Vaên Lang – AÂu Laïc, Laâm AÁp – Chaêm Pa, Phuø Nam.
5. Daën doø
- Hoïc thuoäc baøi, laøm baøi taäp 4 trang 70.
Trang 89
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 15 Baøi 15
THÔØI BAÉC THUOÄC VAØ CUOÄC ÑAÁU TRANH THÔØI BAÉC THUOÄC VAØ CUOÄC ÑAÁU TRANH
GIAØNH ÑOÄC LAÄP DAÂN TOÄC GIAØNH ÑOÄC LAÄP DAÂN TOÄC
( (Töø theá kyû II ñeán ñaàu theá kyû X Töø theá kyû II ñeán ñaàu theá kyû X) )
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
- Giuùp HS naém ñöôïc noäi dung cô baûn chính saùch ñoâ hoä
cuûa trieàu ñaïi phong kieán phöông Baéc ôû nöôùc ta vaø nhöõng
chuyeån bieán kinh teá, vaên hoaù, xaõ hoäi nöôùc ta trong thôøi
Baéc thuoäc.
2. Tö töôûng
- Giaùo duïc tinh thaàn ñaáu tranh beàn bæ choáng ñoàng hoaù
giaønh ñoäc laäp daân toäc cuûa nhaân daân ta.
3. Kyõ naêng
- Boài döôõng kyõ naêng lieân heä giöõa nguyeân nhaân vaø
keát quaû, chính trò vôùi kinh teá, vaên hoaù, xaõ hoäi.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Löôïc ñoà SGK ban KHXH nhaân vaên lôùp 10.
- Taøi lieäu minh hoaï khaùc.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi O : Toùm taét quaù trình hình thaønh quoác gia
Vaên Lang – AÂu Laïc.
Cuaâ hoûi O : Ñôøi soáng vaät chaát tinh thaàn cuûa ngöôøi
Vieät coå trong xaõ hoäi Vaên Lang – AÂu Laïc.
2. Môû baøi
Töø sau khi nöôùc AÂu Laïc bò Trieäu Ñaø xaâm chieám 179
TCN cho ñeán theá kyû X nöôùc ta bò caùc Trieàu ñaïi phong kieán
phöông Baéc ñoâ hoä. Lòch söû thöôøng goïi ñoù laø thôøi kyø Baéc
thuoäc. Ñeå thaáy ñöôïc cheá ñoä cai trò taøn baïo, aâm möu thaâm
ñoäc cuûa phong kieán phöông Baéc vôùi daân toäc ta vaø nhöõng
chuyeån bieán veà kinh teá, vaên hoaù xaõ hoäi ôû nöôùc ta thôøi
Baéc thuoäc, chuùng ta tìm hieåu baøi 15.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
I. CHEÁ ÑOÄ CAI TRÒ CUÛA CAÙC TRIEÀU ÑAÏI PHONG KIEÁN
PHÖÔNG BAÉC VAØ NHÖÕNG CHUYEÅN BIEÁN TRONG XAÕ
HOÄI VIEÄT NAM
Trang 90
Tuaàn : 20
Tieát : 21
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – caù
nhaân
- GV giaûng giaûi: 179 TCN Trieäu
Ñaø xaâm löôïc AÂu Laïc, töø ñoù
nöôùc ta laàn löôït bò caùc trieàu ñaïi
phong kieán Trung quoác: nhaø Trieäu,
Haùn, Tuyø, Ñöôøng ñoâ hoä. Ñaát
AÂu Laïc cuõ bò chia thaønh caùc
quaän huyeän.
- Nhaø Trieäu chia thaønh 2 Quaän,
saùp nhaäp vaøo quoác gia Nam Vieät.
- Nhaø Haùn chia laøm 3 Quaän
saùp nhaäp vaøo Giao Chæ cuøng vôùi
moät soá quaän cuûa Trung Quoác.
- Nhaø Tuyø, Ñöôøng chia laøm
nhieàu chaâu.
Töø sau khôûi nghóa Hai Baø Tröng
naêm 40, chính quyeàn ñoâ hoä cöû
quan laïi cai trò ñeán caáp huyeän
(Tröïc trò).
- GV phaùt vaán: caùc trieàu ñaïi
phong kieán phöông Baéc chia AÂu
Laïc cuõ thaønh quaän, huyeän nhaèm
muïc ñích gì?
- HS suy nghó traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän veà aâm
möu thaâm ñoäc cuûa chính quyeàn
phöông Baéc.
O Cheá ñoä cai trò
a. Toå chöùc boä maùy cai trò:
- Caùc trieàu ñaïi phong kieán
phöông Baéc töø nhaø Trieäu,
Haùn, tuyø, ñöôøng ñeàu chia
nöôùc ta thaønh caùc quaän,
huyeän cöû quan laïi cai trò ñeán
caáp huyeän.
- Muïc ñích cuûa phong kieán
phöông Baéc laø saùp nhaäp ñaát
AÂu Laïc cuõ vaøo baûn ñoà
Trung Quoác.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp - Caù
nhaân
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå
thaáy nhöõng chính saùch boùc loät
kinh teá chính quyeàn ñoâ hoä.
- HS theo doõi SGK traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát
luaän.
- GV coù theå minh hoaï baèng tö
lieäu tham khaûo veà chính saùch
boùc loät taøn baïo, trieät ñeå cuûa
chính quyeàn ñoâ hoä trong saùch
höôùng daãn GV.
- GV phaùt vaán: Em coù nhaän
xeùt gì veà chính saùch boùc loät cuûa
b. Chính saùch boùc loät veà kinh
teá vaø ñoàng hoaù veà vaên
hoaù.
+ Thöïc hieän chính saùch boùc
loät, coáng naïp naëng neà.
+ Naém ñoäc quyeàn muoái vaø
saét.
+ Quan laïi ñoâ hoä baïo ngöôïc
tham lam ra söùc boùc loät daân
chuùng ñeå laøm giaøu.
Trang 91
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
chính quyeàn ñoâ hoä?
- HS suy nghó, traû lôøi:
Ñoù laø moät chính saùch boùc loät
trieät ñeå taøn baïo, ñaëc bieät naëng
neà chæ coù ôû moät chính quyeàn
ngoaïi bang.
Hoaït ñoäng 3: caû lôùp - Caù
nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK
ñeå thaáy ñöôïc chính saùch veà vaên
hoaù cuûa chính quyeàn ñoâ hoä.
- HS theo doõi SGK, traû lôøi caâu
hoûi.
- GV boå sung, keát luaän:
- GV coù theå gôïi cho HS nhôù laïi
nhöõng kieán thöùc ñaõ hoïc veà Nho
giaùo. Giaùo lyù cuûa Nho Giaùo quy
ñònh toân ti, traät töï xaõ hoäi raát
khaét khe ngaët ngheøo vì vaäy chính
quyeàn ñoâ hoä phöông Baéc truyeàn
baù Nho giaùo vaøo nöôùc ta cuõng
khoâng naèm ngoaøi muïc ñích.
- GV phaùt vaán: Chính saùch ñoù
chính quyeàn ñoâ hoä nhaèm muïc
ñích gì? GV coù theå gôïi yù: Chính
quyeàn ñoâ hoä baét nhaân daân
phaûi thay ñoåi cho gioáng vôùi ngöôøi
Haùn, gioáng ñeán möùc khoâng
phaân bieät ñöôïc ñaâu laø ngöôøi
Haùn ñaâu laø ngöôøi Vieät thì caøng
toát.
- Haùn hoaù ngöôøi Vieät aâm möu
ñoù thöôøng goïi laø gì?
- HS suy nghó vaø traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát
luaän: Veà muïc ñích cuûa chính
quyeàn ñoâ hoä ñeå HS thaáy ñöôïc
aâm möu thaâm ñoäc cuûa chính
quyeàn phöông Baéc.
- GV giaûng giaûi tieáp veà luaät
phaùp haø khaéc vaø chính saùch
ñaøn aùp caùc cuoäc ñaáu tranh cuûa
chính quyeàn ñoâ hoä.
- GV tieåu keát: Chính saùch boùc
loät voâ cuøng taøn baïo vaø thaâm
- Chính saùch ñoàng hoaù veà
vaên hoaù.
+ Truyeàn baù Nho giaùo, môû
lôùp chöõ Nho.
+ Baét nhaân daân ta phaûi theo
phong tuïc, taäp quaùn ngöôøi
Hoa.
+ Ñöa ngöôøi Haùn vaøo soáng
chung vôùi ngöôøi Vieät.
→ Nhaèm muïc ñích thöïc hieän
aâm möu ñoàng hoaù daân toäc
Vieät Nam.
- Chính quyeàn ñoâ hoä coøn aùp
duïng luaät phaùp haø khaéc
thaúng tay ñaøn aùp caùc cuoäc
ñaáu tranh cuûa nhaân daân ta.
Trang 92
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
ñoäc cuûa chính quyeàn ñoâ hoä keùo
daøi haøng nghìn naêm trong thôøi
Baéc thuoäc quaû laø moät thöû
thaùch voâ cuøng cam go, aùc lieät
vôùi daân toäc ta trong cuoäc ñaáu
tranh giöõ gìn baûn saéc vaên hoaù
daân toäc. Nhöõng chính saùch ñoù
ñöa ñeán söï chuyeån bieán xaõ hoäi
nhö theá naøo? Chuùng ta vaøo muïc
2.
Trang 93
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV thuyeát trình veà tình hình kinh
teá cuûa nöôùc ta thôøi Baéc thuoäc
cô baûn nhö trong SGK sau ñoù keát
luaän.
- GV phaùt vaán: Em coù nhaän
xeùt gì veà tình hình kinh teá nöôùc ta
thôøi Baéc thuoäc? GV coù theå gôïi
yù: So vôùi thôøi kyø Vaên Lang – AÂu
Laïc coù bieán ñoåi khoâng? Bieán
ñoåi nhanh hay chaäm? Nguyeân
nhaân daãn ñeán söï bieán ñoåi?
- HS suy nghó, so saùnh traû lôøi.
- GV boå sung keát luaän: Maëc duø
chòu söï kìm haõm vaø boùc loät
naëng neà cuûa chính quyeàn ñoâ hoä
nhöng neàn kinh teá AÂu Laïc cuõ
vaãn phaùt trieån tuy chaäm chaïp vaø
khoâng toaøn dieän. Do söï giao löu
kinh teá moät soá thaønh töïu kyõ
thuaät cuûa Trung Quoác ñaõ theo
böôùc chaân nhöõng keõ ñoâ hoä vaøo
nöôùc ta nhö söû duïng phaân boùn
trong noâng nghieäp, duøng kieán
dieät saâu boï, reøn saét, laøm giaáy,
laøm thuyû tinh … goùp phaàn laøm
bieán ñoåi neàn kinh teá cuûa AÂu Laïc
cuõ.
O Nhöõng chuyeån bieán xaõ
hoäi
a. Veà kinh teá
- Trong noâng nghieäp:
+ Coâng cuï saét ñöôïc söû duïng
phoå bieán.
+ Coâng cuoäc khai hoang ñöôïc
ñaåy maïnh.
+ Thuyû lôïi môû mang.
⇒ Naêng suaát luùa taêng hôn
tröôùc.
- Thuû coâng nghieäp, thöông
maïi coù söï chuyeån bieán ñaùng
keå.
+ Ngheà cuõ phaùt trieån hôn:
Reøn saét, khai thaùc vaøng baïc
laøm ñoà trang söùc.
+ Moät soá ngheà môùi xuaát
hieän nhö laøm giaáy, laøm thuyû
tinh.
+ Ñöôøng giao thoâng thuyû boä
giöõa caùc vuøng quaän hình
thaønh.
Hoaït ñoäng 5: Caû lôùp - caù
nhaân
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå
thaáy ñöôïc trong boái caûnh chính
quyeàn ñoâ hoä ra söùc thöïc hieän
aâm möu ñoàng hoaù thì vaên hoaù
daân toäc ta phaùt trieån nhö theá
naøo?
- HS theo doõi SGK, traû lôøi caâu
b. Veà vaên hoaù – xaõ hoäi:
+ Veà vaên hoaù
- Moät maët ta tieáp thu nhöõng
tích cöïc cuûa vaên hoaù Trung
Trang 94
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
hoûi.
- GV boå sung vaø keát luaän.
- GV coù theå minh hoaï theâm
tieáp thu coù choïn loïc caùc yeáu toá
beân ngoaøi ñoù laø keát quaû taát
yeáu cuûa söï giao löu vaên hoaù.
GV phaân tích: maëc duø chính
quyeàn ñoâ hoä thi haønh nhöõng
chính saùch ñoàng hoaù baét nhaân
daân ta phaûi thay ñoåi phong tuïc
theo ngöôøi Haùn. Nhöng do toå tieân
ñaõ kieân trì ñaáu tranh qua haøng
nghìn naêm neân ñaõ baûo veä ñöôïc
baûn saéc vaên hoaù daân toäc. Döôùi
baàu trôøi cuûa caùc laøng, xaõ Vieät
Nam phong tuïc, taäp quaùn cuûa
daân toäc vaãn ñöôïc giöõ vaø phaùt
huy.
Hoa thôøi Haùn – Ñöôøng nhö:
ngoân ngöõ, vaên töï.
- Beân caïnh ñoù nhaân daân ta
vaãn giöõ ñöôïc phong tuïc taäp
quaùn: Nhuoäm raêng, aên traàu,
laøm baùnh chöng, baùnh daøy,
toân troïng phuï nöõ.
→ Nhaân daân ta khoâng bò
ñoàng hoaù.
Hoaït ñoäng 6: Caù nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK
roài so saùnh vôùi thôøi kyø Vaên Lang
AÂu Laïc ñeå thaáy ñöôïc söï bieán
ñoåi veà xaõ hoäi.
- Gv phaân tích ñeå HS thaáy ñöôïc
quan heä boùc loät ñòa toâ phong
kieán xaâm nhaäp vaøo ñaát AÂu Laïc
cuõ vaø seõ daãn ñeán söï bieán ñoåi
saâu saéc hôn veà maët xaõ hoäi.
Caùc taàng lôùp xaõ hoäi coù chuyeån
bieán thaønh caùc taàng lôùp môùi.
Moät soá noâng daân coâng xaõ töï do
bieán thaønh noâng noâ. Moät soá
ngöôøi ngheøo khoå bieán thaønh noâ
tì.
Veà xaõ hoäi coù chuyeån
bieán
- Quan heä xaõ hoäi laø quan heä
giöõa nhaân daân vôùi chính
quyeàn ñoâ hoä (thöôøng xuyeân
caêng thaúng).
- Ñaáu tranh choáng ñoâ hoä.
- ÔÛ moät soá nôi noâng daân töï
do bò noâng noâ hoaù, bò boùc
loät theo kieåu ñòa toâ phong
kieán.
4. Sô keát baøi hoïc
- Chính saùch ñoâ hoä cuûa chính quyeàn phöông Baéc: muïc
ñích, keát quaû.
- Söï bieán ñoåi veà kinh teá vaên hoaù, xaõ hoäi ôû nöôùc ta
thôøi Baéc thuoäc.
5. Daën doø
- HS Hoïc baøi, traû lôøi caâu hoûi SGK trang 73.
Trang 95
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 16 Baøi 16
THÔØI BAÉC THUOÄC VAØ CUOÄC ÑAÁU THÔØI BAÉC THUOÄC VAØ CUOÄC ÑAÁU
TRANH GIAØNH TRANH GIAØNH
ÑOÄC LAÄP DAÂN TOÄC ( ÑOÄC LAÄP DAÂN TOÄC (Tieáp theo Tieáp theo) )
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
- Giuùp HS thaáy ñöôïc tính lieân tuïc roäng lôùn, quaàn chuùng
trong cuoäc ñaáu tranh giaønh ñoäc laäp daân toäc cuûa nhaân daân
ta trong caùc theá kyû I – IX. Nguyeân nhaân laø do chính saùch
thoáng trò taøn baïo cuûa phong kieán phöông Baéc ,vaø tình thaàn
ñaáu tranh baát khuaát, khoâng cam chòu laøm noâ leä cuûa nhaân
daân ta.
- Naém ñöôïc nhöõng neùt chính veà dieãn bieán, keát quaû, yù
nghóa cuûa moät soá cuoäc khôûi nghóa tieâu bieåu: Hai Baø Tröng,
Lyù Bí, chieán thaéng Baïch Ñaèng (938).
2. Tö töôûng
- Giaùo duïc loøng caêm thuø quaân xaâm löôïc vaø ñoâ hoä.
- Giaùo duïc loøng bieát ôn caùc vò anh huøng cuûa daân toäc,
töï haøo veà nhöõng chieán thaéng oanh lieät cuûa daân toäc.
3. Kyõ naêng
- Reøn kyõ naêng heä thoáng hoaù kieán thöùc, laäp baûng
thoáng keâ, söû duïng baûn ñoà ñeå trình baøy dieãn bieán.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Löôïc ñoà khôûi nghóa Hai Baø Tröng, löôïc ñoà chieán thaéng
Baïch Ñaèng.
- Baûng thoáng keâ veà caùc cuoäc khôûi nghóa do GV töï
chuaån bò.
- Tranh aûnh trong SGK vaø taøi lieäu coù lieân quan.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi : Chính saùch ñoâ hoä cuûa chính quyeàn phöông
baéc ñoái vôùi nhaân daân.
2. Môû baøi
Traûi qua nhieàu theá kyû bò phong kieán phöông baéc ñoâ hoä
töø 179 TCN ñeán 938 nhaân daân ta khoâng ngöøng noåi daäy ñaáu
tranh giaønh ñoäc laäp. Ñeå hieåu ñöôïc tính lieân tuïc, roäng lôùn
tính chaát quaàn chuùng trong cuoäc ñaáu tranh giaønh ñoäc laäp
cuûa nhaân daân ta trong thôøi kyø baéc thuoäc, chuùng ta seõ tìm
hieåu baøi 16.
Trang 96
Tuaàn : 20
Tieát : 22
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
II. CUOÄC ÑAÁU TRANH GIAØNH ÑOÄC LAÄP (THEÁ KYÛ – ÑAÂÀU
THEÁ KYÛ X)
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp
- GV söû duïng baûng thoáng keâ
caùc cuoäc ñaáu tranh tieâu bieåu
chuaån bò theo maãu.
O Khaùi quaùt phong traøo
ñaáu tranh töø theá
kyû I ñeán ñaàu theá
kyû X.
Thôøi gian Teân cuoäc khôûi
nghóa
Ñòa baøn
40
100, 137, 144
157
178, 190
248
542
687
722
776 – 791
819 – 820
905
938
KN Hai Baø Tröng
KN cuûa ND Nhaät Nam
KN cuûa ND Cöûu
Chaân
KN cuûa ND Giao Chæ
KN Baø Trieäu
KN Lyù Bí
KN Lyù Töï Thieân
KN Mai Thuùc Loan
KN Phuøng Höng
KN Döông Thanh
KN Khuùc Thöøa Duï
KN Ngoâ Quyeàn
Haùt Moân
Quaän Nhaät Nam
Quaän Cöûu Chaân
Quaän Giao Chæ
- Sau ñoù GV yeâu caàu HS ñöa ra
nhaän xeùt veà caùc cuoäc ñaáu tranh
cuûa nhaân daân ta thôøi Baéc thuoäc.
- GV coù theå gôïi yù ñeå HS coù
nhaän xeùt, traû lôøi ...
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát
luaän.
- Trong suoát 1000 naêm Baéc
thuoäc, daân AÂu Laïc lieân tieáp
vuøng daäy ñaáu tranh giaønh
ñoäc laäp daân toäc.
- Caùc cuoäc khôûi nghóa noå ra
lieân tieáp, roäng lôùn, nhieàu
cuoäc khôûi nghóa coù nhaân
daân caû 3 Quaän tham gia.
- Keát quaû: Nhieàu cuoäc khôûi
nghóa ñaõ thaéng lôïi laäp ñöôïc
chính quyeàn töï chuû (Hai Baø
Tröng, Lyù Bí, Khuùc Thöøa Duï)
- YÙ nghóa: theå hieän tinh thaàn
yeâu nöôùc choáng giaëc ngoaïi
xaâm, yù chí töï chuû vaø tinh
thaàn daân toäc cuûa nhaân daân
AÂu Laïc.
Hoaït ñoäng 2: Nhoùm - Caù nhaân
- GV chia lôùp laøm 4 nhoùm, yeâu
caàu caùc nhoùm theo doõi SGK. Moãi
O Moät soá cuoäc khôûi
nghóa tieâu bieåu
Trang 97
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nhoùm theo doõi moät cuoäc khôûi
nghóa theo noäi dung.
+ Thôøi gian buøng noå khôûi
nghóa.
+ Choáng keû thuø naøo (Trieàu
ñaïi ñoâ hoä naøo).
+ Ñòa baøn cuûa cuoäc khôûi
nghóa.
+ Dieãn bieán chính quyeàn khôûi
nghóa.
+ Keát quaû, yù nghóa.
GV phaân coâng cuï theå:
+ Nhoùm 1: KN Hai Baø Tröng.
+ Nhoùm 2: KN Lyù Bí
+ Nhoùm 3: KN Khuùc Thöøa Duï.
+ Nhoùm 4: Chieán thaéng Baïch
Ñaèng 938.
- HS theo doõi SGK: thaûo luaän
theo nhoùm, cöû ñaïi dieän ghi noäi
dung toùm taét cuoäc khôûi nghóa
vaøo giaáy sau ñoù trình baøy tröôùc
lôùp. Töøng caù nhaân HS nghe vaø
ghi nhôù.
- GV nhaän xeùt phaàn trình baøy
cuûa hai nhoùm sau ñoù söû duïng
töøng baûng thoáng keâ chi tieát veà
caùc cuoäc khôûi nghóa tieâu bieåu
cuûa nhaân daân ta thôøi Baéc thuoäc,
theo maãu sau:
Cuoä
c
khôûi
nghó
a
Thô
øi
gian
Keû
thuø
Ñòa
baøn
Toùm taét dieãn
bieán
YÙ nghóa
Hai
Baø
Tröng
3 -
40
Nhaø
Ñoân
g
Haùn
Haùt
Moân,
Meâ
Linh,
Coå Loa,
Luy Laâu
- Thaùng 3-40 Hai Baø
Tröng phaùt côø khôûi
nghóa ñöôïc nhaân daân
nhieät lieät höôûng
öùng chieám ñöôïc Coå
Loa buoäc thaùi thuù
Toâ Ñònh troán veà TQ,
KN thaéng lôïi, Trung
Traéc leân laøm vua
xaây döïng chính
quyeàn töï chuû.
- Naêm 42 Nhaø Haùn
ñua hai vaïn quaân sang
xaâm löôïc. Hai Baø
trung toå chöùc khaùng
- Môû ñaàu
cho cuoäc
ñaáu tranh
choáng aùp
böùc ñoâ hoä
cuûa nhaân
daân AÂu Laïc.
- Khaúng ñònh
khaû naêng,
vai troø cuûa
phuï nöõ trong
ñaáu tranh
choáng ngoaïi
xaâm.
Trang 98
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
chieán anh duõng nhöng
do cheânh leäch veà löïc
löôïng, khaùng chieán
thaát baïi Hai Baø Tröng
hy sinh.
Lí Bí 542 Nhaø
Löôn
g
Long
Bieân
Toâ Lòch
- Naêm 542 Lyù Bí lieân
keát haøo kieät caùc
chaâu thuoäc mieàn
Baéc khôûi nghóa. Laät
ñoå cheá ñoä ñoâ hoä.
- Naêm 544 Lyù Bí leân
ngoâi laäp nöôùc Vaïn
Xuaân.
- Naêm 542 Nhaø Löông
ñem quaân xaâm löôïc,
Lyù Bí trao binh quyeàn
cho Trieäu Quang Phuïc
toå chöùc khaùng
chieán.
→ Naêm 550 thaéng lôïi.
Trieäu Quang phuïc leân
ngoâi vua.
- Naêm 571 Lyù Phaät
Töû cöôùp ngoâi.
- Naêm 603, nhaø Tuyø
xaâm löôïc, nöôùc Vaïn
Xuaân thaát baïi.
- Giaønh ñöôïc
ñoäc laäp töï
chuû sau 500
naêm ñaáu
tranh beàn
bæ.
- Khaúng ñònh
ñöôïc söï
tröôûng
thaønh cuûa
yù thöùc daân
toäc.
→ Böôùc phaùt
trieån cuûa
phong traøo
ñaáu tranh
giaønh ñoäc
laäp cuûa
nhaân daân ta
thôøi Baéc
thuoäc.
Khuùc
Thöøa
Duï
905 Ñöôø
ng
Toáng
Bình
- Naêm 905 Khuùc
Thöøa Duï ñöôïc nhaân
daân uûng hoä ñaùnh
chieám Toáng Bình,
giaønh quyeàn töï chuû
(giaønh chöùc Tieát ñoä
söù).
- Naêm 907 Khuùc Haïo
xaây döïng chính
quyeàn ñoäc laäp töï
chuû.
- Laät ñoå ñoâ
hoä cuûa nhaø
Ñöôøng,
giaønh ñoäc
laäp töï chuû.
- Ñaùnh daáu
thaéng lôïi
caên baûn
trong cuoäc
ñaáu tranh
giaønh ñoäc
laäp cuûa
nhaân daân ta
thôøi Baéc
thuoäc.
Ngoâ
Quyeà
n
938 Nam
Haùn
Soâng
Baïch
Ñaèng
- Naêm 938 quaân Nam
Haùn xaâm löôïc nöôùc
ta, Ngoâ Quyeàn laõnh
ñaïo nhaân daân gieát
cheát teân phaûn taëc
Kieàu Coâng Tieãn (caàu
vieän Nam Haùn) vaø
- Baûo veä
vöõng chaéc
neàn ñoäc
laäp töï chuû
cuûa ñaát
nöôùc.
- Môû ra moät
Trang 99
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
toå chöùc ñaùnh quaân
nam Haùn treân soâng
Baïch Ñaèng, ñaäp tan
aâm möu xaâm löôïc
cuûa nhaø Nam Haùn.
thôøi ñaïi môùi
thôøi ñaïi ñoäc
laäp töï chuû
laâu daøi cho
daân toäc.
- Keát thuùc
vónh vieãn 1
nghìn naêm
ñoâ hoä phong
kieán cuûa
phöông Baéc.
- HS theo doõi baûng thoáng keâ ghi nhôù.
- Giaùo vieân: söû duïng thôøi gian keå veà caùc nhaân vaät
lòch söû: Hai Baø Tröng, Lyù Bí, Khuùc Thöøa Duï, Ngoâ Quyeàn vaø
coâng lao cuûa hoï ñoái vôùi daân toäc , nhaán maïnh yù nghóa cuûa
caùc cuoäc khôûi nghóa, nhaát laø chieán thaéng Baïch Ñaèng
(Nguyeân nhaân thaéng lôïi vaø yù nghóa lòch söû).
4. Cuûng coá
- Tính lieân tuïc vaø roäng lôùn cuûa phong traøo ñaáu tranh
choáng Baéc thuoäc.
- Ñoùng goùp cuûa Hai Baø Tröng, Lyù Bí, Trieäu Quang Phuïc,
Ngoâ quyeàn trong cuoäc ñaáu tranh giaønh ñoäc laäp thôøi Baéc
thuoäc.
5. Daën doø
- HS Hoïc baøi, traû lôøi caâu hoûi SGK trang 77 söu taàm tö
lieäu lòch söû, tranh aûnh ñeàn thôø … caùc vò anh huøng ñaáu tranh
choáng aùch aùp böùc ñoâ hoä cuûa phong kieán phöông Baéc.
- Töï hoaøn thieän baûn thoáng keâ kieán thöùc veà caùc cuoäc
khôûi nghóa tieâu bieåu.
CHÖÔNG II CHÖÔNG II
VIEÄT NAM TÖØ THEÁ KYÛ X ÑEÁN THEÁ KYÛ XV VIEÄT NAM TÖØ THEÁ KYÛ X ÑEÁN THEÁ KYÛ XV
Baøi 17 Baøi 17
QUAÙ TRÌNH HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN QUAÙ TRÌNH HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN
CUÛA NHAØ NÖÔÙC PHONG KIEÁN CUÛA NHAØ NÖÔÙC PHONG KIEÁN
(Töø theá kyû X ñeán theá kyû XV) (Töø theá kyû X ñeán theá kyû XV)
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
Trang 100
Tuaàn : 21
Tieát : 23
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Giuùp HS hieåu :
- Quaù trình xaây döïng vaø hoaøn chình Nhaø nöôùc phong
kieán Vieät Nam dieãn ra trong moät thôøi gian laâu daøi treân moät
laõnh thoå thoáng nhaát.
- Nhaø nöôùc phong kieán Vieät Nam ñöôïc toå chöùc theo cheá
ñoä quaân chuû Trung Öông laäp quyeàn, coù phaùp luaät, quaân
ñoäi vaø coù chính saùch ñoái noäi ñoái ngoaïi ñaày ñuû töï chuû vaø
ñoäc laäp.
- Treân böôùc ñöôøng phaùt trieån, maëc duø tính giai caáp
ngaøy caøng gia taêng, Nhaø nöôùc phong kieán Vieät Nam vaãn giöõ
ñöôïc moái quan heä gaàn guõi vôùi nhaân daân.
2. Tö töôûng
- Boài döôõng yù thöùc ñoäc laäp daân toäc, baûo veä söï
thoáng nhaát nöôùc nhaø.
- Boài döôõng nieàm töï haøo daân toäc.
3. Kyõ naêng
Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích so saùnh.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà Vieät Nam.
- Tranh aûnh Vaên Mieáu, Nhaø nöôùc.
- Moät soá tö lieäu veà Nhaø nöôùc caùc trieàu Lyù, Traàn, Leâ,
Sôû.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Toùm taét dieãn bieán, qua ñoù neâu nguyeân nhaân thaéng
lôïi, yù nghóa Lòch söû cuûa chieán thaéng Baïch Ñaèng.
2. Môû baøi
- Theá kyû X ñaõ môû ñaàu thôøi ñaïi phong kieán ñoäc laäp
cuûa daân toäc Vieät Nam töø theá kyû X → XV treân cô sôû moät
laõnh thoå thoáng nhaát Nhaø nöôùc quaân chuû chuyeân cheá
phong kieán ñöôïc thaønh laäp vaø töøng böôùc phaùt trieån, hoaøn
thieän ñat5 ñeán ñænh cao. Ñeå hieåu ñöôïc quaù trình hình thaønh
vaø phaùt trieån cuûa Nhaø nöôùc phong kieán Vieät Nam, chuùng ta
cuøng tìm hieåu baøi 17.
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
I. BÖÔÙC ÑAÀU TIEÂN XAÂY DÖÏNG NHAØ NÖÔÙC ÑOÄC LAÄP THEÁ
KYÛ X.
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – Caù nhaân
Trang 101
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- Tröôùc heát GV nhaéc laïi yù nghóa
cuûa chieán thaéng Baïch Ñaèng 938
môû ra moät thôøi kyø ñoäc laäp töï chuû
laâu daøi cho daân toäc. Song sau hôn
1000 naêm Baéc thuoäc nhieàu yeâu
caàu lòch söû ñöôïc ñaët ra maø tröôùc
maët laø phaûi giöõ vöõng an ninh vaø
thoáng nhaát ñaát nöôùc. Ñaùnh laïi caùc
cuoäc xaâm löôïc cuûa nöôùc ngoaøi,
baûo veä neàn ñoäc laäp, töï chuû cuûa
toå quoác, ñeå ñaùp öùng yeâu caàu ñoù,
naêm 939 Ngoâ Quyeàn xöng vöông.
- GV tieáp tuïc trình baøy: Ngoâ
Quyeàn xöng vöông ñaõ boû chöùc Tieát
ñoä söù, xaây döïng cung ñieän, trieàu
ñình, ñaët chieáu quan nghi leã theo cheá
ñoä quaân chuû.
- GV phaùt vaán HS: Vieäc Ngoâ
Quyeàn xöng vöông xaây döïng moät
chính quyeàn môùi coù yù nghóa gì?
- GV gôïi yù: naêm 905 Khuùc Thöøa
Duï ñaõ laõnh ñaïo nhaân daân ñaùnh
baïi Tieát ñoä söù nhaø Ñöôøng vaø
giaønh laáy chính quyeàn. Song thieát
cheá chính trò vaãn toå chöùc.
- GV tieáp tuïc giaûng baøi: Nhaø Ngoâ
suy vong, loaïn 12 söù quaân dieãn ra,
ñaát nöôùc bò chia caét. Naêm 968 sau
khi deïp loaïn 12 söù quaân Ñinh Boä
Lónh ñaõ xöng ñeá.
- GV: Giaûng giaûi theâm veà quoác
hieäu Ñaïi Coà Vieät vaø tình hình nöôùc
ta cuoái thôøi Ñinh, noäi boä luïc ñuïc,
vua môùi coøn nhoû (Ñinh Toaøn 6 tuoåi),
lôïi duïng tình hình ñoù quaân Toáng ñem
quaân xaâm löôïc nöôùc ta. Tröôùc nguy
cô bò xaâm löôïc, Thaùi haäu döông Thò
ñaõ ñaët quyeàn lôïi daân toäc treân
quyeàn lôïi doøng hoï, laáy aùo long coån
khoaùc leân mình Leâ Hoaøn vaø chính
thöùc môøi Thaäp ñaïo töôùng quaân Leâ
Hoaøn leân laøm vua. Ñeå coù ñieàu
kieän laõnh ñaïo choáng Toáng. Nhaø
tieàn Leâ thaønh laäp.
- GV coù theå minh hoaï baèng sô ñoà
ñôn giaûn:
- Naêm 939 Ngoâ Quyeàn xöng
vöông, thaønh laäp chính quyeàn
môùi, ñoùng ñoâ ôû Ñoâng Anh
Haø Nam.
→ Môû ñaàu xaây döïng Nhaø
nöôùc ñoäc laäp töï chuû.
- Naêm 968 sau khi deïp loaïn 12
söù quaân, Ñinh Boä Lónh leân
ngoâi, ñaët quoác hieäu laø Ñaïi
Coà Vieät. Chuyeån kinh ñoâ veà
Hoa Lö, Ninh Bình.
- Toå chöùc boä maùy Nhaø nöôùc:
Thôøi Ñinh, tieàn Leâ chính quyeàn
trung öông coù 3 ban: Ban vaên;
ban voõ; Taêng ban.
+ Veà haønh chính chia nöôùc
thaønh 10 ñaïo.
+ Toå chöùc quaân ñoäi theo cheá
ñoä nguï binh ö noâng.
Trang 102
Vua
Ban
vaên
Ban voõ
Taêng
Ban
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV: Em coù nhaän xeùt gì veà toå
chöùc Nhaø nöôùc thôøi Ñinh, tieàn Leâ?
Gôïi yù: So vôùi Ngoâ Quyeàn.
+ Thôøi Ngoâ chính quyeàn trung öông
chöa quaûn lyù ñöôïc caùc ñòa phöông →
loaïn 12 söù quaân.
+ Thôøi Ñinh, tieàn Leâ: Döôùi vua coù
3 ban chính quyeàn trung öông kieåm
soaùt ñöôïc 10 ñaïo ôû ñòa phöông.
- HS suy nghó vaø traû lôøi.
- GV: nhaän xeùt, keát luaän: Thôøi
Ñinh, Leâ Nhaø nöôùc quaân chuû
chuyeân cheá: Vua ñöùng ñaàu naém
moïi quyeàn haønh. Tuy nhieân möùc ñoä
chuyeân cheá ôû moïi trieàu ñaïi, moãi
nöôùc khaùc nhau.
- HS: Nghe vaø ghi.
- GV tieáp tuïc PV: Nhìn vaøo caùch toå
chöùc boä maùy Nhaø nöôùc ôû nöôùc ta
ôû theá kyû X, em coù nhaän xeùt gì?
- HS suy nghó traû lôøi.
- GV keát luaän.
- Trong theá kæ X Nhaø nöôùc
ñoäc laäp töï chuû theo thieát cheá
quaân chuû chuyeân cheá ñaõ
ñöôïc xaây döïng. Coøn sô khai,
song ñaõ laø Nhaø nöôùc ñoäc laäp
töï chuû cuûa nhaân daân ta.
II. PHAÙT TRIEÅN VAØ HOAØN CHÆNH NHAØ NÖÔÙC PHONG KIEÁN
ÔÛ ÑAÀU THEÁ KYÛ XI → XV
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV thuyeát trình veà söï suïp ñoå
cuûa nhaø Leâ vaø söï thaønh laäp cuûa
nhaø Lyù, vaø nhöõng yù nghóa troïng
ñaïi cuûa caùc vua thôøi Lyù.
HS nghe ghi nhôù.
- GV coù theå ñaøm thoaïi vôùi HS veà:
Lyù Coâng Uaån, trích ñoïc Chieàu dôøi
Ñoâ vaø vieäc ñoåi Quoác Hieäu ñaïi
Vieät ⇒ Söï toàn taïi cuûa kinh ñoâ
Thaêng Long, söï lôùn maïnh tröôøng
toàn cuûa nöôùc Ñaïi Vieät chöùng toû
nhöõng vieäc laøm cuûa nhöõng oâng
vua ñaàu thôøi Lyù thöïc söï coù yù
nghóa troïng ñaïi veà maët lòch söû. Ñaõ
O Toå chöùc boä maùy Nhaø
nöôùc
- Naêm 1010 Lyù Coâng Uaån dôøi
kinh ñoâ töø Hoa Lö veà Thaêng
Long (thuû ñoâ Haø Noäi ngaøy
nay).
- Naêm 1054 Lyù Thaùnh Toâng
ñaët quoác hieäu laø Ñaïi Vieät.
⇒ Môû ra moät thôøi kyø phaùt
trieån môùi cuûa daân toäc.
Trang 103
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
môû ra moät thôøi kyø phaùt trieån môùi
cuûa daân toäc thôøi kyø phaùt trieån
vaø hoaøn chænh cuûa Nhaø nöôùc
phong kieán Vieät Nam.
- Tröôùc heát GV khaùi quaùt ñeå HS
thaáy ñöôïc söï thay ñoåi caùc trieàu ñaïi,
Töø Lyù sang Traàn, töø Traàn sang Hoà
ñeå HS thaáy ñöôïc thöù töï caùc trieàu
ñaïi phong kieán Vieät Nam.
- HS nghe vaø ghi nhôù.
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå thaáy
ñöôïc caùch thöùc toå chöùc boä maùy
chính quyeàn trung öông thôøi Lyù ⇒
Traàn ⇒ Hoà ñöôïc toå chöùc nhö theá
naøo?
- HS theo doõi SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nghe HS traû lôøi, boå sung keát
luaän keát hôïp vôùi sô ñoà ñôn giaûn
leân baûng.
- HS theo doõi, veõ sô ñoà vaøo vôû.
- GV giaûng tieáp.
+ Vua: Coù quyeàn ngaøy caøng cao.
+ Giuùp vua trò nöôùc coù teå töôùng
vaø caùc ñaïi thaàn.
+ Saûnh, vieän, ñaøi laø caùc cô quan
Trung öông (Lieân heä vôùi caùc cô quan
Trung öông ngaøy nay). Caùc cô quan
trung öông bao goàm:
Saûnh ⇒ Moân haø saûnh,
thöôïng thö saûnh
Vieän ⇒Haøn Laâm vieän, Quoác söû
vieän.
Ñaøi ⇒ Ngöï söû ñaøi.
HS tieáp tuïc trình baøy toå chöùc
chính quyeàn ñòa phöông.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän.
Chính quyeàn ñòa phöông:
+ Chia thaønh Loä, Traán do Hoaøng
thaân, quoác thích cai quaûn.
+ Döôùi laø: phuû, huyeän, chaâu do
quan laïi cuûa trieàu ñình troâng coi.
+ Thôøi Traàn ñöùng ñaàu caùc xaõ
laø xaõ quan (Nhaø nöôùc quaûn lyù
thôøi caáp xaõ).
- GV: Em coù nhaän xeùt gì veà toå
chöùc boä maùy toå chcö1 thôøi Lyù ⇒
Traàn ⇒ Hoà?
Gôïi yù: So vôùi thôøi Ñinh ⇒ Tieàn
Leâ caû chính quyeàn Trung öông vaø
* Boä maùy Nhaø nöôùc Lyù ⇒
Traàn ⇒ Hoà
Boä maùy Nhaø nöôùc quaân chuû
chuyeân cheá ñöôïc caûi tieán
hoaøn chænh hôn.
Trang 104
Vua
Teå
töôùng
Ñaïi
thaàn
Saûnh Vieän Ñaøi
Moân
haï
saûn
h
Thöôï
ng
thö
saûn
h
Haøn
laâm
vieän
Quoá
c söû
vieän
Ngöï
söû
ñaøi
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
ñòa phöông ruùt ra nhaän xeùt.
- HS suy nghó, so saùnh, traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän.
Giaûi thích ñieåm: Theå cheá chung
laø quaân chuû chuyeân cheá song
chuyeân cheá coøn coù möùc ñoä vì
döôùi vua coøn coù teå töôùng vaø caùc
quan ñaïi thaàn.
Ñöùng ñaàu caùc loä (tænh) chæ coù
moät vaøi chöùc quan, caáp phuû huyeän
chaâu cuõng chæ coù moät chöùc quan
toâ boä maùy chính quyeàn goïn nheï,
khoâng coàng keành.
Trang 105
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp, caù nhaân
- GV: Thoâng baùo kieán thöùc môùi.
- HS nghe vaø ghi cheùp.
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå thaáy
ñöôïc nhöõng chính saùch caûi caùch
cuûa Leâ Thaùnh Toâng ôû caû Trung
Öông, laãn ñòa phöông.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu:
- GV boå sung keát luaän, keát hôïp
vôùi sô ñoà ñôn giaûn treân baûng.
GV giaûi thích theâm: caùc chöùc quan
trung gian giöõa vua vaø caùc cô quan
haønh chính (nhö chöùc teå töôùng) bò
baõi boû. Nhaø vua laøm vieäc tröïc tieáp
vôùi caùc cô quan Trung Öông Leâ
Thaùnh Toâng thaønh laäp 6 boä, moãi
boä phuï traùch hoaït ñoäng cuûa Nhaø
nöôùc: Boä löïc, Leã, Hoä, Coâng, Binh,
Hình . Vua coù theå tröïc tieáp baõi mieãn
hoaëc boå nhieäm caùc chöùc quyeàn
quyeát ñònh moïi vieäc hoaëc boå
nhieäm caùc chöùc quyeàn quyeát ñònh
moïi vieäc khoâng caàn qua caùc chöùc
quan trung gian. Chöùng toû vua naém
moïi quyeàn haønh, chuyeân cheá ôû
möùc ñoä cao hôn thôøi kyø Lyù ⇒ Traàn.
- HS nghe vaø ghi nhôù.
- HS tieáp tuïc trình baøy veà caûi
caùch ôû ñòa phöông cuûa Leâ Thaùnh
Toâng.
- GV boå sung keát luaän.
- HS nghe, ghi.
- GV boå sung theâm: khaùc vôùi
trieàu Lyù traàn caùc chöùc vuï cao caáp
trong trieàu ñình vaø cai quaûn caùc ñòa
phöông ñeàu do vöông haàu quyù toäc
doøng hoïc traàn naém giöõ. Coøn ôû
thôøi Leâ quan laïi ñeàu phaûi traûi qua
thi cöû, ñoã ñaït môùi ñöôïc boå nhieäm.
Caùc quyù toäc muoán laøm quan cuõng
phaûi nhö vaäy.
- PV: Em coù nhaän xeùt gì veà cuoäc
caûi caùch cuûa Leâ Thaùnh Toâng vaø
boä maùy Nhaø nöôùc thôøi Leâ sô?
- HS suy nghó vaø traû lôøi.
* Boä maùy nhaø nöôùc thôøi
Leâ sô
- Naêm 1428 sau khi chieán thaéng
nhaø minh Leâ Lôïi leân ngoâi
hoaøng ñeá ñeå laäp nhaø Leâ
(Leâ sô).
- Nhöõng naêm 60 cuûa theá kyû
XV, Leâ Thaùnh Toâng tieán haønh
moät cuoäc caûi caùch haønh
chính lôùn.
- Chính quyeàn trung öông:
- Chính quyeàn ñòa phöông:
+ Caû nöôùc chia thaønh 13 ñaïo,
thöøa tuyeân moãi ñaïo coù 3 ti
(Ñoâ ti, thöøa ti, hieán ti).
+ Döôùi ñaïo laø: Phuû, huyeän,
Chaâu, Xaõ.
⇒ Döôùi thôøi Leâ boä maùy Nhaø
nöôùc quaân chuû chuyeân cheá
ôû möùc ñoä cao, hoaøn chænh.
Trang 106
Vua
6 boä
Ngöï
söû
ñaøi
Haøn
laâm
vieän
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø
troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV keát luaän: Ñaây laø moät cuoäc
caûi caùch haønh chính lôùn toaøn dieän
döôïc tieán haønh töø trung öông ñeán
ñòa phöông. Caûi caùch ñeå taêng
cöôøng quyeàn löïc cuûa chính quyeàn
cuûa trung öông nhaát laø taêng cöôøng
quyeàn löïc cuûa nhaø vua. Quyeàn löïc
taäp trung trong tay vua. Chöùng toû boä
maùy Nhaø nöôùc quaân chuû chuyeân
cheá nhaø Leâ ñaït ñeán möùc ñoä cao,
hoaøn thieän.
Hoaït ñoäng 4: Caù nhaân
- GV giuùp HS naém ñöôïc söï ra ñôøi
cuûa caùc boä luaät thôøi phong kieán.
- HS nghe, ghi cheùp.
- GV yeâu caàu HS ñoïc phaàn chöõ
nhoû trong SGK traû lôøi caâu hoûi trong
SGK trang 80.
- HS ñoïc saùch giaùo khoa suy nghó
vaø traû lôøi.
- GV keát luaän veà muïc ñích, taùc
duïng cuûa caùch ñieàu luaät.
- HS nghe vaø ghi.
O Luaät phaùp vaø quaân ñoäi
* Luaät Phaùp:
- 1042 Vua Lyù Thaùnh Toâng ban
haønh Hình thöû (boä luaät ñaàu
tieân).
- Thôøi Traàn: Hình luaät.
- Thôøi Leâ bieân soaïn moät boä
luaät ñaày ñuû goïi laø Cuoái
chieàu hình luaät.
⇒ Luaät phaùp nhaèm baûo veä
quyeàn haønh cuûa giai caáp
thoáng trò, an ninh ñaát nöôùc vaø
moät soá quyeàn lôïi chaân chính
cuûa nhaân daân.
* Quaân ñoäi: Ñöôïc toå chöùc quy
cuû, goàm:
+ Caám binh (Baûo veä kinh
thaønh) vaø quaân chính quy baûo
veä ñaát nöôùc.
+ Ngoaïi binh: tuyeån theo cheá
ñoä nguï binh ö noâng.
Hoaït ñoäng 5: Caû lôùp
- GV yeâu caàu caû lôùp ñoïc SGK ñeå
thaáy ñöôïc chính saùch ñoái noäi, ñoái
ngoaïi cô baûn cuûa caùc trieàu ñaïi
phong kieán.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu
nhöõng chính saùch ñoái noäi, ñoái ngoaïi
cuûa Nhaø nöôùc.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän
GV cuï theå hoaù moät soá chính saùch
ñoái noäi cuûa Nhaø nöôùc: Chaêm lo
ñeâ ñieàu, khuyeán khích saûn xuaát
noâng nghieäp, gaû con gaùi cho caùc
tuø tröôûng mieàn nuùi.
O Hoaït ñoäng ñoái noäi vaø
ñoái ngoaïi
* Ñoái noäi:
- Quan taâm ñeán ñôøi soáng
nhaân daân.
- Chuù yù ñoaøn keát ñeán caùc
daân toäc ít ngöôøi.
* Ñoái ngoaïi:vôùi nöôùc lôùn
phöông Baéc:
+ Quan heä hoaø hieáu.
+ Ñoàng thôøi saün saøng chieán
ñaáu baûo veä Toå quoác.
- Vôùi Chaêm pa, laøo, Chaân Laïp
coù luùc thaân thieát, coù luùc
xaûy ra chieán tranh.
4. Cuûng coá
Trang 107
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
- Caùc giai ñoaïn hình thaønh, phaùt trieån vaø hoaøn thieän
cuûa boä maùy Nhaø nöôùc quaân chuû chuyeân cheá phong kieán
Vieät Nam.
- Söï hoaøn chænh cuûa Nhaø nöôùc phong kieán Vieät Nam
thôøi Leâ sô.
5. Daën doø
- HS hoïc baøi vaø traû lôøi caùc caâu hoûi trong SGK.
Trang 108
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 18 Baøi 18
COÂNG CUOÄC XAÂY DÖÏNG VAØ COÂNG CUOÄC XAÂY DÖÏNG VAØ
PHAÙT TRIEÅN PHAÙT TRIEÅN
KINH TEÁ TRONG CAÙC THEÁ KYÛ X - KINH TEÁ TRONG CAÙC THEÁ KYÛ X -
XV XV
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
Giuùp HS hieåu ñöôïc:
- Traûi qua 5 theá kyû ñoäc laäp, maëc duø ñoâi luùc coøn coù
nhieàu bieán ñoäng khoù khaên, nhaân daân ta vaãn xaây döïng cho
mình neàn kinh teá ña daïng vaø hoaøn thieän.
- Neàn kinh teá Vieät Nam thôøi phong kieán chuû yeáu laø
noâng nghieäp, tuy coù nhieàu maâu thuaãn trong vaán ñeà ruoäng
ñaát, nhöng nhöõng yeáu toá caàn thieát phaùt trieån noâng nghieäp
vaãn ñöôïc phaùt trieån nhö: Thuyû lôïi, môû roäng ruoäng ñaát taêng
caùc loaïi caây troàng phuïc vuï ñôøi soáng ngaøy caøng cao.
- Thuû coâng nghieäp ngaøy caøng phaùt trieån, ña daïng,
phong phuù chaát löôïng ñöôïc naâng cao khoâng chæ phuïc vuï trong
nöôùc maø coøn goùp phaàn trao ñoåi vôùi nöôùc ngoaøi. Thöông
nghieäp phaùt trieån.
- Trong hoaøn caûnh cuûa cheá ñoä phong kieán, ruoäng ñaát
ngaøy caøng taäp trung vaøo tay giai caáp ñòa chuû.
2. Tö töôûng
- Töï haøo veà nhöõng thaønh töïu kinh teá daân toäc ñaõ ñaït
ñöôïc.
- Thaáy ñöôïc söï haïn cheá trong neàn kinh teá phong kieán
nay trong giai ñoaïn phaùt trieån cuûa noù, töø ñoù lieân heä vôùi
thöïc teá hieän nay.
3. Kyõ naêng
- Reøn kyõ naêng phaân tích, nhaän xeùt.
- Reøn kyõ naêng lieân heä thöïc teá.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh löôïc ñoà coù lieân quan.
- Nhöõng caâu ca dao veà kinh teá, moät soá nhaän xeùt cuûa
ngöôøi nöôùc ngoaøi…
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu C: Neâu caùc giai ñoaïn hình thaønh, phaùt trieån, hoaøn
thieän cuûa Nhaø nöôùc phong kieán Vieät Nam.
Trang 109
Tuaàn : 21
Tieát : 24
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caâu C: Veõ sô ñoà nhaø nöôùc thôøi Lyù – Traàn – Hoà, nhaän
xeùt.
Caâu C: Veõ sô ñoà Nhaø nöôùc thôøi leâ sô, nhaän xeùt.
2. Môû baøi
Vôùi nieàm töï haøo chaân chính vaø yù thöùc vöôn leân, töø
theá kyû X cho ñeán theá kyû XV nhaân daân ta ñaõ nhieät tình lao
ñoäng xaây döïng vaø phaùt trieån moät soá neàn kinh teá töï chuû
toaøn dieän. Ñeå hieåu ñöôïc coâng cuoäc xaây döïng vaø phaùt
trieån kinh teá cuûa nhaân daân ñaïi Vieät trong theá kyû X – XV
chuùng ta cuøng tìm hieåu baøi 18.
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp
- GV phaùt vaán: Boái caûnh lòch söû
ñaïi Vieät töø theá kyû thöù X – XV, boái
caûnh ñoù coù taùc ñoäng nhö theá naøo
ñeán söï phaùt trieån kinh teá?
- HS theo doõi ñoaïn ñaàu tieân cuûa
muïc I trong SGK, döïa vaøo kieán thöùc
ñaõ hoïc cuûa baøi tröôùc ñoù ñeå traû
lôøi.
GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän.
O Môû roäng, phaùt trieån
noâng nghieäp
* Boái caûnh lòch söû theá kyû
X – XV:
- Theá kyû X – XV laø thôøi kyø
toàn taïi cuûa caùc trieàu ñaïi
Ngoâ, Ñinh, Tieàn Leâ, Lyù, Traàn,
Hoà, Leâ Sô.
- Ñaây laø giai ñoaïn ñaàu cuûa
theá kyû phong kieán ñoäc laäp,
ñoàng thôøi cuõng laø thôøi kyø
ñaát nöôùc thoáng nhaát.
⇒ Boái caûnh naøy raát thuaän lôïi
taïo ñieàu kieän ñeå phaùt trieån
kinh teá.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK traû lôøi
caâu hoûi: Nhöõng bieåu hieän cuûa söï
môû roäng vaø phaùt trieån noâng
nghieäp töø theá kyû X – XV.
- GV gôïi yù: ÔÛ thôøi kyø ñaàu phong
kieán ñoäc laäp daân toäc söï môû roäng
vaø phaùt trieån noâng nghieäp ñöôïc
bieåu hieän qua caùc lónh vöïc:
+ Môû roäng dieän tích ruoäng ñaát.
+ Môû mang heä thoáng ñeâ ñieàu.
+ Phaùt trieån söùc keùo vaø gia taêng
caùc loaïi caây coâng nghieäp, caùc lónh
vöïc ñoù ñöôïc bieåu hieän nhö theá
naøo?
- HS theo doõi SGK, thöïc hieän nhöõng
- Dieän tích ñaát ngaøy caøng
môû roäng nhôø:
Trang 110
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
yeâu caàu cuûa GV, phaùt trieån yù kieán.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän.
- GV coù theå giaûi thích theâm veà
pheùp quan ñieåm chia ruoäng coâng ôû
caùc laøng xaõ döôùi thôøi Leâ, moät
chính saùch ruoäng ñaát ñieån hình ñoái
vôùi ruoäng ñaát coâng ôû thôøi kyø
phong kieán taùc duïng cuûa pheùp quaân
ñieàn.
- GV : Minh hoaï baèng ñoaïn trích trong
chieáu cuûa Lyù Nhaân Toâng (trang 83)
vaø söï phong phuù cuûa caùc gioáng
caây noâng nghieäp ngoaøi luùa nöôùc.
- Phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì
veà söï phaùt trieån noâng nghieäp X –
XV? Do ñaâu noâng nghieäp phaùt trieån?
Taùc duïng cuûa söï phaùt trieån ñoù? Vai
troø cuûa Nhaø nöôùc?
- HS suy nghó vaø traû lôøi.
- GV keát luaän.
- GV minh hoaï baèng nhöõng caâu thô.
+ Nhaân daân tích cöïc khai hoang
vuøng chaâu thoå soâng lôùn vaø
ven bieån.
+ Caùc vua Traàn khuyeán khích
caùc vöông haàu quyù toäc khai
hoang laäp ñieàn trang.
+ Vua Leâ caáp ruoäng ñaát cho
quyù toäc, quan laïi ñaët pheùp
quaân ñieàn.
- Thuyû lôïi ñöôïc Nhaø nöôùc
quan taâm môû mang.
+ Nhaø Lyù ñaõ cho xaây ñaép
nhöõng con ñeâ ñaàu tieân.
+ 1248 Nhaø Traàn cho ñaép heä
thoáng ñeâ quai vaïc doïc caùc
soâng lôùn töø ñaàu nguoàn ñeán
cöûa bieån. Ñaët cô quan: Haø
ñeâ söù troâng nom ñeâ ñieàu:
- Caùc nhaø nöôùc Lyù – Traàn –
Leâ ñeàu quan taâm baûo veä
söùc keùo, phaùt trieån cuûa
gioáng caây noâng nghieäp.
+ Nhaø nöôùc cuøng nhaân daân
goùp söùc phaùt trieån noâng
nghieäp.
+ Chính saùch cuûa Nhaø nöôùc
ñaõ thuùc ñaåy noâng nghieäp
phaùt trieån ⇒ ñôøi soáng nhaân
daân aám no haïnh phuùc, traät
töï xaõ hoäi oån ñònh, ñoäc laäp
ñöôïc cuûng coá.
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp, caù nhaân
- GV giuùp HS thaáy ñöôïc nguyeân
nhaân thuùc ñaåy thuû coâng nghieäp
phaùt trieån trong thôøi kyø töø X – XV
chuû yeáu xuaát phaùt töø nhöõng nhu
caàu trong nöôùc gia taêng.
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå thaáy
ñöôïc söï phaùt trieån cuûa thuû coâng
nghieäp trong nhaân daân.
+ Bieåu hieän söï phaùt trieån.
+ Yeáu toá aûnh höôûng ñeán söï
phaùt trieån thuû coâng nghieäp ñöông
O Phaùt trieån thuû coâng
nghieäp
* Thuû coâng nghieäp trong nhaân
Trang 111
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
thôøi.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
- GV nhaän xeùt boå sung, keát luaän
veà söï phaùt trieån thuû coâng nghieäp
trong nhaân daân.
- GV coù theå söu taàm moät soá tranh
aûnh chöông, töôïng, ñoà goám, hình
roàng … ñeå minh hoaï cho HS thaáy
ñöôïc söï phaùt trieån vaø chaát löôïng.
- GV khaúng ñònh söï ra ñôøi cuûa caùc
ngaønh ngheà thuû coâng coù yù nghóa
raát lôùn ñoái vôùi söï phaùt trieån caùc
thuû coâng nghieäp theå hieän oån ñònh
ngheà nghieäp vaø naâng cao trình ñoä
kyõ thuaät.
- PV: Theo em nhaân toá naøo aûnh
höôûng ñeán söï phaùt trieån cuûa caùc
ngaønh ngheà thuû coâng ñöông thôøi?
- HS traû lôøi tieáp:
- GV nhaän xeùt boå sung, keát luaän
veà nhöõng nhaân toá thuùc ñaåy söï
phaùt trieån cuûa thuû coâng nghieäp laø.
daân:
- Caùc ngheà thuû coâng coå
truyeàn nhö: Ñuùc ñoàng, reøn
saét, laøm goám, deät ngaøy
caøng phaùt trieån chaát löôïng
saûn phaåm ngaøy caøng ñöôïc
naâng cao.
- Caùc ngaønh ngheà thuû coâng
ra ñôøi nhö: Thoå Haø, baùt
Traøng.
+ Do truyeàn thoáng ngheà
nghieäp voán coù, trong boái
caûnh ñaát nöôùc ñoäc laäp
thoáng nhaát coù ñieàu kieän
phaùt trieån maïnh.
+ Do nhu caàu xaây döïng cung
ñieän, ñeàn chuøa, neân ngheà
saûn xuaát gaïch, chaïm khaéc
ñaù ñeàu phaùt trieån.
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp, caù nhaân
- GV yeâu caàu HS tieáp tuïc theo doõi
SGK ñeå thaáy ñöôïc söï phaùt trieån thuû
coâng nghieäp Nhaø nöôùc.
- HS theo doõi SGK, phaùt trieån yù
kieán.
- GV: Boå sung keát luaän veà söï phaùt
trieån cuûa thuû coâng nghieäp Nhaø
nöôùc.
* Thuû coâng nghieäp Nhaø
nöôùc:
- Nhaø nöôùc thaønh laäp caùc
quan xöôûng (Cuïc baùch taùc)
taäp trung thôï gioûi trong nöôùc
saûn xuaát: Tieàn, vuõ khí, aùo
muõ cho vua quan, thuyeàn
chieán.
- Saûn xuaát ñöôïc moät soá saûn
phaåm kyõ thuaät cao nhö: Ñaïi
baùc, thuyeàn chieán coù laàu.
Trang 112
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 5: Caù nhaân
- GV: Em ñaùnh giaù nhö theá naøo veà
söï phaùt trieån cuûa thuû coâng nghieäp
nöôùc ta ñöông thôøi?
- HS: Döïa vaøo kieán thöùc vöøa hoïc
ñeå traû lôøi.
- GV: nhaän xeùt, boå sung, keát luaän.
- GV: coù theå minh hoaï ñeå HS thaáy
kyõ thuaät moät soá ngaønh ñaït trình ñoä
cao nhö deät, goám khieán ngöôøi Trung
Quoác phaûi khaâm phuïc. (Trích ñoïc
chöõ nhoû SGK trang 84).
- Nhaän xeùt: caùc ngaønh ngheà
thuû coâng phong phuù. Beân
caïnh caùc ngheà coå truyeàn ñaõ
phaùt trieån nhöõng ngheà môùi
yeâu caàu kyõ thuaät cao: Ñuùc
suùng, ñoùng thuyeàn.
- Muïc ñích Phuïc vuï nhu caàu
trong nöôùc laø chính.
+ Chaát löôïng saûn phaåm toát.
Hoaït ñoäng 6: Caû lôùp, caù nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc söï phaùt trieån noäi thöông
vaø ngoaïi thöông ñöông thôøi.
- Hoïc theo doõi SGK vaø phaùt bieåu.
- GV boå sung, keát luaän veà söï phaùt
trieån môû roäng noäi, ngoaïi thöông.
+ GV minh hoaï baèng lôøi SGK ñeå
minh hoaï, keát hôïp moät soá tranh aûnh
söu taàm veà söï saûn xuaát cuûa beán
caûng ñöông thôøi.
O Môû roäng thöông nghieäp
* Noäi thöông:
- Caùc chôï laøng, chôï huyeän,
chôï chuøa moïc leân ôû khaép
nôi, laø nôi nhaân daân trao ñoåi
saûn phaåm noâng nghieäp vaø
thuû coâng nghieäp.
- Kinh ñoâ Thaêng Long trôû
thaønh ñoâ thò lôùn (36 phoá
phöôøng) – Trung taâm buoân
baùn vaø laøm ngheà thuû coâng.
* Ngoaïi thöông:
- Thôøi Lyù – Traàn ngoaïi thöông
khaù phaùt trieån, Nhaø nöôùc
xaây döïng nhieàu beán caûng
buoân baùn vôùi nöôùc ngoaøi.
- Vuøng bieân giôùi Vieät Trì
cuõng hình thaønh caùc ñaëc
ñieåm buoân baùn.
- Thôøi Leâ: Ngoaïi thöông bi thu
heïp.
Hoaït ñoäng 7: caù nhaân
- Phaùt vaán: Em ñaùnh giaù nhö theá
naøo veà thöông nghieäp nöôùc ta ñöông
thôøi?
+ Nguyeân nhaân daãn ñeán söï phaùt
trieån?
+ Phaùt trieån nhö theá naøo?
- HS döïa vaøo phaàn ñaõ hoïc ñeå traû
lôøi.
- GV boå sung, keát luaän.
- Nguyeân nhaân → söï phaùt
trieån:
+ Noâng nghieäp thuû coâng
phaùt trieån thuùc ñaåy thöông
nghieäp phaùt trieån.
Trang 113
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
+ Do thoáng nhaát tieàn teä, ño
löôøng.
- Thöông nghieäp môû roäng song
chuû yeáu phaùt trieån noäi
thöông, coøn ngoaøi thöông môùi
chæ buoân baùn vôùi Trung
Quoác vaø caùc nöôùc Ñoâng Nam
AÙ.
Hoaït ñoäng 8: Caû lôùp
- GV trình baøy ñeå HS thaáy ñöôïc
nhöõng yeáu toá thuùc ñaåy söï phaân
hoaù xaõ hoäi (phaân hoaù giai caáp) vaø
heä quaû cuûa xaõ hoäi phaùt trieån kinh
teá trong hoaøn caûnh cuûa cheá ñoä
phong kieán thuùc ñaåy söï phaân hoaù
xaõ hoäi.
+ Ruoäng ñaát ngaøy caøng taäp trung
vaøo tay ñòa chuû, quyù toäc, quan laïi.
+ Giai caáp thoáng trò ngaøy caøng
aên chôi, sa sæ khoâng coøn chaêm lo
ñeán saûn xuaát vaø ñôøi soáng nhaân
daân.
+ Thieân tai, maát muøa ñoùi keùm
laøm ñôøi soáng nhaân daân cöïc khoå.
O Tình hình phaân hoaù xaõ
hoäi vaø cuoäc ñaáu
tranh cuûa noâng
daân
Söï phaùt trieån kinh teá trong
hoaøn caûnh cheá ñoä phong
kieán thuùc ñaåy söï phaân hoaù
xaõ hoäi.
+ Ruoäng ñaát ngaøy caøng taäp
trung vaøo tay ñòa chuû, quyù
toäc, quan laïi.
+ Giai caáp thoáng trò ngaøy
caøng aên chôi, sa sæ khoâng
coøn chaêm lo ñeán saûn xuaát
vaø ñôøi soáng nhaân daân.
+ Thieân tai, maát muøa ñoùi
keùm laøm ñôøi soáng nhaân
daân cöïc khoå.
⇒ Nhöõng cuoäc khôûi nghóa
noâng daân buøng noå:
+ Töø 1344 ñeán cuoái theá kyû
XIV nhieàu cuoäc khôûi nghóa noå
ra laøm chính quyeàn nhaø Traàn
rôi vaøo khuûng hoaûng.
4. Cuûng coá
Söï phaùt trieån noâng nghieäp vaø thuû coâng nghieäp theá
kyû XI – XV.
5. Daën doø
Hoïc baøi, laøm baøi taäp, ñoïc tröôùc baøi 19, tìm hieåu caùc
vïi anh huøng daân toäc: Traàn Quoác Tuaán, Lyù Thöôøng Kieät, Leâ
Lôïi, Nguyeãn Traõi …
Trang 114
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 19 Baøi 19
NHÖÕNG CUOÄC CHIEÁN ÑAÁU NHÖÕNG CUOÄC CHIEÁN ÑAÁU
CHOÁNG NGOAÏI XAÂM ÔÛ CAÙC THEÁ CHOÁNG NGOAÏI XAÂM ÔÛ CAÙC THEÁ
KYÛ X - XV KYÛ X - XV
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
- Gaàn 6 theá kyû ñaàu thôøi kyø ñoäc laäp, nhaân daân Vieät
Nam phaûi lieân tieáp toå chöùc nhöõng cuoäc khaùng chieán choáng
ngoaïi xaâm, baûo veä Toå quoác.
- Vôùi tinh thaàn duõng caûm, truyeàn thoáng yeâu nöôùc
ngaøy caøng saâu ñaäm, nhaân daân ta ñaõ chuû ñoäng saùng taïo,
vöôït qua moïi thaùch thöùc khoù khaên ñaùnh laïi caùc cuoäc xaâm
löôïc.
- Trong söï nghieäp choáng ngoaïi xaâm vó ñaïi ñoù, khoâng
chæ noåi leân nhöõng traän quyeát chieán ñaày saùng taïo maø coøn
xuaát hieän moät loaït caùc nhaø chæ huy quaân söï taøi naêng.
2. Tö töôûng
- Giaùo duïc loøng yeâu nöôùc, yù thöùc baûo veä neàn ñoäc
laäp vaø thoáng nhaát cuûa Toå quoác.
- Boài döôõng yù thöùc ñoaøn keát, giuùp ñôõ laãn nhau giöõa
caùc daân toäc.
- Boài döôõng nieàm töï haøo daân toäc vaø loøng bieát ôn vôùi
caùc theá heä toå tieân, caùc anh huøng daân toäc ñaõ chieán ñaáu
queân mình vì Toå quoác.
3. Kyõ naêng
Reøn luyeän kyõ naêng söû duïng baûn ñoà trong hoïc taäp,
tích cöïc boài döôõng kyõ naêng phaân tích, toång hôïp.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà Lòch söû Vieät Nam coù ghi caùc ñòa danh lieân
quan.
- Moät soá tranh aûnh veà chieán traän hay veà caùc anh
huøng daân toäc. Moät soá ñoaïn trích, thô vaên …
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu C: Nguyeân nhaân taïo neân söï phaùt trieån noâng
nghieäp ôû theá kyû XI – XV?
Caâu C: Söï phaùt trieån cuûa thuû coâng nghieäp thôøi Lyù –
Traàn – Leâ?
2. Môû baøi
Trang 115
Tuaàn: 22
Tieát: 25
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Trong nhöõng theá kyû ñaàu ñoäc laäp, xaây döïng ñaát nöôùc,
nhaân daân ta vaãn phaûi tieáp tuïc tieán haønh caùc cuoäc khaùng
chieán choáng giaëc ngoaïi xaâm vaø ñaõ laøm neân bieát bao chieán
thaéng huy hoaøng giöõ vöõng neàn ñoäc laäp daân toäc. Chuùng ta
cuøng nhau tìm hieåu baøi 19 ñeå oân laïi nhöõng chieán thaéng huy
hoaøng aáy.
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- Tröôùc heát GV gôïi laïi cho HS nhôù
veà trieàu ñaïi nhaø Toáng ôû Trung
Quoác thaønh laäp vaø suïp ñoå ôû thôøi
gian naøo.
- HS nhôù laïi kieán thöùc ñaõ hoïc ôû
phaàn Trung Quoác phong kieán ñeå traû
lôøi:
+ Thaønh laäp: naêm 960.
+ Suïp ñoå: naêm 1271 (cuoái theá kyû
XIII).
- GV daãn daét: trong thôøi gian toàn
taïi 3 theá kyû, nhaø Toáng ñaõ 2 laàn
ñem quaân xaâm löôïc nöôùc ta, nhaân
daân Ñaïi Vieät ñaõ 2 laàn khaùng chieán
choáng Toáng.
I. CAÙC CUOÄC KHAÙNG CHIEÁN CHOÁNG QUAÂN XAÂM LÖÔÏC TOÁNG
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc nguyeân nhaân quaân Toáng
xaâm löôïc nöôùc ta, trieàu ñình ñaõ toå
chöùc khaùng chieán nhö theá naøo vaø
giaønh thaéng lôïi ra sao?
- HS theo doõi SGK, phaùt bieåu.
- GV boå sung vaø keát luaän.
- GV caáp theâm tö lieäu: Naêm 979
Ñinh Tieân Hoaøng vaø con tröôûng bò
aùm saùt, trieàu ñình nhaø Ñinh luïc ñuïc
gaëp nhieàu khoù khaên, Vua môùi Ñinh
Toaøn coøn nhoû môùi 6 tuoåi. Toân meï
laø Döông Thò laøm Hoaøng Thaùi Haäu.
+ Tröôùc nguy cô bò xaâm löôïc Thaùi
haäu Döông Thò ñaõ ñaët quyeàn lôïi cuûa
ñaát nöôùc leân treân quyeàn lôïi cuûa
doøng hoï, toân thaäp ñaïo töôùng quaân
Leâ Hoaøn leân laøm vua ñeå laõnh ñaïo
khaùng chieán.
+ Söï möu löôïc cuûa Leâ Hoaøn trong
O Khaùng chieán choáng
Toáng thôøi Tieàn Leâ
- Naêm 980 nhaân luùc trieàu ñình
nhaø Ñinh gaëp khoù khaên, vua
Toáng cöû quaân sang xaâm löôïc
nöôùc ta.
- Tröôùc tình hình ñoù Thaùi haäu
hoï Döông vaø trieàu ñònh nhaø
Ñinh ñaõ toân Leâ Hoaøn laøm
vua ñeå laõnh ñaïo khaùng chieán.
- HS: nghe, töï ghi nhôù.
Trang 116
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
quaù trình chæ huy khaùng chieán, vôø
thua ñeå nhöû giaëc luùc traù haøng vaø
baát ngôø ñaùnh uùp.
- Phaùt vaán: Em nhaän xeùt gì veà
thaéng lôïi cuûa cuoäc khaùng chieán
choáng Toáng vaø cho bieát nguyeân
nhaân caùc cuoäc thaéng lôïi.
- HS suy nghó traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän:
+ Ñaây laø thaéng lôïi raát nhanh, raát
lôùn ñeø beïp yù chí xaâm löôïc cuûa
quaân toáng. Haøng traêm naêm sau
nhaân daân ta ñöôïc soáng trong caûnh
yeân bình. Naêm 1075 nhaø Toáng môùi
daùm nghó ñeán xaâm löôïc Ñaïi Vieät.
+ Nguyeân nhaân thaéng lôïi laø do:
Trieàu ñình nhaø Ñinh vaø Thaùi Haäu
hoï Döông saün saøng vì lôïi ích daân toäc
maø hy sinh lôïi ích doøng hoïc ñeå taïo
thuaän lôïi cho cuoäc khaùng chieán
choáng Toáng.
Do yù chí quyeát chieán baûo veä ñoäc
laäp cuûa quaân daân Ñaïi Vieät.
Do coù söï chæ huy möu löôïc cuûa Leâ
Hoaøn.
- HS nghe, töï ghi nhôù.
- Thaéng lôïi lôùn nhanh choùng,
thaéng ngay ôû vuøng ñoâng Baéc
khieán vua Toáng khoâng daùm
nghó ñeán vieäc xaâm löôïc Ñaïi
Vieät, cuûng coá vöõng chaéc
neàn ñoäc laäp.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp, caù nhaân
- GV tieáp tuïc yeâu caàu HS theo doõi
ñeå thaáy ñöôïc:
+ Aâm möu xaâm löôïc nöôùc ta cuûa
quaân Toáng.
+ Nhaø Lyù toå chöùc khaùng chieán
theá naøo qua 2 giai ñoaïn:
Giai ñoaïn C: Chuû ñoäng ñem quaân
ñaùnh Toáng.
Giai ñoaïn C : Chuû ñoäng lui veà
phoøng thuû giaëc.
- HS theo doõi SGK theo yeâu caàu
cuûa GV, phaùt bieåu veà aâm möu xaâm
löôïc cuûa Nhaø toáng.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän.
+ Söï khuûng hoaûng cuûa nhaø Toáng:
phía Baéc phaûi ñoái phoù vôùi nöôùc
Lieâu (boä toäc Khieát Ñan), nöôùc Ha
(daân toäc Ñaûng Haï), trong nöôùc noâng
daân noåi daäy. Trong hoaøn caûnh ñoù
vua Toáng vaø Teå töôùng Vöông An
Thaïch chuû tröông ñaùnh Ñaïi Vieät hy
voïng duøng chieán coâng ngoaøi bieân
O Khaùng chieán choáng
toáng thôøi Lyù (1075
– 1077)
- Thaäp kyû 70 cuûa theá kæ XI
Trang 117
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
giôùi ñeå laán aùp tình hình trong nöôùc,
doaï naït Lieâu vaø Haï.
+ Caùc hoaït ñoäng chuaån bò cuûa
quaân Toáng: Toå chöùc khu vöïc bieân
giôùi Vieät Trung thaønh moät heä thoáng
caên cöù xaâm löôïc lôïi haïi. Trong ñoù
Ung Chaâu (Nam Ninh, Quaûng Taây) vaø
cöûa bieån Khaâm Khaåu vaø Khaâm
Lieân Quaûng Ñoâng laø nhöõng vò trí
xuaát quaân cuûa Ñaïi Vieät ñöôïc boá trí
raát chu ñaùo, nhaát laø ung Chaâu ñöôïc
xaây döïng thaønh caên cöù haäu caàn
lôùn nhaát chuaån bò cho vieäc xaâm
löôïc (coù thaønh kieân coá vôùi 5000
quaân).
Aâm möu vaø haønh ñoäng chuaån bò
xaâm löôïc cuûa nhaø Toáng ñaõ ñeå loä
ra vaø nhaø Lyù ñoái phoù nhö theá naøo?
- HS traû lôøi: Nhaø Lyù khaùng chieán
theá naøo qua 2 giai ñoaïn.
GV nhaän xeùt, boå sung:
- Keát hôïp vôùi duøng löôïc ñoà trình
baøy caùc giai ñoaïn cuûa cuoäc khaùng
chieán.
- GV coù theå ñaøm thoaïi vôùi HS veà
Thaùi Haäu YÛ Lan vaø Thaùi Uyù Lyù
Thöôøng Kieät ñeå HS bieát theâm veà
caùc nhaân vaät lòch söû.
- GV giuùp HS nhaän thöùc ñuùng veà
haønh ñoäng ñem quaân ñaùnh sang
Toáng cuûa Lyù Thöôøng Kieät, khoâng
phaûi laø haønh ñoäng xaâm löôïc maø
laø haønh ñoäng töï veä.
- GV coù theå töôøng thuaät traän
chieán beân bôø soâng Nhö Nguyeät: Ñoïc
laïi baøi thô Thaàn cuûa Lyù Thöôøng
Kieät. YÙ nghóa cuûa baøi thô, taùc duïng
cuûa vieäc ñoïc vaøo ban ñeâm trong
ñeàn thôø Tröông Hoáng, Tröông Haùt
(Hai vò töôøng cuûa Trieäu Quang Phuïc).
- HS nghe, töï ghi nhôù:
- Phaùt vaán: Khaùng chieán choáng
Toáng thôøi Lyù ñöôïc coi laø cuoäc
khaùng chieán raát ñaëc bieät trong lòch
söû:Em cho bieát nhöõng neùt ñaëc bieät
nhaø Toáng aâm möu xaâm löôïc
Ñaïi Vieät, ñoàng thôøi tích cöïc
chuaån bò cho cuoäc xaâm löôïc.
- Tröôùc aâm möu xaâm löôïc
cuûa quaân Toáng, nhaø Lyù ñaõ
toå chöùc khaùng chieán.
+ Giai ñoaïn 1: Lyù Thöôøng
Kieät toå chöùc thöïc hieän chieán
löôïc :tieân phaùt cheá nhaân”
ñem quaân ñaùnh tröôùc chaën
theá maïnh cuûa giaëc.
- Naêm 1075 Quaân trieàu ñình
cuøng caùc daân toäc mieàn nuùi
ñaùnh sang ñaát Toáng, Chaâu
Khaâm, Chaâu Lieân, Ung Chaâu,
sau ñoù ruùt veà phoøng thuû.
+ Giai ñoaïn 2: Chuû ñoäng lui
veà phoøng thuû ñôïi giaëc.
- Naêm 1077 ba möôi vaïn quaân
Toáng keùo sang bò ñaùnh baïi
beán bôø Baéc cuûa soâng Nhö
Nguyeät ⇒ ta chuû ñoäng giaûng
hoaø vaø keát thuùc chieán tranh.
Trang 118
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
aáy laø gì?
- HS döïa vaøo dieãn bieán cuoäc
khaùng chieán suy nghó vaø traû lôøi.
- GV keát luaän:
+ Coù giai ñoaïn dieãn ra ngoaøi laõnh
thoå (khaùng chieán ngoaøi laõnh thoå).
+ HS nghe vaø ghi nhôù.
II. KHAÙNG CHIEÁN CHOÁNG MOÂNG – NGUYEÂN THÔØI TRAÀN (Theá
kyû XIII)
- Tröôùc heát GV toùm taét veà söï
phaùt trieån cuûa Ñeá quoác Moâng –
nguyeân, töø vieäc quaân Moâng Coå
xaâm löôïc Nam Toáng vaø laøm chuû
Trung Quoác roäng lôùn, laäp neân nhaø
Nguyeân laø moät theá löïc hung baïo
chinh chieán khaép AÙ, AÂu. Theá kyû
XIII, 3 laàn ñem quaân xaâm löôïc Ñaïi
Vieät.
- Sau ñoù GV yeâu caàu HS theo doõi
SGK thaáy ñöôïc quyeát taâm khaùng
chieán cuûa quaân daân nhaø Traàn vaø
nhöõng thaéng lôïi tieâu bieåu cuûa cuoäc
khaùng chieán.
- HS theo doõi SGK theo yeâu caàu
cuûa GV, phaùt bieåu.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän.
GV: Coù theå ñaøm thoaïi vôùi HS veà
nhaân caùch ñaïo ñöùc, ngheä thuaät
quaân söï cuûa Traàn Quoác Tuaán ñöôïc
nhaân daân phong laø Ñöùc Thaùnh
Traàn, laäp ñeàn thôø ôû nhieàu nôi veà
quyeát taâm cuûa vua toâi nhaø Traàn.
GV duøng löôïc ñoà chæ nhöõng nôi
dieãn ra nhöõng traän ñaùnh tieâu bieåu
coù yù nghóa quyeát ñònh ñeán thaéng
lôïi cuûa cuoäc khaùng chieán laàn 1, laàn
2, laàn 3.
- GV phaùt vaán: Nguyeân nhaân naøo
ñöa ñeán thaéng lôïi trong 3 laàn khaùng
chieán choáng Moâng – Nguyeân?
- HS suy nghó vaø traû lôøi:
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän
+ Nhaø Traàn coù vua hieàn, töôùng
taøi, trieàu ñình quyeát taâm ñoaøn keát
- Naêm 1258 – 1288 quaân Moâng
– Nguyeân 3 laàn xaâm löôïc
nöôùc ta. Giaëc raát maïnh vaø
hung baïo.
- Caùc vua Traàn cuøng nhaø
quaân söï Traàn Quoác Tuaán ñaõ
laõnh ñaïo nhaân daân caû nöôùc
quyeát taâm ñaùnh giaëc giöõ
nöôùc.
- Nhöõng thaéng lôïi tieâu bieåu:
Ñoâng Boä Ñaàu, Haøm Töû,
Chöông Döông, Vaïn Kieáp, Baïch
ñaèng.
+ Laàn 1: Ñoâng Boä Ñaàu (beân
soâng Hoàng töø doác Haøng
Than ñeán doác Hoùc Mai Ba Ñình
- Haø Noäi)
+ Laàn 2: Ñaåy luøi quaân xaâm
löôïc naêm 1285.
Tieâu bieåu nhaát laø traän baïch
ñaèng naêm 1288 ñeø beïp yù chí
xaâm löôïc cuûa quaân Moâng –
Nguyeân baûo veä vöõng chaéc
ñoäc laäp daân toäc.
+ Nhaø Traàn coù vua hieàn,
töôøng taøi, trieàu ñình quyeát
taâm ñoaøn keát noäi boä vaø
ñoaøn keát nhaân daân choáng
xaâm löôïc.
+ Nhaø Traàn voán ñöôïc loøng
Trang 119
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
noäi boä vaø ñoaøn keát nhaân daân
choáng xaâm löôïc .
+ Nhaø Traàn voán ñöôïc loøng daân
bôûi nhöõng chính saùch kinh teá cuûa
mình ⇒ nhaân daân ñoaøn keát xung
quanh trieàu ñình vaâng meänh khaùng
chieán.
daân bôûi nhöõng chính saùch
kinh teá cuûa mình ⇒ nhaân daân
ñoaøn keát xung quanh trieàu
ñình vaân meänh khaùng chieán.
III. PHONG TRAØO ÑAÁU TRANH CHOÁNG QUAÂN XAÂM LÖÔÏC MINH
VAØ KHÔÛI NGHÓA LAM SÔN
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp, Caù nhaân
- Tröôùc heát GV cho HS thaáy ôû cuoái
theá kyû XIV nhaø Traàn suy vong. Naêm
1400 nhaø Hoà thaønh laäp. Cuoäc caûi
caùch nhaø Hoà chöa ñaït keát quaû thì
quaân Minh sang xaâm löôïc nöôùc ta.
Nhaø Hoà toå chöùc khaùng chieán nhöng
thaát baïi. Naêm 1407 nöôùc ta rôi vaøo
aùch thoáng trò cuûa nhaø Minh.
- Sau ñoù GV yeâu caàu HS theo doõi
SGK ñeå thaáy ñöôïc chính saùch taøn
baïo cuûa Nhaø Minh vaø heä quaû taát
yeáu cuûa noù.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
- GV keát luaän: Chính saùch baïo
ngöôïc cuûa Nhaø Minh taát yeáu laøm
buøng noå caùc cuoäc ñaáu tranh cuûa
nhaân daân ta… tieâu bieåu laø cuoäc
khôûi nghóa Lam Sôn cuûa Leâ Lôïi.
- GV ñaøm thoaïi vôùi HS veà Leâ Lôïi,
Nguyeãn Traõi.
- GV duøng löôïc ñoà trình baøy veà
nhöõng thaéng lôïi tieâu bieåu cuûa cuoäc
khôûi nghóa Lam Sôn.
- HS theo doõi vaø ghi cheùp.
- GV: ruùt ra vaøi ñaëc ñieåm cuûa
khôûi nghóa Lam Sôn.
- HS suy nghó vaø traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän.
- Naêm 1407 Cuoäc khaùng
chieán choáng quaân Minh cuûa
nhaø Hoà thaát baïi, nöôùc ta rôi
vaøo aùch thoáng trò cuûa nhaø
Minh.
- Naêm 1418: Khôûi nghóa Lam
Sôn buøng noå Leâ Lôïi – Nguyeãn
Traõi laõnh ñaïo.
- Thaéng lôïi tieâu bieåu:
+ Cuoäc khôûi nghóa baét ñaàu
töø Lam Sôn (Thanh Hoaù) ñöôïc
söï höôûng öùng cuûa nhaân daân
vuøng giaûi phoùng caøng môû
roäng töø Thanh Hoaù vaøo Nam.
+ Chieán thaéng Toát Ñoäng,
ñaåy quaân Minh vaøo theá bò
ñoäng.
+ Chieán thaéng Chi Laêng –
xöông Giang ñaäp tan 10 vaïn
quaân cöùu vieän khieán giaëc
cuøng quaãn thaùo chaïy veà
nöôùc.
- Ñaëc ñieåm:
+ Töø moät cuoäc chieán tranh ôû
ñòa phöông phaùt trieån thaønh
cuoäc ñaáu tranh giaûi phoùng
Trang 120
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
daân toäc.
+ Suoát töø ñaàu ñeán cuoái
cuoäc khôûi nghóa tö töôûng
nhaân nghóa ñöôïc ñeà cao.
+ Coù ñaïi baûn doanh, caên cöù
ñòa.
4. Cuûng coá
Ñaëc ñieåm cuûa cuoäc khaùng chieán choáng Toáng vaø khôûi
nghóa Lam Sôn. Nguyeân nhaân thaéng lôïi cuûa cuoäc khaùng
chieán choáng Moâng – Nguyeân. Höôùng daãn HS laäp nieân bieåu
cho cuoäc khaùng chieán XI – XV.
5. Daën doø
Laäp nieân bieåu cuûa cuoäc khaùng chieán XI – XV theo maãu:
Cuoäc khaùng
chieán
Thôøi
gian
Quaân
xaâm löôïc
Ngöôøi
chæ huy
Traän quyeát
chieán chieán
löôïc
Trang 121
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 20 Baøi 20
XAÂY DÖÏNG VAØ PHAÙT TRIEÅN VAÊN XAÂY DÖÏNG VAØ PHAÙT TRIEÅN VAÊN
HOAÙ DAÂN TOÄC HOAÙ DAÂN TOÄC
TRONG CAÙC THEÁ KYÛ X - XV TRONG CAÙC THEÁ KYÛ X - XV
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
1. Kieán thöùc
Giuùp HS hieåu ñöôïc:
- Trong nhöõng theá kyû ñoäc laäp, maëc duø traûi qua nhieàu
bieán ñoäng, nhaân daân ta vaãn noã löïc xaây döïng cho mình moät
neàn vaên hoaù daân toäc, tieán leân.
- Traûi qua caùc trieàu ñaïi Ñinh – Leâ – Lyù – Hoà – Leâ sô ôû
caùc theá kyû X – XV, coâng cuoäc xaây döïng vaên hoaù ñöôïc tieán
haønh ñeàu ñaën nhaát quaùn. Ñaây cuõng laø giai ñoaïn hình thaønh
cuûa neàn vaên hoaù Ñaïi Vieät (coøn goïi laø vaên hoaù Thaêng
Long).
- Neàn vaên hoaù Thaêng Long phaûn aùnh ñaäm ñaø tö
töôûng yeâu nöôùc, töï haøo vaø ñoäc laäp daân toäc.
2. Tö töôûng
- Boài döôõng nieàm töï haøo veà neàn vaên hoaù ña daïng
cuûa daân toäc.
- Boài döôõng yù thöùc baûo veä caùc di saûn vaên hoaù toát
ñeïp cuûa daân toäc.
- Giaùo duïc yù thöùc, phaùt huy naêng löïc saùng taïo trong
vaên hoaù.
3. Kyõ naêng
- Quan saùt, phaùt hieän.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Moät soá tranh aûnh ngheä thuaät kieán truùc, ñieâu khaéc
theá kyû X – XV.
- Moät soá baøi thô, phuù cuûa caùc nhaø vaên hoïc lôùn.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
- Nguyeân nhaân thaéng lôïi cuûa cuoäc khaùng chieán choáng
Moâng – Nguyeân?
2. Môû baøi
Töø sau ngaøy giaønh ñoäc laäp, traûi qua gaàn 6 theá kyû lao
ñoäng vaø chieán ñaáu nhaân daân Vieät Nam ñaõ xaây döïng cho
mình moät neàn vaên hoaù ña daïng, phong phuù, ñaäm ñaø baûn
saéc daân toäc. Ñeå thaáy ñöôïc nhöõng thaønh töïu vaên hoaù,
Trang 122
Tuaàn :
22
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
nhaân daân ta xaây döïng ñöôïc töø theá kyû X – XV, chuùng ta cuøng
tìm hieåu baøi 20.

3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
I TÖ TÖÔÛNG TOÂN GIAÙO
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp, caù nhaân
- Tröôùc heát GV truyeàn ñaït ñeå HS
naém ñöôïc: Böôùc sang thôøi kyø ñoäc
laäp trong boái caûnh coù chuû quyeàn
ñoäc laäp caùc toân giaùo ñöôïc du nhaäp
vaøo nöôùc ta töø thôøi Baéc thuoäc coù
ñieàu kieän phaùt trieån.
- GV coù theå ñaøm thoaïi vôùi HS veà
Nho giaùo ñeå HS nhôù laïi kieán thöùc,
hieåu bieát veà nho giaùo.
+ PV: Nho giaùo coù nguoàn goác töø
daâu? Do ai saùng laäp? Giaùo lyù cô
baûn cuûa Nho giaùo laø gì?
+ HS trình baøy nhöõng hieåu bieát
cuûa mình veà Nho Giaùo.
+ GV keát luaän: Nho giaùo luùc ñaàu
cuõng chöa phaûi laù moät toân giaùo
maø laø moät hoïc thuyeát cuûa Khoång
Töû (ôû Trung Quoác). Sau naøy moät ñaïi
bieåu cuûa nho hoïc laø Ñoâng Trung Thö
ñaõ duøng thuyeát aâm döông duøng
thaàn hoïc ñeå lyù giaûi bieän hoä cho
nhöõng quan ñieåm cuûa Khoång Töû
bieán Nho hoïc thaønh moät toân giaùo
(Nho giaùo).
+ Tö töôûng quan ñieåm cuûa Nho
giaùo: ñeà cao nhöõng nguyeân taéc
trong quan heä xaõ hoäi theo ñaïo lyù
“Tam cöông, nguõ thöôøng” trong ñoù
Tam cöông coù 3 caëp quan heä Vua –
Toâi, Cha – Con, Choàng – Vôï.
Nguõ thöôøng laø: Nhaân, nghóa, leã
trí, tín (5 ñöùc tính cuûa ngöôøi quaân
töû).
+ Nho giaùo du nhaäp vaøo nöôùc ta
töø thôøi Baéc thuoäc böôùc sang theá
kyû phong kieán ñoäc laäp coù ñieàu
kieän phaùt trieån.
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå thaáy
ñöôïc söï phaùt trieån cuûa Nho giaùo ôû
- ÔÛ thôøi kyø ñoäc laäp nho
giaùo, phaät giaùo, ñaïo giaùo coù
ñieàu kieän phaùt trieån maïnh.
+ Nho giaùo:
- Thôøi Lyù, Traàn : Nho giaùo ñaõ
daàn trôû thaønh heä tö töôûng
chính thoáng cuûa giai caáp
thoáng trò, chi phoái noäi dung
giaùo duïc, thi cöû song khoâng
Trang 123
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nöôùc ta qua caùc thôøi ñaïi Lyù, Traàn
Leâ Sô.
- HS theo doõi SGK vaø phaùt bieåu.
- GV keát luaän.
- GV coù theå phaùt vaán: taïi sao Nho
giaùo vaø chöõ Haùn sôùm trôû thaønh
heä tö töôûng chính thoáng cuûa giai
caáp thoáng trò nhöng laïi khoâng phoå
bieán trong nhaân daân?
- HS suy nghó vaø traû lôøi.
- GV lyù giaûi: Nhöõng quan ñieåm, tö
töôûng cuûa Nho Giaùo ñaõ quy ñònh
moät traät töï, kyû cöông, ñaïo ñöùc
phong kieán raát quy cuû, khaét khe, vì
vaäy giai caáp thoáng trò ñaõ trieät ñeå
lôïi duïng Nho giaùo ñeå laøm coâng cuï
thoáng trò, baûo veä cheá ñoä phong
kieán. Coøn vôùi nhaân daân chæ tieáp
thu khía caïnh ñaïo ñöùc cuûa Nho giaùo.
Nhaø Leâ sô Nho giaùo trôû thaønh ñoäc
toân vì luùc naøy Nhaø nöôùc quaân chuû
chuyeân cheá ñaït möùc ñoä cao, hoaøn
chænh.
- GV ñaøm thoaïi vôùi HS veà ñaïo
Phaät: ngöôøi saùng laäp nguoàn goác
giaùo lyù.
- GV yeâu caàu vôùi HS theo doõi SGK
ñeå thaáy ñöôïc söï phaùt trieån cuûa
Phaät Giaùo qua caùc thôøi kyø Lyù –
Traàn – Leâ sô.
- HS theo doõi SGK vaø phaùt bieåu.
- GV boå sung vaø keát luaän.
- GV ñaùnh giaù vai troø cuûa Phaät
giaùo trong theá kyû X – XV Phaät giaùo
giöõ vò trí ñaëc bieät quan troïng trong
ñôøi soáng tinh thaàn phong kieán, Nhaø
nöôùc phong kieán thôøi Lyù coi ñaïo
Phaät laø Quoác ñaïo…
- GV coù theå giôùi thieäu söï phaùt
trieån cuûa Phaät giaùo hieän nay, keå
veà moät soá ngoâi chuøa coå.
phoå bieán trong nhaân daân.
- Thôøi Lyù – Traàn ñöôïc phoå
bieán roäng raõi, chuøa chieàn
ñöôïc xaây döïng ôû khaép nôi , sö
saõi ñoâng.
- Thôøi Leâ sô Phaät giaùo bò haïn
cheá, thu heïp, ñi vaøo trong
nhaân daân.
II. GIAÙO DUÏC, VAÊN HOÏC, NGHEÄ THUAÄT
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV truyeàn ñaït ñeå HS naém ñöôïc
caû 10 theá kyû baéc thuoäc cuûa nhaân
daân ta khoâng ñöôïc hoïc haønh, giaùo
duïc khoâng ai quan taâm, khi ñoù ôû
Trung Quoác giaùo duïc ñaõ ñöôïc coi
O Vaên hoïc
Trang 124
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
troïng töø thôøi Xuaân Thu (thôøi Khoång
Töû – Khoång Töû ñöôïc coi laø oâng toå
cuûa ngheà daïy hoïc cuûa Trung Quoác).
- Böôùc vaøo theá kyû ñoäc laäp, Nhaø
nöôùc phong kieán ñaõ quan taâm ñeán
giaùo duïc.
- Giaùo vieân: Vieäc laøm noùi treân
cuûa Lyù Thaùnh Toâng coù yù nghóa gì?
- HS traû lôøi:
- GV boå sung, keát luaän: Theå hieän
söï quan taâm cuûa Nhaø nöôùc phong
kieán ñeán giaùo duïc toân vinh ngheà
daïy hoïc.
- GV yeâu caàu HS theo doõi ñeå thaáy
ñöôïc söï phaùt trieån cuûa giaùo duïc ôû
theá kyû XI – XV.
- HS theo doõi SGK, phaát bieåu.
GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän
veà nhöõng bieåu hieän cuûa söï phaùt
trieån giaùo duïc.
- GV coù theå giaûi thích cho HS caùc
kyø thi höông, hoäi, ñình.
- PV: Vieäc döïng bia tieán só coù taùc
duïng gì?
- HS quan saùt hình 35 bia tieán só ôû
vaên Mieáu (Haø Noäi) suy nghó traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, keát luaän: Vieäc
laøm naøy coù taùc duïng khuyeán khích
hoïc taäp ñeà cao nhöõng ngöôøi taøi
gioûi caàn cho ñaát nöôùc.
- PV: Qua söï phaùt trieån cuûa giaùo
duïc theá kyû XI – XV em thaáy giaùo duïc
thôøi kyø naøy coù taùc duïng gì?
- HS suy nghó, traû lôøi:
- GV nhaän xeùt, keát luaän:
- GV coù theå lyù giaûi theâm noäi
dung giaùo duïc chuû yeáu thieân veà
thieân vaên hoïc, trieát hoïc, thaàn hoïc,
ñaïo ñöùc , chính trò … (SGK laø Töù Thö
Nguõ Kinh). Haàu nhö khoâng coù noäi
dung khoa hoïc, kyõ thuaät vì vaäy
khoâng taïo ñieàu kieän cho kinh teá
phaùt trieån.
- Töø ñoù giaùo duïc ñöôïc toân
vinh, quan taâm phaùt trieån.
Taùc duïng cuûa giaùo duïc ñaøo
taïo ngöôøi laøm quan, ngöôøi taøi
cho ñaát nöôùc, naâng coa daân
trí, song khoâng taïo ñieàu kieän
cho phaùt trieån kinh teá.
Trang 125
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 3:
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc söï phaùt trieån cuûa vaên
hoaù qua caùc theá kyû. Lyù giaûi taïi sao
vaên hoïc theá kyû XI – XV phaùt trieån.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän
veà söï phaùt trieån cuûa vaên hoïc.
- GV coù theå minh hoaï theâm veà vò
trí phaùt trieån cuûa vaên hoïc veà caùc
taøi naêng vaên hoïc qua lôøi moät soá
ñoaïn trong Hòch Töôùng só, Caùo Bình
Ngoâ … khaúng ñònh söùc soáng baát
dieät cuûa nhöõng aùng vaên thô baát
huû.
- GV: Ñaëc ñieåm cuûa vaên hoïc theá
kyû XI – XV.
- HS: Döïa treân nhöõng kieán thöùc
vaên hoïc ñaõ ñöôïc hoïc keát hôïp vôùi
nhöõng kieán thöùc Lòch söû ñeå traû
lôøi.
- GV keát luaän.
O Phaùt trieån vaên hoïc
- Phaùt trieån maïnh töø thôøi
nhaø traàn, nhaát laø vaên hoïc
chöõ Haùn. Taùc phaåm tieâu
bieåu: Hòch töôùng só.
- Töø theá kyû XV vaên hoïc chöõ
Haùn vaø chöõ Noâm ñeàu phaùt
trieån .
- Ñaëc ñieåm:
+ Theå hieän tinh thaàn daân
toäc, loøng yeâu nöôùc, töï haøo
daân toäc.
+ Ca ngôïi nhöõng chieán coâng
oai huøng, caûnh ñeïp cuûa queâ
höông ñaát nöôùc.
Hoaït ñoäng 4: Nhoùm - caù nhaân
- GV: giaûng giaûi veà lónh vöïc ngheä
thuaät goám: kieán truùc, ñieâu khaéc,
saân khaáu, aâm nhaïc …
- GV chia HS laøm 3 nhoùm, yeâu caàu
moãi nhoùm theo doõi SGK tìm hieåu veà
moät soá lónh vöïc cuï theå.
+ Nhoùm 1: Kieán truùc.
+ Nhoùm 2: Ñieâu khaéc.
+ Nhoùm 3: Saân khaáu, ca nhaïc …
- Caâu hoûi daønh cho moãi nhoùm.
+ Nhoùm 1: Keå teân nhöõng kieán
truùc tieâu bieåu theá kyû X – XV, phaân
bieät ñaâu laø kieán truùc aûnh höôûng
cuûa ñaïo Phaät, ñaâu laø kieán truùc
aûnh höôûng cuûa Nho giaùo? Noùi leân
hieåu bieát veà nhöõng coâng trình kieán
truùc ñoù.
+ Nhoùm 2: Phaân loaïi nhöõng coâng
trình ñieâu khaéc Phaät giaùo, nho giaùo.
Neùt ñoäc ñaùo trong ngheä thuaät ñieâu
khaéc.
+ Nhoùm 3: Söï phaùt trieån cuûa
ngheä thuaät saân khaáu, ca muùa nhaïc.
O Söï phaùt trieån cuûa ngheä
thuaät
+ Kieán truùc phaùt trieån chuû
Trang 126
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Ñaëc ñieåm.
- HS caùc nhoùm theo doõi SGK thaûo
luaän, cöû ñaïi dieän nhoùm traû lôøi.
- GV: trong quaù trình caùc nhoùm
laøm vieäc GV coù theå cho HS xem moät
soá tranh aûnh söu taàm ñöôïc: Chaân
coät ñaù ôû Hoaøng thaønh Thaêng Long
(hình hoa sen nôû) aán tín thôøi Traàn,
hình roàng cuoän trong laù ñeà, Biønh
goám Baùt Traøng ñeå cung caáp theâm
cho HS kieán thöùc.
HS: caùc nhoùm traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän:
GV cung caáp cho HS hieåu bieát veà
nhöõng coâng trình kieán truùc Phaät
giaùo tieâu bieåu maø caùc em chöa trình
baøy ñöôïc nhö: Thaùp Baùo Thieân (Haø
Noäi), chuoâng Quy Ñieàn (Haø Noäi).
Töôïng Quyønh Laâm – Ñoâng Trieàu
(Quaûng Ninh), Vaïc phoå Minh (Nam
Ñònh), Thaùp Chaøm …
+ GV coù theå minh hoaï neùt ñoäc
ñaùo trong kieán truùc ñieâu khaéc baèng
böùc aûnh: Chaân coät ñaù ôû Hoaøng
Thaønh Thaêng Long (Hình hoa sen nôû).
Hình roàng cuoän trong laù ñeà, chuøa
Moät Coät, thaùp Phoå Minh nhieàu taàng
vaø chæ ra nhöõng neùt ñoäc ñaùo.
- PV: Em coù nhaän xeùt gì veà ñôøi
soáng vaên hoaù cuûa nhaân daân thôøi
Lyù – Traàn – Hoà?
- HS suy nghó traû lôøi.
- GV boå sung keát luaän.
yeáu ôû giai ñoaïn Lyù – Traàn –
Hoà theá kyû X – XV theo höôùng
Phaät giaùo goàm chuøa, thaùp,
ñeàn.
+ Beân caïnh ñoù coù nhöõng
coâng trình kieán truùc aûnh
höôûng Nho giaùo: Cung ñieän,
thaønh quaùch, thaønh Thaêng
Long.
+ Ñieâu khaéc: Goàm nhöõng
coâng trình chaïm khaéc, trang trí
aûnh höôûng cuûa Phaät giaùo
vaø Nho giaùo vaãn mang nhöõng
ñoäc ñaùo rieâng.
+ Ngheä thuaät saân khaáu ca
muùa, nhaïc mang ñaäm tính daân
gian truyeàn thoáng.
- Nhaän xeùt:
+ Vaên hoaù Ñaïi Vieät theá kyû X
– XV phaùt trieån phong phuù ña
daïng.
+ Chòu aûnh höôûng cuûa yeáu
toá ngoaøi xong vaãn mang ñaäm
tính daân toäc vaø daân gian.
Hoaït ñoäng 5: Caù nhaân
- GV: yeâu caàu HS ñoïc SGK laäp
baûng thoáng keâ caùc thaønh töïu khoa
hoïc kyõ thuaät X – XV theo maãu.
- HS theo doõi SGK, töï hoaøn thieän
baûng thoáng keâ.
O Khoa hoïc kyõ thuaät
4. Cuûng coá
- Vò trí cuûa Phaät giaùo ôû caùc theá kyû X – XV.
- Ñaëc ñieåm thô baên theá kyû XI – XV.
- Neùt ñoäc ñaùo, tính daân toäc vaø daân gian trong lónh vöïc
ngheä thuaät theá kyû X – XV.
5. Daën doø
HS Hoïc baøi, traû lôøi caùc caâu hoûi vaø laøm baøi taäp
SGK (96) ñoïc tröôùc baøi môùi.
Trang 127
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
CHÖÔNG III CHÖÔNG III
VIEÄT NAM TÖØ THEÁ KYÛ XVI ÑEÁN THEÁ KYÛ XVIII VIEÄT NAM TÖØ THEÁ KYÛ XVI ÑEÁN THEÁ KYÛ XVIII
Baøi 21 Baøi 21
NHÖÕNG BIEÁN ÑOÅI CUÛA NHAØ NÖÔÙC NHÖÕNG BIEÁN ÑOÅI CUÛA NHAØ NÖÔÙC
(Töø theá kyû X ñeán theá kyû XV) (Töø theá kyû X ñeán theá kyû XV)
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong yeâu caàu HS naém ñöôïc.
1. Kieán thöùc
Giuùp HS hieåu :
- Söï suïp ñoå cuûa trieàu ñình nhaø Leâ ñaõ daãn ñeán söï
phaùt trieån cuûa caùc theá löïc phong kieán.
- Nhaø Maïc ra ñôøi vaø toàn taïi hôn nöûa theá kyû ñaõ goùp
phaàn oån ñònh xaõ hoäi trong moät thôøi gian.
- Chieán tranh phong kieán dieãn ra trong boái caûnh xaõ hoäi
Vieät Namtk XVI – XVIII ñaõ daãn ñeán söï chia caét ñaát nöôùc.
- Tuy ôû moãi mieàn (Ñaøng Trong, Ñaøng Ngoaøi) coù chính
quyeàn rieâng nhöng chöa hình thaønh hai nöôùc.
2. Tö töôûng
- Boài döôõng yù thöùc xaây döïng vaø baûo veä ñaát nöôùc
thoáng nhaát.
- Boài döôõng tinh thaàn daân toäc.
3. Kyõ naêng
- Reøn kyõ naêng phaân tích, toång hôïp vaán ñeà.
- Khaû naêng nhaän xeùt veà tính giai caáp trong xaõ hoäi.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà Vieät Nam phaân roõ ranh giôùi hai mieàn.
- Moät soá tranh veõ trieàu Leâ – Trònh.
- Moät soá taøi lieäu veà Nhaø nöôùc ôû 2 mieàn.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu C : Vò trí cuûa Phaät giaùo trong caùc theá kyû X – XVI?
Bieåu hieän naøo chöùng toû söï phaùt trieån cuûa Phaät giaùo ôû
giai ñoaïn naøy?
Caâu C : Baèng nhöõng kieán thöùc ñaõ hoïc, em haõy chöùng
minh nhaø Leâ sô laø moät trieàu ñaïi thònh trò trong Lòch söû phong
kieán Vieät Nam? (daønh cho HS khaù – gioûi).
2. Môû baøi
Trang 128
Tuaàn : 23
Tieát : 27
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
ÔÛ chöông II chuùng ta ñaõ ñöôïc tìm hieåu veà caùc trieàu ñaïi
phong kieán Vieät Nam töø X – XV, qua ñoù thaáy ñöôïc quaù trình
hình thaønh, phaùt trieån cuûa Nhaø nöôùc phong kieán vaø nhöõng
thaønh töïu kinh teá, vaên hoaù cuûa nhaân daân ñaïi Vieät. Töø ñaàu
theá kyû XVI, cuoäc khuûng hoaûng xaõ hoäi ñaõ laøm suïp ñoå nhaø
Leâ sô, keå töø ñoù Nhaø nöôùc phong kieán Ñaïi Vieät coù nhöõng
bieán ñoåi lôùn. Ñeå hieåu ñöôïc nhöõng bieán ñoåi cuûa Nhaø nöôùc
phong kieán trong caùc theá kyû XVI – XVIII, chuùng ta cuøng tìm
hieåu baøi 21.
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – Caù nhaân
- Tröôùc heát GV nhaéc laïi: Trieàu ñaïi
nhaø Leâ sô ñöôïc ñaùnh giaù laø moät
trieàu ñaïi thònh trò trong Lòch söû
phong kieán Vieät Nam:
+ Boä maùy Nhaø nöôùc hoaøn chænh.
+ Giaùo duïc thò cöû ñaït ñeán giai
ñoaïn cöïc thònh cuûa giaùo duïc thi cöû
phong kieán. Pha Huy Chuù nhaän xeùt:
“Giaùo duïc caùc thôøi thònh nhaát laø
thôøi Hoàng Ñöùc…”.
+ Kinh teá ñöôïc khoâi phuïc vaø phaùt
trieån, kinh ñoâ Thaêng Long thöïc söï laø
ñoâ thò saàm uaát song töø ñaàu theá
kyû XVI nhaø Leâ sô laàm vaøo khuûng
hoaûng, suy suïp.
- Sau ñoù GV yeâu caàu Hs theo doõi
traû lôøi caâu hoûi: Taïi sao theá kyû XVI
nhaø Leâ sô suy yeáu? Bieåu hieän cuûa
söï suy yeáu ñoù?
- HS theo doõi SGK traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän
veà bieåu hieän suy yeáu nhaø Leâ sô.
Nguyeân nhaân laøm cho nhaø Leâ suy
suïp laø do: Vua, quan chæ lo aên chôi xa
xæ khoâng quan taâm ñeán trieàu chính
vaø nhaân daân. Ñòa chuû ra söùc chieám
ñoaït ruoäng ñaát, boùc loät noâng daân.
GV keå veà nhaân vaät Maïc Daêng9
Dung (1483 – 1541): queâ ôû laøng Coå
Trai, Nghi döông, Haûi Phoøng. Voán
xuaát thaân töø ngheà chaøi löôùi, coù
söùc khoeû, ñaùnh vaät gioûi, thi ñaäu
ñoâ löïc só ñöôïc tuyeån vaøo ñoäi Tuùc
veä. Nhôø coù söùc khoeû, cöông tröïc
laäp ñöôïc nhieàu coâng lôùn trong vieäc
I. Söï suïp ñoå cuûa nhaø Leâ,
nhaø Maïc thaønh
laäp
* Söï suïp ñoå cuûa nhaø Leâ.
Nhaø Maïc thaønh laäp.
- Ñaàu theá kæ XVI nhaø Leâ sô
laâm vaøo khuûng hoaûng suy
yeáu.
- Bieåu hieän:
+ Caùc theá löïc phong kieán noåi
daäy tranh chaáp quyeàn löïc –
Maïnh nhaát laø theá löïc Maïc
Ñaêng Dung.
+ Phong traøo ñaáu tranh cuûa
nhaân daân buøng noå ôû nhieàu
nôi.
Trang 129
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
deïp yeân xung ñoät giöõa caùc ñaïi thaàn
neân nhanh choùng ñöôïc thaêng quan,
tieán chöùc. OÂng töøng laøm ñeán möùc
Thaùi phoù, Tieát cheá 13 ñaïo quaân
thuyû boä, coù theá löïc lôùn trong trieàu
ñình (thao tuùng trieàu ñình).
- GV trình baøy tieáp: trong boái caûnh
nhaø Leâ suy yeáu, baát löïc, Maïc Ñaêng
Dung ñaõ pheá truaát vua Leâ vaø thaønh
laäp trieàu Maïc.
GV: giuùp HS hieåu ñaây laø söï thay
theá taát yeáu vaø hôïp quy luaät ñeå HS
coù nhöõng ñaùnh giaù ñuùng ñaén veà
trieàu Maïc vaø Maïc Ñaêng Dung.
- Naêm 1527 Maïc Ñaêng Dung
pheá truaát vua Leâ laäp Trieàu
Maïc.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK traû
lôøi caâu hoûi: Sau khi nhaø Maïc leân
caàm quyeàn ñaõ thi haønh chính saùch
gì?
- HS theo doõi SGK traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän.
- GV giaûng giaûi theâm ôû thôøi Leâ:
Pheùp quaân ñieàn cuûa nhaø Leâ ñaõ
laøm cheá ñoä sôû höõu tö nhaân veà
ruoäng ñaát taêng. Ruoäng ñaát coâng
laøng xaõ ít. Ñeán thôøi nhaø Maïc ñaõ
coá gaéng giaûi quyeát vaán ñeà ruoäng
ñaát cho noâng daân giuùp thuùc ñaåy
noâng nghieäp.
- GV keát luaän veà taùc duïng cuûa
nhöõng chính saùch cuûa nhaø Maïc.
- GV phaùt vaán: Trong thôøi gian
caàm quyeàn nhaø Maïc gaëp khoù khaên
gì?
- HS theo doõi SGK traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän: Veà nhöõng
khoù khaên cuûa nhaø Maïc vaø lyù giaûi
taïi sao nhaø Maïc bò coâ laäp.
GV coù theå boå sung: Thaáy Ñaïi Vieät
ñang trong tình traïng naùo ñoäng, nhaø
Minh sai quaân aùp saùt bieân giôùi, ñe
doaï tieán vaøo nöôùc ta. Maïc Ñaêng
Dung luùng tuùng: naêm 1540 xin caét
vuøng Ñoâng Baéc tröôùc ñaây voán
Chính saùch nhaø Maïc:
- Nhaø Maïc xaây döïng chính
quyeàn theo moâ hình cuõ cuûa
nhaø Leâ.
- Toå chöùc thi cöû ñeàu ñaën.
- Xaây döïng quaân ñoäi maïnh.
- Giaûi quyeát vaán ñeà ruoäng
ñaát cho noâng daân.
⇒ Nhöõng chính saùch cuûa Nhaø
Maïc böôùc ñaàu ñaõ oån ñònh laïi
ñaát nöôùc.
- Do söï choáng ñoái cuûa cöïu
thaàn nhaø Leâ vaø do chính
saùch caét ñaát, thaàn phuïc nhaø
Minh ⇒ nhaân daân phaûn ñoái.
- Nhaø Maïc bò coâ laäp.
Trang 130
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
thuoäc Chaâm Khaâm (Quaûng Ñoâng)
noäp cho nhaø Minh. Daâng soå saùch
vuøng naøy cho quaân Minh. Vieäc laøm
naøy bò nhaân daân leân aùn, maát loøng
tin vaøo nhaø Maïc. Vaäy neân nhaø Maïc
bò coâ laäp. Caùc cöïu thaàn nhaø Leâ
noåi leân choáng ñoái, ñaát nöôùc rôi
vaøo tình traïng chieán tranh chia caét.
Trang 131
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 3:
- GV giaûng giaûi: Nhaø Maïc ra ñôøi
trong boái caûnh chieán tranh phong
kieán buøng noå. Tuy böôùc ñaàu coù
goùp phaàn oån ñònh laïi xaõ hoäi nhöng
laïi trôû thaønh nguyeân côù gaây neân
chieán tranh: Chieán tranh Nam – Baéc
trieàu.
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc nguyeân nhaân cuûa cuoäc
chieán tranh Nam – Baéc Trieàu, keát
quaû.
- HS theo doõi SGK traû lôøi.
- GV nhaän xeùt boå sung, keát luaän.
+ GV giaûi thích theâm: Boä phaän cöïu
thaàn nhaø Leâ gaén boù vôùi söï
nghieäp giaûi phoùng ñaát nöôùc cuûa
cha oâng, khoâng chaáp nhaän neàn
thoáng trò cuûa hoï Maïc, khoâng phuïc
hoï Maïc ôû choã Maïc Ñaêng Dung
khoâng xuaát thaân töø doøng doõi quyù
toäc, vì vaäy ñaõ noåi leân ôû Thanh Hoaù
– queâ höông cuûa nhaø Leâ ñeå choáng
laïi nhaø Maïc ⇒ Chieán tranh Nam – Baéc
trieàu.
+ GV giaûi thích theâm nhaø Maïc
khoâng ñöôïc nhaân daân uûng hoä, vì
vaäy bò laät ñoå, phaûi chaïy leân Cao
Baèng. Ñaát nöôùc thoáng nhaát. Khoâng
laâu sau ôû Nam trieàu, quyeàn haønh
naèm trong tay hoï Trònh (Trònh Kieåm)
ñaõ hình thaønh moät theá löïc caùt cöù
ôû maïn Nam – theá löïc hoï Nguyeãn.
Moät cuoäc chieán tranh phong kieán
môùi laïi buøng noå: Chieán tranh Trònh –
Nguyeãn.
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc nguyeân nhaân daãn ñeán
chieán tranh Trònh – Nguyeãn vaø haäu
quaû cuûa noù.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
- GV boå sung, keát luaän veà nguyeân
nhaân daãn ñeán chieán tranh Trònh -
Nguyeãn.
+ Trong löïc löôïng phuø Leâ: Ñöùng
ñaàu laø Nguyeãn Kim. Nhöng töø khi
Nguyeãn Kim cheát, con reã laø Trònh
Kieåm (ñöôïc phong Thaùi sö naém binh
quyeàn) ñaõ tieáp tuïc söï nghieäp “Phuø
II. Ñaát nöôùc bò chia caét
* Chieán tranh Nam – Baéc
trieàu.
- Cöïu thaàn nhaø Leâ, ñöùng
ñaàu laø Nguyeãn Kim ñaõ quy tuï
löïc löôïng choáng Maïc “phuø Leâ
dieät Maïc” Thaønh laäp chính
quyeàn ôû Thanh Hoaù goïi laø
Nam trieàu, ñoái ñaàu vôùi nhaø
Maïc ôû Thaêng Long – Baéc
Trieàu.
- 1545 – 1592 chieán tranh Nam –
Baéc trieàu buøng noå ⇒ nhaø
maïc bò laät ñoå, ñaát nöôùc
thoáng nhaát.
* Chieán tranh Trònh –
Nguyeãn:
Trang 132
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Leâ dieät Maïc”. Ñeå thao tuùng quyeàn
löïc vaøo tay hoï Trònh, Trònh Kieåm tìm
caùch loaïi tröø phe caùnh hoï Nguyeãn
(hoï Nguyeãn Kim), gieát Nguyeãn Uoâng
(con caû Nguyeãn Kim), tröôùc tình theá
ñoù, ngöôøi con thöù cuûa Nguyeãn Kim
laø Nguyeãn Hoaøng ñaõ nhôø chò gaùi
xin anh reã (Trònh Kieãm) cho vaøo traán
thuû ñaát Thuaän Hoaù. Töø ñoù cô
nghieäp hoï Nguyeãn ôû maïn Nam daàn
ñöôïc xaây döïng, trôû thaønh theá löïc
caùt cöù ôû Ñaøng Trong, taùch khoûi söï
leä thuoäc hoï Trònh ôû ñaøng Ngoaøi.
- GV choát yù: Nhö vaäy 2 maïn Nam –
Baéc cuûa Ñaïi Vieät coù 2 theá löïc phong
kieán caùt cöù.
GV söû duïng baûn ñoà ñeå chæ cho HS
quan saùt.
+ ÔÛ Thanh Hoaù, Nam trieàu
vaãn toàn taïi nhöng quyeàn löïc
naèm trong tay hoï Trònh.
+ ÔÛ maïn Nam: Hoï Nguyeãn
caùt cöù xaây döïng chính quyeàn
rieâng.
+ 1627 hoï Trònh ñem quaân
ñaùnh hoï Nguyeãn, chieán tranh
Trònh – Nguyeãn buøng noå.
+ Keát quaû: 1672 hai beân
giaûng hoaø laáy soâng Gianh
laøm giôùi tuyeán ⇒ ñaát nöôùc
bò chia caét.
Hoaït ñoäng 4:
- GV truyeàn ñaït söï kieän Nam trieàu
chuyeån veà Thaêng Long, trieàu Leâ
ñöôïc taùi thieát hoaøn chænh vôùi danh
nghóa töï trò toaøn boä ñaát nöôùc. Song
döïa vaøo coâng lao ñaùnh ñoå nhaø Maïc,
chuùa Trònh ngaøy caøng laán quyeàn
vua Leâ.
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc toå chöùc chính quyeàn Trung
öông vaø ñòa phöông cuûa Nhaø nöôùc
Leâ – Trònh ôû Ñaøng Ngoaøi.
- HS theo doõi SGK, traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän veà toå
chöùc chính quyeàn Leâ – Trònh ôû Ñaøng
Ngoaøi.
- GV coù theå minh hoaï baèng sô ñoà
ñôn giaûn. Qua ñoù coù theå thaáy
quyeàn löïc cuûa chuùa Trònh khoâng
keùm gì moät oâng Vua thöïc söï.
- GV giaûi thích taïi sao chuùa Trònh
khoâng laät ñoå vua Leâ: Chuùa Trònh
ñaõ nghó ñeán vieäc laät ñoå vua Leâ,
ñem yù ñònh ñoù hoûi Traïng Nguyeân
Nguyeãn Bænh Khieâm (moät ngöôøi
gioûi soá thuaät). Nguyeãn Bænh Khieâm
traû lôøi chuùa Trònh: Thoùc cuõ vaãn
toát cöù mang gieo. Töø ñoù, chuùa Trònh
hieåu nhaø Leâ vaãn coøn coù aûnh
höôûng trong nhaân daân vaø taàng lôùp
III. Nhaø nöôùc phong kieán
Ñaøng ngoaøi.
- Cuoái XVI Nam trieàu chuyeån
veà Thaêng Long.
- Chính quyeàn trung öông goàm:
- Chính quyeàn ñòa phöông: Chia
thaønh caùc traán, phuû, huyeän,
chaâu, xaõ nhö cuõ.
- Cheá ñoä tuyeån duïng quan laïi
nhö thôøi Leâ.
- Luaät phaùp: Tieáp tuïc duøng
Trang 133
Trieàu ñình
Leâ (buø
nhìn)
Phuû chuùa
Trònh (naém
quyeàn)
Quan
vaên
Quan
voõ
6
phieâ
n
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
só phu, vì vaäy thoâi yù ñònh laät ñoå vua
Leâ.
- GV keát luaän: veà chính quyeàn ñòa
phöông, luaät phaùp, quaân ñoäi, ñoái
ngoaïi, cheá ñoä thi cöû.
+ HS nghe, ghi cheùp.
- GV: Em coù nhaän xeùt gì veà boä
maùy Nhaø nöôùc thôøi Leâ – Trònh?
- HS döïa vaøo phaàn vöøa hoïc ñeå
traû lôøi
- GV keát luaän: veà cô baûn boä maùy
Nhaø nöôùc ñöôïc toå chöùc nhö thôøi Leâ
sô. Nhöng chæ khaùc laø trieàu ñình nhaø
Leâ khoâng coøn naém thöïc quyeàn, maø
quyeàn löïc naèm trong tay chuùa Trònh.
HS nghe, ghi nhôù.
quoác trieàu hình luaät (coù boå
sung).
- Quaân ñoäi goàm:
+ Quaân thöôøng tröïc (Tam
phuû), tuyeån chuû yeáu ôû Thanh
Hoaù.
+ Ngoaïi binh: Tuyeån töø 4 traán
quanh kinh thaønh.
+ Ñoái ngoaïi: hoaø hieáu vôùi
nhaø Thanh ôû Trung Quoác.
Hoaït ñoäng 5:
- GV: Giaûng giaûi veà quaù trình môû
roäng laõnh thoå Ñaøng Trong cuûa caùc
chuùa Nguyeãn vaø nguyeân nhaân taïi
sao caùc chuùa Nguyeãn chuù troïng môû
roäng laõnh thoå (ñeå coù 1 vuøng ñaát
roäng ñoái phoù vôùi Ñaøng Ngoaøi).
- HS nghe, ghi cheùp.
- GV tieáp tuïc giaûng giaûi keát hôïp
vôùi veõ sô ñoà chính quyeàn Ñaøng
Trong
- GV: Em coù nhaän xeùt gì veà chính
quyeàn Ñaøng Trong, ñieåm khaùc bieät
vôùi Nhaø nöôùc Leâ – Trònh ôû Ñaøng
Ngoaøi?
- HS so saùnh, suy nghó, traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän: ÔÛ Ñaøng
Trong chæ coù chính quyeàn ñòa phöông
IV. Chính quyeàn ôû Ñaøng
Trong.
- Theá kyû XVII laõnh thoå Ñaøng
trong ñöôïc môû roäng töø Nam
Quaûng Bình ñeán Nam Boä ngaøy
nay.
- Ñòa phöông: Chia laøm 12 dinh,
nôi ñoùng phuû chuùa (Phuù
Xuaân) laø dinh chính, do chuùa
Nguyeãn tröïc tieáp cai quaûn.
- Döôùi dinh laø: phuû, huyeän,
thuoäc, aáp.
Trang 134
Chuùa
12 dinh
Phuû
Huyeä
n
Thuo
äc
AÁp
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
do chuùa Nguyeãn cai quaûn. Chính
quyeàn trung öông chöa xaây döïng.
Ñieàu ñoù lyù giaûi taïi sao ôû Ñaøng
Ngoaøi ñöôïc goïi laø “Nhaø nöôùc phong
kieán Ñaøng Ngoaøi”, coøn ôû Ñaøng
Trong ñöôïc goïi laø “Chính quyeàn Ñaøng
Trong”. Nöôùc Ñaïi Vieät bò chia caét
laøm 2 ñaøng chöù khoâng phaûi bò taùch
laøm 2 nöôùc (lieân heä vôùi giai ñoaïn
1954 – 1975).
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV tieáp tuïc giaûng tieáp veà quaân
ñoäi, caùch tuyeån choïn quan laïi vaø söï
kieän 1744 Nguyeãn Phuùc Khoaùt xöng
vöông xaây döïng trieàu ñình Trung Öông
vaø heä quaû cuûa vieäc laøm naøy
(nöôùc ñaïi Vieät ñöùng tröôùc nguy cô bò
chia laøm 2 nöôùc).
- Quaân ñoäi laø quaân thöôøng
tröïc, tuyeån theo nghóa vuï, trang
bò vuõ khí ñaày ñuû.
- Tuyeån choïn quan laïi baèng
nhieàu caùch: Theo doøng doõi,
ñeà cöû, hoïc haønh.
- 1744 chuùa Nguyeãn Phuùc
Khoaùt xöng vöông, thaønh laäp
chính quyeàn trung öông, song
ñeán cuoái XVIII vaãn chöa hoaøn
chænh.
4. Cuûng coá
- Nguyeân nhaân cuûa chieán tranh Nam – Baéc trieàu, Trònh –
Nguyeãn.
- So saùnh chính quyeàn Ñaøng Trong, Ñaøng Ngoaøi.
5. Daën doø
HS veõ sô ñoà ñôn giaûn boä maùy chính quyeàn Ñaøng Trong,
Ñaøng Ngoaøi roài so saùnh. Hoïc baøi, ñoïc tröôùc baøi 22.
Trang 135
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 22 Baøi 22
TÌNH HÌNH KINH TEÁ ÔÛ CAÙC THEÁ TÌNH HÌNH KINH TEÁ ÔÛ CAÙC THEÁ
KYÛ XVI – XVIII KYÛ XVI – XVIII
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong yeâu caàu HS naém ñöôïc.
1. Kieán thöùc
- Ñaát nöôùc coù nhieàu bieán ñoäng, song tình hình kinh teá
coù nhieàu bieåu hieän phaùt trieån.
- Laõnh thoå ñaøng trong môû roäng, taïo neân moät vöïa thoùc
lôùn, goùp phaàn quan troïng oån ñònh tình hình xaõ hoäi.
- Kinh teá haøng hoaù do nhieàu nguyeân nhaân chuû yeáu laø
nguyeân nhaân khaùch quan phaùt trieån maïnh meõ, taïo ñieàu
kieän cho söï hình thaønh vaø phoàn vinh cuûa moät soá ñoâ thò.
- Töø nöûa sau theá kyû XVIII kinh teá caû 2 Ñaøng ñeàu suy
thoaùi. Song söï phaùt trieån cuûa kinh teá haøng hoaù ôû caùc theá
kyû tröôùc ñaõ aûnh höôûng quan troïng ñeán xaõ hoäi.
2. Tö töôûng
- Giaùo duïc yù thöùc veà tính 2 maët cuûa kinh teá thò
tröôøng, töø ñoù bieát ñònh höôùng veà caùc taùc ñoäng tích cöïc.
- Boài döôõng nhöõng nhaän thöùc veà haïn cheá cuûa tö
töôûng phong kieán.
3. Kyõ naêng
- Reøn kyõ naêng phaân tích, lieân heä thöïc teá.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh, baûn ñoà Vieät Nam coù ghi ñòa danh vaø vò trí
caùc ñoâ thò.
- Moät soá nhaän xeùt cuûa thöông nhaân nöôùc ngoaøi veà
kinh teá Vieät Nam hay veà caùc ñoâ thò Vieät Nam.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
- Veõ sô ñoà Nhaø nöôùc Ñaøng Trong vaø Ñaøng Ngoaøi, so
saùnh.
2. Môû baøi
Töø theá kyû XVI ñaát nöôùc coù nhieàu bieán ñoäng lôùn song
do nhieàu nguyeân nhaân khaùc nhau neân veà kinh teá Ñaïi Vieät
vaãn tieáp tuïc phaùt trieån vôùi nhöõng bieåu hieän coù yù nghóa
xaõ hoäi quan troïng. Ñeå thaáy ñöôïc ôû caùc theá kyû XVI – XVIII
kinh teá Ñaïi Vieät phaùt trieån nhö theá naøo? Nguyeân nhaân daãn
ñeán söï phaùt trieån ñoù, chuùng ta cuøng hoïc baøi 22.
Trang 136
Taàn : 23
Tieát 28
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – Caù nhaân
- GV: tröôùc heát GV giuùp HS naém
ñöôïc tình hình noâng nghieäp töø cuoái
XVI ñeán nöûûa ñaàu XVIII: Do ruoäng
ñaát caøng taäp trung trong tay ñòa chuû,
quan laïi. Nhaø nöôùc khoâng quan taâm
ñeán saûn xuaát nhö tröôùc, caùc theá
löïc phong kieán noåi leân tranh giaønh
quyeàn löïc, noäi chieán phong kieán lieân
mieân ñaõ laøm cho noâng nghieäp keùm
phaùt trieån, maát muøa ñoùi keùm
thöôøng xuyeân.
- GV trình baøy tieáp: Töø nöûa sau
theá kyû XVII khi tình hình chính trò oån
ñònh, noâng nghieäp 2 Ñaøng phaùt
trieån.
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå thaáy
ñöôïc söï phaùt trieån cuûa noâng nghieäp
2 Ñaøng song song nhaát laø ôû Ñaøng
trong.
- HS theo doõi SGK.
- GV choát yù veà bieåu hieän cuûa söï
phaùt trieån noâng nghieäp.
GV nhaán maïnh söï phaùt trieån noâng
nghieäp ôû Ñaøng Trong. Do laõnh thoå
ngaøy caøng môû roäng vaøo Nam, daân
cö ít, ñieàu kieän saûn xuaát thuaän lôïi
neân noâng nghieäp ñaøng trong ñaõ
vöôït qua yeâu caàu töï caáp, töï tuùc trôû
thaønh moät vöïa thoùc lôùn phuïc vuï thò
tröôøng Ñaøng Trong, giaûi quyeát maâu
thuaãn xaõ hoäi.
Coøn ôû Ñaøng Ngoaøi: Laø vuøng ñaát
laâu ñôøi, ñaõ ñöôïc khai phaù trieät ñeå.
Vì vaäy noâng nghieäp ít coù khaû naêng
môû roäng, phaùt trieån.
- HS nghe, ghi nhôù.
I. Tình hình noâng nghieäp ôû
caùc theá kyû XVI –
XVIII
- Töø cuoái theá kyû XV ñeán nöûa
ñaàu theá kyû XVII. Do Nhaø
nöôùc khoâng quan taâm ñeán
saûn xuaát, noäi chieán giöõa
caùc theá löïc phong kieán →
noâng nghieäp sa suùt muøa ñoùi
keùm lieân mieân.
- Töø nöûa sau theá kyû XVII, tình
hình chính trò oån ñònh, noâng
nghieäp 2 Ñaøng phaùt trieån.
+ Ruoäng ñaát ôû caû 2 Ñaøng
môû roäng nhaát laø Ñaøng Trong.
+ Thuyû lôïi ñöôïc cuûng coá.
+ Gioáng caây troàng ngaøy
caøng phong phuù.
+ Kinh nghieäm saûn xuaát ñöôïc
ñuùc keát.
- ÔÛ caû 2 Ñaøng cheá ñoä tö
höõu ruoäng ñaát phaùt trieån.
Ruoäng ñaát ngaøy caøng taäp
trung trong tay ñòa chuû.
Hoaït ñoäng 2:
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc:
+ Söï phaùt trieån cuûa ngheà truyeàn
thoáng.
+ Söï xuaát hieän nhöõng ngheà môùi.
+ Neùt môùi trong kinh doanh, saûn
xuaát thuû coâng nghieäp.
II. Söï phaùt trieån cuûa thuû
coâng nghieäp
Trang 137
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- HS theo doõi SGK, traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän
veà söï phaùt trieån cuûa thuû coâng
nghieäp.
- GV: Minh hoaï cho söï phaùt trieån
cuûa ngheà deät baèng lôøi nhaän xeùt
cuûa thöông nhaân nöôùc ngoaøi. Moät
thöông nhaân hoûi ngöôøi deät “Tô luïa
ñöôïc saûn xuaát vôùi moät soá löôïng
lôùn, bao goàm ñuû loaïi nhö luïa traéng,
luïa maøu, the, lónh, nhieãu, ñoaïn ... kyõ
thuaät deät khoâng keøm meàm maïi,
vöøa ñeïp, vöøa toát… chò coù laøm ñöôïc
khoâng? Ngöôøi thôï traû lôøi: Laøm
ñöôïc!" Minh hoaï cho söï phaùt trieån
ngheà goám baèng moät soá tranh aûnh
söu taàm (tranh trong SGK).
- GV tieáp tuïc truyeàn ñaït veà söï
xuaát hieän nhöõng ngheà môùi vaø neùt
môùi trong kinh doanh.
- GV coù theå minh hoaï baèng moät
soá caâu ca dao veà caùc ngaønh ngheà
thuû coâng truyeàn thoáng. Keå teân
moät soá laøng ngheà thuû coâng truyeàn
thoáng, keát hôïp lieân heä thöïc tieãn veà
söï toàn taïi cuûa caùc laøng ngheà ngaøy
nay. Giaù trò cuûa ngheà thuû coâng,
cuûa saûn phaåm thuû coâng trong thôøi
hieän ñaïi.
- HS nghe, ghi nhôù:
- GV: Em coù nhaän xeùt gì veà söï
phaùt trieån cuûa thuû coâng nghieäp
ñöông thôøi? So saùnh vôùi giai ñoaïn
tröôùc.
- HS so saùnh, suy nghó, traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, keát luaän: Thuû
coâng nghieäp theá kyû XVI – XVIII phaùt
trieån maïnh meõ, ngaønh ngheà phong
phuù, chaát löôïng saûn phaåm toát, ñaùp
öùng nhu caàu trao ñoåi trong nöôùc vaø
nöôùc ngoaøi. Thuùc ñaåy kinh teá haøng
hoaù ñöông thôøi phaùt trieån.
- HS nghe, ghi nhôù.
- Ngheà thuû coâng truyeàn
thoáng tieáp tuïc phaùt trieån ñaït
trình ñoä cao (deät, goám).
- Moät soá ngheà môùi xuaát
hieän nhö: Khaéc in baûn goã,
laøm ñöôøng traéng, laøm ñoàng
hoà, laøm tranh sôn maøi.
- Khai moû – moät ngaønh quan
troïng raát phaùt trieån ôû caû
Ñaøng Trong vaø Ñaøng Ngoaøi.
- Caùc laøng ngheà thuû coâng
xuaát hieän ngaøy caøng nhieàu.
- ÔÛ caùc ñoâ thò thôï thuû coâng
ñaõ laäp phöôøng hoäi vöøa saûn
xuaát vöøa baùn haøng (neùt
môùi trong kinh doanh).
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp, caù nhaân
- GV trình baøy nhöõng bieåu hieän
phaùt trieån cuûa noäi thöông ñöông
III. Söï phaùt trieån cuûa
thöông nghieäp
* Noäi thöông: ÔÛ caùc theá kyû
Trang 138
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
thôøi.
HS traû lôøi
GV keát luaän:
Buoân baùn lôùn xuaát hieän ⇒ xuaát
hieän laøng buoân.
Chöùng toû buoân baùn khoâng ñôn
thuaàn laø trao ñoåi haøng hoaù thoaû
maõn nhu caàu tieâu duøng maø ñaõ
phaùt trieån thaønh moät ngheà phoå
bieán Lieân heä thöïc tieãn:
Ñình Baûng baùn aám, baùn khay
Phuø Löu hoïp chôï moãi ngaøy moät
ñoâng
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV tieáp tuïc trình baøy nguyeân
nhaân thuùc ñaåy noäi thöông phaùt
trieån. Ñöôøng saù ñöôïc môû roäng…
Ñôøi soáng nhaân daân ñöôïc naâng cao,
söùc mua taêng…
XVI – XVIII buoân baùn trong
nöôùc ngaøy caøng phaùt trieån.
- Chôï laøng, chôï huyeän … moïc
leân khaép nôi vaø ngaøy caøng
ñoâng ñuùc.
- ÔÛ nhieàu nôi xuaát hieän laøng
buoân.
- Buoân baùn lôùn (buoân
chuyeán, buoân thuyeàn) xuaát
hieän.
- Buoân baùn giöõa caùc vuøng
mieàn phaùt trieån.
Trang 139
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp, caù nhaân
- GV truyeàn ñaït ñeå HS naém ñöôïc
trong theá kyû XVI – XVIII ngoaïi thöông
phaùt trieån raát maïnh.
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc bieåu hieän phaùt trieån cuûa
ngoaïi thöông.
- HS theo doõi SGK traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän veà nhöõng
bieåu hieän phaùt trieån cuûa ngoaïi
thöông.
- GV minh hoaï baèng moät soá böùc
tranh, aûnh trong SGK vaø nhöõng tranh
aûnh töï söu taàm. Lôøi nhaän xeùt cuûa
thöông nhaân nöôùc ngoaøi trong saùch
höôùng daãn GV. Keå veà söï thaønh laäp
caùc hoäi quaùn cuûa ngöôøi Taøu, ngöôøi
Nhaät ôû Hoäi An, Phoá ngöôøi Taøu ôû
Phoá Hieán (Höng Yeân).
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV phaùt vaán: Nhöõng yeáu toá
beân trong vaø beân ngoaøi naøo thuùc
ñaåy söï phaùt trieån cuûa ngoaïi thöông?
Söï phaùt trieån cuûa ngoaïi thöông coù
taùc duïng gì vôùi söï phaùt trieån cuûa
kinh teá nöôùc ta?
- HS suy nghó, traû lôøi.
- GV keát luaän nguyeân nhaân daãn
ñeán söï phaùt trieån ngoaïi thöông, keát
hôïp lieân heä thöïc tieãn hieän nay.
Söï phaùt trieån cuûa ngoaïi thöông taïo
ñieàu kieän cho ñaát nöôùc tieáp caän
vôùi neàn kinh teá theá giôùi vôùi phöông
thöùc saûn xuaát môùi.
- GV giaûng tieáp: Söï phaùt trieån cuûa
ngoaïi thöông raàm roä trong moät thôøi
gian. Giöõa theá kyû XVIII suy yeáu daàn
do cheá ñoä thueá khoaù phieàn phöùc,
lieân heä thöïc teá.
* Ngoaïi thöông:
- Theá kyû XVI – XVIII ngoaïi
thöông phaùt trieån raát maïnh
+ Thuyeàn buoân caùc nöôùc (keå
caû caùc nöôùc chaâu AÂu: Boà
Ñaøo Nha, Haø Lan, Phaùp, Anh)
ñeán Vieät Nam buoân baùn
ngaøy caøng taáp naäp.
- Hoï baùn vuõ khí, thuoác suùng,
len daï, baïc, ñoàng.
- Mua: Tô luïa, ñöôøng, goám,
noâng laâm saûn.
+ Thöông nhaân nhieàu nöôùc ñaõ
hoäi laäp phoá xaù, cöûa haøng
buoân baùn laâu daøi.
- Nguyeân nhaân phaùt trieån:
+ Do chính saùch môû cöûa cuûa
chính quyeàn Trònh, Nguyeãn.
+ Do phaùt kieán ñòa lyù taïo
ñieàu kieän giao löu Ñoâng – Taây
thuaän lôïi.
- Giöõa theá kyû XVIII ngoaïi
thöông suy yeáu daàn do cheá
ñoä thueá khoaù cuûa Nhaø nöôùc
ngaøy caøng phöùc taïp.
- GV giaûng giaûi veà söï höng khôûi
cuûa caùc ñoâ thò XVI – XVIII.
- GV minh hoaï baèng lôøi caùc thöông
nhaân nöôùc ngoaøi trong SGK veà söï
IV. Söï höng khôûi cuûa caùc
ñoâ thò
- Theá kyû XVI – XVIII nhieàu ñoâ
thò môùi hình thaønh phaùt trieån
Trang 140
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
höng thònh cuûa Thaêng Long vaø caùc
ñoâ thò khaùc.
- GV: Nguyeân nhaân daãn ñeán söï
höng khôûi cuûa ñoâ thò?
- HS suy nghó traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän: Ñoâ thò
höng khôûi laø do: Thuû coâng nghieäp
vaø thöông nghieäp phaùt trieån, nhaát
laø ngoaïi thöông.
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV giaûng tieáp veà söï suy taøn cuûa
ñoâ thò nguyeân nhaân daãn ñeán ñoâ
thò suy taøn.
höng thònh.
- Thaêng Long – keõ chôï vôùi 36
phoá phöôøng trôû thaønh ñoâ thò
lôùn cuûa caû nöôùc.
- Nhöõng ñoâ thò môùi nhö: Phoá
Hieán (Höng Yeân), Hoäi An
(Quaûng Nam), Thanh Haø (Phuù
Xuaân – Hueá) trôû thaønh nhöõng
nôi buoân baùn saàm uaát.
- Ñaàu theá kyû XIX do chính
saùch haïn cheá ngoaïi thöông,
haïn cheá giao löu giöõa caùc
vuøng cuûa chính quyeàn phong
kieán. Ñoâ thò suy taøn daàn.
4. Cuûng coá
- Theá kyû XVI – XVIII kinh teá nöôùc ta phaùt trieån môùi,
phoàn thònh.
- Thuû coâng nghieäp ngaøy caøng taêng tieán nhöng khoâng
theå chuyeån hoaù sang phöông thöùc saûn xuaát tö baûn chuû
nghóa.
- Söï phaùt trieån cuûa ngoaïi thöông vaø ñoâ thò ñöa ñaát
nöôùc tieáp caän vôùi neàn kinh teá theá giôùi.
- Song do chính saùch cuûa Nhaø nöôùc neân cuoái theá kyû
XVIII, Vieät Nam vaãn laø moät nöôùc noâng nghieäp laïc haäu.
5. Daën doø
HS hoïc baøi, traû lôøi caâu hoûi SGK.
Trang 141
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 23 Baøi 23
PHONG TRAØO TAÂY SÔN VAØ SÖÏ NGHIEÄP THOÁNG PHONG TRAØO TAÂY SÔN VAØ SÖÏ NGHIEÄP THOÁNG
NHAÁT NHAÁT
ÑAÁTNÖÔÙC BAÛO VEÄ TOÅ QUOÁC CUOÁI THEÁ ÑAÁTNÖÔÙC BAÛO VEÄ TOÅ QUOÁC CUOÁI THEÁ
KYÛ XVIII KYÛ XVIII
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong yeâu caàu HS naém ñöôïc.
1. Kieán thöùc
- Theá kyû XVI – XVIII ñaát nöôùc bò chia laøm 2 mieàn coù
chính quyeàn rieâng bieät maø haàu nhö caùc taäp ñoaøn phong
kieán thoáng trò khoâng coøn khaû naêng thoáng nhaát laïi.
- Tröôùc tình traïng khuûng hoaûng cuûa cheá ñoä phong kieán
ôû caû 2 mieàn, nguy cô chia caét caøng gia taêng, phong traøo Taây
Sôn, trong quaù trình ñaùnh ñoå caùc taäp ñoaøn phong kieán ñang
thoáng trò, ñaõ xoaù boû tình traïng chia caét, böôùc ñaàu laïi ñaát
nöôùc.
- Trong quaù trình ñaáu tranh cuûa mình, phong traøo noâng
daân coøn hoaøn thaønh thaéng lôïi 2 cuoäc khaùng chieán (choáng
Xieâm vaø choáng Thanh) baûo veä neàn ñoäc laäp daân toäc, goùp
theâm nhöõng chieán coâng huy hoaøng vaøo söï nghieäp giöõ nöôùc
anh huøng cuûa daân toäc.
2. Tö töôûng
- Giaùo duïc loøng yeâu nöôùc ñaáu tranh cho söï nghieäp baûo
veä toaøn veïn ñaát nöôùc.
- Töï haøo veà tinh thaàn ñaáu tranh cuûa ngöôøi noâng daân
Vieät Nam.
3. Kyõ naêng
- Boài döôõng kyõ naêng söû duïng baûn ñoà lòch söû.
- Boài döôõng khaû naêng phaân tích, nhaän ñònh söï kieän
lòch söû.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà Vieät Nam coù nhöõng ñòa danh caàn thieát.
- Löôïc ñoà caùc traän ñaùnh mang tính quyeát chieán.
Trang 142
Tuaàn:
24
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
- Moät soá caâu noùi cuûa vua Quang Trung, thô ca cuûa ngöôøi
ñöông thôøi noùi veà Quang Trung.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi C : Theá kyû Xvi – XVIII kinh teá nöôùc ta coù böôùc
phaùt trieån môùi, phoàn thònh nhö theá naøo?
Caâu hoûi C : Taïi sao thuû coâng nghieäp ngaøy caøng taêng
tieán nhöng khoâng theå chuyeån hoaù sang phöông thöùc saûn
xuaát tö baûn chuû nghóa?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Qua baøi 22 chuùng ta ñaõ thaáy vaøo cuoái theá kyû XVIII
cheá ñoä phong kieán Ñaøng Ngoaøi, Ñaøng Trong ñeàu böôùc vaøo
giai ñoaïn khuûng hoaûng suy taøn. Moät phong traøo noâng daân
buøng leân raàm roä, môû ñaàu töø aáp Taây Sôn (Bình Ñònh) vaø
trong quaù trình ñaáu tranh kieân cöôøng cuûa mình ñaõ laøm neân 2
söï nghieäp lôùn: thoáng nhaát ñaát nöôùc vaø ñaùnh baïi giaëc
ngoaïi xaâm, baûo veä ñoäc laäp daân toäc.
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – Caù nhaân
- GV: Giôùi thieäu sô löôïc veà tình
traïng khuûng hoaûng cuûa cheá ñoä
phong kieán ôû ñaøng Ngoaøi; giöõa theá
kyû XVIII cheá ñoä phong kieán Ñaøng
Ngoaøi laøm vaøo cuoäc khuûng hoaûng
traàm troïng: Ruoäng ñaát bò ñòa chuû
chieám ñoaït, thueá khoaù naëng neà,
quan laïi tham nhuõng, ñôøi soáng nhaân
daân sa suùt nghieâm troïng, phong traøo
ñaáu tranh cuûa noâng daân buøng leân
raàm roä, tieâu bieåu coù cuoäc khôûi
nghóa cuûa Nguyeãn Danh Phöông,
Nguyeãn Höõu Caàu, Hoaøng Coâng
Chaát, Leâ duy Nhaät (HS ñöôïc hoïc ôû
caáp 2).
- GV tieáp tuïc giôùi thieäu veà tình
traïng cuûa cheá ñoä phong kieán Ñaøng
Trong: Trong khi cheá ñoä phong kieán
ñaøng Ngoaøi khuûng hoaûng thì ôû
Ñaøng Trong, naêm 1744 Chuùa Nguyeãn
Phuùc Khoaùt ñaõ laøm gì? Söï kieän naøy
noùi leân ñieàu gì?
- HS nhôù laïi kieán thöùc baøi tröôùc
ñeå traû lôøi.
- GV giaûng tieáp : 1744 chuùa
Nguyeãn xöng vöông, baét tay xaây döïng
I. Phong traøo Taây Sôn vaø
söï nghieäp thoáng
nhaát ñaát nöôùc
(cuoái theá kæ XVIII)
- Giöõa theá kæ XVIII cheá ñoä
phong kieán ôû caû Ñaøng Trong,
Ñaøng Ngoaøi khuûng hoaûng
saâu saéc → phong traøo noâng
daân buøng noå.
Trang 143
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
chính quyeàn Trung öông, nöôùc ta ñöùng
tröôùc nguy cô bò chia laøm 2 nöôùc.
Chính quyeàn Ñaøng Trong töø ñoù cuõng
laâm vaøo khuûng hoaûng suy yeáu, ñôøi
soáng nhaân daân cöïc khoå. Theo moät
giaùo só phöông Taây luùc baáy giôø
"gaïo ñaét nhö vaøng, tình traïng ñoùi
khoå baøy ra laém caûnh thöông taâm
khoù taû, caùc xaùc cheát choàng chaát
leân nhau". Phong traøo noâng daân
buøng noå ôû Ñaøng Trong.
- GV keát luaän:
+ HS nghe, ghi cheùp.
+ GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc dieãn bieán chính cuûa
phong traøo noâng daân Taây Sôn vaø vai
troø cuûa khôûi nghóa Taây Sôn.
+ HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
+ GV boå sung, keát luaän veà nhöõng
neùt chính cuûa phong traøo Taây Sôn.
- GV coù theå ñaøm thoaïi vôùi HS veà
3 anh em Nguyeãn Nhaïc, Nguyeãn Hueä,
Nguyeãn Löõ: goác hoï Hoà, lôùn leân
gaëp luùc Quoác phoù Tröông Thuùc Loan
chuyeân quyeàn; nhaân daân laàm than
cöïc khoå. Ba anh em ñaõ leân vuøng
Taây Sôn xaây döïng caên cöù khôûi
nghóa. Naêm 1771 caû 3 anh em ñoåi
sang hoï Nguyeãn, döïng côø choáng
Tröông Thuùc Loan, taïi Taây Sôn – Bình
Ñònh. Khôûi nghóa phaùt trieån daàn
thaønh phong traøo noâng daân roäng
lôùn, ñaûm nhaän söù meänh tieâu dieät
caùc taäp ñoaøn phong kieán thoáng
nhaát ñaát nöôùc.
- HS nghe, ghi cheùp.
- GV daãn daét: Ngoaøi söï nghieäp
thoáng nhaát ñaát nöôùc phong traøo
Taây Sôn coøn ñaûm ñöông nhieäm vuï
khaùng chieán choáng ngoaïi bang baûo
veä Toå quoác.
- 1771 khôûi nghóa noâng daân
buøng leân ôû Taây Sôn (Bình
Ñònh).
+ Töø moät cuoäc khôûi nghóa
nhanh choùng phaùt trieån thaønh
phong traøo laät ñoå chuùa
Nguyeãn ôû Ñaøng Trong.
- 1786 – 1788 nghóa quaân tieán
ra Baéc laät ñoä taäp ñoaøn Leâ –
Trònh, thoáng nhaát ñaát nöôùc.
Hoaït ñoäng 2: caû lôùp, caù nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc nguyeân nhaân, dieãn bieán,
keát quaû cuûa cuoäc khaùng chieán
choáng quaân Xieâm 1785.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
- GV boå sung, keát hôïp vôùi söû duïng
löôïc ñoà chieán thaéng Raïch Gaàm,
II. Caùc cuoäc khaùng chieán
ôû cuoái theá kæ XVIII
1. Khaùng chieán choáng
quaân Xieâm 1785
Trang 144
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Xoaøi Muùt ñeå trình baøy veà cuoäc
khaùng chieán choáng quaân Xieâm, sau
ñoù GV choát yù:
+ Nghóa quaân Taây Sôn ñaõ baét
gieát 2 chuùa laø Nguyeãn Phuùc Döông
vaø Nguyeãn Phuùc Thuaàn. Coøn laïi
moät ngöôøi chaùu cuûa chuùa Nguyeãn
laø Nguyeãn Aùnh chaïy thoaùt. Trong hai
naêm 1782 – naêm 1783 Nguyeãn Hueä
ñaõ hai laàn ñem quaân ñaùnh Nguyeãn
Aùnh ôû Gia Ñònh. Cuøng ñöôøng
Nguyeãn Aùnh ñaõ boû chaïy sang Xieâm
caàu cöùu. Vua Xieâm sai töôùng ñem 5
vaïn quaân thuyû boä tieán sang nöôùc ta
cuoái naêm 1784 chieám gaàn nöûa ñaát
Nma Boä, ra söùc cöôùp phaù chuaån bò
taán coâng quaân Taây Sôn.
+ Tröôùc giaëc ngoaïi xaâm, vua Taây
Sôn laø Thaùi Ñöùc (Nguyeãn Nhaïc) ñaõ
sai em laø Nguyeãn Hueä ñem binh
thuyeàn vaøo Nam choáng giaëc.
- GV coù theå yeâu caàu HS töôøng
thuaät veà chieán thaéng Raïch Gaàm –
Xoaøi Muùt hoaëc noùi leân nhöõng hieåu
bieát cuûa mình veà chieán thaéng naøy.
- HS nhôù laïi kieán thöùc ñaõ hoïc traû
lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung: Ñaây laø
moät thaéng lôïi lôùn tieâu dieät gaàn 4
vaïn quaân Xieâm, theå hieän taøi toå
chöùc, caàm quaân cuûa Nguyeãn Hueä.
Chieán thaéng naøy ñaõ khieán “ngöôøi
Xieâm sau traän thua naêm Giaùp Thìn
(1785) ngoaøi mieäng thì noùi khoaùc
nhöng trong buïng thì sôï quaân Taây Sôn
nhö sôï coïp”. Chieán thaéng ñaõ ñaäp tan
möu ñoà xaâm löôïc cuûa quaân Xieâm,
neâu cao yù thöùc daân toäc cuûa phong
traøo Taây Sôn.
- Nguyeãn Aùnh caàu vieän quaân
Xieâm → 5 vaïn quaân Xieâm haàu
vaøo nöôùc ta.
- Naêm 1785 Nguyeãn Hueä ñaõ
toå chöùc traän ñaùnh phuïc kích
Raïch Gaàm – Xoaøi Muùt (treân
soâng Tieàn – tænh Tieàn Giang)
ñaùnh tan quaân Xieâm, Nguyeãn
Aùnh phaûi chaïy sang Xieâm.
Trang 145
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp, caù nhaân
- Gv giaûng baøi: sau khí ñaùnh ,thaéng
quaân Xieâm, 1786 Nguyeãn Hueä keùo
quaân ra Baéc tieâu dieät hoï Trònh. Hoï
Trònh ñoå, oâng toân phuø vua Leâ keát
duyeân vôùi coâng chuùa leâ Ngoïc Haân
(con gaùi Leâ Hieån Toâng). Sau ñoù oâng
veà Nam (Phuù Xuaân).
- ÔÛ ngoaøi Baéc, Nguyeãn Höõu
Chænh giuùp vua Leâ Chieáu Thoáng
phaûn boäi Taây Sôn. Sau khi bò quaân
Taây Sôn ñaùnh vua Leâ Chieâu Thoáng
ñaõ caàu cöùu quaân Thanh. Vua Thanh
ñaõ cho 29 vaïn quaân sang nöôùc ta.
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK:
nguyeân nhaân, dieãn bieán, keát quaû
cuûa cuoäc khaùng chieán choâng quaân
Thanh. Qua ñoù thaáy ñöôïc vai troø cuûa
Nguyeãn Hueä – Quang Trung vaø tinh
thaàn daân toäc cuûa nghóa quaân Taây
Sôn.
- HS theo doõi SGK toùm taét dieãn
bieán cuoäc khaùng chieán choáng Thanh,
phaùt bieåu.
- GV boå sung, keát luaän, giaûng giaûi
theâm: Vieäc laøm cuûa Leâ Chieâu
Thoáng chöùng toû trieàu ñình phong
kieán nhaø Leâ khoâng theå duy trì ñöôïc
nöõa. Maëc duø Nguyeãn Hueä ñaõ raát
coá gaéng phuø Leâ. Tröôùc tình hình ñoù,
Nguyeãn Hueä ñaõ leân ngoâi Hoaøng ñeá
ngaøy 25-11-1788.
- GV ñoïc baøi hieåu duï cuûa vua
Quang Trung trong SGK trang 107 ñeå
giuùp HS thaáy ñöôïc muïc tieâu cuûa
cuoäc tieán quaân ra Baéc laàn naøy vaø
yù nghóa baøi hieåu duï. (Theå hieän tinh
thaàn daân toäc cao caû, yù thöùc quyeát
taâm baûo veä ñoäc laäp).
Baøi hieåu duï ñaõ coå vuõ, taïo khí
theá quyeát taâm chieán ñaáu cuûa
nghóa quaân Taây Sôn sau 5 ngaøy haønh
quaân thaàn toác, ngaøy 5 Teát nghóa
quaân thaéng lôïi ôû Ngoïc Hoài – Ñoáng
Ña.
O Khaùng chieán choáng
quaân Thanh (1789)
- Vua Leâ Chieâu Thoáng caàu
vieän quaân Thanh keùo sang
nöôùc ta.
- Naêm 1788 Nguyeãn Hueä leân
ngoâi Hoaøng Ñeá, laáy nieân
hieäu laø Quang Trung chæ huy
quaân tieán ra Baéc.
- Muøng 5 Teát 1789 nghóa quaân
Taây Sôn giaønh chieán thaéng
vang doäi ôû Ngoïc Hoài – Ñoáng
Ña tieán vaøo Thaêng Long ñaùnh
baïi hoaøn toaøn quaân xaâm
löôïc.
- Phong traøo noâng daân Taây
Sôn ñaõ böôùc ñaàu hoaøn thaønh
söï nghieäp thoáng nhaát ñaát
nöôùc vaø baûo veä Toå quoác.
- GV phaùt vaán: cho bieát coâng lao
cuûa phong traøo noâng daân Taây Sôn
vaø Nguyeãn Hueä
- HS döïa vaøo phaàn kieán thöùc vöøa
Trang 146
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
hoïc ,traû lôøi.
- GV keát luaän.
Gv ñaøm thoaïi vôùi Hs veà vai troø
cuûa Nguyeãn Hueä trong vieäc tieâu
dieät caùc taäp ñoaøn phong kieán phaûn
ñoäng vaø trong cuoäc khaùng chieán
choáng Xieâm vaø choáng quaân Thanh.
Hoaït ñoäng 5: Caû lôùp, caù nhaân
- GV trình baøy veà söï thaønh laäp
Vöông trieàu Taây Sôn 1778 nhöng
khoâng giaûi quyeát ñöôïc caùc yeâu caàu
Lòch söû, phong traøo khôûi nghóa vaãn
tieáp tuïc.
- GV trình baøy tieáp söï kieän Nguyeãn
Hueä leân ngoâi 1788.
- HS nghe, ghi cheùp.
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK caùc
chính saùch cuûa vua Quang Trung.
- HS theo doõi, boå sung, keát luaän
veà nhöõng chính saùch cuûa vua Quang
Trung.
- HS nghe, ghi cheùp.
GV minh hoaï veà chính saùch ñoái
ngoaïi cuûa Quang Trung. Sau khi ñaùnh
tan 29 vaïn quaân Thanh, Quang Trung
cöû Ngoâ Vaên Sôû vaø Phan Huy Ích sang
trung quoác caàu phong, laäp laïi hoaø
bình ñeå xaây döïng ñaát nöôùc. Nhaø
Thanh ñaõ giaûng hoaø, phong vöông vaø
göûi quaø taëng cho Quang Trung.
III. Vöông trieàu Taây Sôn
Naêm 1778 Nguyeãn Nhaïc xöng
Hoaøng ñeá (hieäu Thaùi Ñöùc) →
Vöông trieàu Taây Sôn thaønh
laäp.
- Naêm 1788 Nguyeãn Hueä leân
ngoâi Hoaøng ñeá thoáng trò
vuøng ñaát töø Thuaän Hoaù trôû
ra Baéc.
- Thaønh laäp chính quyeàn caùc
caáp, keâu goïi nhaân daân khoâi
phuïc saûn xuaát.
- Laäp laïi soå hoä khaåu, toå
chöùc laïi giaùo duïc, thi cöû, toå
chöùc quaân ñoäi (dòch chöõ
Haùn, chöõ Noâm ñeå laøm taøi
lieäu daïy hoïc).
- Ñoái ngoaïi hoaø haûo vôùi nhaø
Thanh, quan heä vôùi Laøo vaø
Chaân Laïp raát toát ñeïp.
Hoaït ñoäng 6: Caù nhaân
- GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì
veà nhöõng vieäc laøm cuûa Quang
Trung?
- HS suy nghó traû lôøi.
- GV keát luaän: Nhöõng chính saùch
cuûa Quang trung mang tính chaát tieán
boä, theå hieän yù töôûng môùi cuûa
moät oâng vua muoán thöïc hieän nhöõng
chính saùch tieán boä cuûa oâng chöa coù
aûnh höôûng lôùn treân phaïm vi caû
nöôùc. Naêm 1792 Quang Trung ñoät
ngoät qua ñôøi, söï nghieäp thoáng nhaát
ñaát nöôùc, ñöa ñaát nöôùc thoaùt khoûi
khuûng hoaûng chöa thaønh.
- Naêm 1792 Quang Trung qua
ñôøi.
- Naêm 1802 Nguyeãn Aùnh taán
coâng caùc vöông trieàu Taây Sôn
laàn löôït suïp ñoå.
4. Cuûng coá
Vai troø cuûa Nguyeãn Hueä vaø phong traøo noâng daân Taây
Sôn.
Trang 147
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
5. Daën doø
- HS hoïc baøi, laøm baøi taäp SGK (109).
- Söu taàm tranh aûnh veà nhöõng coâng trình ngheä thuaät
theá kyû XVI – XVIII.
Trang 148
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 24 Baøi 24
TÌNH HÌNH VAÊN HOAÙ ÔÛ CAÙC TÌNH HÌNH VAÊN HOAÙ ÔÛ CAÙC THEÁ KYÛ XVI - THEÁ KYÛ XVI -
XVIII XVIII
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong yeâu caàu HS naém ñöôïc.
1. Kieán thöùc
- ÔÛ theá kyû XVI – XVIII vaên hoaù Vieät Nam coù nhöõng
ñieåm môùi, phaûn aùnh thöïc traïng cuûa xaõ hoäi ñöông thôøi.
- Trong luùc Nho giaùo suy thoaùi thì Phaät giaùo, ñaïo giaùo
coù ñieàu kieän môû roäng maëc duø khoâng ñöôïc nhö thôøi Lyù –
Traàn. Beân caïnh ñoù xuaát hieän moät toân giaùo môùi: Thieân
chuùa giaùo (Ñaïo Kitoâ).
- Vaên hoaù – ngheä thuaät chính thoáng sa suùt, maát ñi
nhöõng neùt tích cöïc cuûa theá kyû môùi, trong luùc ñoù tình hình
phaùt trieån moät traøo löu vaên hoïc – ngheä thuaät daân gian
phong phuù laøm cho vaên hoaù mang ñaäm maøu saéc nhaân daân.
- Khoa hoïc, kyõ thuaät coù nhöõng chuyeån bieán môùi.
2. Tö töôûng
- Boài döôõng tình caûm ñoái vôùi nhöõng giaù trò vaên hoaù tinh
thaàn cuûa nhaân daân.
- Töï haøo veà naêng löïc saùng taïo phong phuù cuûa nhaân
daân lao ñoäng, moät khi daân trí ñöôïc naâng cao.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Moät soá tranh aûnh ngheä thuaät.
- Moät soá caâu ca dao, tuïc ngöõ.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
- Ñaát nöôùc ta thoáng nhaát trong hoaøn caûnh naøo? Ñaùnh
giaù coâng lao cuûa phong traøo Taây Sôn.
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
ÔÛ theá kyû XVI – XVIII Nhaø nöôùc phong kieán coù nhöõng
bieán ñoåi lôùn, söï phaùt trieån cuûa kinh teá haøng hoaù vaø giao
löu vôùi theá giôùi beân ngoaøi ñaõ taùc ñoäng lôùn ñeán ñôøi soáng
vaên hoaù cuûa nhaân daân ta ôû caû Ñaøng Trong vaø Ñaøng
Ngoaøi. Ñeå theå hieän ñöôïc tình hình vaên hoaù ôû caùc theá kyû
XVI – XVIII vaø nhöõng ñieåm môùi cuûa vaên hoaù Vieät Nam thôøi
kyø naøy, chuùng ta cuøng tìm hieåu baøi 24.
Trang 149
Tuaàn:
24
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
I. TÖ TÖÔÛNG TOÂN GIAÙO
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – Caù nhaân
- Tröôùc heát GV phaùt vaán: Tình hình
toân giaùo theá kyû X – XV phaùt trieån
nhö theá naøo?
- HS nhôù laïi kieán thöùc baøi tröôùc
traû lôøi: ñaïo Nho, Phaät ñeàu raát phoå
bieán:
+ Ñaïo Phaät: Thôøi Lyù - Traàn
+ Ñaïo Nho: Thôøi Leâ.
- GV ñaët vaán ñeà : ÔÛ theá kyû XVI –
XVIII toân giaùo phaùt trieån nhö theá
naøo?
- HS taäp trung theo doõi SGK traû lôøi.
- GV keát luaän : Taïi sao ôû nhöõng
theá kyû XVI – XVIII Nho giaùo suy thoaùi?
Khoâng coøn ñöôïc toân suøng nhö
tröôùc?
+ HS döïa vaøo kieán thöùc cuõ vaø
nhöõng hieåu bieát cuûa mình ñeå traû
lôøi.
+ Traät töï phong kieán, traät töï trong
quan heä xaõ hoäi bò ñaûo loän: Vua
chaúng ra vua, toâi chaúng ra toâi. Quan
heä môùi tieán boä daàn thay theá traät
töï quan heä phong kieán ñaõ bò loãi
thôøi.
+ Nhaø nöôùc phong kieán khuûng
hoaûng: chính quyeàn Trung öông taäp
quyeàn thôøi Leâ suy suïp.
- GV tieáp tuïc trình baøy: Trong khi Nho
giaùo suy thoaùi thì Phaät giaùo coù ñieàu
kieän khoâi phuïc laïi.
- GV chöùng minh baèng moät soá
coâng trình kieán truùc Phaät giaùo nhö:
Chuøa thieân Muï (Hueá), Phaät baø Quan
aâm nghìn tay nghìn maét, caùc töôïng La
Haùn chuøa Taây phöông (Haø Taây) …
Nhieàu vò Chuùa quan taâm cho söûa
sang chuøa chieàn, ñuùc ñoàng, toâ
töôïng.
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV tieáp tuïc giaûng baøi: beân caïnh
toân giaùo môùi ñaõ du nhaäp vaøo nöôùc
ta ñoù laø Thieân Chuùa Giaùo.
- Phaùt vaán: Thieân chuùa giaùo xuaát
- Theá kæ XVI – XVIII Nho giaùo
töøng böôùc suy thoaùi, traät töï
phong kieán bò ñaûo loän.
- Phaät giaùo coù ñieàu kieän
khoâi phuïc laïi, nhöng khoâng
phaùt trieån maïnh nhö thôøi kyø
Lyù – Traàn.
- Theá kæ XVI – XVIII ñaïo Thieân
chuùa ñöôïc truyeàn baù ngaøy
caøng roäng raõi.
- Tín ngöôõng truyeàn thoáng
Trang 150
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
hieän ôû ñaâu vaø ñöôïc tuyeân truyeàn
vaøo nöôùc ta theo con ñöôøng naøo?
- HS nhôù laïi kieán thöùc cuõ keát hôïp
theo doõi SGK ñeå traû lôøi.
- GV nhaän xeùt vaø keát luaän:
Kitoâ giaùo xuaát hieän ôû khu vöïc
trung Ñông raát phoå bieán ôû Chaâu
AÂu.
Caùc giaùo só thieân chuùa giaùo theo
caùc thuyeàn buoân nöôùc ngoaøi vaøo
Vieät Nam truyeàn ñaïo, nhaø thôø Thieân
chuùa giaùo moïc leân ôû nhieàu nôi,
giaùo daân ngaøy caøng ñoâng ôû caû 2
Ñaøng.
Beân caïnh vieäc tieáp thu aûnh höôûng
cuûa toân giaùo beân ngoaøi, ngöôøi daân
Vieät Nam tieáp tuïc phaùt huy nhöõng tín
ngöôõng truyeàn thoáng toát ñeïp: Ñeàn
thôø, laêng mieáu ñöôïc xaây döïng ôû
nhieàu nôi beân caïnh chuøa chieàn, nhaø
thôø ñaïo taïo neân söï ña daïng, phong
phuù trong ñôøi soáng tín ngöôõng cuûa
nhaân daân ta.
phaùt huy: Thôø cuùng toå tieân,
thaàn linh, anh huøng haøo kieät.
→ Ñôøi soáng tín ngöôõng ngaøy
caøng phong phuù.
II. PHAÙT TRIEÅN GIAÙO DUÏC VAØ VAÊN HOÏC
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp, caù nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc söï phaùt trieån cuûa giaùo
duïc.
+ ÔÛ Ñaøng Ngoaøi.
+ ÔÛ Ñaøng Trong.
+ Giaùo duïc thôøi Quang Trung.
+ So saùnh vôùi giaùo duïc theá kyû X
– XV.
- HS theo doõi SGK theo nhöõng yeâu
caàu cuûa GV sau ñoù phaùt bieåu.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän.
- Gv minh hoaï: Noäi dung giaùo duïc
Nho hoïc khuoân saùo ngaøy caøng
khoâng phuø hôïp vôùi thöïc teá xaõ hoäi,
gian laän trong thi cöû, mua quan baùn
töôùc…
- HS nghe, ghi cheùp.
O Giaùo duïc
- Trong tình hình chính trò khoâng
oån ñònh, giaùo duïc Nho hoïc
vaãn tieáp tuïc phaùt trieån.
+ Giaùo duïc ôû Ñaøng Ngoaøi
vaãn nhö cuõ nhöng sa suùt daàn
veà soá löôïng.
+ Ñaøng trong: 1646 chuùa
Nguyeãn toå chöùc khoa thi ñaàu
tieân.
+ Thôøi Quang trung: Ñöa chöõ
Noâm thaønh chöõ vieát chính
thoáng.
Hoaït ñoäng 3: Caù nhaân
- Phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt chung
gì veà tình hình giaùo duïc nöôùc ta theá
kyû XVI – XVIII?
- HS so saùnh vôùi kieán thöùc cuõ ñaõ
hoïc.
O Khaùng chieán choáng
quaân Thanh (1789)
Trang 151
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV choát yù:
+ Giaùo duïc tieáp tuïc phaùt trieån
nhöng chaát löôïng giaûm suùt.
+ Noäi dung giaùo duïc vaãn laø Nho
hoïc, SGK vaân4 laø Töù thö, Nguõ Kinh.
Caùc noäi dung khoa hoïc khoâng ñöôïc
chuù yù, vì vaäy giaùo duïc khoâng goùp
phaàn tích cöïc ñeå phaùt trieån neàn kinh
teá thaäm chí coøn kìm haõm söï phaùt
trieån kinh teá.
- HS nghe, ghi nhôù.
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp, caù nhaân
- GV phaùt vaán: Em haõy nhaéc laïi
nhöõng ñaëc ñieåm cuûa vaên hoïc ôû
theá kyû X – XV?
- HS nhôù laïi kieán thöùc cuõ, traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, nhaéc laïi
ñaëc ñieåm cuûa vaên hoïc thôøi kyø
tröôùc.
+ Vaên hoïc chöõ Haùn raát phaùt
trieån.
+ Ñaõ coù vaên hoïc chöõ Noâm song
chöa phoå bieán.
+ Noäi dung vaên hoïc theå hieän tinh
thaàn daân toäc saâu saéc.
- HS nghe, cuûng coá laïi kieán thöùc
cuõ, treân cô sôû ñoù tieáp thu kieán
thöùc môùi.
O Vaên hoïc
Hoaït ñoäng 5: Caû lôùp, caù nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc nhöõng ñieåm môùi trong
vaên hoïc theá kyû XVI – XVIII.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
- GV boå sung, keát luaän:
+ GV lyù giaûi: Sôû dó chöõ Haùn maát
daàn öu ñieåm khoâng coøn taùc duïng
lôùn, khoâng phaùt trieån maïnh nhö giai
ñoaïn tröôùc laø do söï suy thoaùi cuûa
Nho giaùo. Tröôùc ñaây, traät töï xaõ hoäi,
chuaån möïc ñaïo ñöùc cuûa Nho giaùo
ñöôïc moïi ngöôøi töï nguyeän laøm theo.
Song ñeán thôøi kyø naøy thöïc tieãn xaõ
hoäi ñaõ khaùc tröôùc “coøn tieàn coøn
baïc coøn ñeä töû, heát côm heát gaïo
heát oâng toâi”. Vì vaäy, giaùo lyù Nho
hoïc trôû leân saùo roãng, laïc haäu,
khoâng phuø hôïp.
+ GV giaûng giaûi: Söï xuaát hieän
chöõ Noâm vaø söï phaùt trieån cuûa thô
- Nho giaùo suy thoaùi → vaên hoïc
chöõ Haùn giaûm suùt so vôùi giai
ñoaïn tröôùc.
- Vaên hoïc chöõ Noâm phaùt
trieån maïnh nhöõng nhaø thô
noåi tieáng nhö: Nguyeãn Bænh
Khieâm, Ñaøo Duy Töø, Phuøng
Khaéc Hoan.
- Beân caïnh doøng vaên hoïc
chính thoáng, doøng vaên hoïc
Trang 152
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Noâm theå hieän tinh thaàn daân toäc
cuûa ngöôøi Vieät. Ngöôøi Vieät ñaõ caûi
bieán chöõ Haùn thaønh chöõ Noâm ñeå
vieát vaên, laøm thô …
- Phaùt vaán: Ñieåm môùi trong vaên
hoïc theá kyû XVI – XVIII\? Nhöõng ñieåm
môùi ñoù noùi leân ñieàu gì?
- HS suy nghó, so saùnh vôùi vaên hoïc
thôøi kyø tröôùc traû lôøi:
+ Vaên hoïc daân gian raát phaùt
trieån trong khi vaên hoïc chöõ Haùn suy
giaûm. Phaûn aûnh thöïc teá Nho giaùo
ngaøy caøng maát uy tín ñoàng thôøi
chöùng toû cuoäc soáng tinh thaàn cuûa
nhaân daân ñöôïc ñeà cao goùp phaàn
laøm cho vaên hoïc theâm phong phuù ña
daïng…
trong nhaân daân nôû roä vôùi
caùc theå loaïi phong phuù: ca
dao, tuïc ngöõ, luïc baùt, truyeän
cöôøi, truyeän daân gian… mang
ñaäm tính daân toäc vaø daân
gian.
- Theá kyû XVIII chöõ Quoác ngöõ
xuaát hieän nhöng chöa phoå
bieán.
III. NGHEÄ THUAÄT VAØ KHOA HOÏC – KYÕ THUAÄT
Trang 153
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 6: Caû lôùp, Caù nhaân
- GV phaùt vaán: Ngheä thuaät kieán
truùc, ñieâu khaéc theá kyû X – XV phaùt
trieån nhö theá naøo?
- HS nhôù laïi kieán thöùc cuõ traû lôøi.
+ ÔÛ theá kyû X – XV ngheä thuaät
kieán truùc vaø ñieâu khaéc phaùt trieån
raát maïnh, chòu aûnh höôûng cuûa yeáu
toá beân ngoaøi (Phaät giaùo, Nho giaùo)
song vaãn mang ñaäm baûn saéc daân
toäc.
- GV: yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
thaáy ñöôïc söï phaùt trieån cuûa ngheä
thuaät kieán truùc, ñieâu khaéc giai ñoaïn
XVI – XVIII.
- HS theo doõi SGK traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän veà kieán
truùc, ñieâu khaéc.
+ GV minh hoaï baèng tranh aûnh:
caùc vò La Haùn chuøa Taây Phöông,
chuøa Thieân Muï, töôïng Quan aâm nghìn
maét, nghìn tay.
Cho HS thaáy ñöôïc soá löôïng coâng
trình ñieâu khaéc raát ít so vôùi giai ñoaïn
tröôùc.
+ GV coù theå ñaøm thoaïi vôùi HS veà
caùc loaïi hình ngheä thuaät vaø caùc
vuøng mieàn giuùp HS thaáy ñöôïc söï
phong phuù, ña daïng cuûa ngheä thuaät
Vieät Nam theá kyû XVI – XVIII.
* Ngheä thuaät
- Kieán truùc ñieâu khaéc khoâng
phaùt trieån nhö giai ñoaïn tröôùc.
- Ngheä thuaät daân gian hình
thaønh vaø phaùt trieån phaûn
aùnh ñôøi soáng vaät chaát, tinh
thaàn cuûa nhaân daân. Ñoàng
thôøi mang ñaäm tính ñaïi
phöông.
Hoaït ñoäng 7: Caù nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK laäp
baûng thoáng keâ nhöõng thaønh töïu
khoa hoïc – kyõ thuaät theá kyû XVI – XVIII
theo maãu.
Lónh vöïc Thaønh töïu
- Söû hoïc.
- Quaân söï.
- Trieát hoïc
- Y hoïc
- Kyõ thuaät
- HS theo doõi SGK töï laäp baûng
thoáng keâ vaøo vôû.
- GV phaùt vaán: Khoa hoïc – kyõ
thuaät theá kyû XVI – XVIII coù öu ñieåm
vaø haïn cheá gì?
- HS suy nghó traû lôøi.
* Khoa hoïc – kyõ thuaät
Trang 154
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV choát yù.
+ Veà khoa hoïc: ñaõ xuaát hieän moät
loaït caùc nhaø khoa hoïc, tuy nhieân khoa
hoïc töï nhieân khoâng phaùt trieån.
+ Veà kyõ thuaät: ñaõ tieáp caän vôùi
moät soá thaønh töïu kyõ thuaät hieän
ñaïi cuûa phöông Taây nhöng khoâng
ñöôïc tieáp nhaän vaø phaùt trieån. Do
haïn cheá cuûa chính quyeàn thoáng trò
vaø söï haïn cheá cuûa trình ñoä nhaân
daân ñöông thôøi.
4. Cuûng coá
Nhöõng neùt môùi trong vaên hoaù Vieät Nam theá kyû XVI –
XVIII.
5. Daën doø
- HS hoïc baøi, traû lôøi caùc caâu hoûi SGK, ñoïc tröôùc baøi
môùi.
Trang 155
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
CHÖÔNG IV CHÖÔNG IV
VIEÄT NAM ÔÛ NÖÛA ÑAÀU VIEÄT NAM ÔÛ NÖÛA ÑAÀU THEÁ KYÛ XIX THEÁ KYÛ XIX
Baøi 25 Baøi 25
TÌNH HÌNH CHÍNH TRÒ, KINH TEÁ, VAÊN HOAÙ TÌNH HÌNH CHÍNH TRÒ, KINH TEÁ, VAÊN HOAÙ
DÖÔÙI TRIEÀU NGUYEÃN DÖÔÙI TRIEÀU NGUYEÃN (Nöûa ñaàu theá kyû XIX) (Nöûa ñaàu theá kyû XIX)
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong yeâu caàu HS naém ñöôïc.
1. Kieán thöùc
- Tình hình chung veà caùc maët chính trò, kinh teá, vaên hoaù
ôû nöôùc ta nöûa ñaàu theá kyû XIX döôùi vöông trieàu nguyeãn
tröôùc khi dieãn ra cuoäc khaùng chieán choáng xaâm löôïc cuûa
thöïc daân Phaùp.
- Thoáng trò nöôùc ta vaøo luùc cheá ñoä phong kieán ñaõ
böôùc vaøo giai ñoaïn suy vong laïi laø nhöõng ngöôøi thöøa keá cuûa
giai caáp thoáng trò cuõ, vöông trieàu Nguyeãn khoâng taïo ñöôïc
ñieàu kieän ñöa ñaát nöôùc böôùc sang moät giai ñoaïn phaùt trieån
môùi phuø hôïp vôùi hoaøn caûnh cuûa theá giôùi.
2. Tö töôûng
- Boài döôõng yù thöùc vöôn leân, ñoåi môùi trong hoïc taäp.
- Giaùo duïc yù thöùc quan taâm ñeán ñôøi soáng cuûa nhaân
daân ñaát nöôùc maø tröôùc heát laø nhöõng ngöôøi xung quanh.
3. Kyõ naêng
- Reøn kyõ naêng phaân tích, so saùnh gaén söï kieän thöïc teá
cuï theå.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà Vieät Nam thôøi (minh Maïng, sau caûi caùch haønh
chính).
- Moät soá tranh aûnh veà kinh thaønh Hueá, tranh daân gian …
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
- Keå teân caùc loaïi hình ngheä thuaät tieâu bieåu cuûa nöôùc
ta trong caùc theá kyû XVI – XVIII. Qua ñoù nhaän xeùt veà ñôøi
soáng tinh thaàn cuûa nhaân daân ta thôøi ñoù.
2. Môû baøi
Sau khi ñaùnh baïi caùc vöông trieàu taây Sôn, Nguyeãn AÙnh
leân ngoâi vua, thaønh laäp nhaø Nguyeãn. Trong 50 naêm ñaàu
thoáng trò, nöûa ñaàu theá kyû XIX tình hình ñaát nöôùc ta ñaõ thay
ñoåi nhö theá naøo? Chuùng ta cuøng tìm hieåu baøi 25.
Trang 156
Tuaàn: 25
Tieát : 31
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – Caù nhaân
- GV gôïi laïi cho Hs nhôù laïi söï kieän
1792 vua Quang trung maát, Trieàu ñình
rôi vaøo tình traïng luïc ñuïc, suy yeáu,
nhaân cô hoäi ñoù, Nguyeãn AÙnh ñaõ toå
chöùc taán coâng caùc vöông trieàu Taây
Sôn. 1802 caùc vöông trieàu Taây Sôn
laàn löôït suïp ñoå. Nguyeãn Aùnh leân
ngoâi vua.
- GV giaûng giaûi theâm veà hoaøn
caûnh Lòch söû ñaát nöôùc vaø theá giôùi
khi nhaø Nguyeãn thaønh laäp.
Laàn ñaàu tieân trong Lòch söû, moät
trieàu ñaïi phong kieán cai quaûn moät
laõnh thoå roäng lôùn thoáng nhaát nhö
ngaøy nay.
+ Nhaø Nguyeãn thaønh laäp vaøo luùc
cheá ñoä phong kieán Vieät Nam böôùc
vaøo giai ñoaïn suy vong.
+ Treân theá giôùi chuû nghóa tö baûn
ñang phaùt trieån, ñaåy maïnh nhoøm
ngoù, xaâm löôïc thuoäc ñòa, moät soá
nöôùc ñaõ bò xaâm löôïc.
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV tieáp tuïc trình baøy: trong boái
caûnh Lòch söû môùi yeâu caàu phaûi
cuûng coá ngay quyeàn thoáng trò cuûa
nhaø Nguyeãn. Vì vaäy sau khi leân ngoâi
Gia Long ñaõ baét tay vaøo vieäc toå
chöùc boä maùy Nhaø nöôùc.
- GV coù theå duøng baûn ñoà Vieät
Nam thôøi Minh Maïng ñeå chæ caùc
vuøng töø Ninh Bình trôû ra Baéc laø
Chaán Baéc Thaønh, töø Bình Thuaän trôû
vaøo Nam laø Chaán Gia Ñònh Thaønh.
Chính quyeàn trung öông chæ quaûn lyù
tröïc tieáp töø Thanh Hoaù ñeán Bình
Thuaän. Coøn laïi hai khu töï trò Toång
chaán coù toaøn quyeàn. Ñoù giaûi phaùp
tình theá cuûa vua Gia Long trong boái
caûnh luùc ñaàu môùi leân ngoâi.
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV tieáp tuïc trình baøy keát hôïp
duøng baûn ñoà Vieät Nam thôøi Minh
Maïng, yeâu caàu HS quan saùt vaø nhaän
xeùt.
I. Xaây döïng vaø cuûng coá
boä maùy Nhaø
nöôùc, chính saùch
ngoaïi giao.
- Naêm 1802 Nguyeãn Aùnh leân
ngoâi (Gia Long). Nhaø Nguyeãn
thaønh laäp, ñoùng ñoâ ôû Phuù
Xuaân (Hueá).
* Toå chöùc boä maùy Nhaø
nöôùc.
- Chính quyeàn Trung öông toå
chöùc theo moâ hình thôøi Leâ.
- Thôøi Gia Long chia nöôùc ta
laøm 3 vuøng: Baéc Thaønh, Gia
Ñònh Thaønh vaø caùc tröïc doanh
(trung Boä) do trieàu ñình tröïc
tieáp cai quaûn.
- Naêm 1831 – 1832 Minh Maïng
thöïc hieän moät cuoäc caûi caùch
haønh chính chia caû nöôùc laø 30
tænh vaø moät Phuû Thöøa
Thieân. Ñöùng ñaàu laø toång
ñoác tuaàn phuû hoaït ñoäng theo
söï ñieàu haønh cuûa trieàu ñình.
Trang 157
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- HS quan saùt löôïc ñoà vaø nhaän
xeùt söï phaân chia tình thôøi Minh Maïng.
- GV boå sung choát yù: Söï phaân chia
caùc tænh cuûa Minh Maïng ñöôïc döïa
treân cô sôû khoa hoïc, phuø hôïp veà
maët ñòa lyù, daân cö, phong tuïc taäp
quaùn ñòa phöông phuø hôïp vôùi phaïm
vi quaûn lyù cuûa 1 tænh. Laø cô sôû ñeå
phaân chia caùc tænh nhö ngaøy nay. Vì
vaäy caûi caùch cuûa Minh maïng ñöôïc
ñaùnh giaù raát cao.
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV trình baøy tieáp veà toå chöùc
Nhaø nöôùc thôøi Nguyeãn.
- HS nghe, ghi cheùp.
- Phaùt vaán: so saùnh boä maùy Nhaø
nöôùc thôøi Nguyeãn vôùi thôøi Leâ sô,
em coù nhaän xeùt gì?
- HS suy nghó traû lôøi.
- GV boå sung keát luaän: Nhìn chung
boä maùy Nhaø nöôùc thôøi Nguyeãn
gioáng thôøi Leâ sô, coù caûi caùch chuùt
ít. Song nhöõng caûi caùch cuûa nhaø
Nguyeãn nhaèm taäp trung quyeàn haønh
vaøo tay vua. Vì vaäy Nhaø nöôùc thôøi
Nguyeãn cuõng chuyeân cheá nhö thôøi
Leâ sô.
- HS laéng nghe, ghi nhôù.
- Tuyeån choïn quan laïi: ;thoâng
qua giaùo duïc, khoa cöû.
- Luaät phaùp ban haønh Hoaøng
trieàu luaät leä vôùi 400 ñieàu haø
khaéc.
- Quaân ñoäi: ñöôïc toå chöùc quy
cuû trang bò ñaày ñuû song laïc
haäu, thoâ sô.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV trình baøy khaùi quaùt chính
saùch ngoaïi giao cuûa nhaø Nguyeãn.
- HS nghe, ghi cheùp.
- Phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì
veà chính saùch ngoaïi giao cuûa nhaø
Nguyeãn, maët tích cöïc vaø haïn cheá?
- HS suy nghó traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän:
+ Tích cöïc: Giöõ ñöôïc quan heä thaân
thieän vôùi caùc nöôùc laùng gieàng
nhaát laø Trung Quoác.
+ Haïn cheá: Ñoùng cöûa khoâng ñaët
quan heä vôùi caùc nöôùc Phöông Taây,
* Ngoaïi giao:
- Thaàn phuïc nhaø Thanh (Trung
Quoác)
- Baét Laøo, Campuchia thaàn
phuïc.
- Vôùi phöông Taây “ñoùng cöûa,
khoâng chaáp nhaän vieäc ñaët
quan heä ngoaïi giao cuûa hoï”.
Trang 158
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
khoâng taïo ñieàu kieän giao löu vôùi caùc
nöôùc tieân tieán ñöông thôøi. Vì vaäy
khoâng tieáp caän ñöôïc vôùi neàn coâng
nghieäp cô khí, daãn ñeán tình traïng laïc
haäu vaø bò coâ laäp.
- HS nghe, ghi nhôù.
Hoaït ñoäng 3:
- GV yeâu caàu HS ñoïc SGK ñeå thaáy
ñöôïc nhöõng chính saùch cuûa nhaø
Nguyeãn vôùi noâng nghieäp vaø tình
hình noâng nghieäp thôøi Nguyeãn.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
- GV boå sung, keát luaän:
GV coù theå so saùnh vôùi chính saùch
quaân ñieàn thôøi kyø tröôùc ñeå thaáy
ñöôïc ôû nhöõng thôøi kyø naøy do ruoäng
ñaát coâng coøn nhieàu cho neân quaân
ñieàn coù taùc duïng raát lôùn coøn ôû
thôøi Nguyeãn do ruoäng ñaát coâng coøn
ít neân taùc duïng cuûa chính saùch
quaân ñieàn khoâng lôùn.
Moät hình thöùc khaån hoang phoå
bieán ôû thôøi Nguyeãn ñoù laø hình
thöùc: khaån hoang doanh ñieàn: Nhaø
nöôùc caáp voán ban ñaàu cho nhaân
daân → mua saém noâng cuï, traâu boø
ñeå noâng daân khai hoang, ba naêm sau
môùi thu thueá theo ruoäng tö. Chính
saùch naøy ñöa laïi keát quaû lôùn: coù
nhöõng nôi moät naêm sau ñaõ coù
nhöõng huyeän môùi ra ñôøi nhö Kim Sôn
(Ninh Bình), Tieàn Haûi (Thaùi Bình).
- HS nghe, ghi cheùp.
- GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt
gæ veà cuoäc soáng noâng nghieäp vaø
tình hình noâng nghieäp thôøi Nguyeãn?
- HS suy nghó, traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, keát luaän:
II. Tình hình kinh teá vaø chính
saùch cuûa nhaø
Nguyeãn.
* Noâng nghieäp:
+ Nhaø Nguyeãn thöïc hieän chính
saùch quaân ñieàn, song do dieän
tích ñaát coâng ít (20% toång
dieän tích ñaát), ñoái töôïng ñöôïc
höôûng nhieàu, vì vaäy taùc duïng
khoâng lôùn).
- Khuyeán khích khai hoang baèng
nhieàu hình thöùc, Nhaø nöôùc
vaø nhaân daân cuøng khai hoang.
- Nhaø nöôùc coøn boû tieàn huy
ñoäng nhaân daân söûa, ñaép ñeâ
ñieàu.
- Trong nhaân daân, kinh teá tieåu
noâng caù theå vaãn duy trì nhö
cuõ.
→ Nhaø Nguyeãn ñaõ coù nhöõng
bieän phaùp phaùt trieån noâng
nghieäp, song ñoù chæ laø
nhöõng bieän phaùp truyeàn
thoáng, luùc naøy khoâng coù
hieäu quaû cao.
+ Noâng nghieäp Vieät Nam vaãn
laø moät neàn noâng nghieäp
thuaàn phong kieán, raát laïc
haäu.
Hoaït ñoäng 4:
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK tình
hình thuû coâng nghieäp nöôùc ta döôùi
* Thuû coâng nghieäp:
- Thuû coâng nghieäp: Nhaø nöôùc
ñöôïc toå chöùc vôùi quy moâ
Trang 159
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
thôøi Nguyeãn.
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
- GV boå sung keát luaän.
- HS ghi cheùp:
- GV phaùt vaán : Em coù nhaän xeùt
gæ veà tình hình thuû coâng nghieäp
thôøi Nguyeãn? Coù bieán ñoåi so vôùi
tröôùc khoâng? Möùc ñoä tieáp caän vôùi
khoa hoïc kyõ thuaät töø beân ngoaøi nhö
theá naøo?
- HS suy nghó, so saùnh vôùi thuû
coâng nghieäp giai ñoaïn tröôùc, so saùnh
vôùi coâng nghieäp cuûa Phöông Taây
ñeå traû lôøi:
+ Nhìn chung thuû coâng nghieäp vaãn
duy trì phaùt trieån ngheà truyeàn thoáng
(cuõ).
+ Ñaõ tieáp caän chuùt ít vôùi kyõ
thuaät phöông Taây nhö ñoùng thuyeàn
maùy chaïy baèng hôi nöôùc. Nhöng do
cheá ñoä coâng thöông haø khaéc neân
chæ döøng laïi ôû ñoù.
+ Thuû coâng nghieäp nhìn chung
khoâng coù ñieàu kieän tieáp caän kyõ
thuaät cuûa caùc nöôùc tieân tieán, vì
vaäy so vôùi neàn coâng nghieäp phöông
Taây, thuû coâng nghieäp nöôùc ta laïc
haäu hôn nhieàu.
lôùn, caùc quan xöôûng ñöôïc
xaây, saûn xuaát tieàn, vuõ khí,
ñoùng thuyeàn, laøm ñoà trang
söùc, laøm gaïch ngoøi (ngheà
cuõ).
+ Thôï quan xöôûng ñaõ ñoùng
taøu thuyû – ñöôïc tiaáp caän vôùi
kyõ thuaät chaïy baèng maùy hôi
nöôùc.
- Trong nhaân daân: Ngheà thuû
coâng truyeàn thoáng ñöôïc duy
trì nhöng khoâng phaùt trieån nhö
tröôùc.
- HS ñoïc SGK phaùt bieåu.
- GV boå sung, keát luaän.
- HS nghe, ghi cheùp.
- GV phaùt vaán: Rm coù nhaän xeùt gì
veà chính saùch ngoaïi thöông cuûa nhaø
Nguyeãn?
- Suy nghó traû lôøi.
+ Chính saùch haïn cheá, Ngoaïi
thöông cuûa Nhaø Nguyeãn (nhaát laø
haïn cheá giao thöông vôùi phöông Taây)
khoâng taïo ñieàu kieän cho söï phaùt
trieån giao löu vaø môû roäng saûn xuaát.
Khoâng xuaát phaùt töø nhu caàu töï
cöôøng daân toäc maø xuaát phaùt töø
mua baùn cuûa Trieàu ñình.
* Thöông nghieäp
+ Noäi dung phaùt trieån chaäm
chaïp do chính saùch thueá khoaù
phöùc taïp cuûa Nhaø nöôùc.
+ Ngoaïi thöông: Nhaø nöôùc
naém ñoäc quyeàn, buoân baùn
vôùi caùc nöôùc laùng gieàng:
Hoa, Xieâm, MaLai…
Deø daët vôùi phöông Taây, taøu
thuyeàn caùc nöôùc phöông Taây
chæ ñöôïc ra vaøo caûng Ñaø
Trang 160
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Naüng.
Ñoâ thò taøn luïi daàn.
Hoaït ñoäng 6: Caû lôùp
- GV: yeâu caàu HS laäp baûng thoáng
keâ caùc thaønh töïu vaên hoaù tieâu
bieåu cuûa thôøi Nguyeãn ôû nöûa ñaàu
theá kyû XIX theo maãu:
Caùc lónh vöïc Thaønh töïu
- Giaùo duïc
- Toân giaùo
- Vaên hoïc
- Söû hoïc
- Kieán truùc
- Ngheä thuaät
daân gian
- HS theo doõi SGK töï laäp baûng
thoáng keâ.
- GV: sau khi HS laäp baûng thoáng keâ
GV coù theå treo leân moät baûng thoâng
tin phaûn hoài ñaõ ñöôïc chuaån bò saün
ôû nhaø.
- HS ñoái chieáu phaàn cuûa mình töï
laøm vôùi baûng thoâng tin phaûn hoài
cuûa Gv ñeå chænh söûa cho chuaån
xaùc.
- GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì
veà Vaên hoaù – Giaùo duïc thôøi
Nguyeãn?
- Traû lôøi: Vaên hoaù giaùo duïc thuû
cöïu nhöng ñaõ ñaït nhieàu thaønh töïu
môùi. Coù theå noùi nhaø Nguyeãn coù
nhöõng coáng hieán, ñoùng goùp. Giaù
trò veà lónh vöïc vaên hoaù, giaùo duïc:
ñaïi thi haøo Nguyeãn Du, di saûn vaên
hoaù theá giôùi: Coá ñoâ Hueá, söû saùch
ñeán giôø vaãn chöa khai thaùc heát…
ñeå laïi moät khoái löôïng vaên hoaù vaät
theå vaø phi vaät theå raát lôùn.
III. Tình hình vaên hoaù – giaùo
duïc
Caùc
lónh vöïc
Thaønh töïu
- Giaùo
duïc
- Toân
giaùo
- Vaên
hoïc
- Söû hoïc
- Kieán
truùc
- Ngheä
thuaät
daân gian
- Giaùo duïc Nho
hoïc ñöôïc cuûng
coá song khoâng
baèng caùc theá kyû
tröôùc.
- Ñoäc toân Nho
giaùo, haïn cheá
thieân chuùa giaùo.
- Vaên hoïc chöõ
Noâm phaùt trieån.
Taùc phaåm xuaát
saéc cuûa Nguyeãn
Du, Hoà Xuaân
Höông, Baø Huyeän
Thanh Quan.
- Quoác söû quaùn
thaønh laäp nhieàu
boä söû lôùn ñöôïc
bieân soaïn: Lòch
trieàu hieán chöông
loaïi chí…
- Kinh ñoâ Hueá,
Laêng taåm, Thaønh
luyõ ôû caùc tænh
coät côø Haø Noäi.
- Tieáp tuïc phaùt
trieån.
4. Cuûng coá
- Öu ñieåm vaø haïn cheá cuûa kinh teá thôøi Nguyeãn.
- Ñaùnh giaù chung veà nhaø Nguyeãn.
5. Daën doø
- HS hoïc baøi, söu taàm tranh aûnh, tö lieäu veà thôøi
Nguyeãn.
Trang 161
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 26 Baøi 26
TÌNH HÌNH XAÕ HOÄI ÔÛ NÖÕA ÑAÀU TÌNH HÌNH XAÕ HOÄI ÔÛ NÖÕA ÑAÀU THEÁ KYÛ THEÁ KYÛ
VAØ CUOÄC ÑAÁU TRANH CUA NHAÂN DAÂN VAØ CUOÄC ÑAÁU TRANH CUA NHAÂN DAÂN
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong yeâu caàu HS naém ñöôïc.
1. Kieán thöùc
- Giuùp HS hieåu ñaàu theá kyû XIX tình hình chính trò, xaõ hoäi
Vieät Nam daàn daàn trôû laïi oån ñònh, nhöng maâu thuaãn giai
caáp vaãn khoâng dòu ñi.
- Maëc duø nhaø Nguyeãn coù moät soá coá gaéng nhaèm giaûi
quyeát nhöõng khoù khaên cuûa nhaân daân nhöng söï phaân chia
giai caáp ngaøy caøng caùch bieät, boä maùy quan laïi sa ñoaï, maát
muøa ñoùi keùm thöôøng xuyeân xaûy ra.
- Cuoäc ñaáu tranh cuûa nhaân daân dieãn ra lieân tuïc vaø
môû roäng ra haàu heát caû nöôùc, loâi cuoán caû moät boä phaän
binh lính.
2. Tö töôûng
- Boài döôõng kieán thöùc traùch nhieämvôùi nhaân daân, quan
taâm ñeán ñôøi soáng coäng ñoàng.
3. Kyõ naêng
- Tieáp tuïc reøn kyõ naêng phaân tích, toång hôïp, nhaän xeùt
ñaùnh giaù.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà Vieät Nam.
- Moät soá caâu thô, ca dao veà cuoäc soáng cuûa nhaân daân
ta döôùi thôøi Nguyeãn.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu C : trình baøy quaù trình hoaøn chænh boä maùy Nhaø
nöôùc thôøi Nguyeãn. Nhaän xeùt cuûa em veà toå chöùc boä maùy
Nhaø nöôùc thôøi Nguyeãn.
Caâu C : Moïi tình hình coâng thöông nghieäp thôøi Nguyeãn.
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Ñeå hieåu ñöôïc tình hình kinh teá vaø nhöõng chính saùch noäi
trò vaø ngoaïi trò cuûa nhaø Nguyeãn coù taùc ñoäng nhö theá naøo
ñeán tình hình xaõ hoäi? Chuùng ta cuøng tìm hieåu baøi 26.
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Trang 162
Tuaàn:
25
Tieát:
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – Caù nhaân
- GV giaûng giaûi: Nhaø Nguyeãn leân
ngoâi sau moät giai ñoaïn noäi chieán aùc
lieät, tình hình chính trò – xaõ hoäi phöùc
taïp, cheá ñoä phong kieán ñang treân
böôùc ñöôøng suy taøn. Baûn thaân nhaø
Nguyeãn laïi ñaïi dieän cho taäp ñoaøn
phong kieán thoáng trò cuõ. Vì vaäy ñaõ
chuû tröông duy trì tình traïng kinh teá
xaõ hoäi cuõ, taêng cöôøng tính chuyeân
cheá nhaèm baûo veä quyeàn thoáng trò
cuûa mình.
- Trong boái caûnh Lòch söû ñoù caùc
giai caáp trong xaõ hoäi Vieät Nam
khoâng coù gì thay ñoåi song tình hình
caùc giai caáp vaø moái quan heä giöõa
caùc giai caáp trong xaõ hoäi ít nhieàu
coù söï bieán ñoåi.
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV yeâu caàu HS nghe theo SGK ñeå
thaáy ñöôïc söï phaân hoaù caùc giai caáp
trong xaõ hoäi Vieät Nam döôùi thôøi
Nguyeãn.
- HS theo doõi SGK.
- GV choát yù:
GV coù theå giaûng giaûi theâm veà
tình hình cuûa caùc giai caáp trong xaõ
hoäi thôøi Nguyeãn.
Trieàu ñình nhaø Nguyeãn ñaõ coá
gaéng hoaøn chænh boä maùy song
khoâng ngaên chaën ñöôïc söï phaùt
trieån cuûa teä tham quan oâ laïi.
+ Döôùi thôøi Nguyeãn hieän töôïng
quan laïi tham nhuõng saùch nhieãu
nhaân daân raát phoå bieán. GV coù theå
trích ñoïc caùc caâu ca dao, lôøi vua Töï
Ñöùc trong SGK ñeå minh hoaï.
+ ÔÛ noâng thoân boïn ñòa chuû
cöôøng haøo tieáp tuïc hoaønh haønh, öùc
hieáp nhaân daân.
GV trích ñoïc lôøi Nguyeãn Coâng Tröù
ñeå minh hoaï thöôøng xuyeân.
+ Nhaø nöôùc coøn huy ñoäng söùc
ngöôøi, söùc cuûa ñeå phuïc vuï nhöõng
coâng trình xaây döïng kinh thaønh, laêng
taåm, dinh thöï…
- HS nghe, ghi cheùp.
I. Tình hình xaõ hoäi vaø ñôùi
soáng cuûa nhaân
daân:
* Xaõ hoäi:
- Trong xaõ hoäi söï phaân chia
giai caáp ngaøy caøng caùch
bieät:
+ Giai caáp thoáng trò bao goàm
vua quan, ñòa chuû, cöôøng haøo.
+ Giai caáp bò trò bao goàm ñaïi
ña soá laø noâng daân.
- Teä tham quan oâ laïi thôøi
Nguyeãn raát phoå bieán.
- ÔÛ noâng thoân ñòa chuû
cöôøng haøo öùc hieáp nhaân
daân.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp, caù nhaân
- GV giaûng tieáp: Trong boái caûnh
* Ñôøi soáng nhaân daân:
- Döôùi thôøi Nguyeãn nhaân daân
Trang 163
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
vua, quan nhö vaäy, ñôøi soáng cuûa
nhaân daân ra sao?
- HS theo doõi SGK traû lôøi.
- GV boå sung choát yù:
Minh hoaï: Nhaø nöôùc chia vuøng ñeå
ñaùnh thueá raát naëng, toâ töùc cuûa
ñòa chuû cuõng khaù cao. Moãi naêm
moät ngöôøi daân ñinh phaûi chòu 60
ngaøy lao ñoäng naëng nhoïc.
GV ñoïc baøi veø cuûa ngöôøi ñöông
thôøi noùi veà noãi khoå cuûa ngöôøi
daân trong saùch höôùng daãn GV phaàn
tö lieäu tham khaûo trang 126.
- GV phaùt vaán: Em nghó theá naøo
veà ñôøi soáng cuûa nhaân daân ta döôùi
thôøi Nguyeãn? So saùnh vôùi theá kyû
tröôùc.
- GV coù theå gôïi yù: thôøi Leâ sô coù
caâu ca: Thôøi vua Thaùi Toå, Thaùi
Toâng… coøn thôøi nhaø Nguyeãn ñôøi
soáng cuûa nhaân daân ra sao?
- HS suy nghó, traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, keát luaän.
- HS nghe, ghi cheùp.
phaûi chòu nhieàu gaùnh naëng.
+ Phaûi chòu caûnh söu cao,
thueá naëng.
+ Cheá ñoä lao dòch naëng neà.
+ Thieân tai, maát muøa, ñoùi
keùm thöôøng xuyeân.
→ Ñôøi soáng cuûa nhaân daân
cöïc khoå hôn so vôùi caùc trieàu
ñaïi tröôùc.
⇒ Maâu thuaãn xaõ hoäi leân cao
buøng noå caùc cuoäc ñaáu tranh.
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp, Caù nhaân
- GV coù theå ñaët vaán ñeà: ÔÛ
nhöõng thôøi kyø tröôùc chuùng ta ñaõ
töøng ñöôïc chöùng kieán nhöõng cuoäc
noåi daäy cuûa nhaân daân choáng laïi
trieàu ñình phong kieán thöôøng dieãn ra
ôû moãi thôøi ñaïi, coøn döôùi thôøi
Nguyeãn phong traøo ñaáu tranh cuûa
nhaân daân ta coù ñaëc ñieåm gì khaùc
vôùi tröôùc? Chuùng ta seõ cuøng tìm
hieåu.
- HS nghe, ñònh hình muïc tieâu hoïc
taäp.
- GV yeâu caàu HS töï ñoïc SGK toùm
taét nhöõng neùt chính veà phong traøo
ñaáu tranh cuûa nhaân daân vaø binh lính
döôùi thôøi Nguyeãn.
- HS döïa vaøo SGK töï toùm taét vaøo
vôû ghi nhöõng neùt chính veà phong
traøo.
- GV: Sau khi HS töï toùm taét, GV yeâu
caàu moät HS töï trình baøy phaàn minh
ñaõ laøm vaøo vôû vaø goïi tieáp HS
khaùc nhaän xeùt, boå sung.
- GV ñöa ra thoâng tin phaûn hoài cuûa
II. PHONG TRAØO ÑAÁU
TRANH CUÛA NHAÂN
DAÂN VAØ BINH LÍNH
- Nöûa ñaàu theá kæ XIX nhöõng
cuoäc khôûi nghóa cuûa noâng
daân noå ra raàm roä ôû khaép
nôi. Caû nöôùc coù tôùi 400
cucoâ5 khôûi nghóa.
- Tieâu bieåu:
+ Khôûi nghóa Phan Baù Vaønh
Trang 164
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
mình ñeå giuùp HS hoaøn thieän phaàn töï
hoïc cuûa mình thoâng tin phaûn hoài
cuûa GV coù theå ñöa leân treân maùy
chieáu hoaëc vieát vaøo khoå giaáy A
o
treo treân baûng.
- GV coù theå ñaøm thoaïi HS veà Phan
Baù Vaønh vaø Cao Baù Quaùt:
+ Phan Baù Vaønh thuû lónh phong
traøo noâng daân ôû Baéc Kyø, ngöôøi
laøng Minh Giaùm (Vuõ Thö – Thaùi Bình),
gioûi voõ. Naêm 1821 – 1822 vuøng
Chaâu thoå Soâng Hoàng gaëp ñoùi lôùn,
trong khi ñoù Nhaø nöôùc phong kieán
vaø boïn ñòa chuû cöôøng haøo laïi taêng
cöôøng boùc loät, nhaân daân Nam Ñònh,
Thaùi Bình, Haûi Döông baát bình noåi
leân choáng ñoái, Phan Baù Vaønh nhaân
ñoù laáy laøng Minh Giaùm laøm nôi taäp
hôïp löïc löôïng phaùt ñoäng khôûi nghóa.
Nghóa quaân ñi ñeán ñaâu ñeàu laáy
cuûa nhaø giaøu chia cho daân ngheøo vì
vaäy ñöôïc nhieàu ngöôøi höôûng öùng,
khôûi nghóa lan roäng. Naêm 1826 Minh
Maïng huy ñoäng löïc löôïng ñaøn aùp
khôûi nghóa, vì vaäy nghóa quaân phaûi
ruùt veà xaây döïng caên cöù ôû Traø Luõ
(Nam Ñònh). Naêm 1827 quaân trieàu
ñình taán coâng Traø Luõ, Phan Baù
Vaønh bò gieát, khôûi nghóa thaát baïi.
Laøng traø Luõ bò taøn phaù.
+ Cao Baù Quaùt (1808 – 1855). Queâ
ôû Phuù Thuî – Gia Laâm – Haø Noäi.
Naêm 1831 ñoå cöû nhaân, thuôû nhoû
soáng ngheøo nhöng nhaân caùch cöùng
raén, noåi tieáng vaên hay chöõ toá.
Nhöng maáy laàn thi hoäi ñeàu phaïm quy
neân bò ñaùnh hoûng; naêm 1841 laøm
quan Boä leã taïi Hueá. Naêm 1847 laøm
ôû Vieän haøn Laâm, sôùm nhaän roõ boä
maët xaáu xa cuûa vua quan trieàu ñình,
oâng töø quan.
Cao Baù Quaùt laø nhaø thô lôùn,
ngöôøi ñöông thôøi ca ngôïi “vaên nhö
Sieâu, Quaùt voâ Tieàn Haùn”. OÂng ñeå
laïi haøng nghìn baøi thô chöõ Noâm vaø
chöõ Haùn, theå hieän roõ baûn lónh, taøi
naêng vaø yù chí cuûa oâng, luoân ñeà
cao caùc anh huøng daân toäc, caùc nhaø
Nho nhaân caùch, phaûn aùnh noãi cöïc
buøng noå naêm 1821 ôû Sôn
Nam Haï (Thaùi Bình) môû roäng
ra haûi Döông, An Quaûng ñeán
naêm 1827 bò ñaøn aùp.
+ Khôûi nghóa Cao Baù Quaùt
buøng noå naêm 1854 ôû ÖÙng
Hoaø – Haø Taây, môû roäng ra
Haø Noäi, Höng yeân ñeán naêm
18ü bò ñaøn aùp.
+ Naêm 1833 moät cuoäc noåi
daäy cuûa binh lính do leâ vaên
Khoâi chæ huy noå ra ôû Phieân
An (Gia Ñònh), laøm chuû caû
Nam Boä → naêm 1835 bò daäp
taét.
Trang 165
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
khoå cuûa daân ngheøo.
Naêm 1853, 1854 caùc tænh baéc
Ninh, sôn taây bò haïn haùn, chaâu chaáu
hoaønh haønh caén phaù luùa, nhaân
daân ñoùi khoå, loøng ngöôøi baát maõn
vôùi trieàu ñình. Nhaân cô hoäi naøy oâng
toå chöùc khôûi nghóa, trôû thaønh thuû
lónh cuûa khôûi nghóa noâng daân. Do bò
baïi loä neân khôûi nghóa chæ keùo daøi
ñöôïc maáy thaùng. Cao Baù Quaùt hy
sinh taïi traän ñòa. Sau ñoù trieàu ñình Töï
Ñöùc ra leänh tru di 2 hoï. Baø con noäi,
ngoaïi cuûa Cao Baù Quaùt nhieàu ngöôøi
bò gieát haïi. Saùch vôû cuûa oâng cuõng
bò ñoát huyû.
- HS nghe, ghi nhôù veà nhöõng nhaân
vaät Lòch söû.
Hoaït ñoäng 4: Caù nhaân
- GV phaùt vaán: Qua nhöõng neùt
chính veà phong traøo ñaáu tranh cuûa
noâng daân thôøi Nguyeãn em ruùt ra
ñaëc ñieåm cuûa phong traøo?
- HS döïa vaøo phong traøo, so saùnh
traû lôøi.
- GV boå sung, keát luaän veà ñaëc
ñieåm cuûa phong traøo.
- HS nghe, ghi cheùp .
- Ñaëc ñieåm:
+ Phong traøo ñaáu tranh cuûa
nhaân daân noå ra ngay töø ñaàu
theá kyû khi nhaø Nguyeãn vöøa
leân caàm quyeàn.
+ Noå ra lieân tuïc, soá löôïng
lôùn.
+ Coù cuoäc khôûi nghóa quy moâ
lôùn vaø thôøi gian keùo daøi nhö
khôûi nghóa Phan Baù Vaønh, Leâ
Vaên Khoâi.
Hoaït ñoäng 5:
- GV giaûng giaûi: Do taùc ñoäng cuûa
phong traøo noâng daân vaø do tình hình
chung cuûa xaõ hoäi caùc daân toäc ít
ngöôøi ñaõ noåi daäy ñaáu tranh.
- HS nghe, ghi nhôù veà nguyeân
nhaân caùc daân toäc noåi daäy ñaáu
tranh laø do:
+ Taùc ñoäng cuûa phong traøo noâng
daân treân khaép caû nöôùc.
+ Caùc daân toäc ít ngöôøi noùi rieâng
vaø nhaân daân ta döôùi thôøi Nguyeãn
noùi chung ñeàu coù maâu thuaãn, baát
maõn vôùi trieàu ñình.
- GV tieáp tuïc trình baøy nhöõng neùt
chính veà phong traøo ñaáu tranh cuûa
caùc daân toäc mieàn nuùi.
- HS nghe, ghi cheùp.
III. ÑAÁU TRANH CUÛA CAÙC
DAÂN TOÄC ÍT
NGÖÔØI
- Nöûa ñaàu theá kyû XIX caùc
daân toäc ít ngöôøi nhieàu laàn
noåi daäy choáng chính quyeàn.
+ ÔÛ phía baéc: Coù cuoäc khôûi
nghóa cuûa ngöôøi Taøy ôû Cao
Baèng (1833 – 1835) do Noâng
Trang 166
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Vaên Vaân laõnh ñaïo.
+ ÔÛ phía Nam: Coù cuoäc khôûi
nghóa cuûa ngöôøi Kh’me ôû
mieàn Taây Nam Boä.
⇒ Giöõa theá kyû XIX caùc cuoäc
khôûi nghóa taïm laéng khi Phaùp
chuaån bò xaâm löôïc nöôùc ta.
4. Cuûng coá
- Nhaän xeùt chung veà tình hình nöôùc ta döôùi thôøi
Nguyeãn: Döôùi thôøi Nguyeãn maëc duø trieàu ñình ñaõ coá gaéng
oån ñònh neàn thoáng trò, vaø ñaõ coù coáng hieán nhaát ñònh treân
moät soá lónh vöïc, nhaát laø lónh vöïc vaên hoaù, song trong boái
caûnh theá giôùi vaø ñaát nöôùc ñaët ra nhöõng thaùch thöùc, yeâu
caàu phaûi töï cöôøng thì nhaø Nguyeãn ñaõ khoâng ñaùp öùng vaø
laøm cho caùc maâu thuaãn xaõ hoäi caøng gian taêng, phong traøo
ñaáu tranh phaûn ñoái chính quyeàn dieãn ra lieân tuïc laøm cho xaõ
hoäi Vieät Nam thôøi Nguyeãn, nhö moät hoïc giaû phöông taây
nhaän xeùt: “ñang leân côn soát traàm troïng”.
5. Daën doø
- HS hoïc baøi, oân taäp Lòch söû Vieät Nam coå – trung ñaïi.
- Laøm baøi taäp trong SGK.
Trang 167
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
SÔ KEÁT LÒCH SÖÛ VIEÄT NAM TÖØ NGUOÀN GOÁC SÔ KEÁT LÒCH SÖÛ VIEÄT NAM TÖØ NGUOÀN GOÁC
ÑEÁN GIÖÕA ÑEÁN GIÖÕA THEÁ KYÛ XIX THEÁ KYÛ XIX
Baøi 27 Baøi 27
QUAÙ TRÌNH DÖÏNG NÖÔÙC VAØ GIÖÕ NÖÔÙC QUAÙ TRÌNH DÖÏNG NÖÔÙC VAØ GIÖÕ NÖÔÙC
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong yeâu caàu HS naém ñöôïc.
1. Kieán thöùc
- Nöôùc Vieät Nam coù Lòch söû giöõ nöôùc laâu ñôøi, traûi qua
nhieàu bieán ñoäng thaêng traàm.
- Trong quaù trình toàn taïi, phaùt trieån nhaân daân ta ñaõ
töøng böôùc hôïp nhaát, ñoaøn keát xaây döïng moät quoác gia
thoáng nhaát, coù toå chöùc Nhaø nöôùc hoaøn chænh, coù neàn
kinh teá ña daïng oån ñònh, coù neàn vaên hoaù töôi ñeïp giaøu baûn
saéc rieâng ñaët neàn moùng vöõng chaéc cho söï vöôn leân cuûa
caùc theá heä noái tieáp.
- Trong quaù trình lao ñoäng saùng taïo, xaây döïng ñaát nöôùc,
nhaân daân Vieät Nam coøn phaûi lieân tuïc caàm vuõ khí chung
söùc, ñoàng loøng tieán haønh haøng loaït caùc cuoäc khaùng chieán
choáng giaëc ngoaïi xaâm baûo veä ñoäc laäp Toå Quoác.
2. Tö töôûng
- Boài döôõng loøng yeâu nöôùc vaø nieàm töï haøo daân toäc.
- Boài döôõng yù thöùc vöôn leân trong hoïc taäp, xaây döïng
vaø baûo veä toå quoác.
3. Kyõ naêng
- Reøn kyõ naêng toång hôïp vaán ñeà, so saùnh, phaân tích.
II. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC II. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi: Trình baøy xaõ hoäi Vieät Nam nöûa ñaàu theá kyû
XIX so saùnh vôùi theá kyû XVIII.
2. Môû baøi
Töø buoåi ñaàu xaây döïng ñaát nöôùc cho ñeán giöõa theá kyû
XIX, daân toäc Vieät Nam ñaõ traûi qua moät quaù trình lao ñoäng,
chieán ñaáu ñaày hy sinh gian khoå, song cuõng heát söùc anh
duõng, kieân cöôøng, ñeå khaùi quaùt laïi caùc thôøi kyø xaây döïng
phaùt trieån ñaát nöôùc vaø coâng cuoäc baûo veä Toå quoác,
chuùng ta cuøng hoïc baøi 27.
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
* Hoaït ñoäng 1: Caù nhaân
Tröôùc heát, GV keû moät baûng, thoáng keâ noäi dung cô
baûn cuûa caùc thôøi kyø xaây döïng vaø phaùt trieån ñaát nöôùc
leân baûng, theo maãu:
A. Kieán thöùc cô baûn
Trang 168
Tuaàn :
26
Tieát:
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
I. Caùc thôøi kyø phaùt trieån vaø xaây döïng ñaát
nöôùc:
Noäi dung
chuû yeáu
Thôøi kyø
Chính
trò
Kinh
teá
Vaên hoaù –
giaùo duïc
Xaõ hoäi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- HS keû maãu baûng thoáng keâ vaøo
vôû.
- GV phaùt vaán: Lòch söû daân toäc
töø thôøi döïng nöôùc ñeán theá kyû XIX
chia laøm maáy thôøi kyø? Ñoù laø
nhöõng thôøi kyø naøo?
- HS suy nghó, nhôù laïi kieán thöùc ñaõ
hoïc ñeå traû lôøi:
- GV nhaän xeùt vaø phaân kyø Lòch
söû daân toäc theo SGK ñoàng thôøi ghi
caùc thôøi kyø vaøo coät ñaàu tieân cuûa
baûng thoáng keâ:
+ Thôøi kyø döïng nöôùc theá kyû XII
TCN ñeán ñaàu theá kyû II TCN (thôøi
Baéc thuoäc thôøi töø theá kyû I – X).
+ Giai ñoaïn ñaàu cuûa theá kyû thôøi
kyø XVI – XVIII.
+ Vieät Nam nöûa ñaàu theá kyû XIX.
- HS ghi cheùp.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV chia lôùp laøm 4 nhoùm (coù theå
chia theo toå) sau ñoù phaân coâng:
+ Nhoùm 1: Thaûo luaän vaø ñieàn
vaøo baûng thoáng keâ tình hình chính trò
toå chöùc boä maùy Nhaø nöôùc, qua
caùc thôøi kyø. Thoáng keâ caùc trieàu
ñaïi phong kieán Vieät Nam töø theá kyû X
– XIX.
+ Nhoùm 2: Thaûo luaän vaø ñieàn
vaøo baûng thoáng keâ neùt cô baûn veà
tình hình kinh teá nöôùc ta qua caùc thôøi
kyø.
+ Nhoùm 3: Thaûo luaän vaø ñieàn
vaøo baûng thoáng keâ nhöõng neùt
chính veà tình hình tö töôûng vaên hoaù
giaùo duïc ,cuûa nöôùc ta qua caùc thôøi
kyø.
+ Nhoùm 4: Thaûo luaän veà tình hình
xaõ hoäi caùc moái quan heä xaõ hoäi
Trang 169
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
qua caùc thôøi kyø.
- HS thaûo luaän nhoùm vaø töï ñieàn
vaøo baûng thoáng keâ noäi dung ñöôïc
phaân coâng, cöû moät ñaïi dieän trình
baøy tröôùc lôùp.
- GV goïi ñaïi dieän caùc nhoùm traû
lôøi.
- HS ñaïi dieän caùc nhoùm traû lôøi,
HS khaùc chuù yù nghe, ghi nhôù. Coù
theå ñaët caâu hoûi cho caùc nhoùm
khaùc neáu coù thaéc maéc.
- GV: Sau khi caùc nhoùm trình baøy
xong GV coù theå ñöa ra thoâng tin phaûn
hoài baèng caùch treo leân baûng moät
baûng thoáng keâ ñaõ chuaån bò saün
theo maãu döôùi.
ND
chuû

yeáu
Thôøi kyø
Chính trò Kinh teá
Vaên hoaù –
giaùo duïc
Xaõ hoäi
Thôøi kyø
döïng nöôùc
VII TCN – II
TCN (Töø
theá kyû I – X
bò phong
kieán phöông
Baéc ñoâ hoä
– Baéc
thuoäc)
- Theá kyû VII TCBN –
II TCN Nhaø nöôùc
Vaên Lang – AÂu Laïc
thaønh laäp ôû Baéc
Boä ⇒ Boä maùy
Nhaø nöôùc quaân
chuû coøn sô khai.
- Theá kyû II TCN ôû
Nam Trung boä laâm
aáp, Chaêm pa ra
ñôøi.
- Theá kyû I TCN
quoác gia Phuø Nam
ra ñôøi ôû Taây nam
Boä.
- Noâng
nghieäp
troàng luùa
nöôùc.
- TCN deät,
goám, laøm
ñoà trang
söùc.
- ñôøi soáng
vaät chaát
ñaïm baïc,
giaûn dò,
thích öùng
vôùi töï
nhieân.
- Tín
ngöôõng: Ña
phaàn.
- Ñôøi soáng
tinh thaàn
phong phuù,
ña daïng,
chaát phaùt.
- Giaùo duïc
töø naêm
1070 ñöôïc
toân vinh
ngaøy caøng
phaùt trieån.
- Quan
heä vua
toâi gaàn
guõi,
hoaø dòu.
- Giai ñoaïn
ñaàu cuûa
thôøi kyø
phong kieán
ñoäc laäp X –
XV, giai ñoaïn
ñaát nöôùc
bò chia caét
XVI - XVIII
TCN Nhaø nöôùc
quaân chuû phong
kieán ra ñôøi ⇒ theá
kyû XV hoaøn chænh
boä maùy Nhaø
nöôùc töø Trung
öông ñeán ñòa
phöông.
- Chieán tranh phong
kieán ⇒ ñaát nöôùc
chia caét laøm 2
mieàn: Ñaøng Trong,
- Nhaø
nöôùc quan
taâm ñeán
saûn xuaát
⇒ noâng
nghieäp.
- TCN – TN
phaùt
trieån.
- Ñôøi
soáng kinh
teá cuûa
- Nho giaùo,
Phaät giaùo
thònh haønh,
Nho giaùo
ngaøy caøng
ñöôïc ñeà
cao.
- Vaên hoaù
chòu aûnh
höôûng caùc
yeáu toá
beân ngoaøi
- Quan
heä xaõ
hoäi chöa
phaùt
trieån
thaønh
maâu
thuaãn
ñoái
khaùng.
- Giöõa
theá kyû
Trang 170
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
ND
chuû

yeáu
Thôøi kyø
Chính trò Kinh teá
Vaên hoaù –
giaùo duïc
Xaõ hoäi
Ñaøng Ngoaøi vôùi 2
chính quyeàn rieâng.
⇒ Neàn quaân chuû
khoâng coøn vöõng
chaéc nhö tröôùc.
nhaân daân
ñöôïc oån
ñònh.
- Theá kyû
XVII kinh
teá phuïc
hoài.
+ NN: oån
ñònh vaø
phaùt trieån
nhaát laø
ôû Ñaøng
Trong.
+ Kinh teá
haøng hoaù
phaùt trieån
maïnh giao
löu vôùi
nöôùc
ngoaøi môû
roäng taïo
ñieàu kieän
cho caùc
ñoâ thò
hình
thaønh,
höùng khôûi
song vaãn
mang ñaäm
ñaø baûn
saéc daân
toäc.
- Nho giaùo
suy thoaùi,
Phaät giaùo
ñöôïc phuïc
hoài. Ñaïo
Thieân Chuùa
ñöôïc truyeàn
baù.
- Vaên hoaù
tín ngöôõng
daân gian
nôû roä.
- Giaùo duïc
tieáp tuïc
phaùt trieån
song chaát
löôïng suy
giaûm.
XVIII cheá
ñoä
phong
kieán ôû
hai
Ñaøng
khuûng
hoaûng ⇒
phong
traøo
noâng
daân
buøng
noå, tieâu
bieåu laø
phong
traøo
coâng
nhaân
Taây Sôn.
Vieät Nam
nöûa ñaàu
theá kyû XIX
- Naêm 1820 nhaø
Nguyeãn thaønh laäp
duy trì boä maùy
Nhaø nöôùc quaân
chuû chuyeân cheá
phong kieán. Song
neàn quaân chuû
phong kieán ñaõ
böôùc vaøo khuûng
hoaûng suy vong.
- Chính
saùch
ñoùng cöûa
cuûa nhaø
Nguyeãn
ñaõ haïn
cheá söï
phaùt trieån
cuûa neàn
kinh teá.
Kinh teá
Vieät Nam
trôû neân
laïc haäu
keùm phaùt
trieån.
- Nho giaùo
ñöôïc ñoäc
toân.
- Vaên hoaù
giaùo duïc
coù nhöõng
ñoùng goùp
ñaùng keå.
- Söï
caùch
bieät
giöõa
caùc giai
caáp
caøng
lôùn,
maâu
thuaãn
xaõ hoäi
taêng cao
ñaàu
tranh
lieân tuïc
buøng
noå..
Trang 171
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
- HS theo doõi so saùnh ñeå hoaøn chænh trong baûng thoáng
keâ.
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV khaùi quaùt: Song song vôùi quaù
trình xaây döïng ñaát nöôùc, nhaân daân
Vieät Nam lieân tuïc phaûi caàm vuõ khí
ñöùng leân choáng ngoaïi xaâm baûo veä
Toå Quoác.
Sau ñoù GV neâu yeâu caàu HS laäp
baûng thoáng keâ caùc cuoäc ñaáu tranh
giaønh vaø giöõ ñoäc laäp daân toäc töø
theá kyû Baéc thuoäc ñeán theá kyû XVIII.
- HS töï laäp baûng thoáng keâ vaøo
vôû ghi.
- GV: sau khi HS töï laäp baûng GV goïi
1 vaøi em keå teân caùc cuoäc ñaáu tranh
cuûa nhaân daân ta, töø thôøi Baéc
thuoäc ñeán theá kyû XVIII.
+ Moät soá em khaùc trình baøy laïi
moät cuoäc khaùng chieán tieâu bieåu
thôøi Ñaïi Vieät X – XVIII.
- Cuoái cuøng GV ñöa ra baûng thoâng
tin phaûn hoài caùc cuoäc khaùng chieán
baûo veä ñoäc laäp:
II. Cuoäc khaùng chieán baûo
veä Toå quoác
Teân cuoäc ñaáu
tranh
Vöông
trieàu
Laõnh ñaïo Keát quaû
Cuoäc khaùng chieán
choáng Toáng thôøi
tieàn Leâ (981)
Tieàn Leâ - Leâ Hoaøn
- Thaéng lôïi nhanh
choùng
Khaùng chieán choáng
Toáng thôøi Lyù
Thôøi Lyù
- Lyù Thöôøng
Kieät
- Naêm 1077 keát
thuùc thaéng lôïi
Khaùng chieán choáng
Moâng – nguyeân (theá
kyû XIII)
Thôøi
Traàn
- Vua Traàn (laàn
I)
- Traàn quoác
Tuaán (laàn II –
III)
Caû 3 laàn khaùng
chieán ñeàu giaønh
thaéng lôïi.
Phong traøo ñaáu tranh
choáng quaân xaâm
löôïc Minh vaø khôûi
nghóa Lam Sôn 1407 –
1427
Thôøi Hoà - Khaùng chieán
choáng quaân
Minh do nhaø
Hoà laõnh ñaïo.
- Khôûi nghóa
Lam Sôn choáng
aùch ñoâ hoä
cuûa nhaø Minh
do Leâ Lôïi –
Nguyeãn Traõi
- Laät ñoå aùch
thoáng trò cuûa nhaø
Minh giaønh laïi ñoäc
laäp
Trang 172
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Teân cuoäc ñaáu
tranh
Vöông
trieàu
Laõnh ñaïo Keát quaû
laõnh ñaïo.
Khaùng chieán choáng
quaân Xieâm 1785
Thôøi Taây
Sôn
- Nguyeãn Hueä
- Ñaùnh tan 5 vaïn
quaân Xieâm
Khaùng chieán choáng
quaân Thanh
Thôøi Taây
Sôn
- Vua Quang
trung (Nguyeãn
Hueä)
- Ñaùnh tan 29 vaïn
quaân Thanh
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- HS theo doõi, so saùnh ñeå hoaøn
thieän thoáng keâ cuûa mình:
- GV phaùt vaán: Em coù nhaän xeùt gì
veà coâng cuoäc chieán ñaáu baûo veä
Toå quoác cuûa nhaân daân ta?
- HS suy nghó traû lôøi:
+ Caùc cuoäc khaùng chieán cuûa
nhaân daân ta dieãn ra ôû haàu heát caùc
theá kyû noái tieáp töø trieàu ñaïi naøy
sang trieàu ñaïi khaùc.
+ Ñeå laïi kyø tích anh huøng ñaùng töï
haøo, nhöõng truyeàn thoáng cao quyù töôi
ñeïp maõi maõi khaéc saâu vaøo loøng moãi
ngöôøi Vieät Nam yeâu nöôùc.
4. Cuûng coá
- Caùc giai ñoaïn phaùt trieån, hình thaønh cuûa Lòch söû daân
toäc thôøi döïng nöôùc ñeán theá kyû XIX.
- Thoâáng keâ caùc trieàu ñaïi trong Lòch söû daân toäc töø X –
giöõa XIX.
5. Daën doø
Tieáp tuïc oân taäp lòch söû Vieät Nam coå – Trung ñaïi.
Trang 173
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 28 Baøi 28
TRUYEÀN THOÁNG YEÂU NÖÔÙC TRUYEÀN THOÁNG YEÂU NÖÔÙC
CUÛA DAÂN TOÄC VIEÄT NAM THÔØI PHONG KIEÁN CUÛA DAÂN TOÄC VIEÄT NAM THÔØI PHONG KIEÁN
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong yeâu caàu HS naém ñöôïc.
1. Kieán thöùc
- Vaên hoïc Vieät Nam trong caùc theá kyû tröôùc naêm 1858
ñaõ ñeå laïi cho ñôøi sau moät truyeàn thoáng yeâu nöôùc quyù giaù
vaø raát ñaùng töï haøo.
- Truyeàn thoáng yeâu nöôùc laø söï keát tinh cuûa nhieàu
nhaân toá, söï kieän ñaõ dieãn ra trong moät thôøi kyø lòch söû laâu
daøi.
- Trong hoaøn caûnh cuûa cheá ñoä phong kieán do taùc ñoäng
cuûa tieán trình Lòch söû daân toäc vôùi nhöõng neùt rieâng bieát
yeáu toá choáng ngoaïi xaâm, baûo veä ñòa lyù Toå quoác, trôû
thaønh neùt ñaëc tröng cuûa truyeàn thoáng yeâu nöôùc Vieät Nam
thôøi phong kieán.
2. Tö töôûng
- Boài döôõng loøng yeâu nöôùc vaø yù thöùc daân toäc, loøng
bieát ôn vôùi caùc anh huøng daân toäc.
- Boài döôõng yù thöùc phaùt huy loøng yeâu nöôùc.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích, lieân heä.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Moät soá ñoaïn trích trong caùc taùc phaåm hay lôøi cuûa
danh nhaân.
- Löôïc ñoà Vieät Nam thôøi Minh Maïng.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
- GV goïi 3 HS leân baûng veõ sô ñoà boä maùy Nhaø nöôùc Lyù
– Traàn, Leâ sô, Nguyeãn.
- GV goïi 1 HS traû lôøi caâu hoûi: haõy trình baøy laïi moät
cuoäc khaùng chieán trong Lòch söû daân toäc töø X – XVIII.
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Trong Lòch söû gaàn 3000 naêm döïng nöôùc vaø giöõ nöôùc,
daân toäc Vieät Nam ñaõ taïo neân nhöõng truyeàn thoáng toát ñeïp
trong ñoù noåi baät leân laø truyeàn thoáng yeâu nöôùc – moät
truyeàn thoáng cao quyù vöøa ñöôïc hun ñuùc vaø phaùt huy qua
haøng ngaøn naêm Lòch söû vöøa thaám ñöôïm vaøo cuoäc soáng
ñang töøng ngaøy vöôn cao cuûa daân toäc. Ñeå hieåu ñöôïc quaù
Trang 174
Tuaàn :
26
Tieát:
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
trình hình thaønh, phaùt trieån vaø toâi luyeän cuûa truyeàn thoáng
yeâu nöôùc trong thôøi kyø phong kieán ñoäc laäp ta cuøng nhau tìm
hieåu baøi 28.
3. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp – Caù nhaân
- Tröôùc heát Gv coù theå ñaët caâu
hoûi ñeå taïo söï chuù yù vaø ñònh
höôùng nhaän thöùc cho HS: Em hieåu
theá naøo veà hai khaùi nieäm: truyeàn
thoáng vaø truyeàn thoáng yeâu nöôùc?
- HS vaän duïng nhöõng hieäu bieát
cuûa mình ñeå traû lôøi.
- GV nhaän xeùt vaø keát luaän.
- GV coù theå laáy ví duï veà moät soá
truyeàn thoáng cuûa daân toäc ñeå minh
hoaï: Truyeàn thoáng yeâu nöôùc, lao
ñoäng caàn cuø, chòu khoù, chòu ñöïng
gian khoå, ñoaøn keát… tính lòch söû vaø
phong tuïc truyeàn thoáng nhö: nhuoäm
raêng, aên traàu. Noåi baät nhaát laø
truyeàn thoáng yeâu nöôùc.
- HS nghe, ghi cheùp.
- GV giaûng tieáp: Truyeàn thoáng yeâu
nöôùc coù nguoàn goác töø loøng yeâu
nöôùc. Vaäy loøng yeâu nöôùc coù
nguoàn goác töø ñaâu? (baét nguoàn töø
nhöõng tình caûm naøo?) vaø truyeàn
thoáng yeâu nöôùc ñöôïc hình thaønh nhö
theá naøo?
I. SÖÏ HÌNH THAØNH CUÛA
TRUYEÀN THOÁNG
YEÂU NÖÔÙC VIEÄT
NAM
- Khaùi nieäm:
+ Truyeàn thoáng laø nhöõng
yeáu toá veà sinh hoaït xaõ hoäi,
phong tuïc, taäp quaùn, loái
soáng, ñaïo ñöùc cuûa moät daân
toäc ñöôïc hình thaønh trong quaù
trình ñöôïc löu truyeàn töø ñôøi
naøy sang ñôøi khaùc töø xöa
ñeán nay.
+ Truyeàn thoáng yeâu nöôùc
cuûa daân toäc Vieät Nam: laø
neùt noåi baät trong ñôøi soáng
vaên hoaù tinh thaàn cuûa ngöôøi
Vieät, laø di saûn quyù baùu cuûa
daân toäc ñöôïc hình thaønh raát
sôùm, ñöôïc cuûng coá vaø phaùt
huy qua haøng ngaøn naêm Lòch
söû.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp
- GV coù theå laáy ví duï: moät con
ngöôøi môùi sinh ra coøn nhoû tuoåi
khoâng theå khaúng ñònh em beù aáy
yeâu nöôùc. Vaäy vôùi moät daân toäc
yeâu nöôùc coù nguoàn goác töø ñaâu?
Coù töø bao giôø? Vaø hình thaønh nhö
theá naøo?
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
lyù giaûi nhöõng vaán ñeà ñaët ra.
- HS theo doõi SGK vöøa suy nghó lieân
heä traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, vaø keát
luaän.
+ GV giaûng tieáp loøng yeâu nöôùc ôû
thôøi kyø naøy ñöôïc bieåu hieän ôû yù
- Loøng yeâu nöôùc baét nguoàn
töø nhöõng tình caûm ñôn giaûn,
trong moät khoâng gian nhoû heïp
nhö: Tình yeâu gia ñình, yeâu
queâ höông nôi choân nhau caét
Trang 175
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
thöùc coù chung coäi nguoàn: cuøng laø
con roàng chaùu tieân, cuøng sinh ra töø
“Quaû baàu meï …” ôû yù thöùc xaây
döïng, baûo veä quoác gia daân toäc
Vieät, Vaên Lang – AÂu Laïc.
- HS nghe, ghi nhôù veà quaù trình hình
thaønh truyeàn thoáng yeâu nöôùc.
- GV daãn daét vaán ñeà: Truyeàn
thoáng yeâu nöôùc ñöôïc toâi luyeän vaø
phaùt huy nhö theá naøo chuùng ta cuøng
tìm hieåu muïc II:
roán, nôi mình sinh soáng gaén
boù (Ñoù laø nhöõng tình caûm
gaén vôùi ñòa phöông).
- Töø khi hình thaønh quoác gia
daân toäc Vieät: vaên Lang – AÂu
Laïc nhöõng tình caûm gaén boù
mang tính ñòa phöông phaùt
trieån thaønh tình caûm roäng
lôùn – loøng yeâu nöôùc.
- ÔÛ thôøi kyø Baéc thuoäc loøng
yeâu nöôùc bieåu hieän roõ neùt
hôn.
+ Qua yù thöùc baûo veä nhöõng
di saûn vaên hoaù cuûa daân toäc.
+ Loøng töï haøo veà nhöõng
chieán coâng, toân kính caùc vò
anh huøng ñeå töø ñoù hình
thaønh truyeàn thoáng yeâu
nöôùc Vieät Nam.
II. PHAÙT TRIEÅN VAØ TOÂI LUYEÄN TRUYEÀN THOÁNG YEÂU NÖÔÙC
TRONG CAÙC THEÁ KYÛ PHONG KIEÁN ÑOÄC LAÄP
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp, caù nhaân
- GV sau moät nghìn Naêmbaéc thuoäc
vaø ñaáu tranh choáng Baéc thuoäc, ñeán
theá kyû X ñaát nöôùc trôû laïi ñoäc laäp
töï chuû vôùi laõnh thoå, tieáng noùi,
phong tuïc, taäp quaùn cuûa quaù trình
ñaáu tranh beàn bæ cuûa daân toäc.
Böôùc sang thôøi kyø ñoäc laäp boái
caûnh Lòch söû môùi cuõng ñaët ra
nhöõng thaùch thöùc ñoái vôùi loøng yeâu
nöôùc cuûa ngöôøi Vieät.
HS nghe, ghi nhôù
- GV phaùt vaán: Em haõy neâu boái
caûnh Lòch söû cuûa daân toäc vaø cho
bieát boái caûnh aáy ñaët ra yeâu caàu
gì?
- HS döïa vaøo SGK traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, keát luaän.
- GV boå sung, yeâu caàu: Xaây döïng
ñaát nöôùc môùi vaø baûo veä Toå quoác
laø moät thöû thaùch vôùi loøng yeâu
nöôùc cuûa ngöôøi Vieät Nam → loøng
yeâu nöôùc caøng ñöôïc phaùt huy cao
ñoä.
- HS nghe, ghi cheùp.
* Boái caûnh Lòch söû
- Ñaát nöôùc trôû laïi ñoäc laäp,
töï chuû.
- Nhöng sau 1000 naêm Baéc
thuoäc neàn kinh teá trôû neân
laïc haäu, ñoùi ngheøo.
- Caùc theá löïc phöông baéc chöa
töø boû aâm möu xaâm löôïc
phöông Nam.
→ Trong boái caûnh aáy loøng
yeâu nöôùc ngaøy caøng ñöôïc
phaùt huy, toâi luyeän.
Trang 176
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp, Caù nhaân
- GV yeâu caàu HS theo doõi SGK ñeå
traû lôøi caâu hoûi: Trong 9 theá kyû ñoäc
laäp truyeàn thoáng yeâu nöôùc ñöôïc
bieåu hieän nhö theá naøo?
- HS theo doõi SGK phaùt bieåu.
- GV choát yù.
- HS nghe, ghi cheùp.
+ GV Giaûi thích: Yeâu nöôùc gaén vôùi
thöông daân vì truyeàn thoáng yeâu nöôùc
ngaøy caøng mang yeáu toá nhaân daân
“ngöôøi chôû thuyeàn laø daân, laät
thuyeàn cuõng laø daân” → Khoan thö söùc
daân deã laøm keá saâu reã, beàn goác,
laø “Thöôïng saùch ñeå giöõ nöôùc”.
+ GV tieåu keát: Nhö vaäy trong caùc
theá heä phong kieán ñoäc laäp truyeàn
thoáng yeâu nöôùc caøng ñöôïc phaùt huy
vaø toâi luyeän, ñaõ laøm neân nhöõng
kyø tích anh huøng chieán thaéng veû
vang cuûa daân toäc.
- Bieåu hieän:
+ YÙ thöùc vöôn leân xaây döïng
phaùt trieån neàn kinh teá töï
chuû, neàn vaên hoaù ñaäm ñaø
baûn saéc truyeàn thoáng cuûa
daân toäc.
+ Tinh thaàn chieán ñaáu choáng
giaëc ngoaïi xaâm baûo veä ñoäc
laäp daân toäc cuûa moãi ngöôøi
Vieät.
+ YÙ thöùc ñoaøn keát moïi taàng
lôùi nhaân daân, moïi daân toäc
trong coâng cuoäc xaây döïng vaø
baûo veä Toå quoác.
+ Loøng töï haøo daân toäc, bieát
ôn toå tieân.
+ YÙ thöùc vì daân, thöông daân
cuûa giai caáp thoáng trò tieán
boä – yeâu nöôùc gaén vôùi
thöông daân – mang yeáu toá
nhaân daân.
III. NEÙT ÑAËC TRÖNG CUÛA
TRUYEÀN THOÁNG YEÂU NÖÔÙC VIEÄT NAM THÔØI PHONG KIEÁN
Trang 177
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV ñaët vaán ñeà: Qua tìm hieåu ta
thaáy truyeàn thoáng yeâu nöôùc cuûa
daân toäc Vieät Nam ñöôïc bieåu hieän raát
ña daïng ôû nhöõng möùc ñoä khaùc nhau:
+ Hy sinh, xaû thaân vì nöôùc.
+ Töï haøo veà ñaát nöôùc, toân kính
nhöõng vò anh huøng daân toäc.
+ Lao ñoäng saùng taïo laøm giaøu cho
coäng ñoàng, cho ñaát nöôùc.
+ Choáng giaëc ngoaïi xaâm, baûo veä
ñoäc laäp.
+ Giöõ gìn di saûn vaên hoaù cuûa
daân toäc.
+ Laøm nhöõng vieäc ích nöôùc, lôïi
nhaø… trong ñoù bieåu hieän ñaëc tröng
cuûa truyeàn thoáng yeâu nöôùc Vieät
Nam thôøi phong kieán laø choáng giaëc
ngoaïi xaâm baûo veä ñoäc laäp daân
toäc.
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV phaùt vaán: Taïi sao coù theå xem
neùt ñaëc tröng cô baûn cuûa truyeàn
thoáng yeâu nöôùc Vieät Nam thôøi
phong kieán laø choáng giaëc ngoaïi
xaâm, baûo veä ñoäc laäp daân toäc?
- HS theo doõi SGK keát hôïp vôùi
nhöõng kieán thöùc ñaõ hoïc ñeå traû lôøi.
- GV boå sung keát luaän.
+ Ñeå minh hoaï GV yeâu caàu HS
ñieåm laïi taát caû caùc cuoäc khaùng
chieán vaø khôûi nghóa giaønh vaø giöõ
ñoäc laäp daân toäc cuûa nhaân daân ta
tröôùc theá kyû XIX. Qua ñoù HS thaáy
ñöôïc treân theá giôùi coù leõ khoâng coù
daân toäc naøo traûi quaû nhieàu cuoäc
chieán choáng xaâm löôïc nhö Vieät Nam.
- HS nghe, ghi cheùp.
- GV tieåu keát: Nhö vaäy roõ raøng ta
thaáy truyeàn thoáng yeâu nöôùc ñöôïc
bieåu hieän roõ neùt nhaát trong cuoäc
ñaáu tranh choáng ngoaïi xaâm. Vì vaäy
ñaáu tranh choáng ngoaïi xaâm trôû
thaønh neùt ñaëc tröng cuûa truyeàn
thoáng yeâu nöôùc Vieät Nam.
Truyeàn thoáng quyù baùu ñoù cuûa
nhaân daân Vieät Nam ñaõ ñöôïc phaùt
huy cao ñoä qua moïi thôøi ñaïi, ñaõ laøm
neân nhöõng chieán coâng hieån haùch
- Daân toäc Vieät Nam ñaõ traûi
qua nhieàu cuoäc ñaáu tranh
choáng giaëc ngoaïi xaâm.
- Trong ñaáu tranh choáng giaëc
ngoaïi xaâm nhaân daân Vieät
Nam ñaõ ñoaøn keát nhaát trí
ñoàng loøng vöôït qua gian khoå,
hy sinh, phaùt huy taøi naêng, trí
tueä, chieán ñaáu duõng caûm
giaønh thaéng lôïi cuoái cuøng.
- Cuõng trong chieán ñaáu choáng
ngoaïi xaâm loøng yeâu nöôùc
trôû neân trong saùng chaân
thaønh vaø cao thöôïng hôn bao
giôø heát.
→ Ñaáu tranh choáng ngoaïi xaâm,
baûo veä ñoäc laäp trôû thaønh
neùt ñaëc tröng cuûa truyeàn
thoáng yeâu nöôùc Vieät Nam.
Trang 178
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
cho daân toäc, “nhaán chìm taát caû beø
luõ baùn nöôùc vaø cöôùp nöôùc” ñöa
ñaát nöôùc, daân toäc “vöôït qua moïi söï
nguy hieåm khoù khaên”.
- Trong coâng cuoäc xaây döïng ñaát
nöôùc hieän nay. Vieät Nam ñöùng tröôùc
nhöõng khoù khaên thöû thaùch lôùn:
Nguy cô tuït haäu, caïnh tranh khoác lieät
vôùi beân ngoaøi, nguy cô ñaùnh maát
baûn saéc truyeàn thoáng cuûa daân
toäc…. Vì vaäy truyeàn thoáng yeâu
nöôùc caàn phaûi ñöôïc phaùt huy cao
ñoä nöõa.
- HS nghe, ghi nhôù.
- GV coù theå ñaøm thoaïi vôùi Hs veà
nhöõng bieåu hieän cuûa loøng yeâu
nöôùc hieän nay, laáy Ví duï vieäc laøm
cuï theå, thoâng qua ñoù giaùo duïc HS.
4. Cuûng coá
- Quaù trình hình thaønh, toâi luyeän, phaùt huy truyeàn thoáng
yeâu nöôùc cuûa nhaân daân Vieät Nam.
- Neùt ñaëc tröng cô baûn cuûa truyeàn thoáng yeâu nöôùc.
5. Daën doø
- HS hoïc baøi, traû lôøi caâu hoûi theo SGK, doïc tröôùc baøi
môùi.
PHAÀN BA PHAÀN BA
LÒCH SÖÛ THEÁ GIÔÙI CAÄN ÑAÏI LÒCH SÖÛ THEÁ GIÔÙI CAÄN ÑAÏI
CHÖÔNG I CHÖÔNG I
CAÙC CUOÄC CAÙCH MAÏNG TÖ SAÛN CAÙC CUOÄC CAÙCH MAÏNG TÖ SAÛN
(TÖØ GIÖÕA THEÁ KYÛ XVI ÑEÁN CUOÁI THEÁ KYÛ XVIII) (TÖØ GIÖÕA THEÁ KYÛ XVI ÑEÁN CUOÁI THEÁ KYÛ XVIII)
Baøi 29 Baøi 29
CAÙCH MAÏNG HAØ LAN VAØ CAÙCH MAÏNG ANH CAÙCH MAÏNG HAØ LAN VAØ CAÙCH MAÏNG ANH
Trang 179
Tuaàn :
27
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Baøi hoïc giuùp HS hieåu raèng, cuoäc ñaáu tranh cuûa nhaân
daân haø Lan laät ñoå vöông trieàu Taây Ban Nha töø giöõa theá kyû
XVI laø moät cuoäc caùch maïng tö saûn ñaàu tieân cuûa thôøi kyø
Lòch söû caän ñaïi theá giôùi. Caùch maïng tö saûn Anh (theá kyû
XVIII) laø söï tieáp tuïc cuoäc taán coâng vaøo cheá ñoä phong kieán
chaâu AÂu, môû ñöôøng cho löïc löôïng saûn xuaát tö baûn phaùt
trieån.
2. Tö töôûng, tình caûm, thaùi ñoä
- Caùch maïng tö saûn trong buoåi ñaàu thôøi caän ñaïi theå
hieän maët tích cöïc ôû vieäc loaïi boû cheá ñoä phong kieán ôû moät
soá quoác gia chaâu aâu, song chæ laø söï thay ñoåi hình thöùc boùc
loät naøy baèng hình thöùc boùc loät khaùc maø thoâi. Moät cheá ñoä
boùc loät môùi, tinh vi vaø taøn baïo ñang hình thaønh.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích, khaùi quaùt, toång hôïp,
ñaùnh giaù söï kieän.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà theá giôùi: baûn ñoà caùc vuøng Taây AÂu.
- Aûnh OÂ-li-vô Croâm-oen.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Giôùi thieäu baøi môùi
GV khaùi quaùt: Giai ñoaïn haäu kyø trung ñaïi (theá kyû XV –
XVII), cheá ñoä phong kieán khuûng hoaûng, suy vong. Giai caáp tö
saûn tuy môùi ra ñôøi nhöng ñaõ nhanh choùng khaúng ñònh theá
löïc kinh teá ngaøy caøng lôùn maïnh cuûa mình. Cuoäc ñaáu tranh
cuûa giai caáp tö saûn choáng cheá ñoä phong kieán theå hieän
tröôùc heát treân lónh vöïc toân giaùo, vaên hoaù, ngheä thuaät… laø
böôùc doïn ñöôøng cho nhöõng cuoäc caùch maïng tö saûn khoâng
theå traùnh khoûi ôû taây AÂu. Nhöng vì sao, nhöõng cuoäc caùch
maïng tö saûn sôùm noå ra ôû “vuøng ñaát thaáp” vaø xöù sôû
“söông muø” YÙ nghóa cuûa nhöõng söï kieän ñoù ñoái vôùi tieán
trình cuûa Lòch söû nhaân loaïi ra sao? Chuùng ta seõ nghieân cöùu
laøm saùng toû vaán ñeà naøy trong baøi hoïc hoâm nay.
2. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1:
- GV giôùi thieäu treân baûn ñoà vò trí
cuûa Haø Lan tröôùc Caùch maïng (Goàm
laõnh thoå caùc nöôùc Haø Lan, Bæ,
Luyxaêmbua vaø moät soá vuøng Ñoâng
O Caùch maïng Haø Lan
Trang 180
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Baéc Phaùp) vaø giaûi thích vì sao vuøng
ñaát naøy coù teân goïi laø “Neâñeùclan”
(Vuøng ñaát thaáp).
- GV: Döïa vaøo ñaâu ñeå noùi raèng,
ñaàu theá kyû XVI Neâñeùclan laø moät
trong nhöõng vuøng kinh teá TBCN phaùt
trieån nhaát Chaâu AÂu? HS coù theå tìm
thaáy caâu traû lôøi qua kieán thöùc trong
SGK.
- GV daãn daét: Söï phaùt trieån kinh
teá TBCN coù aûnh höôûng theá naøo
ñeán tình hình xaõ hoäi Neâñeùclan? Sau
khi trình baøy tình hình kinh teá, xaõ hoäi
cuûa Neâñeùclan döôùi thôøi cai trò cuûa
chính quyeàn phong kieán Taây Ban Nha,
GV höôùng daãn HS nhaän thöùc:
+ Vì sao tö töôûng caûi caùch toân
giaùo cuûa Canvanh nhanh choùng ñöôïc
nôi naøy chaáp nhaän.
+ Tö töôûng caûi caùch ñoù laø söï doïn
ñöôøng cho moät cuoäc caùch maïng.
- Töø ñaàu theá kyû XVI
Neâñeùclan laø moät trong
nhöõng vuøng kinh teá TBCN
phaùt trieån nhaát chaâu AÂu.
- Giai caáp tö saûn Neâñeùclan ra
ñôøi, theá löïc kinh teá ngaøy
caøng lôùn maïnh.
- Thaùng 8 / 1566 nhaân daân
mieàn Baéc Neâñeùclan khôûi
nghóa, löïc löôïng phaùt trieån
maïnh, laøm chuû nhieàu nôi.
Hoaït ñoäng 2:
- HS ñoïc SGK toùm taét nhöõng thaønh
quaû chuû yeáu cuûa quaù trình ñaáu
tranh keùo daøi suoát 4 thaäp kyõ cuoái
theá kyû XVI nhö:
+ Giaûi phoùng caùc tænh mieàn Baéc.
+ Phaân hoaù löïc löôïng keû thuø.
+ Hoäi nghò caùc tænh mieàn Baéc (U
– treách) vôùi nhieàu quyeát saùch quan
troïng.
+ Chính quyeàn phong kieán Taây ban
Nha suïp ñoå.
+ Nöôùc coäng hoaø tö saûn (Haø Lan)
ra ñôøi …
- GV gôïi yù ñeå HS nhaän thöùc: Caùch
maïng tö saûn chæ thay theá hình thöùc
boùc loät naøy baèng hình thöùc boùc loät
khaùc, giai caáp boùc loät naøy baèng giai
caáp boùc loät khaùc, cheá ñoä khoâng
thay ñoåi.
- Naêm 1609 Hieäp ñònh ñình
chieán döôïc kyù keát, nhöng ñeán
naêm 1648 môùi ñöôïc coâng
nhaän ñoäc laäp.
YÙ nghóa:
+ Laø cuoäc caùch maïng tö saûn
ñaàu tieân treân theá giôùi.
+ Môû ñöôøng cho chuû nghóa TB
Haø Lan phaùt trieån.
+ Môû ra thôøi ñaïi môùi – buøng
noå caùc cuoäc caùch maïng tö
saûn.
+ Haïn cheá: Quan heä saûn
xuaát phong kieán coøn toàn taïi
ôû moät soá nôi, nhaân daân
khoâng ñöôïc höôûng quyeàn lôïi
Kinh teá, Chính trò.
Hoaït ñoäng 3:
- Söï phaùt trieån cuûa neàn kinh teá
Anh ñöôïc theå hieän nhö theá naøo? GV
höôùng daãn HS döïa vaøo SGK ñeå nhaän
thöùc noäi dung cô baûn theo logic sau:
- Söï phaùt trieån cuûa coâng tröôøng
2. Caùch maïng tö saûn Anh
a. Tình hình nöôùc Anh tröôùc
caùch maïng
Kinh teá: ñaàu theá kæ XVII, neàn
kinh teá nöôùc Anh phaùt trieån
nhaát Chaâu AÂu.
Trang 181
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
thuû coâng daàn laán aùt phöôøng hoäi.
Saûn phaåm taêng nhanh veà soá löôïng
vaø chaát löôïng kích thích hoaït ñoäng
ngoaïi thöông phaùt trieån nhaát laø
ngaønh len daï, buoân baùn noâ leä da
ñen.
- Söï phaùt trieån ngaønh len daï keùo
theo söï phaùt trieån cuûa ngheà nuoâi
cöøu. Do vaäy moät boä phaän quyù toäc
Anh chuyeån sang kinh doanh haøng hoaù
theo höôùng TBCN, trôû thaønh quyù toäc
môùi.
GV mieâu taû caûnh “Raøo ñaát cöôùp
ruoäng” (Hình aûnh “Cöøu aên thòt
ngöôøi” cuûa nhaø vaên Tomat Morô), sau
ñoù höôùng daãn HS lyù giaûi vì sao tö
saûn, quyù toäc môùi ôû Anh giaøu leân
nhanh choùng nhö vaäy.
- Söï baûo thuû, laïc haäu vaø phaûn
ñoäng cuûa cheá ñoä phong kieán Anh
theå hieän nhö theá naøo? Sau khi HS
döïa vaøo SGK traû lôøi caâu hoûi treân,
GV tieáp tuïc daãn daét HS giaûi quyeát
vaán ñeà: Maâu thuaãn trong loøng xaõ
hoäi Anh bieåu hieän nhö theá naøo?
Höôùng giaûi quyeát maâu thuaãn ñoù?
GV höôùng daãn HS theo doõi nhöõng
dieãn bieán chính cuûa caùch maïng (coù
theå laäp baûng nieân bieåu söï kieän
theo döõ lieäu sau).
+ 1642 – 1648: Noäi chieán (vua –
Quoác hoäi)
+ 1649: Xöû töû vua, thaønh laäp
nöôùc coäng hoaø.
+ 1653: Laäp neàn ñoäc taøi.
+ 1688: Quoác hoäi chính bieán, xaùc
laäp cheá ñoä quaân chuû laäp hieán.
Döïa vaøo nieân bieåu, höôùng daãn HS
naém ñöôïc höôùng phaùt trieån cuûa
caùch maïng Anh qua caùc moác chính,
sau ñoù lyù giaûi vaán ñeà:
+ Vì sao caùch maïng Anh coù söï
thoaû hieäp giöõa Quoác hoäi vôùi löïc
löôïng phong kieán cuõ?
+ Vì sao noùi caùch maïng Anh laø
cuoäc caùch maïng baûo thuû?
Ñieåm quan troïng maø GV caàn khaéc
Xaõ hoäi: Tö saûn, quyù toäc
môùi giaøu leân nhanh choùng.
Chính trò: Cheá ñoä phong kieán
kìm haõm löïc löôïng saûn xuaát
TBCN.
Caùch maïng buøng noå.
b. Dieãn bieán cuûa caùch maïng:
(theo doõi nieân bieåu naém söï
kieän chính)
+ Naêm 1642 – 1648: noäi chieán
aùc lieät (Vua – Quoác hoäi).
+ Naêm 1449: xöû töû vua, nöôùc
coâng hoaø ra ñôøi, caùch maïng
ñaït ñeán ñænh cao.
+ 1653: Neàn ñoäc taøi ñöôïc
thieát laäp (moät böôùc tuït luøi).
+ Naêm 1688: Quoác hoäi tieán
haønh chính bieán, sau ñoù cheá
ñoä quaân chuû laäp hieán ñöôïc
xaùc laäp.
Trang 182
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
hoaï ñeå HS nhaän thöùc saâu saéc veà
thaùi ñoä hai maët cuûa giai caáp tö saûn
Anh. Khi chöa ñuû maïnh, vì lôïi ích cuûa
giai caáp mình, chuùng khoâng chæ löøa
phænh quaàn chuùng ñöùng leân tranh
ñaáu choáng cheá ñoä phong kieán, maø
coøn loâi keùo caû moät boä phaän quyù
toäc môùi (töøng laø keû thuø cuûa mình
tröôùc ñoù) taïo neân moät lieân minh
chính trò môùi. Khi caùch maïng thaønh
coâng, giai caáp tö saûn phaûn boäi laïi
quaàn chuùng caùch maïng, ñoàng thôøi
cuûng coá lieân minh quyù toäc – tö saûn
baèng vieäc thieát laäp moät theå cheá
chính trò Quaân chuû laäp hieán. Nhaø
vua “trò vì” maø khoâng “cai triï” vì
khoâng coù thöïc quyeàn. Quyeàn löïc
chính trò taäp trung trong tay Quoác Hoäi
laäp hieán cuûa giai caáp tö saûn. Duø
coøn coù nhöõng haïn cheá nhaát ñònh
song saùch maïng tö saûn Anh vaãn coù
yù nghóa troïng ñaïi ñoái vôùi Lòch söû
theá giôùi.
c. YÙ nghóa
Laät ñoå cheá ñoä phong kieán,
môû ñöôøng cho CNTB ôû Anh
phaùt trieån.
Môû ra thôøi kyø quaù ñoä töø
cheá ñoä Phong kieán sang cheá
ñoä tö baûn.
4. Sô keát baøi hoïc
- GV höôùng daãn HS nhaän thöùc vaán ñeà chuû yeáu sau:
- Vì sau cuoäc caùch maïng tö saûn Haø Lan noå ra döôùi hình
thöùc moät cuoäc chieán tranh giaûi phoùng daân toäc?
- Caû hai cuoäc caùch maïng noùi treân coù gì gioáng nhau?
- Toång keát noäi dung treân , GV cuûng coá ñeå HS hieåu roõ
khaùi nieäm caùch maïng tö saûn (caû noäi haøm vaø ngoaïi dieân
cuûa khaùi nieäm). Do nhöõng ñaëc ñieåm, ñieàu kieän hoaøn caûnh
Lòch söû, caùch maïng tö saûn ôû 2 nöôùc Haø Lan vaø Anh noå ra
döôùi nhöõng hình thöùc khaùc nhau, giaûi quyeát nhöõng nhieäm
vuï cuï theå khaùc nhau, nhöng ñeàu höôùng vaøo muïc tieâu chung
laø laät ñoå cheá ñoä phong kieán (baát kyø ôû ngoaøi ñoâ hoä hay
ñang toàn taïi, thoáng trò trong nöôùc), ñeå môû ñöôøng cho chuû
nghóa tö baûn phaùt trieån. Ñaây laø nhöõng söï kieän môû ñaàu cho
moät thôøi kyø ñaáu tranh quyeát lieät ñeå giaûi quyeát vaán ñeà “ai
thaéng ai” giöõa chuû nghóa tö baûn ñang leân vôùi cheá ñoä phong
kieán ñaõ giaø nua, suy taøn, song chöa deã töø boû voõ ñaøi chính
trò.
Trang 183
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 30 Baøi 30
CHIEÁN TRANH GIAØNH ÑOÄC LAÄP CHIEÁN TRANH GIAØNH ÑOÄC LAÄP
CUÛA CAÙC THUOÄC ÑÒA ANH ÔÛ BAÉC MÓ CUÛA CAÙC THUOÄC ÑÒA ANH ÔÛ BAÉC MÓ
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
Baøi hoïc giuùp HS hieåu raèng, cuoäc chieán tranh giaønh ñoäc
laäp cuûa nhaân daân 13 nöôùc thuoäc ñòa Anh ôû Baéc Mó cuoái
theá kyû XVIII laø moät cuoäc caùch maïng tö saûn. Vieäc ra ñôøi
moät soá nöôùc tö saûn ñaàu tieân ngoaøi Chaâu AÂu laø söï tieáp
xuùc cuoäc taán coâng vaøo cheá ñoä phong kieán môû ñöôøng cho
löïc löôïng saûn xuaát Tö baûn phaùt trieån, laø söï khaúng ñònh
quyeát taâm vöôn leân naèm quyeàn thoáng trò theá giôùi cuûa giai
caáp tö saûn.
2. Tö töôûng, tình caûm, thaùi ñoä
Chieán tranh giaønh ñoäc laäp thaéng lôïi, hôïp chuûng quoác
Hoa Kyø ra ñôøi, goùp phaàn thuùc ñaåy phong traøo ñaáu tranh
choáng phong kieán chaâu AÂu vaø phong traøo giaûi phoùng daân
toäc ôû Myõ Latinh sau naøy. Tuy vaäy, cheá ñoä noâ leä vaãn toàn
taïi ôû Myõ, quaàn chuùng nhaân daân vaãn khoâng ñöôïc höôûng
nhöõng thaønh quaû caùch maïng maø hoï phaûi ñoåi baèng xöông
maùu cuûa chính mình.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän kyõ naêng söû duïng ñoà duøng tröïc quan, kyõ
naêng phaân tích, khaùi quaùt , toång hôïp, ñaùnh giaù söï kieän.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
Baûn ñoà 13 thuoäc ñòa Anh ôû Baéc Myõ; aûnh baïo ñoäng ôû
Boâxtôn, giooùc giô Oa sinh tôn, ñaïi hoäi luïc ñòa… (GV coù theå löïa
choïn nhieàu taøi lieäu tröïc quan sinh ñoäng trong Encarta).
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Giôùi thieäu baøi môùi
GV coù theå taïo tình huoáng vaøo baøi qua nhieàu caùch
khaùc nhau, tuy nhieân caàn chuù yù HS ñaàu caáp raát aán töôïng
vôùi caùch dieãn ñaït nheï nhaøng giaøu hình aûnh. Chaúng haïn:
Cuoäc caùch maïng tö saûn noå ra treân “vuøng ñaát thaáp” vaø
“xöù sôû söông muø” daãu coù yù nghóa troïng ñaïi song chöa ñuû
cuûng coá nieàm tin cho ngöôøi ñöông thôøi veà moät thaéng lôïi
hoaøn toaøn cuûa giai caáp tö saûn. Lòch söû phaûi chôø ñôïi hôn
moät theá kyû sau ñeå chöùng kieán beán bôø Ñaïi Taây Döông moät
cuoäc bieán ñoäng chính trò – xaõ hoäi to lôùn ôû 13 thuoäc ñòa Anh,
daãn ñeán söï ra ñôøi moät quoác gia tö saûn ñaàu tieân ôû chaâu
Myõ. Vì sao ôû nôi ñaây laïi coù theå buøng noå moät cuoäc chieán
tranh giaønh ñoäc laäp? Keát quaû cuûa cuoäc chieán ñaõ aûnh
Trang 184
Tuaàn :
28
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
höôûng nhö theá naøo ñoái vôùi Lòch söû chaâu Myõ vaø theá giôùi?
Chuùng ta seõ nghieân cöùu laøm saùng toû vaán ñeà naøy trong
baøi hoïc hoâm nay.
2. Toå chöùc daïy hoïc baøi môùi
Phaàn kieåm tra baøi cuõ coù theå ñöôïc tieán haønh tröôùc khi
vaøo baøi môùi, hoaëc cuõng coù theå thöïc hieän trong quaù trình
tieán haønh baøi nghieân cöùu kieán thöùc môùi).
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1:
- GV giôùi thieäu treân baûn ñoà vò trí
cuûa 13 thuoäc ñòa Anh ôû Baéc Myõ vaø
neâu caâu hoûi: 13 thuoäc ñòa Anh ñöôïc
ra ñôøi nhö theá naøo?
GV gôïi yù ñeå Hs nhôù laïi kieán thöùc
cuõ laøm neàn cho nhaän thöùc kieán
thöùc môùi.
+ Cuoäc di daân töø chaâu AÂu sang
Chaâu Mó töø sau phaùt kieán ñòa lyù
cuûa Critxtop Coâloâmboâ.
+ Quaù trình chinh phuïc ngöôøi Inñian
ñuoåi hoï veà phía Taây.
+ Ñöa noâ leä da ñen töø Chaâu Phi
sang khai phaø ñoàn ñieàn…
+ Neàn kinh teá TBCN ôû 13 thuoäc ñòa
Anh phaùt trieån nhö theá naøo?
O Söï phaùt trieån cuûa chuû
nghóa Tö baûn ôû
Baéc Myõ. Nguyeân
nhaân buøng boå
chieán tranh.
- Nöûa ñaàu theá kyû XVIII, 13
thuoäc ñòa Anh ñöôïc ra ñôøi doïc
bôø bieån Ñaïi Taây Döông (1,3
trieäu ngöôøi).
Hoaït ñoäng 2:
- HS döïa vaøo SGK ñeå trình baøy söï
phaùt trieån kinh teá ôû 2 mieàn (Baéc –
Nam), quan troïng hôn laø bieát caùch lyù
giaûi vì sao coù söï khaùc nhau veà
ngaønh ngheà saûn xuaát ôû caùc khu
vöïc ñoù.
+ Mieàn Baéc: Coâng tröôøng thuû
coâng phaùt trieån nhieàu ngaønh ngheà
nhö: Röôïu, thuyû tinh. Luyeän kim, ñoùng
taøu, deät, … (Caùc moû kim loaïi quyù
taäp trung chuû yeáu ôû mieàn Baéc,
caûng Boâxtôn saàm uaát…).
+ Mieàn Nam: Kinh teá ñoàn ñieàn
phaùt trieån, saûn xuaát haøng hoaù
noâng nghieäp xuaát khaåu: ngoâ, boâng,
mía, thuoác laø… (ñaát ñai phì nhieâu;
Söû duïng roäng raõi, boùc loät taøn baïo
noâ leä da ñen).
Söï phaùt trieån kinh teá ôû 13 thuoäc
ñòa ñaët ra nhöõng yeâu caàu gì?
Sau khi cho Hs thaûo luaän vaán ñeà
naøy, GV caàn nhaán maïnh yeâu caàu
böùc thieát saûn xuaát, buoân baùn, môû
mang kinh teá veà phía taây. Tuy nhieân,
- Giöõa theá kyû XVIII, neàn coâng
thöông nghieäp TBCN ôû ñaây
phaùt trieån.
- Söï phaùt trieån kinh teá coâng,
noâng nghieäp thuùc ñaåy thöông
nghieäp, giao thoâng, thoâng tin,
Trang 185
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nhöõng mong muoán chính ñaùng ñoù bò
chính quyeàn Anh quoác ra söùc kiøm
haõm.
GV tieáp tuïc cho HS thaûo luaän vaán
ñeà.
Taïi sao chính phuû Anh laïi kìm haõm
söï phaùt trieån kinh teá ôû thuoäc ñòa?
Chính phuû Anh ñaõ laøm gì ñeå kiøm
haõm söï phaùt trieån kinh teá thuoäc
ñòa? Haäu quaû cuûa nhöõng chính saùch
ñoù ra sao?
GV laáy keát quaû thaûo luaän ñeå lyù
giaûi nguyeân nhaân daãn ñeán vieäc
buøng noå cuoäc chieán tranh ñoøi
quyeàn ñoäc laäp cuûa taát caû caùc
taàng lôùp nhaân daân 13 thuoäc ñòa
Anh.
thoáng nhaát thò tröôøng, ngoân
ngöõ.
- Söï kìm haõm cuûa chính phuû
Anh laøm cho maâu thuaãn ôû 13
thuoäc ñòa trôû neân gay gaét,
daãn ñeán vieäc buøng noå chieán
tranh.
Hoaït ñoäng 3:
- GV söû duïng caùc böùc tranh
(nguoàn: Encarta) mieâu taû, töôøng
thuaän caûnh Haønh hình nhaân vieân sôû
Thueá; Taán coâng taàu chôû cheø cuûa
Anh; Baïo ñoäng ôû Boâxtôn 1773.
GV höôùng daãn Hs phaân tích phaûn
öùng cuûa vua Anh – nguyeân nhaân tröïc
tieáp daãn ñeán buøng noå cuoäc chieán
(4 – 1775). GV cho HS quan saùt baûng so
saùnh töông quan löïc löôïng giöõa 2 beân
khi baét ñaàu cuoäc chieán.
Ví duï: laäp baûng theå hieän döõ lieäu
sau:
+ Quaân Anh: Löïc löôïng 9 vaïn: thieän
chieán; vuõ khí ñaày ñuû…
+ Quaân 13 thuoäc ñòa: löïc löôïng 3
vaïn; thieáu kinh nghieäm taùc chieán;
vuõ khí thieáu thoán…
Töø vieäc so saùnh, HS nhaän thaáy
nhöõng khoù khaên, baát lôïi ñoái vôùi
nghóa quaân daãn tôùi thöông vong
nhieàu, thieáu thoán löông thöïc, löïc
löôïng …
GV ñaët vaán ñeà: Cuoäc chieán seõ ra
sao neáu tình hình ñoù keùo daøi? Vaán
ñeà caáp thieát caàn giaûi quyeát luùc
naøy laø gì?
- GV cho HS quan saùt böùc tranh ñaïi
hoäi luïc ñòa laàn hai, chaân dung Oa sinh
tôn, neâu caâu hoûi thu huùt söï chuù yù
cuûa HS.
2. Dieãn bieán chieán tranh
vaø söï thaønh laäp
Hôïp chuûng quoác
Hoa Kyø.
- Sau söï kieän Boâxtôn, nguy cô
cuoäc chieán ñeán gaàn. Ñaïi hoäi
luïc ñòa laàn thöù nhaát ñöôïc
trieäu taäp (9 – 1774), yeâu caàu
vua Anh baõi boû chính saùch haïn
cheá coâng thöông nghieäp.
- Thaùng 5 – 1775 Ñaïi hoäi luïc
ñòa laàn thöù hai ñöôïc trieäu taäp
+ Quyeát ñònh xaây döïng quaân
ñoäi luïc ñòa.
+ Cöû Giooùc-giô Oa-sinh-tôn
laøm toång chæ huy quaân ñoäi.
+ Thoâng qua baûng Tuyeân
ngoân ñoäc laäp (4-7-1776),
tuyeân boá thaønh laäp hôïp
chuûng quoác Hoa Kyø.
Trang 186
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
OÂng laø ai? Em bieát gì veà oâng?
Trong quaù trình höôùng daãn HS thaûo
luaän, caàn chuù yù nhaán maïnh taøi
thao löôïc quaân söï cuûa Oa sinh tôn
(chænh ñoán quaân ñoäi, thay ñoåi hình
thöùc taùc chieán…), ñoàng thôøi phaân
tích taùc duïng cuûa baûn Tuyeân ngoân
ñoäc laäp ñoái vôùi vieäc kích thích tinh
thaàn ñoaøn keát chieán ñaáu cuûa nhaân
daân thuoäc ñòa (coù theå lieân heä vôùi
baûn tuyeân ngoân ñoäc laäp ngaøy
02/09/1945 cuûa ta). Nhôø ñoù tình hình
thay ñoåi theo höôùng ngaøy caøng coù
lôïi cho nghóa quaân.
GV söû duïng sô ñoà cô caáu toå chöùc
Nhaø nöôùc Myõ.
Giôùi thieäu Oa-sinh-tôn ñöôïc baàu
laøm toång thoáng ñaàu tieân cuûa nöôùc
Myõ (naêm buøng noå cuoäc Ñaïi caùch
maïng Phaùp 1789), thuû ñoâ nöôùc Myõ
giôø ñaây mang teân oâng.
Höôùng daãn HS nhaän thöùc yù nghóa
cuûa cuoäc chieán tranh giaønh ñoäc laäp
ôû Baéc Myõ, töø ñoù ruùt ra tính chaát
cuûa noù laø moät cuoäc caùch maïng tö
saûn.
- Ngaøy 17-10-1777 chieán thaéng
Xaratoâga taïo ra böôùc ngoaët
cuoäc chieán.
- Naêm 1781 traän I-ooùc-tao
giaùng ñoøn quyeát ñònh, giaønh
thaéng lôïi cuoái cuøng.
O Keát quaû vaø yù nghóa
cuûa chieán tranh
giaønh ñoäc laäp
- Theo hoaø öôùc veùcxai (9-1783)
Anh coâng nhaän neàn ñoäc laäp
cuûa 13 thuoäc ñòa ôû baéc Myõ.
- Naêm 1787 thoâng qua Hieán
Phaùp cuûng coá vò trí Nhaø
nöôùc Myõ.
YÙ nghóa:
+ Giaûi phoùng Baéc Myõ khoûi
chính quyeàn Anh, thaønh laäp
quoác gia tö saûn, môû ñöôøng cho
CNTB phaùt trieån ôû Baéc Myõ.
+ Goùp phaàn thuùc ñaåy caùch
maïng choáng phong kieán ôû
Chaâu AÂu, phong traøo ñaáu
tranh giaønh ñoäc laäp ôû Myõ La
tinh.
4. Sô keát baøi hoïc
GV höôùng daãn HS nhaän thöùc vaán ñeà chuû yeáu sau:
- Vì sao caùch maïng tö saûn ôû Baéc Myõ noå ra döôùi hình
thöùc moät cuoäc chieán tranh giaønh ñoäc laäp?
- Nhaán maïnh yù nghóa quan troïng cuûa cuoäc caùch maïng
tö saûn ñoù?
- Toång keát noäi dung treân, GV cuûng coá ñeå HS hieåu roõ
khaùi nieäm caùch maïng tö saûn. So saùnh cuoäc chieán tranh
giaønh ñoäc laäp ôû Baéc Myõ vôùi caùch maïng tö saûn Haø Lan,
caùch maïng tö saûn Anh ñeå thaáy söï ña daïng veà hình thöùc cuûa
caùch maïng tö saûn trong buoåi ñaàu thôøi caän ñaïi.
Trang 187
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 31 Baøi 31
CAÙCH MAÏNG TÖ SAÛN PHAÙP CUOÁI CAÙCH MAÏNG TÖ SAÛN PHAÙP CUOÁI
THEÁ KYÛ XVIII THEÁ KYÛ XVIII
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Baøi hoïc giuùp HS hieåu raèng, caùch maïng tö saûn Phaùp
cuoái theá kyû XVIII laø moät cuoäc caùch maïng tö saûn ñieån hình
nhaát thôøi kyø lòch söû theá giôùi caän ñaïi. Noù ñaõ laät ñoå cheá
ñoä phong kieán, môû ñöôøng cho CNTB phaùt trieån ôû Phaùp, goùp
phaàn vaøo thaéng lôïi cuûa chuû nghóa tö baûn treân phaïm vi theá
giôùi.
2. Tö töôûng, tình caûm, thaùi ñoä
- Quaàn chuùng nhaân daân, ñoäng löïc chuû yeáu thuùc ñaåy
söï nghieäp caùch maïng Phaùp ñaït ñeán ñænh cao laø neàn
chuyeân chính Gia-coâ-banh, hoï xöùng ñaùng laø ngöôøi saùng taïo
ra lòch söû.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän kyõ naêng söû duïng ñoà duøng tröïc quan, kyõ
thuaät phaân tích, khaùi quaùt, toång hôïp, ñaùnh giaù söï kieän.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûn ñoà phong traøo ñaáu tranh cuûa nhaân daân Phaùp.
- Tranh “Tình caûnh noâng daân Phaùp”, “Taán coâng phaù nguïc
Ba-xti” … (GV coù theå löïa choïn taøi lieäu tröïc quan trong Encarta).
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ:
Caâu hoûi 1: Vì sao noùi cuoäc chieán tranh giaønh ñoäc laäp
cuûa 13 bang thuoäc ñòa Anh ôû Baéc Myõ laø cuoäc caùch maïng tö
saûn?
Caâu hoûi 2: Phaân tích yù nghóa cuûa cuoäc chieán tranh giaønh
ñoäc laäp ôû Baéc Myõ?
Sau khi HS traû lôøi, GV nhaán maïnh aûnh höôûng cuûa caùch
maïng Myõ ñoái vôùi chaâu Myõ vaø chaâu AÂu, ñaëc bieät laø ñoái
vôùi nöôùc Phaùp ñang trong tình traïng “ñeâm tröôùc cuûa caùch
maïng”.
2. Giôùi thieäu baøi môùi
Trang 188
Tuaàn: 28 –
29
Tieát : 38 –
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
giai caáp tö saûn, ñeå ñeán troïn theá kyû XIX, theá kyû ñem laïi aùnh
saùng vaên hoaù, vaên minh cho nhaân loaïi ñeàu dieãn ra döôùi
aûnh höôûng cuûa cuoäc caùch maïng vó ñaïi naøy”. Vì sao cuoäc
caùch maïng tö saûn ôû trung taâm chaâu AÂu laïi trôû neân ñieån
hình hôn baát cöù cuoäc caùch maïng tö saûn naøo ôû thôøi kyø caän
ñaïi, chuùng ta seõ nghieân cöùu laøm saùng toû vaán ñeà naøy
trong baøi hoïc hoâm nay (GV ghi tieâu ñeà baøi hoïc).
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caù nhaân
GV toå chöùc ñeå HS traû lôøi caâu
hoûi: Caên cöù vaøo ñaâu ñeå noùi raèng,
cuoái theá kyû XVIII, Phaùp vaãn laø
nöôùc noâng nghieäp laïc haäu? HS coù
theå döïa vaøo
SGK ñeå traû lôøi caâu hoûi naøy. Ñaëc
bieät, GV höôùng daãn HS phaân tích ñôøi
soáng cuûa noâng daân Phaùp döôùi aùch
aùp böùc boùc loät cuûa phong kieán,
Giaùo hoäi (Ñòa toâ töø 1/3 ñeán 1/2 hoa
lôïi, nhieàu loaïi thueá, nghóa vuï phong
kieán, nhaø thôø phi lí khaùc). Mieâu taû
böùc tranh “Tình caûnh noâng daân Phaùp
tröôùc maïng” (hình 5 1 - SGK)
GV mieâu taû coâng xöôûng luyeän
theùp ôû Phaùp (Nguoàn: Encarta)
Hoaït ñoäng 2: Thaûo luaän
GV cho HS theo doõi sô ñoà cô caáu xaõ
hoäi nöôùc Phaùp, höôùng daãn HS thaûo
luaän, vai troø, quyeàn lôïi kinh teá, ñòa
vò chính trò cuûa caùc ñaúng caáp, töø
ñoù ruùt ra keát luaän:
Maâu thuaãn veà quyeàn lôïi kinh teá,
ñòa vò chính trò daãn ñeán cuoäc khuûng
hoaûng xaõ hoäi saâu saéc.
Giaûi quyeát maâu thuaãn naøy nhö
theá naøo?
Nöôùc Phaùp ñang ôû “ñeâm tröôùc
cuûa moät cuoäc caùch maïng”
Hoaït ñoäng 1: Thaûo luaän
GV höôùng daàn HS thaûo luaän vaán
ñeà: Nhöõng tö töôûng tieán boä ôû nöôùc
Phaùp tröôùc caùch maïng ñöôïc döïa
treân cô sôû naøo? Sau ñoù GV giôùi
thieäu traøo löu “Trieát hoïc aùnh saùng”
thoâng qua nhöõng quan ñieåm tieâu
bieåu cuûa Moâng-te-xki-ô, Voân-te, Ru-
xoâ. HS caàn nhaän thöùc roõ nhöõng tö
töôûng ñoù khoâng döøng ôû vieäc pheâ
I. NÖÔÙC PHAÙP TRÖÔÙC CAÙCH
MAÏNG
1 Tình hình kinh teá xaõ hoäi:
A. Kinh teá
- Cuoái theá kyû XVIII, Phaùp
vaãn laø nöôùc noâng nghieäp
+ Coâng cuï, kó thuaät canh
taùc laïc haäu, naêng suaát thaáp.
+ Laõnh chuùa, Giaùo hoäi boùc
loät noâng daân naëng neà.
- Coâng thöông nghieäp phaùt
trieån
+ Maùy moùc söû duïng ngaøy
caøng nhieàu (deät, khai moû,
luyeän kim)
+ Coâng nhaân ñoâng, soáng
taäp trung
+ Buoân baùn môû roäng vôùi
nhieàu nöôùc.
B. Chính trò
- Xaõ hoäi chia thaønh 3 ñaúng
caáp
+ Taêng löõ: naém ñaëc quyeàn
+ Quyù toäc: kinh teá, chính trò,
giaùo hoäi.
+ Ñaúng caáp thöù ba: Goàm
TS, Noâng daân, bình daân. Hoï
laøm ra cuûa caûi, phaûi ñoùng
moïi thöù thueá, khoâng ñöôïc
höôûng quyeàn lôïi chính trò.
- Maâu thuaãn xaõ hoäi gay
gaét.
2. Cuoäc ñaáu tranh treân lónh
vöïc tö töôûng:
Nhöõng tö töôûng tieán boä
pheâ phaùn nhöõng quan ñieåm
loãi thôøi, giaùo lí laïc haäu, môû
ñöôøng cho xaõ hoäi phaùt trieån.
Trieát hoïc aùnh saùng doïn
ñöôøng cho caùch maïng buøng
Trang 189
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
phaùn cheá ñoä phong kieán thoái naùt,
giaùo lí nhaø thôø huû laäu, maø quan
troïng hôn laø ñaët cô sôû neàn moùng lí
thuyeát veà vieäc xaây döïng moät cheá
ñoä xaõ hoäi môùi. Noù thöïc söï laø tö
töôûng doïn ñöôøng cho caùch maïng, laø
ngoïïn ñuoác saùng cho nöôùc Phaùp khi
vaãn coøn trong ñeâm toái.
Hoaït ñoäng 1: GV/ HS
GV höôùng daãn HS thaûo luaän vaán
ñeà:
- Nhaø vua trieäu taäp , hoäi nghò 3
ñaúng caáp ñeå laøm gì?
- Nhaø vua coù ñaït ñöôïc muïc ñích
cuûa mình khoâng? Vì sao vaäy?
GV töôøng thuaät traän taán coâng
phaù nguïc Ba-xti (Coù theå söû duïng
ñoaïn trích trong baøi thô 14 - 7 cuûa Toá
Höõu)
GV söû duïng baûn ñoà phong traøo
nhaân daân Phaùp (SGK), Böùc tranh
bieám hoaï Noâng daân chaët voøi baïch
tuoäc (Chính saùch toâ, thueá cuûa Phong
kieán, Giaùo hoäi aên baùm.). Noâng daân
ñoát caùc laõnh ñòa phong kieán v.v...
GV höôùng daãn HS tìm hieåu nhöõng
tö töôûng tieán boä cuûa Baûn tuyeân
ngoân nhaân quyeàn vaø daân quyeàn
(Coù theå lieân heä vôùi Tuyeân ngoân
ñoäc laäp cuûaMyõ, Tuyeân ngoân ñoäc
laäp cuûa Vieät Nam).
- HS nhaän xeùt maët tích cöïc vaø haïn
cheá cuûa nhöõng chính saùch maø
Quoác hoäi laäp hieán ban haønh.
Tröôùc haønh ñoäng phaûn quoác cuûa
nhaø vua, caùch maïng Phaùp caàn phaûi
laøm gì?
Nhöõng bieän phaùp maø Quoác hoäi
laäp hieán vaø nhaân daân Phaùp tieán
haønh coù baûo veä ñöôïc nöôùc Phaùp?
Giai ñoaïn sau cuûa caùch maïng nöôùc
Phaùp seõ giuùp ta traû lôøi caâu hoûi
naøy.
Hoaït ñoäng 2: Giaùo vieân - Hoïc
sinh
GV taùi hieän kieán thöùc cuõ ñaët ra
tình huoáng môùi: Vôùi vieäc xöû töû vua
Saùc-lô I, thieát laäp neàn coäng hoaø,
caùch maïng Anh ñaït tôùi ñænh cao.
noå, ñònh höôùng cho moät xaõ
hoäi môùi töông lai.
II. TIEÁN TRÌNH CUÛA CAÙCH
MAÏNG
1. Caùch maïng buøng noå.
Neàn quaân chuû laäp hieán
- Ngaøy 5-5-1789 Hoäi nghò ba
ñaúng caáp do nhaø vua trieäu
taäp bò ñaúng caáp thöù ba
phaûn ñoái.
- Ngaøy 14-7-1789, quaàn
chuùng phaù nguïc Ba-xti, môû
ñaàu cho caùch maïng Phaùp.
- Quaàn chuùng nhaân daân
noåi daäy khaép nôi (caû thaønh
thò vaø noâng thoân), chính
quyeàn cuûa tö saûn taøi chính
ñöôïc thieát laäp (Quoác hoäi laäp
hieán).
+ Thoâng qua Tuyeân ngoân
nhaân quyeàn vaø daân quyeàn.
+ Ban haønh chính saùch
khuyeán khích coâng thöông
nghieäp phaùt trieån.
+ Thaùng 9-1791 thoâng qua
hieán phaùp, xaùc laäp neàn
chuyeân chính tö saûn (quaân
chuû laäp hieán)
- Vua Phaùp tìm caùch choáng
phaù caùch maïng, khoâi phuïc laïi
cheá ñoä phong kieán (xuùi giuïc
phaûn ñoäng trong nöôùc, lieân
keát vôùi phong kieán beân
ngoaøi).
- Thaùng 4-1792 Chieán tranh
giöõa Phaùp vôùi lieân minh
phong kieán AÙo - Phoå buøng
noå.
- Ngaøy 11-7-1792 Quoác hoäi
tuyeân boá Toå quoác laâm nguy,
quaàn chuùng ñaõ nhaát loaït töï
vuõ trang baûo veä ñaát nöôùc.
2. Tö saûn coâng thöông caàm
Trang 190
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Caùch maïng Phaùp luùc naøy ñaõê laøm
moät vieäc töông töï, caùch maïng Phaùp
ñaõ ñaït tôùi ñænh cao chöa?
- Höôùng daãn HS thaûo luaän, GV caàn
choát laïi vaán ñeà: Nhöõng quyeát ñònh
treân cuûa Quoác hoäi (do aùp löïc cuûa
quaàn chuùng), chöa ñaùp öùng ñöôïc
nhöõng yeâu caàu caáp baùch maø caùch
maïng Phaùp ñoøi hoûi.
+ Choáng thuø trong giaëc ngoaøi.
+ Choáng naïn ñaàu cô tích tröõ, phuïc
vuï maët traän, caûi thieän ñôøi soáng
nhaân daân. Quaàn chuùng tieáp tuïc taïo
ra aùp löïc, chuyeån giao chính quyeàn
veà tay phaùi Gia-coâ-banh, ñaùp öùng
yeâu caàu cuûa
caùch maïng.
- GV söû duïng aûnh chaân dung giôùi
thieäu Roâ-be-xpi-e, nhaán maïnh nhöõng
phaåm chaát noåi baät nhö yù chí saét
ñaù tinh thaàn ñaáu tranh khoâng khoan
nhöôïng tröôùc keû thuø vì lôïi ích cuûa
nhaân daân, moät con ngöôøi kieân ñònh
“khoâng theå ñaûo ngöôïc ñöôïc”.
Hoaït ñoäng 3: Giaùo vieân - Hoïc
sinh
- GV höôùng daãn HS nhaän thöùc veà
caùc chính saùch cuï theå cuûa chính
quyeàn Gia-coâ-banh luùc naøy ñaõ thöïc
söï phaùt huy taùc duïng. Caàn coù söï so
saùnh ñeå thaáy ñaây laø nhöõng chính
saùch tieán boä hôn haún thôøi kì Gi-
roâng-ñanh naém quyeàn, chaúng haïn:
+ Vieäc chia ruoäng thaønh loâ lôùn,
baùn giaù cao thôøi Gi-roâng-ñanh khieán
noâng daân khoâng theå coù ñaát ñai
canh taùc giôø ñaây (thôøi Gia-coâ-banh)
saéc leänh chia ñeàu ñaát coâng, ruoäng
ñöôïc chia thaønh loâ nhoû, traû daàn
trong 10 naêm.
+ Tröôùc ñaây ñaïo luaät caám coâng
nhaân baõi coâng, hoäi hoïp, nay hieán
phaùp môùi (6-1793) ban boá quyeàn
daân chuû roäng raõi, moïi söï baát bình
ñaúng giai caáp bò xoaù boû.
+ Vieäc ban haønh luaät giaù toái ña
ñaõ khaéc phuïc tình traïng naïn ñaàu cô
tích tröõ, huy ñoäng naïn ñaàu cô trích
tröõ, huy ñoäng löông thöïc thöïc phaåm
quyeàn. Neàn coäng hoaø
ñöôïc thaønh laäp.
- Ngaøy 10-8-1792 quaàn
chuùng Pa-ri noåi daäy, laäp chính
quyeàn coâng xaõ caùch maïng
(phaùi Giroângñanh); baét vua vaø
hoaøng haäu.
- Ngaøy 21-9 Quoác hoäi tuyeân
boá laäp neàn Coäng hoaø thöù
nhaát, xöû töû nhaø vua.
- Ñaàu naêm 1793, nöôùc
Phaùp ñöùng tröôùc khoù khaên
môùi
+ Trong nöôùc: Boïn phaûn
ñoäng noåi daäy; Ñôøi soáng
nhaân daân khoù khaên.
+ Beân ngoaøi: Lieân minh
phong kieán chaâu AÂu ñe doaï
caùch maïng.
- Ngaøy 31-5-1793 quaàn
chuùng Pa-ri noåi daäy, laät ñoå
phaùi Ghi-roâng-ñanh, giaønh
chính quyeàn veà tay phaùi Gia-
coâ-banh (Ngaøy 2- 6).
3. Neàn chuyeân chính
Giacoâbanh ñænh cao cuûa
caùch maïng
- Tröôùc nhöõng khoù khaên,
thöû thaùch nghieâm troïng Chính
quyeàn Gia-coâ-banh ñaõ ñöa ra
nhöõng bieän phaùp kòp thôøi,
hieäu quaû.
+ Giaûi quyeát ruoäng ñaát cho
noâng daân, tieàn löông cho
coâng nhaân.
+ Thoâng qua hieán phaùp
môùi, môû roäng töï do daân
chuû.
+ Ban haønh leänh “Toång
ñoäng vieân”
+ Xoaù naïn ñaàu cô tích tröõ ...
- Phaùi Gia-coâ-banh ñaõ hoaøn
thaønh nhieäm vuï choáng thuø
trong, giaëc ngoaøi, ñöa caùch
maïng ñeán ñænh cao.
- Trong luùc caùch maïng ñang
Trang 191
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
cho maët traän vaø caûi thieän töøng
böôùc ñôøi soáng nhaân daân.
- Taïi sao giöõa luùc caùch maïng ñang
leân, phaùi Gia-coâ-banh laïi suy yeáu?
GV höôùng daãn HS phaân tích nhöõng
ñoøi hoûi töø nhieàu phía (tö saûn, coâng
nhaân, noâng daân) ñoái vôùi chính
quyeàn Gia-coâ-banh luùc naøy daãu
chính ñaùng cuõng khoâng theå coù ñieàu
kieän thöïc hieän. Ñaát nöôùc vöøa keát
thuùc moät cuoäc chieán gian khoå, keùo
daøi vôùi nhöõng khoù khaên choàng
chaát. Haäu quaû chöa ñöôïc khaéc phuïc.
Söï baát löïc, luùng tuùng vôùi nhöõng
quyeát saùch sai laàm cuûa phaùi Gia –
coâ -banh (ñaøn aùp caùc löïc löôïng
choáng ñoái), daãn ñeán vieäc hoï khoâng
coøn choã döïa. Ngay caû moät boä phaän
quaàn chuùng caùch maïng trung thaønh
vôùi vôùi Gia-coâ-banh ñoøi hoûi Roâ-be-
xpi-e phaûi haønh ñoäng cöông quyeát
tröôùc haønh ñoäng cuûa keû thuø thì
oâng laïi löøng chöøng khoâng quyeát
ñoaùn. Löïc löôïng tö saûn cô hoäi - keû
môùi giaøu leân trong chieán tranh ñaõ
laøm cuoäc ñaûo chính baét Roâ-be-xpi-e
vaø nhöõng coäng söï cuûa oâng leân
ñoaïn ñaàu ñaøi. Loøng nhieät tình caùch
maïng cuûa quaàn chuùng Pa-ri luùc naøy
ñaõ nguoäi laïnh, ñeå löïc löôïng phaûn
ñoäng ñaåy caùch maïng vaøo giai ñoaïn
thoaùi traøo. Veà söï thaát baïi cuûa Gia-
coâ-banh. V.I.Leâ-nin chæ roõ: "Ñöa ra
nhöõng döï ñònh ñaïi quy moâ maø laïi
khoâng coù choã döïa caàn thieát ñeå
thöïc hieän, khoâng bieát ngay caû phaûi
döïa vaøo giai caáp naøo ñeå aùp duïng
bieän phaùp naøy hay bieän phaùp
khaùc”.
GV caàn höôùng daãn ñeå HS nhaän
thöùc ñöôïc raèng, caùc cuoäc ñaûo chính
lieân tieáp keå töø sau thaát baïi cuûa
neàn chuyeân chính Gia-coâ-banh, laø
quaù trình ñi xuoáng, theå hieän söï tuït
luøi cuûa caùch maïng Phaùp (Töø Coäng
hoaø tö saûn qua caùc böôùc trung gian
trôû veà quaân chuû phong kieán). Coù
theå
bieåu dieãn söï thoaùi traøo cuûa caùch
maïng Phaùp qua sô ñoà sau:
leân, maâu thuaãn noäi boä ñaõ
laøm cho phaùi Gia-coâ-banh suy
yeáu. Cuoäc ñaûo chính ngaøy 27-
7-1794 ñaõ ñöa chính quyeàn
vaøo tay boïn phaûn ñoäng, caùch
maïng Phaùp thoaùi traøo.
Thôøi kì thoaùi traøo
- Sau ñaûo chính, Uyû ban Ñoác
chính ra ñôøi ñaõ thuû tieâu moïi
thaønh quaû cuûa caùch maïng.
+ Hieán phaùp môùi ñöôïc ban
haønh baûo veä lôïi ích TS môùi.
+ Xoaù boû luaät giaù toái ña
+ Thuû tieâu caùc quyeàn töï
do daân chuû
+ Khuûng boá nhöõng ngöôøi
caùch maïng.
- Cuoäc ñaûo chính (11- 1799)
laät ñoå
cheá ñoä Ñoác chính, ñöa Na-poâ-
leâ-oâng leân naém quyeàn, xaây
döïng cheá ñoä ñoäc taøi.
- Sau nhieàu naêm chieán
tranh, Ñeá cheá I cuûa Na-poâ-leâ-
oâng bò suy yeáu, thaát baïi
(1815). Cheá ñoä quaân chuû ôû
Phaùp ñöôïc phuïc hoài.
III. YÙ NGHÓA LÒCH SÖÛ CUÛA
CAÙCH MAÏNG PHAÙP CUOÁI
THEÁ KYÛ XVIII
- Laø cuoäc caùch maïng daân
chuû tö saûn
ñieån hình.
+ Laät ñoå cheá ñoä phong
kieán cuøng vôùi nhöõng taøn dö
cuûa noù.
+ Giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà
daân chuû
(ruoäng ñaát cho noâng daân,
quyeàn lôïi cuûa coâng nhaân)
+ Hình thaønh thò tröôøng daân
toäc thoáng nhaát môû ñöôøng
cho löïc löôïng TBCN ôû Phaùp
phaùt trieån. 1
+ Giai caáp tö saûn laõnh daïo,
nhöng quaàn chuùng quyeát ñònh
tieán trình phaùt trieån cuûa
caùch maïng.
- Môû ra thôøi ñaïi thaéng lôïi
Trang 192
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
3. Sô keát baøi hoïc
GV höôùng daãn HS nhaän thöùc vaán ñeà chuû yeáu sau:
Vì sao caùch tö saûn Phaùp laø cuoäc caùch maïng tieâu bieåu,
ñieån hình?
Nhaán maïnh yù nghóa quan troïng cuûa cuéc caùch maïng tö
saûn ñoù?
Toång keát noäi dung treân, GV tieáp tuïc giuùp HS cuûng coá
khaùi nieäm caùch maïng tö saûn. (Coù theå so saùnh vôùi cuoäc
chieán tranh giaønh ñoäc laäp ôû Baéc Mó, caùch maïng tö saûn Haø
Lan, caùch maïng tö saûn Anh ñeå nhaän thöùc theâm söï ña daïng
veà hình thöùc cuûa caùch maïng tö saûn trong buoåi ñaàu thôøi
caän ñaïi).
Trang 193
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
CHÖÔNG 2 CHÖÔNG 2
CAÙC NÖÔÙC AÂU – MYÕ CAÙC NÖÔÙC AÂU – MYÕ
(TÖØ ÑAÀU THEÁ KYÛ XIX ÑEÁN ÑAÀU THEÁ KYÛ XX) (TÖØ ÑAÀU THEÁ KYÛ XIX ÑEÁN ÑAÀU THEÁ KYÛ XX)
Baøi 32 Baøi 32
CAÙCH MAÏNG COÂNG NGHIEÄP ÔÛ CHAÂU AÂU CAÙCH MAÏNG COÂNG NGHIEÄP ÔÛ CHAÂU AÂU
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém ñöôïc caùc moác thôøi gian vaø thaønh töïu chuû yeáu
cuûa cuoäc Caùch maïng coâng nghieäp ôû caùc nöôùc Anh, Phaùp.
Ñöùc.
- Naém ñöôïc heä quaû cuûa Caùch maïng coâng nghieäp veà
kinh teá, xaõ hoäi vaø yù
nghóa cuûa noù ñoái vôùi söï phaùt trieån cuûa Chuû nghóa tö baûn.
- Hieåu ñöôïc taùc duïng cuûa cuoäc Caùch maïng coâng
nghieäp ñoái vôùi vieäc xaây
döïng ñaát nöôùc trong thôøi kyø coâng nghieäp hoaù hieän ñaïi hoaù
hieän nay.
2. Tö töôûng, tình caûm
Cuøng vôùi vieäc naâng cao naêng suaát lao ñoäng, giai caáp
tö saûn boùc loät ñoái vôùi coâng nhaân ngaøy caøng tinh vi vaø
trieät ñeå hôn. Ñôøi soáng cuûa ngöôøi lao ñoäng bò sa suùt do
ñoàng löông thaáp keùm. Maâu thuaãn giöõa giai caáp tö saûn vaø
giai caáp voâ saûn ngaøy caøng theâm saâu saéc.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích ñaùnh giaù böôùc phaùt
trieån cuûa maùy moùc, taùc ñoäng cuûa Caùch maïng coâng
nghieäp ñoái vôùi kinh teá xaõ hoäi.
- Kyõ naêng khai thaùc tranh aûnh trong SGK.
II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh veà nhöõng phaùt minh coâng nghieäp trong thôøi
kyø naøy.
- Löôïc ñoà nöôùc Anh.
- Tö lieäu tham khaûo veà kinh teá, vaên hoaù phaàn lòch söû
theá giôùi.
III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi l: Laäp nieân bieåu dieãn bieán Caùch maïng Phaùp
qua caùc giai ñoaïn.
Caâu hoûi 2: Taïi sao noùi thôøi kyø chuyeân chính Gia-coâ-
banh laø ñænh cao cuûa Caùch maïng Phaùp?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Cuoái theá kyû XVIII ñeán giöõa theá kyû XIX, ôû caùc nöôùc
chaâu AÂu ñaõ coù böôùc
Trang 194
Tuaàn :
29
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
phaùt trieån nhaûy voït trong lónh vöïc saûn xuaát. Ñoù laø cuoäc
Caùch maïng nhaèm thöïc hieän cô khí hoaù neàn saûn xuaát thay
theá cho lao ñoäng thuû coâng. Vì thöïc chaát ñaây laø cuoäc Caùch
maïng kyõ thuaät nhaèm taïo ra naêng suaát lao ñoäng cao hôn Chuû
nghóa tö baûn, cuûng coá neàn taûng cuûa cheá ñoä môùi. Ñeå naém
vöõng nhöõng thaønh töïu chuû yeáu cuûa Caùch maïng coâng
nghieäp ôû caùc nöôùc Anh, Phaùp, Ñöùc nhö theá naøo? Heä quaû
cuûa caùch maïng coâng nghieäp ra sao, chuùng ta cuøng tìm hieåu
noäi dung baøi hoïc hoâm nay.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV trình baøy vaø phaân tích: Sau khi
laät ñoå cheá ñoä phong kieán, giai caáp
tö saûn leân naém quyeàn ñaõ taêng
cöôøng cuûng coá vò trí cuûa mình baèng
vieäc phaùt trieån kinh teá caùch maïng
coâng nghieäp ñaõ ñaùp öùng yeâu caàu
ñeå taïo ra naêng suaát lao ñoäng cao
hôn, khaúng ñònh tính hôn haún cuûa
phöông thöùc saûn xuaát tö baûn chuû
nghóa so vôùi phöông thöùc saûn xuaát
phong kieán voán ñaõ laïc haäu.
- GV neâu caâu hoûi: Vì sao Caùch
maïng coâng nghieäp dieãn ra ñaàu tieân
ôû Anh?
HS döïa vaøo voán hieåu bieát cuûa
mình vaø SGK traû lôøi caàu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù:
+ Anh coù nhöõng ñieàu kieän chuaån
bò cho caùch maïng coâng nghieäp dieãn
ra sôùm hôn caùc nöôùc khaùc: Caùch
maïng noå ra sôùm, chính quyeàn do giai
caáp tö saûn naém.
+ Kinh teá tö baûn chuû nghÜa phaùt
trieån maïnh, nhaát laø trong lónh vöïc
coâng nghieäp.
+ Anh coù heä thoáng thuoäc ñòa
roäng lôùn, taïo ñieàu kieän cho giai caáp
tö saûn tích luyõ voán ñaàu tö vaøo coâng
nghieäp trong nöôùc.
- GV nhaán maïnh: Yeáu toá quan troïng
haøng ñaàu cuûa söï quaù ñoä töø saûn
xuaát thuû coâng sang saûn xuaát maùy
moùc laø söï tích luyõ tö baûn nguyeân
thuyû (voán ban ñaàu).
Hoaït ñoäng 2: Nhoùm
O Caùch maïng coâng nghieäp
ôû Anh
- Anh laø nöôùc ñaàu tieân tieán
haønh caùch maïng coâng
nghieäp:
+ Kinh teá tö baûn chuû nghóa
phaùt trieån maïnh.
+ Caùch maïng noå ra sôùm,
chính quyeàn thuoäc vì trong giai
caáp tö saûn.
+ Coù heä thoáng thuoäc ñòa
lôùn.
Trang 195
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
GV chia HS thaønh caùc nhoùm neâu
nhieäm vuï nhö sau: Haõy cho bieát moác
thôøi gian vaø nhöõng thaønh töï chuû
yeáu cuûa Caùch maïng coâng nghieäp
Anh.
+ HS hoaït ñoäng theo nhoùm, döïa
vaøo SGK tìm hieåu vaø cöû ñaïi dieän
trình baøy keát quaû cuûa nhoùm mình.
HS coù theå boå sung cho baïn.
- GV nhaän xeùt keát hôïp vôùi trình
baøy vaø phaân tích.
+ Naêm 1764, Gieâm Ha-gri-vô ñaõ
saùng cheá ra
maùy keùo sôïi, laáy teân cho con gaùi
mình ñaët cho maùy Gienni, öu ñieåm laø
söû duïng töø 16 – 18 coïc suoát maø chæ
do moät coâng nhaân ñieàu khieån (keát
hôïp vôùi giôùi thieäu maùy Gienni).
+ Naêm 1769, AÙc-crai-tô cheá taïo ra
maùy keùo sôïi chaïy baèng söùc nöôùc.
+ Naêm 1779, Croân-tôn caûi tieán
maùy Gieânni vaø Ac-crai-tô vôùi kyõ
thuaät cao hôn keùo ñöôïc sôïi nhoû chaéc
vaûi ñeïp vaø beàn.
+ Naêm 1785 EÙt-môn Caùc-rai cheá
taïo maùy deät chaïy baèng söùc nöôùc
ñöa naêng suaát taêng gaàn 40 laàn so
vôùi deät tay.
- GV neâu caâu hoûi: Taïi sao caùch
maïng coâng nghieäp laïi baét ñaàu töø
ngaønh coâng nghieäp nheï?
- HS döïa vaøo voán kieán thöùc traû
lôøi. Tröôùc khi HS traû lôøi GV coù theå
gôïi yù: Voán thò tröôøng, coâng nhaân.
- GV nhaän xeùt vaø keát luaän:
Nhöõng ngaønh naøy coù truyeàn thoáng
vaø phaùt trieån maïnh ôû Anh, thu hoài
voán nhanh. saûn phaåm coù thò tröôøng
tieâu thuï roäng.
Hoaït ñoäng 3: Caù nhaân
- GV trình baøy: Naêm 1784, Gieâm
Oaùt phaùt minh ra maùy hôi nöôùc vaø
ñöôïc ñöa vaøo söû duïng (Keát hôïp giôùi
thieäu maùy hôi nöôùc cuûa Gieâm Oaùt)
- GV neâu caâu hoûi: Vieäc phaùt minh
ra maùy hôi nöôùc vaø ñöa vaøo söû
duïng coù yù nghóa gì?
- HS döïa vaøo SGK traû lôøi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
- Nhöõng phaùt minh veà maùy
moùc:
+ Naêm 1764 Gieâm Ha-gri-vô
saùng cheá ra maùy keùo sôïi
Gienni.
+ Naêm 1769 AÙc-crai-tô cheá
taïo ra maùy keùo sôïi chaïy baèng
hôi nöôùc.
+ Naêm 1779 Croâm-tôn caûi
tieán maùy keùo sôïi taïo ra saûn
phaåm ñeïp, beàn hôn.
+ Naêm 1785 Caùc-rai cheá
taïo maùy deät chaïy baèng söùc
nöôùc, naêng suaát taêng 40 laàn.
+ Naêm 1784 Gieâm Oaùt
phaùt minh ra maùy hôi nöôùc vaø
ñöa vaøo söû duïng.
Trang 196
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
+ Nhôø coù maùy hôi nöôùc maø caùc
nhaø maùy coù
theå xaây döïng ôû nhöõng nôi thuaän
tieän (khoâng phuï thuoäc vaøo ñieàu
kieän ñòa lyù nhö phaûi gaàn soâng, suoái
vaø thôøi tieát).
- Toác ñoä saûn xuaát vaø naêng suaát
lao ñoäng taêng leân roõ reät, giaûm söùc
lao ñoäng cô baép con ngöôøi. Lao ñoäng
chaân tay daàn ñöôïc thay theá baèng lao
ñoäng maùy moùc.
- GV trình baøy: Beân caïnh vieäc phaùt
minh maùy hôi nöôùc, ngaønh luyeän kim
cuõng coù nhöõng tieán boä veà kyõ
thuaät: Naêm 1735 phaùt minh phöông
phaùp naáu than coác, naêm 1784 loø
luyeän gang ñaàu tieân ñöôïc xaây döïng,
ngaønh giao thoâng vaän taûi cuõng coù
böôùc tieán lôùn ñaàu theá kyû XIX taøu
thuyû vaø xe löûa ñaõ xuaát hieän vôùi
ñaàu maùy chaïy baèng hôi nöôùc:
+ Naêm 1814 Xti-phen-xôn cheá taïo
tthµthaønh coâng chieác ñaàu maùy xe
löûa ñaàu tieân. .
+ Naêm 1825 nöôùc Anh khaùnh thaønh
ñoaïn ñöôøng saét ñaàu tieân.
- GV keát luaän: Ñeán giöõa theá kyû XIX,
Anh ñöôïc meänh danh laø coâng xöôûng
cuûa theá giôùi. Luaân Ñoân trôû thaønh
moät trung taâm thöông maïi vôùi 80 vaïn
daân.
- GV giôùi thieäu cho HS treân löôïc ñoà
nöôùc Anh
ñeå thaáy ñöôïc söï bieán ñoåi cuûa Anh
vì cô caáu
kinh teá vaø daân cö sau Caùch maïng
coâng nghieäp.
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp, caù nhaân
- GV trình baøy vaø phaân tích: Caùch
maïng coâng nghieäp ôû Phaùp ñöôïc baét
ñaàu töø caùc ngaønh coâng nghieäp nheï
vaøo nhöõng naêm 30 cuûa theá kyû XIX
vaø phaùt trieån maïnh vaøo nhöõng
naêm 1850 -1870. Trong khoaûng 20
naêm ñoù, soá maùy hôi nöôùc cuûa
Phaùp taêng hôn 5 laàn, töø 5000 chieác
leân 27.000 chieác; chieàu daøi ñöôøng
saét taêng 5,5 laàn, töø 3000
km leân 16.500 km; taøu chaïy baèng hôi
- Luyeän kim: Naêm 1735 phaùt
minh ra phöông phaùp naáu than
coác luyeän gang theùp, naêm
1784 loø luyeän gang ñaàu tieân
ñöôïc xaây döïng.
- Giao thoâng vaän taûi: Naêm
1814 Xti-phen-xôn cheá taïo
thaønh coâng ñaàu maùy xe löûa.
- Giöõa theá kyû XIX Anh trôû
thaønh coâng xöôûng theá giôùi.
2. Caùch maïng coâng nghieäp
ôû Phaùp, Ñöùc
a) Phaùp
Töø nhöõng naêm 30 cuûa theá
kyû XIX Caùch maïng coâng
nghieäp baét ñaàu dieãn ra vaø
phaùt trieån maïnh trong nhöõng
naêm 1850 - 1870.
- Taùc ñoäng veà kinh teá, xaõ
hoäi:
+ Kinh teá Phaùp vöôn leân
maïnh meõ ñöùng thöù 2 Theá
giôùi.
+ Boä maët Paris vaø caùc
thaønh phoá khaùc thay ñoåi roõ
reät.
b) Ñöùc
- Caùch maïng coâng nghieäp
dieãn ra vaøo nhöõng naêm 40
cuûa theá kyû XIX vôùi toác ñoä
nhanh ñaït kyû luïc.
Trang 197
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nöôùc taêng hôn 3,5 laàn.
- GV neâu caâu hoûi: Taùc ñoäng cuûa
Caùch maïng coâng nghieäp ñoái vôùi
kinh teá, xaõ hoäi cuûa nöôùc Phaùp.
- HS döïa vaøo SGK traû lôøi caâu hoûi:
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát yù:
+ Ñöa kinh teá Phaùp vöôn leân maïnh
meõ, coâng nghieäp Phaùp ñöùng thöù 2
theá giôùi chæ sau Anh.
+ Boä maët Pari vaø caùc thaønh phoá
khaùc thay ñoåi roõ reät. Moät heä thoáng
ñaïi loä, nhaø ga, cöûa haøng ñöôïc döïng
leân thay theá caùc phoá cuõ chaät heïp.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp, caù nhaân
- GV giôùi thieäu cho HS thaáy quaù trình
dieãn ra cuoäc Caùch maïng coâng
nghieäp: Caùch maïng coâng nghieäp ôû
Ñöùc dieãn ra vaøo nhöõng naêm 40 cuûa
theá kyû XIX, maëc duø ñaát nöôùc ñang
coøn bò chia seû thaønh nhieàu tieåu
quoác vaø giai caáp tö saûn chöa leân
caàm quyeàn. Ñeán giöõa theá kyû XIX
toác ñoä phaùt trieån coâng nghieäp Ñöùc
ñaït möùc kyû luïc.
- HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong SGK
noùi vì söï phaùt trieån cuûa neàn kinh teá
Ñöùc döôùi taùc ñoäng cuûa cuoäc Caùch
maïng coâng nghieäp.
- GV neâu caâu hoûi: Caùch maïng
coâng nghieäp taùc ñoäng vaøo noâng
nghieäp nhö theá naøo ?
- HS döïa vaøo SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Maùy
moùc ñöôïc söû duïng trong saûn xuaát
noâng nghieäp: Maùy caøy, böøa, maùy
gaët, … Söû duïng phaân hoaù hoïc →
Naêng suaát thu hoaïch taêng.
- GV neâu caâu hoûi: Vì sao caùch
maïng coâng nghieäp ôû Phaùp, Ñöùc
dieãn ra muoän nhöng toác ñoä laïi
nhanh?
- HS döïa vaøo voán kieán thöùc cuûa
mình traû lôøi caâu hoûi.
- GV boå sung choát yù: Nhôø tieáp thu
kinh nghieäm töø phaùt minh cuûa Anh,
quaù trình caûi tieán kyõ thuaät ôû Phaùp,
Ñöùc dieãn ra khaån tröông hôn.
- Trong noâng nghieäp: Maùy
moùc cuõng thaâm nhaäp vaø
ñöôïc ñöa vaøo söû duïng nhieàu:
Maùy caøy, böøa, maùy giaët, söû
duïng phaân boùn.
- Ñaëc ñieåm: Caùch maïng coâng
nghieäp ôû Ñöùc dieãn ra vôùi
toác ñoä phaùt trieån nhanh, kyû
luïc.
Trang 198
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Neâu heä quaû
veà kinh teá cuûa Caùch maïng coâng
nghieäp?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù:
+ Naâng cao naêng suaát lao ñoäng,
laøm khoái löôïng saûn phaåm cho xaõ
hoäi caøng nhieàu.
+ Boä maët caùc nöôùc tö baûn thay
ñoåi do nhieàu trung taâm coâng nghieäp
môùi vaø thaønh thò ñoâng daân ra ñôøi.
O Heä quaû cuûa caùch maïng
coâng nghieäp:
- Beà kinh teá:
+ Naâng cao naêng suaát lao
ñoäng laøm ra khoái löôïng saûn
phaåm lôùn cho xaõ hoäi.
+ Thay ñoåi boä maët caùc nöôùc
tö baûn, nhieàu trung taâm coâng
nghieäp môùi vaø thaønh thò
ñoâng daân ra ñôøi.
Hoaït ñoäng 2 : Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Ngoaøi heä quaû
veà maët kinh teá, Caùch maïng coâng
nghieäp coøn ñem laïi heä quaû veà xaõ
hoäi nhö theá naøo?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Hình
thaùi giai caáp môùi ñoù laø tö saûn
coâng nghieäp vaø voâ saûn coâng
nghieäp.
- Tö saûn coâng nghieäp naém moïi tö
lieäu saûn xuaát vaø naém quyeàn thoáng
trò nöôùc ngoaøi.
- Voâ saûn coâng nghieäp ngaøy caøng
ñoâng ñaûo song ñôøi soáng cuûa hoï
ngaøy caøng cô cöïc daãn ñeán maâu
thuaãn giöõa tö saûn vaø voâ saûn
khoâng ngöøng taêng leân laøm buøng
noå nhieàu cuoäc ñaáu tranh giai caáp.
- Veà xaõ hoäi:
+ Hình thaønh 2 giai caáp môùi
laø tö saûn coâng nghieäp vaø voâ
saûn coâng nghieäp.
+ Tö saûn coâng nghieäp naém tö
lieäu saûn xuaát vaø quyeàn
thoáng trò.
+ Voâ saûn coâng nghieäp laøm
thueâ, ñôøi soáng cô cöïc daãn
ñeán ñaáu tranh giöõa voâ saûn
vôùi tö saûn.
4. Sô keát baøi hoïc
Yeâu caàu HS traû lôøi caùc caâu hoûi neâu ra ngay töø ñaàu
giôø hoïc: Nhöõng thaønh töïu cuûa caùch maïng coâng nghieäp, heä
quaû cuûa Caùch maïng coâng nghieäp?
5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ ñoïc tröôùc baøi môùi.
- Laäp baûng thoáng keâ veà nhöõng phaùt minh cuûa caùch
maïng coâng nghieäp Anh theo noäi dung sau:
Thôøi gian
Ngöôøi phaùt
minh
Teân phaùt
minh
Taùc ñoäng
kinh teá
Trang 199
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 33 Baøi 33
HOAØN THAØNH CAÙCH MAÏNG TÖ SAÛN HOAØN THAØNH CAÙCH MAÏNG TÖ SAÛN
ÔÛ CHAÂU AÂU VAØ MYÕ GIÖÕA THEÁ KYÛ XIX ÔÛ CHAÂU AÂU VAØ MYÕ GIÖÕA THEÁ KYÛ XIX
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
Naém ñöôïc nguyeân nhaân, dieãn bieán, keát quaû cuûa cuoäc
ñaáu tranh thoáng nhaát Ñöùc, Italia vaø noäi chieán ôû Myõ.
Giaûi thích ñöôïc taïi sao cuoäc ñaáu tranh thoáng nhaát Ñöùc,
Italia vaø noäi chieán ôû Myõ laø cuoäc caùch maïng tö saûn.
Veõ löôïc ñoà quaù trình thoáng nhaát Italia, Ñöùc.
2. Tö töôûng, tình caûm, thaùi ñoä
Nhaän thöùc ñuùng veà vai troø cuûa quaàn chuùng nhaân
daân trong cuoäc ñaáu tranh choáng caùc theá löïc phong kieán,
baûo thuû, laïc haäu ñoøi quyeàn töï do daân chuû.
3. Kyõ naêng
Reøn luyeän cho HS kyõ naêng phaân tích, giaûi thích caùc söï
kieän lòch söû qua ñoù khaúng ñònh tính chaát ñoù chính laø nhöõng
cuoäc caùch maïng tö saûn dieãn ra döôùi caùc hình thöùc khaùc
nhau.
Kyõ naêng khai thaùc löôïc ñoà, tranh aûnh.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Löôïc ñoà quaù trình thoáng nhaát Ñöùc, Italia vaø noäi chieán
ôû Myõ.
- Tranh aûnh ñeán nhöõng nhaân vaät lòch söû coù lieân quan
ñeán thôøi kyø naøy.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi 1: Neâu moác thôøi gian vaø nhöõng thaønh töïu
chuû yeáu cuûa Caùch maïng coâng nghieäp Anh?
Caâu hoûi 2: Heä quaû cuûa Caùch maïng coâng nghieäp?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Trong caùc thaäp nieân 50 – 60 cuûa theá kyû XIX nhieàu cuoäc
caùch maïng tö saûn lieân tuïc noå ra döôùi nhöõng hình thöùc khaùc
nhau ôø Chaâu AÂu vaø Baéc Myõ ñaõ khaúng ñònh söï toaøn thaéng
cuûa phöông thöùc saûn xuaát tö baûn chuù nghóa, chaám döùt
cuoäc ñaáu tranh "Ai thaéng ai" giöõa theá löïc phong kieán laïc haäu,
baûo thuû vôùi giai caáp tö saûn ñaïi dieän cho löïc löôïng saûn xuaát
tieán boä. Ñeå tìm hieåu nguyeân nhaân naøo daãn ñeán cuoäc ñaáu
tranh thoáng nhaát Ñöùc, Italia vaø noäi chieán Myõ? Dieãn bieán
Trang 200
Tuaàn: 30 –
31
Tieát : 41 –
42
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
dieãn ra nhö theá naøo? Tính chaát, yù nghóa ra sao? Baøi hoïc hoâm
nay seõ traû lôøi caùc caâu hoûi neâu treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1:
- Tröôùc heát GV giôùi thieäu cho HS
thaáy roõ: Töø nhöõng naêm 1848 – 1849
moät cao traøo Caùch maïng tö saûn laïi
dieãn ra soâi noåi ôû Chaâu AÂu. ÔÛ
Phaùp nhaèm laät ñoå boä phaän tö saûn
taøi chính, thieát laäp neàn coäng hoaø
,thöù 2, taïo ñieàu kieän cho chuû nghóa
tö baûn phaùt trieån. ÔÛ Ñöùc vaø Italia
ngoaøi nhieäm vuï thuû tieâu quan heä
saûn xuaát phong kieán coøn thöïc hieän
nhieäm vuï thoáng nhaát ñaát nöôùc, môû
ñöôøng cho chuû nghóa tö baûn ñi leân.
- Tieáp ñoù GV neâu caâu hoûi: Haõy
cho bieát tình hình nöôùc Ñöùc tröôùc khi
thoáng nhaát?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt choát yù:
+ Ñeán giöõa theá kyû XIX, kinh teá tö
baûn chuû nghóa ôû Ñöùc phaùt trieån
nhanh choùng, Ñöùc töø moät nöôùc
noâng nghieäp trôû thaønh nöôùc coâng
nghieäp.
+ Phöông thöùc kinh doanh theo
ñöôøng loái tö baûn chuû nghóa ñaõ xaâm
nhaäp vaøo saûn xuaát: Söû duïng maùy
moùc, thueâ möôùn coâng nhaân, ñaåy
maïnh khai thaùc… taïo neân taàng lôùp
quyù toäc tö saûn goïi chung laø Gioong-
Ke.
+ Nöôùc Ñöùc bò chia seû thaønh
nhieàu vöông quoác nhoû, laø trôû ngaïi
lôùn nhaát ñeå phaùt trieån kinh teá tö
baûn chuû nghóa (G keát hôïp vieäc trình
baøy vôùi chæ löôïc ñoà veà nöôùc Ñöùc
ñeå thaáy ñöôïc tình traïng chia reõ cuûa
quoác gia naøy).
- GV neâu caâu hoûi: Yeâu caàu caáp
baùch cuûa Ñöùc laø laøm gì ñeå phaùt
trieån kinh teá tö baûn chuû nghóa?
- HS traû lôøi caâu hoûi.
GV keát luaän: Yeâu caàu caáp baùch
luùc naøy laø thoáng nhaát ñaát nöôùc,
chaám döùt tình traïng phaân taùn, chia
O Cuoäc ñaáu tranh thoáng
nhaát ñaát nöôùc.
- Tình hình nöôùc Ñöùc
+ Giöõa theá kyû XIX kinh teá tö
baûn chuû nghóa Ñöùc phaùt
trieån nhanh choùng, Ñöùc trôû
thaønh nöôùc coâng nghieäp.
+ Phöông thöùc kinh doanh theo
loái tö baûn ñaõ xaâm nhaäp vaøo
caùc ngaønh kinh teá.
+ Nöôùc Ñöùc bò chia xeõ thaønh
nhieàu vöông quoác nhoû, caûn
trôû söï phaùt trieån kinh teá tö
baûn chuû nghóa → ñaët ra yeâu
caàu caàn thoáng nhaát ñaát
nöôùc.
- Ñöùc tieán haønh thoáng nhaát
baèng vuõ löïc "Töø treân xuoáng"
thoâng qua caùc cuoäc chieán
tranh vôùi caùc nöôùc khaùc.
Trang 201
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
reõ.
- GV trình baøy vaø phaân tích: ÔØ
Ñöùc do söï thoaû hieäp cuûa giai caáp tö
saûn vaø quyù toäc phong kieán, giai caáp
voâ saûn chöa ñuû tröôûng thaønh ñeå
tieán haønh thoáng nhaát ñaát nöôùc
baèng con ñöôøng Caùch maïng – con
ñöôøng "Töø döôùi leân", quaù trình
thoáng nhaát ñaát nöôùc ñöôïc thöïc hieän
baèng con ñöôøng chieán tranh vöông
trieàu – "töø treân xuoáng", thoâng qua
vai troø cuûa quyù toäc Phoå – ñaïi dieän
laø Bi-xmaùc. Vôùi nhöõng chính saùch
phaûn ñoäng ñaõ ñöa nöôùc Ñöùc trôû
thaønh moät ñoàn luyõ phaûn ñoäng,
nhaát laø nguoàn goác chuû yeáu daãn
ñeán chuû nghóa quaân phieät xaâm löôïc
vaø laø trung taâm xaûy ra caùc cuoäc
chieán tranh ôû chaâu AÂu.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV söû duïng löôïc ñoà quaù trình
thoáng nhaát Ñöùc ñeå trình baøy dieãn
bieán quaù trình thoáng nhaát nöôùc
Ñöùc.
- Goïi 1 – 2 HS leân baûng trình baøy
laïi quaù trình thoáng nhaát Ñöùc ñeå
cuûng coá kieán thöùc muïc naøy.
- Quaù trình thoáng nhaát Ñöùc chuû
yeáu taäp trung vaøo nhöõng noäi dung
sau:
+ Naêm 1864 Bi-xmaùc taán coâng
Ñan Maïch chieám Hoân-xtai-nô vaø Sô-
leâ-xvích hai ñòa baøn chieán löôïc quan
troïng ôû Ban Tích vaø Baéc Haûi. Ñan
Maïch phaûi kyù hoaø öôùc (10/1864).
Ñoàng yù trao hai coâng quoác cho Aùo
vaø Phoå thaønh laäp moät lieân bang
môùi.
- Keát quaû: Naêm 1867 Lieân Bang
Baéc Ñöùc ra ñôøi goàm 18 quoác gia
Baéc Ñöùc vaø 3 thaønh phoá töï do,
Hieän phaùp ñöôïc thoâng qua.
- Naêm 1870, 1871 Bi-xmaùc tieán
haønh chieám Phaùp, Phaùp phaûi kyù
hieäp ñònh ñaàu haøng thu phuïc ñöôïc
caùc bang mieàn Nam hoaøn toaøn
thoáng nhaát ñaát nöôùc.
- GV giaûi thích roõ: vieäc thoáng nhaát
- Quaù trình thoáng nhaát Ñöùc
+ Naêm 1864 Bi-xmaùc taán
coâng Ñan Maïch chieám Hoân-
xtai-nô vaø Sô-leâ-xvích hai ñòa
baøn chieán löôïc quan troïng ôû
Ban Tích vaø Baéc Haûi.
+ Naêm 1866 Bi-xmaùc gaây
chieán tranh vôùi Aùo, Ñöùc
thaønh laäp moät lieân bang Baéc
Ñöùc.
- Naêm 1870, 1871 Bi-xmaùc gaây
chieán vôùi Phaùp thu phuïc ñöôïc
caùc bang mieàn Nam hoaøn
toaøn thoáng nhaát ñaát nöôùc.
Trang 202
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
nöôùc Ñöùc mang tính chaát moät cuoäc
Caùch maïng tö saûn taïo ñieàu kieän cho
kinh teá tö baûn chuû nghóa phaùt trieån
maïnh meõ ôû Ñöùc.
Hoaït ñoäng 3: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Tình hình Italia
tröôùc khi thoáng nhaát ñaát nöôùc?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù:
+ Giöõa theá kyû XIX Italia vaãn bò
chia thaønh 7 vöông quoác nhoû, vaø
chòu söï thoáng nhaát cuûa ñeá quoác
Aùo.
+ Döôùi ñoâ hoä cuûa ñeá quoác Aùo
vaø aùch thoáng trò cuûa caùc theá löïc
phong kieán kinh teá laïc haäu chaäm
phaùt trieån ngoaøi vöông quoác
Pieâmoânteâ.
- GV neâu caâu hoûi: tröôùc tình hình
ñoù ñaët ra yeâu caàu gì ñöa Italia phaùt
trieån theo höôùng tö baûn chuû nghóa?
- HS traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø keát luaän: yeâu
caàu caáp baùch laø giaûi phoùng daân
toäc khoûi söï leä thuoäc vaøo ñeá quoác
AÙo, xoaù boû söï caûn trôû cuûa caùc
theá löïc phong kieán, môû ñöôøng cho
coâng nghieäp tö baûn phaùt trieån.
- GV nhaán maïnh: Trong ñoù noåi baät
leân vai troø cuûa vöông quoác vaãn giöõ
ñöôïc ñoäc laäp, neàn quaân chuû laäp
hieán cuûa trieàu ñaïi xa-voa ñaïi dieän
cho quyeàn lôïi cuûa lieân minh quyù toäc
tö saûn hoaù vaø ñaïi tö saûn, ñaõ taïo
ñieàu kieän cho kinh teá tö baûn chuû
nghóa phaùt trieån.
O Cuoäc ñaáu tranh thoáng
nhaát Italia
- Tình hình Italia tröôùc khi thoáng
nhaát:
+ Ñaát nöôùc bò phaân taùn chia
xeû thaønh 7 vöông quoác nhoû,
chòu söï thoáng nhaát cuûa ñeá
quoác Aùo.
+ Kinh teá laïc haäu, chaäm phaùt
trieån, bò kìm haõm phaùt trieån.
- Nhieäm vuï:
+ Ñaët ra yeâu caàu caáp baùch
laø giaûi phoùng daân toäc khoûi
söï leä thuoäc vaøo Aùo, xoaù boû
söï caûn trôû cuûa caùc theá löïc
phong kieán.
+ Môû döôøng cho kinh teá phaùt
trieån theo höôùng tö baûn chuû
nghóa.
Hoaït ñoäng 4: caû lôùp, caù nhaân
- tröôùc heát GV söû duïng" Löôïc ñoà
thoáng nhaát Italia" Keát hôïp vôùi noäi
dung SGK ñeå trình baøy dieãn bieán
quaù trình thoáng nhaát Italia.
- Tieáp theo goïi Hs leân baûng trình
baøy laïi quaù trình thoáng nhaát Italia
ñeå khaéc saâu vaø cuûng coá kieán
thöùc.
- Dieãn bieán quaù trình thoáng nhaát
Italia caàn taäp trung vaøo nhöõng noäi
dung chuû yeáu sau:
- Dieãn bieán: Noåi baät laø vai
troø cuûa vöông quoác
Pieâmoânteâ.
+ Thaùng 4 – 1859 chieán tranh
vôùi Aùo. Thaùng 3 – 1860 caùc
Trang 203
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
+ Thaùng 4 – 1859 chieán tranh giöõa
lieân quaân Pieâmoânteâ Phaùp vôùi Aùo
baét ñaàu döôùi söï hoã trôï cuûa ñoaøn
quaân tình nguyeän Ga-ri-ban-ñi ñaåy
quaân Aùo vaøo tình theá khoù khaên,
thaùng 3 – 1860 caùc vöông quoác mieàn
Baéc saùp nhaäp vaøo Pieâmoânteâ.
+ Thaùng 4 – 1860 khôûi nghóa nhaân
daân ôû ñaûo Xixilia buøng noå, ñoøi laät
ñoå chính quyeàn tay sai Aùo thoáng
nhaát ñaát nöôùc garibanñi cuøng quaân
ñoäi "Aùo ñoû" ñoå boä leân ñaûo giaûi
phoùng mieàn Nam Italia, sau ñoù mieàn
Nam Italia saùp nhaäp vaøo Pieâmoânteâ
(10 – 1860) thaønh laäp vöông quoác
Italia.
+ Naêm 1866 Italia lieân minh vôùi
Phoå choáng Aùo giaûi phoùng ñöôïc
Veâneâxia.
+ Naêm 1870 Phaùp thaát baïi trong
cuoäc chieán tranh Phaùp – Phoå, Roâma
thuoäc veà Italia.
- GV neâu caâu hoûi: Neâu yù nghóa
cuoäc ñaáu tranh thoáng nhaát Italia?
- HS döïa vaøo SGK vaø voán hieåu
bieát qua baøi hoïc traû lôøi caâu hoûi.
- GV choát yù: Mang tính chaát moät
cuoäc Caùch maïng tö saûn, laät ñoå söï
thoáng trò cuûa ñeá quoác Aùo vaø caùc
theá löïc phong kieán baûo thuû Italia.
Taïo ñieàu kieän cho chuû nghóa tö baûn
phaùt trieån.
- GV nhaán maïnh theâm: haïn cheá
cuûa cuoäc ñaáu tranh thoáng nhaát Italia
laø sau khi thoáng nhaát Italia vaãn theo
cheá ñoä quaân chuû laäp hieán, neàn
daân chuû coøn raát nhieàu haïn cheá,
noâng daân ngheøo khoâng coù ñaát ñai
vaø khoâng coù quyeàn baàu cöû.
vöông quoác mieàn Baéc saùp
nhaäp vaøo Pieâmoânteâ.
+ Thaùng 4 – 1860 khôûi nghóa
nhaân daân ôû ñaûo Xixilia cuøng
vôùi ñoäi quaân "Aùo ñoû" cuûa
Gia-ri-ban-ñi thoáng nhaát ñöôïc
mieàn Nam.
+ Naêm 1866 lieân minh vôùi
Phoå choáng Aùo giaûi phoùng
ñöôïc Veâneâxia.
+ Naêm 1870 sau thaát baïi
cuûa Phaùp trong cuoäc chieán
tranh vôùi Phoå, thu hoài Roâma.
YÙ nghóa:
+ Mang tính chaát moät cuoäc
Caùch maïng tö saûn, laät ñoå söï
thoáng trò cuûa ñeá quoác Aùo
vaø caùc theá löïc phong kieán.
+ Môû ñöôøng cho chuû nghóa tö
baûn phaùt trieån.
Trang 204
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 5: caù nhaân vaø caû
lôùp
- GV cho HS quan saùt treân löôïc ñoà
nöôùc Myõ giöõa theá kyû XIX trong SGK
vaø giôùi thieäu cho HS thaáy ñöôïc söï
môû roäng ñaát ñai nöôùc Myõ giöõa theá
kyû XIX.
- GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát
tình hình nöôùc Myõ tröôùc khi noäi
chieán?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV trình baøy vaø phaân tích.
+ Kinh teá Myõ giöõa theá kyû XIX toàn
taïi theo 2 con ñöôøng: Mieàn Baéc phaùt
trieån neàn coâng nghieäp tö baûn chuû
nghóa, mieàn Nam phaùt trieån kinh teá
ñoàn ñieàn döïa treân boùc loät söùc lao
ñoäng noâ leä.
+ Veà noâng nghieäp ôû Mieàn Baéc
vaø Mieàn taây kinh teá trang traïi chuû
nhoû vaø noâng daân töï do chieám öu
theá phuïc vuï thò tröôøng coâng nghieäp.
Trong khi ñoù ôû mieàn Nam kinh teá
ñoàn ñieàn phaùt trieån döïa treân söùc
lao ñoäng noâ leä laøm giaøu nhanh
choùng cho giôùi chuû noâ. Tuy nhieân,
cheá ñoä noâ leä ñaõ caûn trôû neàn kinh
teá tö baûn chuû nghóa phaùt trieån.
+ Maâu thuaãn giöõa tö saûn vaø traïi
nhoû ôû mieàn Baéc vôùi caùc chuû noâ
ôû mieàn Nam ngaøy caøng gay gaét →
Phong traøo ñaáu tranh ñoøi thuû tieâu
cheá ñoä noâ leä môû ñöôøng cho CNTB
phaùt trieån.
- GV neâu caâu hoûi: Nguyeân nhaân
tröïc tieáp daãn ñeán noäi chieán?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt choát yù:
+ Lincoân öùng cöû vieân cuûa Ñaûng
Coäng hoaø ñaïi dieän cho giai caáp tö
saûn vaø traïi chuû mieàn Baéc truùng
cöû Toång thoáng ñe doaï quyeàn lôïi caùc
chuû noâ ôû Mieàn Nam (vì Ñaûng Coäng
hoaø chuû tröông baùc boû cheá ñoä noâ
leä).
- GV keát hôïp giôùi thieäu hình 62
"Toång thoáng Lin-coân (ngöôøi ngoài
beân traùi) thaåm duyeät baûn Tuyeân
ngoân Giaûi phoùng noâ leä" vôùi noäi
O Noäi chieán ôû Myõ
- Tình hình Myõ tröôùc noäi
chieán:
+ Giöõa theá kyû XIX kinh teá Myõ
toàn taïi hai con ñöôøng: Mieàn
Baéc phaùt trieån neàn coâng
nghieäp tö baûn chuû nghóa;
mieàn Nam kinh teá ñoàn ñieàn
vaøo boùc loät noâ leä.
+ Nhôø ñieàu kieän thuaän lôïi
kinh teá phaùt trieån nhanh
choùng ñaëc bieät laø ngaønh
coâng nghieäp vaø caû noâng
nghieäp. Song cheá ñoä noâ leä
caûn trôû neàn kinh teá tö baûn
chuû nghóa phaùt trieån.
+ Maâu thuaãn giöõa tö saûn, traïi
chuû ôû Mieàn Baéc vôùi chuû noâ
ôû Mieàn Nam ngaøy caøng gay
gaét.
- Nguyeân nhaân tröïc tieáp:
+ Lincoân ñaïi dieän Ñaûng Coäng
hoaø truùng cöû Toång thoáng ñe
doaï quyeàn lôïi cuûa chuû noâ ôû
mieàn Nam.
+ 11 Bang mieàn Nam taùch khoûi
lieân bang.
Trang 205
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
dung veà Lincoân trong SGK.
+ 11 bang phaûn ñoái taùch khoûi
Lieân bang thaønh laäp Hieäp bang môùi
coù chính phuû, Toång thoáng rieâng vaø
chuaån bò löïc löôïng choáng laïi Chính
phuû Trung Öông.
Hoaït ñoäng 6: caû lôùp vaø caù
nhaân
GV trình baøy: Ngaøy 12/4/1861 noäi
chieán buøng noå, ban ñaàu quaân ñoäi
lieân bang kieân quyeát vaø khoâng söû
duïng bieän phaùp trieät ñeå neân bò thua
lieân tieáp.
- GV neâu caâu hoûi: Tröôùc tình hình
ñoù chính phuû Lincoân coù bieän phaùp
gì?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, vaø choát
yù:
+ Chính phuû thay ñoåi keá hoaïch taùc
chieán vaø coù nhöõng bieän phaùp tích
cöïc hôn.
+ Giöõa naêm 1862 kyù saéc leänh
caáp ñaát ôû mieàn Taây cho daân di cö.
+ Ngaøy 01/1/1863 ra saéc leänh baõi
boû cheá ñoä noâ leä → haøng vaïn noâ
leä vaø ngöôøi daân gia nhaäp quaân ñoäi
Lieân bang.
+ Ngaøy 09/4/1865 quaân ñoäi mieàn
Baéc giaønh thaéng lôïi quyeát ñònh trong
traän ñaùnh thuû phuû Hieäp bang mieàn
nam (Xaratoâga), noäi chieán chaám döùt.
- GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát yù
nghóa cuûa cuoäc noäi chieán?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, choát yù:
+ Laø cuoäc caùch maïng tö saûn laàn
thöù II ôû Myõ.
+ Xoaù boû cheá ñoä noâ leä ôû mieàn
Nam taïo ñieàu kieän cho chuû nghóa tö
baûn phaùt trieån.
+ Neàn kinh teá Myõ phaùt trieån
nhanh choùng sau noäi chieán.
- Dieãn bieán:
+ Ngaøy 12/4/1861 noäi chieán
buøng noå – öu theá veà Hieäp
Bang.
+ Ngaøy 01/1/1863 Lincoân coøn
ra saéc leänh baõi boû cheá ñoä
noâ leä → noâng daân tham gia
quaân ñoäi.
+ Ngaøy 09/04/1865 noäi chieán
keát thuùc, thaéng lôïi thuoäc veà
quaân Lieân bang.
- YÙ nghóa:
+ Laø cuoäc caùch maïng tö saûn
laàn thöù II ôû Myõ.
+ Xoaù boû cheá ñoä noâ leä ôû
mieàn Nam taïo ñieàu kieän cho
chuû nghóa tö baûn phaùt trieån.
+ Neàn kinh teá Myõ phaùt trieån
nhanh choùng sau noäi chieán.
4. Sô keát baøi hoïc
GV yeâu caàu HS traû lôøi caâu hoûi ñaët ra ngay töø ñaàu giôø
hoïc. Nguyeân nhaân vaø dieãn bieán cuoäc ñaáu tranh thoáng nhaát
Ñöùc, Italia vaø noäi chieán Myõ? Taïi sao ñoù laïi laø nhöõng cuoäc
caùch maïng tö saûn?
Trang 206
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
5. Daën doø, baøi taäp
- Hoïc baøi cuõ, ñoïc tröôùc baøi môùi.
- Laäp baûng thoáng keâ caùc hình thöùc caùch maïng Tö saûn
theo noäi dung sau:
Teân cuoäc caùch
maïng
Hình thöùc Thôøi gian
Keát quaû, yù
nghóa
Trang 207
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 34 Baøi 34
CAÙC NÖÔÙC TÖ SAÛN CAÙC NÖÔÙC TÖ SAÛN
CHUYEÅN SANG GIAI ÑOAÏN ÑEÁ QUOÁC CHUYEÅN SANG GIAI ÑOAÏN ÑEÁ QUOÁC
CHUÛ NGHÓA CHUÛ NGHÓA
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém vaø hieåu ñöôïc nhöõng thaønh töïu chuû yeáu veà
khoa hoïc kyõ thuaät cuoái theá kyû XIX – ñaàu theá kyû XX, noù ñaõ
thöùc ñaåy söï phaùt trieån vöôït baäc cuûa löïc löôïng saûn xuaát
xaõ hoäi.
- Naém ñöôïc khoaûng nhöõng naêm cuoái theá kyû XIX, coâng
nghieäp tö baûn daàn chuyeån sang giai ñoaïn phaùt trieån cao hôn
giai ñoaïn ñeá quoác chuû nghóa maø ñaëc tröng cô baûn nhaát laø
söï ra ñôøi cuûa caùc toå chöùc ñoäc quyeàn vaø söï boùc loät ngaøy
caøng tinh vi hôn ñoái vôùi nhaân daân lao ñoäng laøm cho maâu
thuaãn trong xaõ hoäi tö baûn ngaøy caøng gay gaét vaø saâu saéc.
2. Tö töôûng, tình caûm, thaùi ñoä
- Bieát traân troïng nhöõng coâng trình nghieân cöùu nhöõng
phaùt minh cuûa caùc nhaø khoa hoïc trong vieäc khaùm phaù
nguoàn naêng löôïng voâ taän cuûa thieân nhieân phuïc vuï cho nhu
caàu vaø cuoäc soáng con ngöôøi.
- Thaáy ñöôïc maëc duø chuû nghóa ñeá quoác laø giai ñoaïn
phaùt trieån cao cuûa chuû nghóa ñeá quoác, ñi cuøng vôùi noù laø
nhöõng thuû ñoaïn boùc loät tinh vi cuûa chuùng.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän cho HS kyõ naêng nhaän xeùt ñaùnh giaù söï
kieän lòch söû veà söï hình thaønh caùc toå chöùc ñoäc quyeàn.
- Kyõ naêng khai thaùc vaø söû duïng tranh aûnh lòch söû veà
nhöõng thaønh töïu cuûa khoa hoïc kyõ thuaät.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh caùc nhaø baùc hoïc où nhöõng phaùt minh noåi
tieáng vaøo cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX.
- Tö lieäu veà cuoäc ñôøi vaø söï nghieäp cuûa caùc nhaø baùc
hoïc coù teân tuoåi treân theá giôùi.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi 1: Taïi sao noùi cuoäc ñaáu tranh thoáng nhaát Ñöùc,
Italia vaø noäi chieán ôû Myõ laïi mang tính chaát moät cuoäc caùch
maïng tö saûn?
Trang 208
Tuaàn :
31
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caâu hoûi 2: Taïi sao trong cuoäc noäi chieán ôû Myõ tö saûn ôû
mieàn Baéc laïi thaéng chuû noâ ôû mieàn Nam?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX, caùc nöôùc tö baûn AÂu –
Myõ coù nhöõng chuyeån bieán maïnh meõ trong ñôøi soáng kinh teá
– xaõ hoäi, böôùc sang giai ñoaïn ñeá quoác chuû nghóa. Ñaëc tröng
cô baûn nhaát cuûa giai ñoaïn naøy laø söï ra ñôøi caùc toå chöùc
ñoäc quyeàn vaø söï boùc loät ngaøy caøng tinh vi hôn ñoái vôùi
nhaân daân lao ñoäng laøm cho maâu thuaãn trong xaõ hoäi ngaøy
caøng gay gaét. Ñeå hieåu roõ nguyeân nhaân naøo daãn ñeán söï
phaùt trieån cuûa chuû nghóa tö baûn? Söï ra ñôøi vaø nhöõng ñaëc
ñieåm cô baûn cuûa chuû nghóa tö baûn ôû giai ñoaïn ñeá quoác
chuû nghóa? Baøi hoïc hoâm nay seõ lyù giaûi nhöõng caâu hoûi neâu
treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Hoaït ñoäng nhoùm
- Tröôùc heát, GV trình baøy: Khoaûng
30 naêm cuoái theá kyû XIX löïc löôïng
saûn xuaát ôû caùc nöôùc tö baûn ñaït
ñeán trình ñoä phaùt trieån cao. Nhôø
nhöõng phaùt minh khoa hoïc trong caùc
lónh vöïc vaät lyù, hoaù hoïc, sinh hoïc.
- GV chia lôùp thaønh 4 nhoùm nhieäm
vuï cuûa caùc nhoùm nhö sau:
+ Nhoùm 1: Neâu teân caùc nhaø khoa
hoïc vaø nhöõng thaønh töïu phaùt minh
veà vaät lyù.
+ Nhoùm 2: Neâu teân caùc nhaø khoa
hoïc vaø nhöõng thaønh töïu phaùt minh
veà hoaù hoïc.
+ Nhoùm 3: Neâu teân caùc nhaø khoa
hoïc vaø nhöõng thaønh töïu phaùt minh
veà sinh hoïc.
+ Nhoùm 4: Neâu nhöõng tieán boä
trong vieäc aùp duïng nhöõng thaønh töïu
khoa hoïc kyõ thuaät trong saûn xuaát
noâng nghieäp.
- HS ñoïc SGK vaø thaûo luaän theo
nhoùm cöû ñaïi dieän trình baøy keát
quaû cuûa mình.
- GV nhaän xeùt boå sung vaø choát yù.
* Nhoùm 1: Trong lónh vöïc vaät lyù.
+ Phaùt minh veà ñieän cuûa caùc
nhaø baùc hoïc G.OÂm ngöôøi Ñöùc, G.Jun
ngöôøi Anh, E.Lenxô ngöôøi Nga môû ra
khaû naêng öùng duïng nguoàn naêng
löôïng môùi.
O Nhöõng thaønh töïu veà
khoa hoïc – kyõ thuaät
cuoái theá kyû XIX –
ñaàu theá kyû XX
* Trong lónh vöïc vaät lyù:
+ Phaùt minh veà ñieän cuûa caùc
nhaø Baùc hoïc G.OÂm ngöôøi
Ñöùc, G.Jun ngöôøi Anh, E.Lenxô
ngöôøi Nga môû ra khaû naêng
öùng duïng nguoàn naêng löôïng
môùi.
+ Phaùt hieän veà phoùng xaï
cuûa Haêngri Baccôren (Phaùp),
Trang 209
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
+ Thuyeát ñieän töû cuûa Toâmxô
(Anh) cho pheùp phaân tích nguyeân töû
maø tröôùc ñaây ngöôøi ta laàm töôûng
laø nhöõng phaân töû nhoû nhaát.
+ Phaùt hieän veà phoùng xaï cuûa
Haêngri Baccôren (Phaùp), Mari quyri ñaõ
ñaët neàn taûng cho vieäc tìm kieám
nguoàn naêng löôïng haït nhaân.
+ Rôdôpho (Anh) coù böôùc tieán vó
ñaïi trong vieäc tìm hieåu caáu truùc vaät
chaát.
+ Phaùt minh cuûa Rônghen (Ñöùc) veà
tia X vaøo naêm 1895 coù öùng duïng
quan troïng trong y hoïc chuaån ñoaùn
vaø ñieàu trò chính xaùc beänh taät.
* Nhoùm 2: Trong lónh vöïc hoaù hoïc.
Ñònh luaät tuaàn hoaøn cuûa
Menñeâleâep nhaø baùc hoïc Nga ñaõ
ñaët cô sôû cho söï phaân haïng caùc
nguyeân toá hoaù hoïc.
* Nhoùm 3: Trong lónh vöïc sinh hoïc
+ Hoïc thuyeát Ñacuyn (Anh) ñeà caäp
ñeán söï tieán hoaù vaø di truyeàn…
+ Phaùt minh cuûa nhaø baùc hoïc Lu-i
Paster (Phaùp) giuùp phaùt hieän vi
truøng vaø cheá taïo thaønh coâng vexing
choáng beänh choù daïi.
+ Coâng trình cuûa nhaø baùc hoïc Nga
Pap-loáp nghieân cöùu hoaït ñoäng cuûa
heä thaàn kinh cao caáp cuûa ñoäng vaät
vaø ngöôøi.
* Nhoùm 4: Trong noâng nghieäp
Maùy moùc ñöôïc söû duïng nhieàu nhö
maùy keùo, maùy caøy, maùy gaët …
phöông phaùp canh taùc ñöôïc caûi tieán,
vieäc söû duïng phaân hoaù hoïc naâng
cao naêng suaát caây troàng.
Mari quyri ñaõ ñaët neàn taûng
cho vieäc tìm kieám nguoàng
naêng löôïng haït nhaân.
+ Rôdôpho (Anh) coù böôùc
tieán vó ñaïi trong vieäc tìm hieåu
caáu truùc vaät chaát.
+ Phaùt minh cuûa Rônghen
(Ñöùc) veà tia X vaøo naêm 1895
coù öùng duïng quan troïng trong
y hoïc.
* Trong lónh vöïc sinh hoïc
+ Hoïc thuyeát Ñacuyn (Anh)
ñeà caäp ñeán söï tieán hoaù vaø
di truyeàn…
+ Phaùt minh cuûa nhaø baùc
hoïc Lu-i Paster (Phaùp) giuùp
phaùt hieän vi truøng vaø cheá
taïo thaønh coâng vaécxin choáng
beänh choù daïi.
+ Coâng trình cuûa nhaø baùc
hoïc Nga Pap-loáp nghieân cöùu
hoaït ñoäng cuûa heä thaàn kinh
cao caáp cuûa ñoäng vaät vaø
ngöôøi.
Hoaït ñoäng 2: Caû lôùp vaø caù
nhaân
GV trình baøy vaø phaân tích:
+ Nhöõng hoaït ñoäng khoa hoïc ñöôïc
aùp duïng vaøo saûn xuaát.
+ Kyõ thuaät luyeän kim ñöôïc caûi
tieán, vôùi vieäc söû duïng loø Beùtxme
vaø loø Maùctanh saûn xuaát löôïng theùp
taêng nhanh vaø ñöôïc söû duïng roäng
raõi trong cheá taïo maùy vaø ñoùng taøu,
* Nhöõng phaùt minh khoa
hoïc ñöôïc aùp duïng vaøo
saûn xuaát:
+ Kyõ thuaät luyeän kim ñöôïc
caûi tieán, vôùi vieäc söû duïng
loø Beùtxme vaø loø Maùctanh
saûn xuaát löôïng theùp taêng
nhanh vaø ñöôïc söû duïng roäng
Trang 210
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
xe löûa … tuoác bin phaùt ñieän ñöôïc söû
duïng ñeå cung caáp ñieän naêng.
+ Daàu hoaû ñöôïc khai thaùc ñeå
thaép saùng vaø cung caáp nguoàn
nhieân lieäu môùi giao thoâng vaän taûi.
Coâng nghieäp hoaù hoïc ra ñôøi phuïc vuï
saûn xuaát thuoác nhuoäm, phaân boùn.
+ Vieäc phaùt minh ra ñieän tín giuùp
vieäc lieân laïc ngaøy caøng xa vaø nhanh
hôn. Cuoái theá kyû XIX oâtoâ ñöôïc ñöa
vaøo söû duïng nhôø phaùt minh veà
ñoäng cô ñoát trong. Thaùng 12 – 1903
anh em ngöôøi Myõ ñaõ cheá taïo maùy
bay ñaàu tieân.
- GV neâu caâu hoûi: yù nghóa cuûa
nhöõng tieán boä veà khoa hoïc kyõ
thuaät?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Ñaõ
laøm thay ñoåi cô baûn neàn saûn xuaát
vaø cô caáu kinh teá tö baûn chuû nghóa,
ñaùnh daáu böôùc tieán môùi cuûa chuû
nghóa tö baûn ôû giai ñoaïn naøy.
raõi trong cheá taïo maùy vaø
ñoùng taøu, xe löûa … tuoác bin
phaùt ñieän ñöôïc söû duïng ñeå
cung caáp ñieän naêng.
+ Daàu hoaû ñöôïc khai thaùc
ñeå thaép saùng vaø cung caáp
nguoàn nhieân lieäu môùi giao
thoâng vaän taûi. Coâng nghieäp
hoaù hoïc ra ñôøi phuïc vuï saûn
xuaát thuoác nhuoäm, phaân
boùn.
+ Vieäc phaùt minh ra ñieän tín
giuùp vieäc lieân laïc ngaøy caøng
xa vaø nhanh hôn. Cuoái theá kyû
XIX oâtoâ ñöôïc ñöa vaøo söû
duïng nhôø phaùt minh veà ñoäng
cô ñoát trong. Thaùng 12 – 1903
anh em ngöôøi Myõ ñaõ cheá taïo
maùy bay ñaàu tieân.
* Ñaõ laøm thay ñoåi cô baûn
neàn saûn xuaát vaø cô caáu kinh
teá tö baûn chuû nghóa, ñaùnh
daáu böôùc tieán môùi cuûa chu3
nghóa tö baûn ôû giai ñoaïn naøy.
- GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát
boái caûnh daãn ñeán söï ra ñôøi caùc toá
chöùc ñoäc quyeàn?
- HS döïa vaøo voán hieåu bieát cuûa
mình vaø SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø trình baøy: Cuoái
theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX, nhôø
nhöõng tieán boä cuûa khoa hoïc kyõ
thuaät saûn xuaát coâng nghieäp caùc
nöôùc Aïu – Myõ taêng nhanh daãn ñeán
tích tuï tö baûn. Ñaây laø thôøi kyø "Caù
lôùn nuoát vaù beù". Trong taát caû caùc
ngaønh kinh teá töï do caïnh tranh ñaõ
thay theá bôûi nhöõng toå chöùc ñoäc
quyeàn döôùi nhieàu hình thöùc: Caùcten,
Xanhñica, Tôørôt.
Toå chöùc ñoäc quyeàn ra ñôøi nhaèm
baûo ñaûm quyeàn lôïi lôïi nhuaän cao,
haïn cheá caïnh tranh vaø ngaên ngöøa
khuûng hoaûng. Song treân thöïc teá noù
coøn laøm caùc hieän töôïng naøy trôû
neân gay gaét hôn vaø maâu thuaãn
O Söï hình thaønh caùc toå
chöùc ñoäc quyeàn.
- Nguyeân nhaân:
+ Do tieán boä cuûa khoa hoïc –
kyõ thuaät saûn xuaát coâng
nghieäp caùc nöôùc Aâu - Myõ
taêng nhanh daãn ñeán tích tuï tö
baûn.
+ Caùc ngaønh kinh teá chuyeån
töø töï do caïnh tranh sang toå
chöùc ñoäc quyeàn döôùi nhieàu
hình thöùc: Caùcten, Xanhñica,
Tôø rôt.
Trang 211
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
giöõa caùc taäp ñoaøn tö baûn ngaøy
caøng saâu saéc.
- GV neâu caâu hoûi: Quaù trình taäp
trung saûn xuaát hình thaønh caùc coâng
ty ñoäc quyeàn trong lónh vöïc coâng
nghieäp dieãn ra nhö theá naøo? Ñaëc
ñieåm cuûa chuû nghóa tö baûn ôû giai
ñoaïn ñeá quoác chuû nghóa?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø trình baøy:
+ ÔÛ Phaùp, ngaønh luyeän kim vaø
khai thaùc moû taäp trung trong tay hai
coâng ty lôùn, coâng ty "Snaây-ñô Crô-
doâ" naém nhaø maùy quaân söï ôû
Crôñoâ vaø caùc nhaø maùy cheá taïo ñoà
ñoàng, theùp cuøng caùc ngaønh khaùc
ôû nhieàu vuøng trong nöôùc.
Toång coâng ty ñöôøng saét vaø ñieän
khí cuøng 6 coâng ty khaùc ñoäc quyeàn
ngaønh ñöôøng saét trong nöôùc, 50%
troïng taûi bieån do 3 coâng ty lôùn naém.
Hai coâng ty "Xanh Goâben" vaø "Cuman"
kieåm soaùt toaøn boä coâng nghieäp
hoaù chaát.
+ ÔÛ Ñöùc: Coâng ty than Ranh-Vet-
xpha-len ñaõ kieåm soaùt 95% toång saûn
löôïng than vuøng Rua- vuøng coâng
nghieäp lôùn nhaát cuûa Ñöùc vaø hôn
55% toång saûn löôïng than caû nöôùc.
+ Tieáp ñoù GV trình baøy vaø phaân
tích: Söï taäp trung saûn xuaát cuøng
dieãn ra trong lónh vöïc ngaân haøng.
Moät vaøi ngaân haøng lôùn khoáng cheá
moïi hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caû
nöôùc hình thaønh tö baûn taøi chính,
boïn tö baûn taøi chính coøn ñaàu tö voán
ra nöôùc ngoaøi ñem lôïi nhuaän cao.
Naêm 1900, nöôùc Anh ñaàu tö voán ra
beân ngoaøi 2 tyû Livrô xteclinhg, ñeán
naêm 1913 leân gaàn 4 tyû. Thò tröôøng
cuûa Anh chuû yeáu laø AÁn Ñoä, Trung
Quoác, Nga caùc nöôùc Myõ Latinh…
- GV nhaán maïnh : Ngoaøi ñaëc ñieåm
neâu treân, moãi nöôùc do ñieàu kieän
lòch söû kinh teá cuûa mình ñaõ chuyeån
sang giai ñoaïn ñeá quoác chuû nghóa
vôùi nhöõng neùt rieâng bieät, nhö Myõ
laø söï hình thaønh caùc Tôørôùt khoång
- Ñaëc ñieåm cuûa chuû nghóa
ñeá quoác:
+ Trong coâng nghieäp : Dieãn ra
quaù trình taäp trung voán lôùn
thaønh laäp nhöõng coâng ty ñoäc
quyeàn nhö ôû Phaùp, Ñöùc,
Myõ… luõng ñoaïn ñôøi soáng kinh
teá caùc nöôùc tö baûn.
+ Trong lónh vöïc taøi chính,
ngaân haøng: Moät vaøi ngaân
haøng lôùn khoáng cheá moïi
hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caû
nöôùc hình thaønh tö baûn taøi
chính.
+ Tö baûn taøi chính coøn ñaàu tö
voán ra nöôùc ngoaøi ñem lôïi
nhuaän cao: naêm 1900, nöôùc
Anh ñaàu tö voán ra beân ngoaøi
2 tyû Livro xtecling, ñeán naêm
1913 leân gaàn 4 tyû.
- Moãi ñeá quoác coøn coù ñaëc
ñieåm rieâng:
+ Myõ laø söï hình thaønh caùc
Tôørôùt khoång loà vôùi nhöõng
taäp ñoaøn taøi chính giaøu suï.
+ Anh laø ñeá quoác thöïc daân
vôùi heä thoáng thuoäc ñòa roäng
lôùn vaø ñoâng daân.
+ Phaùp laø Ñeá quoác cho vay
Trang 212
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
loà vôùi nhöõng taäp ñoaøn taøi chính
giaøu suï: ÔÛ Anh laø ñeá quoác thöïc
daân vôùi heä thoáng thuoäc ñòa roäng
lôùn vaø ñoâng daân; ôû Phaùp laø Ñeá
quoác cho vay naëng laõi.
- GV neâu caâu hoûi: Söï ra ñôøi caùc
toå chöùc ñoäc quyeàn daãn ñeán haäu
quaû gì?
- HS tìm hieåu vaø choát yù: Xuaát
hieän nhieàu maâu thuaãn.
+ Maâu thuaãn giöõa caùc nöôùc ñeá
quoác trong vieäc tranh chaáp thuoäc ñòa
gay gaét daãn ñeán caùc cuoäc chieán
tranh ñeå phaân chia thuoäc ñòa.
+ Maâu thuaãn giöõa nhaân daân
thuoäc ñòa vôùi ñeá quoác; giöõa giai
caáp tö saûn vôùi nhaân daân lao ñoäng
caùc nöôùc tö baûn.
+ Maâu thuaãn treân ñaõ daãn ñeán
cuoäc ñaáu tranh giai caáp vaø caùch
maïng xaõ hoäi.
naëng laõi.
- Xuaát hieän nhieàu maâu
thuaãn.
Maâu thuaãn giöõa caùc nöôùc
ñeá quoác; giöõa nhaân daân
thuoäc ñòa vôùi ñeá quoác; giöõa
giai caáp tö saûn vôùi nhaân daân
lao ñoäng caùc nöôùc tö baûn.
4. Sô keát baøi hoïc
- Höôùng daãn hoïc traû lôøi caâu hoûi ñaët ra ngay töø ñaàu
giôø hoïc: Nguyeân nhaân naøo daãn ñeán söï phaùt trieån cuûa chuû
nghóa tö baûn? Söï ra ñôøi vaø nhöõng ñaëc ñieåm cô baûn cuûa
chuû nghóa tö baûn ôû giai ñoaïn ñeá quoác chuû nghóa?
5. Daën doø, baøi taäp
- Hoïc baøi cuõ, traû lôøi caâu hoûi trong SGK.
- Neâu ñaëc ñieåm cuûa chuû nghóa tö baûn ôû giai ñoaïn ñeá
quoác chuû nghóa.
Trang 213
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 35 Baøi 35
CAÙC NÖÔÙC ÑEÁ QUOÁC ANH, PHAÙP, ÑÖÙC, MYÕ CAÙC NÖÔÙC ÑEÁ QUOÁC ANH, PHAÙP, ÑÖÙC, MYÕ
VAØ SÖÏ BAØNH TRÖÔÙNG THUOÄC ÑÒA VAØ SÖÏ BAØNH TRÖÔÙNG THUOÄC ÑÒA
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém ñöôïc nhöõng neùt khaùi quaùt veà tình hình kinh teá,
chính trò cuûa caùc nöôùc Anh, Phaùp, Ñöùc, Myõ hoài cuoái theá kyû
XIX – ñaàu theá kyû XX; nhöõng neùt chung vaø ñaëc ñieåm rieâng.
- Hieåu ñöôïc ñaây laø thôøi kyø caùc nöôùc ñeá quoác ñaåy
maïnh vieäc xaâm löôïc thuoäc ñòa, phaân chia laïi thò tröôøng theá
giôùi laøm cho maâu thuaãn giöõa caùc ñeá quoác vôùi ñeá quoác
vaø giöõa ñeá quoác vôùi thuoäc ñòa ngaøy caøng saâu saéc.
2. Tö töôûng, tình caûm, thaùi ñoä
Giuùp HS naâng cao nhaän thöùc veà baûn chaát cuûa chuû
nghóa ñeá quoác, yù thöùc caûnh giaùc caùch maïng; ñaáu tranh
choáng caùc theá löïc gaây chieán, baûo veä hoaø bình.
3. Kyõ naêng
Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích söï kieän Lòch söû ñeå thaáy
ñöôïc töøng ñaëc ñieåm rieâng cuûa chuû nghóa ñeá quoác.
II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II. THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Baûng thoáng keâ bieåu thò söï thay ñoåi veà saûn löôïng
coâng nghieäp cuûa caùc nöôùc Anh, Phaùp, Myõ, Ñöùc.
- Sô ñoà thay ñoåi vò trí kinh teá caùc nöôùc ñeá quoác cuoái
theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX.
- Löôïc ñoà caùc nöôùc ñeá quoác ñaàu theá kyû XX.
III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III. TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi 1: Neâu nhöõng thaønh töïu veà khoa hoïc kyõ thuaät
cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX?
Caâu hoûi 2: Söï ra ñôøi vaø nhöõng ñaëc ñieåm cô baûn cuûa
chuû nghóa Tö baûn ôû giai ñoaïn ñeá quoác chuû nghóa?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX, laø thôøi kyø phaùt trieån
maïnh meõ cuûa caùc nöôùc Tö baûn tieân tieán, ñaùnh daáu böôùc
chuyeån töø giai ñoaïn töï do caïnh tranh sang giai ñoaïn ñoäc
quyeàn. Cuøng vôùi ñoù laø chính saùch môû roäng xaâm löôïc
thuoäc ñòa ñeå coù theâm thò tröôøng vaø vô veùt nguyeân lieäu ñöa
veà chính quoác. Söï tranh chaáp thuoäc ñòa ñaõ laøm cho maâu
thuaãn giöõa caùc nöôùc ñeá quoác trôû neân saâu saéc. Tình hình
Trang 214
Tuaàn :
32
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
kinh teá, chính trò vaø chính saùch ñoái ngoaïi caùc nöôùc Anh,
Phaùp, Ñöùc, Myõ nhö theá naøo, chuùng ta cuøng tìm hieåu noäi
dung baøi hoïc hoâm nay ñeå traû lôøi caâu hoûi neâu treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Tieát 1:
A. ANH VAØ PHAÙP CUOÁI THEÁ KYÛ XIX ÑAÀU THEÁ KYÛ XX
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- Tröôùc heát, Gv trình baøy vaø phaân
tiùch: Ñaàu thaäp nieân 70 cuûa theá kyû
XIX, neàn coâng nghieäp Anh vaãn ñöùng
ñaàu theá giôùi. Saûn löôïng than cuûa
Anh gaáp 3 laàn Myõ vaø Ñöùc; saûn
löôïng gang gaáp 4 laàn Myõ vaø gaàn 5
laàn Ñöùc. Veà xuaát khaåu kim loaïi saûn
löôïng cuûa 3 nöôùc Phaùp, Ñöùc Myõ
goäp laïi khoâng baèng Anh.
- Tieáp ñoù GV neâu caâu hoûi: Cuoái
thaäp nieân 70 tình hình kinh teá Anh ra
sao?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Töø
cuoái thaäp nieân 70, Anh maát daàn ñòa
vò ñoäc quyeàn coâng nghieäp, do vaäy
maát luoân caû vai troø luõng ñoaïn thò
tröôøng theá giôùi, bò Myõ vaø Ñöùc vöôït
qua.
- GV giôùi thieäu “baûng thoáng keâ
bieåu thò söï thay ñoåi veà saûn löôïng
coâng nghieäp cuûa caùc nöôùc Anh,
Phaùp, Ñöùc, Myõ” trong SGK.
GV hoûi”: Nguyeân nhaân cuûa söï
giaûm suùt ñoù?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø trình baøy:
Nguyeân nhaân laø:
+ Maùy moùc thieát bò xuaát hieän
sôùm neân ñaõ cuõ vaø laïc haäu, vieäc
hieän ñaïi hoaù raát toán keùm.
+ Moät sôù lôùn tö baûn chaïy sang
thuoäc ñòa, vì ôû ñaây lôïi nhuaän Tö
baûn ñeû ra nhieàu hôn chính quoác. Maët
khaùc, cöôùp ñoaït thuoäc ñòa coù lôïi
nhieàu hôn so vôùi ñaàu tö caûi taïo
coâng nghieäp.
- GV nhaán maïnh: Tuy vai troø baù
chuû theá giôùi veà coâng nghieäp bò
giaûm suùt, song Anh vaãn chieám öu
theá veà taøi chính, xuaát caûng tö baûn,
O Nöôùc Anh
* Tình hình kinh teá:
- Töø cuoái thaäp nieân 70, Anh
maát daàn ñòa vò ñoäc quyeàn
coâng nghieäp, do vaäy maát
luoân caû vai troø luõng ñoaïn thò
tröôøng theá giôùi, bò Myõ vaø
Ñöùc vöôït qua.
- Tuy vaäy, Anh vaãn chieám öu
theá veà taøi chính, xuaát caûng
tö baûn, thöông maïi, haûi quaân
vaø thuoäc ñòa.
Trang 215
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
thöông maïi, haûi quaân vaø thuoäc ñòa.
Hoaït ñoäng 2: Nhoùm
- GV chia lôùp thaønh caùc nhoùm vaø
neâu caâu hoûi: Quaù trình taäp trung
saûn xuaát trong coâng nghieäp dieãn ra
nhö theá naøo?
- HS laøm vieäc theo nhoùm ñoïc SGK
cöû ñaïi dieän traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Ñaây laø
thôøi kyø quaù trình taäp trung tö baûn
dieãn ra maïnh meõ, nhieàu toå chöùc
ñoäc quyeàn ra ñôøi chi phoái toaøn boä
ñôøi soáng kinh teá nöôùc Anh, 5 ngaân
haøng ôû khu Xi-ti Luaân Ñoân naém 70%
soá tö baûn caû nöôùc.
- GV giôùi thieäu cho HS bieát: Noâng
nghieäp nöôùc Anh laâm vaøo tình traïng
khuûng hoaûng traàm troïng. Nguyeân
nhaân laø do tö saûn Anh khoâng ñaàu tö
vaøo saûn xuaát noâng nghieäp maø chuû
yeáu vaøo buoân baùn löông thöïc vaø
giaù löông thöïc chaâu AÂu vaø Myõ raát
reõ.
- Coâng nghieäp: Quaù trình
taäp trung tö baûn dieãn ra maïnh
meõ, nhieàu toå chöùc ñoäc
quyeàn ra ñôøi chi phoái toaøn
boä ñôøi soáng kinh teá nöôùc
Anh.
- Noâng nghieäp: Nöôùc Anh
laâm vaøo tình traïng khuûng
hoaûng traàm troïng. Anh phaûi
nhaäp khaåu löông thöïc.
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV trình baøy vaø phaân tích: Anh laø
nöôùc theo theå cheá chính trò quaân
chuû laäp hieán vôùi vieäc thöïc hieän
cheá ñoä Hai Ñaûng (Ñaûng Töï do vaø
Ñaûng Baûo thuû) thay nhau caàm
quyeàn. Söï khaùc bieät giöõa hai Ñaûng
laø khoâng ñaùng keå, chuû yeáu veà
bieän phaùp cuï theå song ñeàu thoáng
nhaát vôùi nhau trong vieäc baûo veä lôïi
ích cuûa giai caáp tö saûn, ñaøn aùp
phong traøo quaàn chuùng vaø ñaåy
maïnh xaâm löôïc thuoäc ñòa.
- GV neâu caâu hoûi: Cho bieát chính
saùch ñoái ngoaïi cuûa Anh?
- HS döïa vaøo SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Ñaây laø
thôøi kyø giai caáp tö saûn Anh taêng
cöôøng môû roäng heä thoáng thuoäc ñòa
ñaëc bieät ôû Chaâu AÙ vaø Chaâu Phi.
GV keát hôïp khai thaùc löôïc ñoà ñeå HS
nhaän bieát ñöôïc heä thoáng thuoäc ñòa
roäng lôùn cuûa ñeá quoác Anh ñaàu theá
kyû XX traûi daøi töø Baéc Myõ, chaâu Phi,
Chaâu AÙ ñeán chaâu Ñaïi Döông.
* Tình hình chính trò:
- Anh laø nöôùc theo theå cheá
chính trò quaân chuû laäp hieän
vôùi vieäc thöïc hieän cheá ñoä
hai Ñaûng (Ñaûng töï do vaø
Ñaûng Baûo thuû) thay nhau caàm
quyeàn, song ñeàu baûo veä
quyeàn lôïi cuûa giai caáp tö saûn.
- Ñaây laø thôøi kyø giai caáp tö
saûn Anh taêng cöôøng môû
roäng heä thoáng thuoäc ñòa ñaëc
bieät laø ôû Chaâu AÙ vaø chaâu
Phi.
Trang 216
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV nhaán maïnh: Chuû nghóa ñeá
quoác Anh toàn taïi vaø phaùt trieån döïa
treân söï boùc loät moät heä thoáng
thuoäc ñòa roäng lôùn (chieám ¼ laõnh
thoå vaø ¼ daân soá theá giôùi) do vaäy
ñöôïc meänh danh laø chuû nghóa ñeá
quoác thöïc daân "Maët trôøi khoâng bao
giôø laën" treân ñaát nöôùc Anh, Leânin
nhaän xeùt: "Nöôùc Anh khoâng chæ laø
queâ höông cuûa heä thoáng coâng
xöôûng uûa chuû nghóa tö baûn, maø
coøn laø thuyû toå cuûa chuû nghóa ñeá
quoác hieän ñaïi".
Chuû nghóa thöïc daân Anh ñaõ trôû
thaønh ñaëc tröng rieâng cuûa chuû
nghóa ñeá quoác Anh. Vieäc xuaát khaåu
tö baûn cuûa Anh mang nhöõng quy moâ
to lôùn. Nöôùc Anh laø moät cöôøng
quoác thuoäc ñòa chính.
- Ñaëc ñieåm ñeá quoác Anh: laø
chuû nghóa ñeá quoác thöïc daân.
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp, caù nhaân
- GV: tröôùc 1870, coâng nghieäp
Phaùp ñöùng haøng thöù hai theá giôùi,
cuoái thaäp nieân 70 trôû ñi coâng
nghieäp Phaùp baét ñaàu chaäm laïi.
- GV neâu caâu hoûi: Nguyeân nhaân
taïi sao coâng nghieäp Phaùp phaùt trieån
chaäm laïi?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Phaùp thaát baïi trong cuoäc chieán
tranh Phaùp – Phoå, do ñoù phaûi boài
thöôøng chieán tranh.
+ Ngheøo taøi nguyeân vaø nhieân
lieäu, ñaëc bieät laø than ñaù.
+ Giai caáp tö saûn chæ chuù troïng
ñeán xuaát caûng tö baûn sang nhöõng
nöôùc chaäm phaùt trieån ñeå thu lôïi
nhuaän cao chöù khoâng huù troïng phaùt
trieån coâng nghieäp trong nöôùc.
- GV keát luaän: Haäu quaû laø cuoái
theá kyû XIX saûn xuaát coâng nghieäp
cuûa Phaùp tuït xuoáng haøng thöù tö sau
Ñöùc, Myõ, Anh, kyõ thuaät laïc haäu roõ
reät so vôùi nhöõng nöôùc coâng nghieäp
treû.
- GV neâu caâu hoûi: Beân caïnh
nhöõng yeáu keùm ñoù coâng nghieäp
Phaùp coù nhöõng tieán boä gì?
O Nöôùc Phaùp
Tình hình kinh teá
- Cuoái thaäp nieân 70 trôû ñi
coâng nghieäp Phaùp baét ñaàu
phaùt trieån chaäm laïi.
- Nguyeân nhaân:
+ Phaùp thaát baïi trong cuoäc
chieán tranh Phaùp – Phoå do ñoù
phaûi boài thöôøng chieán tranh.
+ Ngheøo taøi nguyeân vaø
nhieân lieäu, ñaëc bieät laø than
ñaù.
+ Giai caáp tö saûn chæ chuù
troïng ñeán xuaát caûng tö baûn
sang nhöõng nöôùc chaäm phaùt
trieån ñeå thu lôïi nhuaän cao
chöù khoâng huù troïng phaùt
trieån coâng nghieäp trong nöôùc.
Trang 217
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV trình baøy vaø phaân tích: Maëc
duø coù söï suùt keùm, song coâng
nghieäp Phaùp cuõng coù tieán boä ñaùng
keå. Heä thoáng ñöôøng saét lan roäng
khaép nôi caû nöôùc ñaõ ñaåy nhanh söï
phaùt trieån cuûa ngaønh khai moû,
luyeän kim vaø thöông nghieäp. Vieäc cô
khí hoaù saûn xuaát ñöôïc taêng cöôøng.
Töø naêm 1852 – 1900 soá xí nghieäp söû
duïng maùy moùc taêng leân 9 laàn, soá
ñoäng cô chaïy baèng hôi nöôùc taêng
leân 12 laàn.
Noâng nghieäp Phaùp vaãn giöõ vai
troø quan troïng trong neàn kinh teá
Phaùp vì phaàn ñoâng daân cö soáng
baèng ngheà noâng. Tình traïng ñaát ñai
phaân taùn, manh muùn khoâng cho
pheùp söû duïng maùy moùc vaø kyõ
thuaät canh taùc môùi.
- GV choát yù: Nhöõng bieåu hieän
cuûa tình hình noâng nghieäp treân
chöùng toû söï thaâm nhaäp cuûa phöông
thöùc saûn xuaát tö baûn chuû nghóa
trong noâng nghieäp ôû Phaùp dieãn ra
chaäm chaïp.
- Söï thaâm nhaäp cuûa phöông
thöùc saûn xuaát tö baûn chuû
nghóa trong noâng nghieäp ôû
Phaùp dieãn ra chaäm chaïp do
ñaát ñai bò chia nhoû.
Hoaït ñoäng 5: Caù nhaân
- GV: Quaù trình taäp trung saûn xuaát
hình thaønh caùc coâng ty ñoäc quyeàn
dieãn ra nhö theá naøo?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù: ñaàu theá kyû XX quaù trình taäp
trung saûn xuaát cuõng dieãn ra trong
lónh vöïc coâng nghieäp, daãn ñeán vieäc
hình thaønh caùc coâng ty ñoäc quyeàn,
töøng böôùc chi phoái neàn kinh teá
Phaùp, ñaëc bieät trong lónh vöïc ngaân
haøng (GV nhaán maïnh ôû Phaùp quaù
trình dieãn ra chaäm hôn caùc nöôùc
khaùc).
- GV naâu caâu hoûi: Ñaëc ñieåm noåi
baät cuûa toå chöùc ñoäc quyeàn ôû
Phaùp?
- HS döïa vaøo SGK vaø voán hieåu
bieát cuûa mình traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù.
+ Söï taäp trung ngaân haøng ñaït ñeán
möùc cao: 5 ngaân haøng lôùn ôû Pari
- Ñaàu theá kyû XX quaù trình
taäp trung saûn xuaát cuõng
dieãn ra trong lónh vöïc coâng
nghieäp, daãn ñeán vieäc hình
thaønh caùc coâng ty ñoäc
quyeàn, töøng böôùc chi phoái
neàn kinh teá Phaùp, ñaëc bieät
trong lónh vöïc ngaân haøng.
Trang 218
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
naém 2/3 tö baûn cuûa caùc ngaân trong
caû nöôùc.
+ Khaùc vôùi Anh tö baûn chuû yeáu
ñaàu tö vaøo thuoäc ñòa, coøn ôû Phaùp
tö baûn phaàn lôùn ñöa voán ra nöôùc
ngoaøi, cho caùc nöôùc chaäm tieán vay
vôùi laõi suaát lôùn.
- GV cho HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong
SGK ñeå thaáy ñöôïc soá voán maø tö
baûn Phaùp ñaàu tö ôû nöôùc ngoaøi
nhieàu nhö theá naøo?
- GV neâu caâu hoûi: Haõy neâu ñaëc
ñieåm cô baûn cuûa chuû nghóa ñeá
quoác Phaùp?
- HS traû lôøi caâu hoûi.
- GV keát luaän: Chuû nghóa ñeá quoác
Phaùp laø chuû nghóa ñeá quoác cho vay
naëng laõi.
- Ñaëc ñieåm : Tö baûn Phaùp
phaàn lôùn ñöa voán ra nöôùc
ngoaøi, cho caùc nöôùc chaäm
tieán vay vôùi laõi suaát lôùn.
Chuû nghóa ñeá quoác cho Phaùp
laø chuû nghóa ñeá quoác cho ay
naëng laõi.
Hoaït ñoäng 6: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV trình baøy vaø phaân tích:
+ Sau caùch maïng thaùng 9 – 1870
nöôùc Phaùp thaønh laäp neàn coäng
hoaø thöù ba, song phaùi coäng hoaø ñaõ
sôùm chia thaønh hai nhoùm: OÂn hoaø
vaù Caáp tieán thay nhau caàm quyeàn.
Ñaëc ñieåm cuûa neàn coäng hoaø laø
tình traïng thöôøng xuyeân khuûng
hoaûng noäi caùc. Trong voøng 40 naêm
(1875 – 1914) ôû Phaùp dieãn ra 50 laàn
thay ñoåi chính phuû.
- GV neâu caâu hoûi: Neâu chính saùch
ñoái ngoaïi cuûa Phaùp?
- HS ñoïc SGK traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, choát yù:
Phaùp taêng cöôøng chaïy ñua vuõ
trang ñeå traû moái thuø vôùi Ñöùc; tieán
haønh nhöõng cuoäc chieán tranh xaâm
löôïc thuoäc ñòa chuû yeáu ôû khu vöïc
chaäu AÙ vaø chaâu Phi.
- HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong SGK
ñeå thaáy ñöôïc chính saùch xaâm löôïc
thuoäc ñòa cuûa Phaùp, qua ñoù thaáy
ñöôïc heä thoáng thuoäc ñòa cuûa Phaùp
raát roäng lôùn, chæ sau Anh.
Tình hình chính trò
- Sau caùch maïng thaùng 9 –
1870, nöôùc Phaùp thaønh laäp
neàn coäng hoaø thöù ba, song
phaùi coäng hoaø ñaõ sôùm chia
thaønh hai nhoùm: OÂn hoaø vaø
Caáp tieán thay nhau caàm
quyeàn.
- Ñaëc ñieåm cuûa neàn coäng
hoaø laø tình traïng thöôøng
xuyeân khuûng hoaûng noäi caùc.
- Phaùo taêng cöôøng chaïy ñua
vuõ trang ñeå traû moái thuø
Ñöùc; tieán haønh nhöõng cuoäc
chieán tranh xaâm löôïc thuoäc
ñòa, chuû yeáu laø ôû khu vöïc
chaâu AÙ vaø chaâu Phi.
4. Sô keát baøi hoïc
- Yeâu caàu HS traû lôøi caùc caâu hoûi: Tình hình kinh teá,
chính trò noåi baät cuûa Anh vaø Phaùp cuoái theá kyû XIX ñaàu theá
Trang 219
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
kyû XX? Neâu ñaëc ñieåm cuûa chuû nghóa ñeá quoác Anh vaø
Phaùp?
5. Daën doø, baøi taäp
- Hoïc baøi cuõ, traû lôøi caâu hoûi trong SGK.
- Nguyeân nhaân daãn ñeán vieäc hình thaønh caùc ñaëc ñieåm
cuûa ñeá quoác Anh vaø Phaùp?
Trang 220
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 35 Baøi 35
CAÙC NÖÔÙC ÑEÁ QUOÁC ANH, PHAÙP, ÑÖÙC, MYÕ CAÙC NÖÔÙC ÑEÁ QUOÁC ANH, PHAÙP, ÑÖÙC, MYÕ
VAØ SÖÏ BAØNH TRÖÔÙNG THUOÄC ÑÒA (tt) VAØ SÖÏ BAØNH TRÖÔÙNG THUOÄC ÑÒA (tt)
TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi 1: Tình hình kinh teá , chính trò noåi baät cuûa Anh
vaø Phaùp cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX? Neâu ñaëc ñieåm
cuûa chuû nghóa ñeá quoác Anh vaø Phaùp?
Caâu hoûi 2: Nguyeân nhaân daãn ñeán vieäc hình thaønh caùc
ñaëc ñieåm cuûa ñeá quoác Anh vaø Phaùp?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Tieát hoïc tröôùc chuùng ta ñaõ tìm hieåu Anh, Phaùp chuyeån
sang giai ñoaïn ñeá quoác chuû nghóa ñoù laø hai nöôùc tö baûn
giaø. Coøn hai nöôùc tö baûn treû laø Ñöùc vaø Myõ quaù trình
chuyeån sang giai ñoaïn ñeá quoác chuû nghóa dieãn ra nhö theá
naøo? Baøi hoïc hoâm nay seõ lyù giaûi vaán ñeà neâu treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Tieát 2:
B. ÑÖÙC VAØ MYÕ CUOÁI THEÁ KYÛ XIX ÑAÀU THEÁ KYÛ XX
Hoaït ñoäng 1: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- Tröôùc heát, GV neâu caâu hoûi: Haõy
cho bieát nhöõng bieåu hieän phaùt trieån
coâng nghieäp cuûa Ñöùc sau khi thoáng
nhaát?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt trình baøy vaø phaân
tích: Sau khi thoáng nhaát ñaát nöôùc
thaùng 1-1871, neàn kinh teá Ñöùc phaùt
trieån vôùi toác ñoä mau leï. Töø 1870 –
1900 saûn xuaát than taêng 4 laàn, gang
taêng 6 laàn, ñoä daøi ñöôøng saét taêng
gaáp ñoâi, ñöùc ñaõ vöôït qua Phaùp vaø
ñuoåi kòp Anh. Trong nhöõng ngaønh
coâng nghieäp môùi nhö kyõ ngheä ñieän,
hoaù chaát … Ñöïc ñaït thaønh töïu ñaùng
keå. Naêm 1883, coâng nghieäp hoaù
chaát cuûa Ñöùc ñaõ saûn xuaát 2/3
löôïng thuoác nhuoäm treân theá giôùi.
- GV naâu caâu hoûi: Nguyeân nhaân
daãn ñeán söï phaùt trieån cuûa coâng
nghieäp Ñöùc?
- HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong SGK
traû lôøi caâu hoûi.
O Nöôùc Ñöùc
- Sau khi thoáng nhaát ñaát nöôùc
thaùng 1 – 1871, neàn kinh teá
Ñöùc phaùt trieån vôùi toác ñoä
mau leï vöôn leân ñöùng ñaàu
chaâu AÂu vaø thöù hai theá giôùi.
- Nguyeân nhaân: thò tröôøng
daân toäc thoáng nhaát, giaøu
taøi nguyeân, nhôø tieàn boài
Trang 221
Tuaàn :
32
Tieát:
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù: nguyeân nhaân coâng nghieäp ñöùc
phaùt trieån laø:
Thò tröôøng daân toäc thoáng nhaát,
giaøu taøi nguyeân, nhôø tieán boài
thöôøng chieán tranh vôùi Phaùp, tieáp
thu nhöõng thaønh töïu khoa hoïc kyõ
thuaät hieän ñaïi cuûa nhöõng nöôùc ñi
tröôùc coù nguoàn nhaân löïc doài daøo.
- GV giôùi thieäu nhöõng soá lieäu veà
toác ñoä taêng tröôûng coâng nghieäp
cuûa Ñöùc trong nhöõng naêm 1890 –
1900 laø 163% vaø baûng thoáng keâ
haøng hoaù xuaát khaåu haøng hoaù
taêng leân roõ reät.
- Sau ñoù, GV keát luaän: Ñeán ñaàu
naêm 1900, Ñöùc ñaõ vöôït qua Anh veà
saûn xuaát theùp. Veà toång saûn löôïng
coâng nghieäp Ñöùc daãn ñaàu chaâu
AÂu thöù hai theá giôùi chæ ñöùng sau
Myõ.
thöôøng chieán tranh vôùi Phaùp,
tieáp thu nhöõng thaønh töïu khoa
hoïc kyõ thuaät hieän ñaïi cuûa
nhöõng nöôùc ñi tröôùc, coù
nguoàn nhaân löïc doài daøo.
Trang 222
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV neâu caâu hoûi: Söï phaùt trieån
cuûa coâng nghieäp ñaõ taùc ñoäng nhö
theá naøo ñeán xaõ hoäi?
- HS döïa vaøo voán hieåu bieát cuûa
mình vaø SGK traû lôøi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: thay
ñoåi cô caáu daân cö giöõa thaønh thò
vaø noâng thoân. Töø naêm 1871 – 1901
daân cö thaønh thò taêng töø 36% ñeán
54,3%. Nhieàu thaønh phoá môùi, nhieàu
trung taâm thöông nghieäp beán caûng
xuaát hieän.
- GV neâu caâu hoûi: Quaù trình taäp
trung saûn xuaát hình thaønh caùc toå
chöùc ñoäc quyeàn dieãn ra nhö theá
naøo?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, trình baøy vaø phaân
tích.
+ Quaù trình taäp trung saûn xuaát vaø
hình thaønh caùc coâng ty ñoäc quyeàn
dieãn ra maïnh meõ vaø sôùm hôn caùc
nöôùc khaùc ôû chaâu AÂu. Vôùi hình
thöùc ñoäc quyeàn laø Caùcten vaø
Xanhñica.
GV daãn chöùng: khoâng ñaày 1% xí
nghieäp söû duïng hôn ¾ toång soá ñieän
löïc, trong khi 91% laø xí nghieäp nhoû
chæ nhaän coù 7% thoâi; soá löôïng
Caùcten taêng leân nhanh choùng: naêm
1905 coù 385, ñeán naêm 1911 coù tôùi
550 – 600.
+ Tö baûn coâng nghieäp keát hôïp
vôùi tö baûn ngaân haøng thaønh tö baûn
taøi chính. Quaù trình taäp trung Ngaân
haøng cuõng dieãn ra cao ñoä.
- GV neâu caâu hoûi: Tình hình noâng
nghieäp Ñöùc phaùt trieån nhö theá
naøo?
- HS traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Noâng
nghieäp Ñöùc coù tieán boä song chaäm
chaïp.
- GV höôùng daãn HS tìm hieåu
nguyeân nhaân cuûa tình traïng treân laø
do: Vieäc tieán haønh caùch maïng
khoâng trieät ñeå, phaàn lôùn ruoäng
ñaát naèm trong tay quyù toäc vaø ñòa
chuû; phöông phaùp canh taùc vaãn coøn
- Taùc ñoäng xaõ hoäi : Thay ñoåi
cô caáu daân cö giöõa thaønh thò
vaø noâng thoân. Nhieàu thaønh
phoá môùi, nhieàu trung taâm
thöông nghieäp beán caûng xuiaát
hieän.
- Quaù trình taäp trung saûn xuaát
vaø hình thaønh caùc coâng ty
ñoäc quyeàn dieãn ra maïnh meõ
vaø sôùm hôn caùc nöôùc khaùc
ôû chaâu AÂu. Vôùi hình thöùc
ñoäc quyeàn laø Caùcten vaø
Xanhñica.
- Quaù trình taäp trung Ngaân
haøng cuõng dieãn ra cao ñoä. Tö
baûn coâng nghieäp keát hôïp
vôùi tö baûn ngaân haøng thaønh
tö baûn taøi chính.
- Noâng nghieäp Ñöùc coù tieán
boä song chaäm chaïp.
Trang 223
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
taøn dö cuûa cheá ñoä phong kieán.
- GV nhaán maïnh: haäu quaû cuûa söï
phaùt trieån cuûa chuû nghóa tö baûn
laøm cho noâng daân Ñöùc caøng phaân
hoaù saâu saéc. Phaàn lôùn noâng daân
bò phaù saûn phaûi ñi laøm thueâ cho ñòa
chuû, phuù noâng hoaëc ñi kieám aên ôû
caùc cô sôû coâng nghieäp.
Trang 224
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV trình baøy vaø phaân tích veà
chính trò:
+ Hieán phaùp: 1871 quy ñònh Ñöùc
laø moät Lieân bang goàm 22 bang vaø 3
thaønh phoá töï do, theo cheá ñoä quaân
chuû laäp hieán. Hoaøng ñeá laø ngöôøi
ñöùng ñaàu coù quyeàn löïc toái cao nhö
toång chæ huy quaân ñoäi, boå nhieäm
vaø caùch chöùc thuû töôùng, trieäu taäp
vaø giaûi taùn Quoác hoäi.
Quyeàn laäp phaùp trong tay hai vieän:
Thöôïng vieän vaø Haï vieän nhöng
quyeàn löïc bò thu heïp, caùc ang vaãn
giöõ hình thöùc vöông quoác töùc coù caû
Vua, Chính phuû vaø Quoác Hoäi.
GV nhaán maïnh cho HS thaáy roõ:
Phoå laø bang lôùn nhaát trong Lieân
Bang Ñöùc, vai troø cuûa Phoå trong lieân
bang raát lôùn: Hoaøng ñeá Ñöùc laø vua
Phoå, thuû töôùng Ñöùc laø Thuû töôùng
Phoå.
Nhaø nöôùc Lieân bang ñöôïc xaây
döïng treân cô sôû lieân minh giöõa giai
caáp tö saûn vaø quyù toäc hoaù tö saûn,
ñaây laø löïc löôïng ñaõ laõnh ñaïo cuoäc
thoáng nhaát ñaát nöôùc baèng con
ñöôøng vuõ löïc coù vò theá chính trò,
kinh teá vaø giöõ vai troø quan troïng khi
Ñöùc chuyeån sang giai ñoaïn ñeá quoác
chuû nghóa.
- GV giuùp HS thaáy roõ: maëc duø coù
Hieán Phaùp vaø Quoác hoäi nhöng cheá
ñoä chính trò ôû Ñöùc khoâng phaûi laø
ñaïi nghò tö saûn maø thöïc chaát laø
cheá ñoä baùn chuyeân cheá, aùp duïng
söï thoáng trò cuûa Phoå treân toaøn
nöôùc Ñöùc.
- GV neâu caâu hoûi: Neâu chính saùch
ñoái ngoaïi cuûa Ñöùc ?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi:
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Coâng khai ñoøi chia laïi thò tröôøng
vaø thuoäc ñòa theá giôùi.
+ Raùo rieát chaïy ñua vuõ trang
chuaån bò gaây chieán, daãn ñeán maâu
thuaãn giöõa Ñöùc vôùi anh vaø Phaùp
caøng saâu saéc.
- GV neâu caâu hoûi: Ñaëc ñieåm noåi
* Tình hình chính trò:
- Ñöùc laø moät Lieân bang theo
cheá ñoä quaân chuû laäp hieán,
Hoaøng ñeá laø ngöôøi ñöùng
ñaàu coù quyeàn löïc toái cao.
- Cheá ñoä chính trò ôû Ñöùc
khoâng phaûi laø ñaïi nghò tö
saûn maø thöïc chaát laø cheá ñoä
baùn chuyeân cheá phuïc vuï giai
caáp tö saûn vaø quyù toäc hoaù
tö saûn, ñi ngöôïc laïi quyeàn lôïi
cuûa nhaân daân.
- Chính saùch ñoái ngoaïi:
+ Coâng khai ñoøi chia laïi thò
tröôøng vaø thuoäc ñòa theá
giôùi.
+ Raùo rieát chaïy ñua vuõ trang
chuaån bò gaây chieán, daãn ñeán
maâu thuaãn giöõa Ñöùc vôùi Anh
vaø Phaùp caøng saâu saéc.
- Ñaëc ñieåm cuûa chuû nghóa
ñeá quoác Ñöùc: laø chuû nghóa
quaân phieät hieáu chieán.
Trang 225
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
baät cuûa chuû nghóa ñeá quoác Ñöùc?
- Sau khi HS traû lôøi, GV choát yù: Tính
chaát quaân phieät hieáu chieán laø ñaëc
ñieåm noåi baät cuûa chuû nghóa ñeá
quoác Ñöùc.
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp, caù nhaân
- GV trình baøy vaø phaân tích: cuoái
theá kyû XIX neàn kinh teá phaùt trieån
nhanh choùng vöôn leân haøng thöù
nhaát theá giôùi. Veà saûn löôïng coâng
nghieäp baèng ½ toång saûn löôïng coâng
nghieäp caùc nöôùc Taây AÂu vaø gaáp 2
laàn Anh, saûn xuaát theùp vaø maùy
moùc ñöùng ñaàu theá giôùi. Naêm 1913
saûn löôïng gang, theùp cuûa Myõ vöôït
Ñöùc 2 laàn, vöôït Anh 4 laàn, than gaáp
hai laàn Anh vaø Phaùp goäp laïi.
- GV neâu caâu hoûi: Vì sao kinh teá
Myõ phaùt trieån vöôït baäc?
- HS döïa vaøo voán kieán thöùc cuûa
mình traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Nguyeân
nhaân laø do:
+ Myõ giaøu nguyeân lieäu, nhieân
lieäu giaøu coù, coù nguoàn nhaân löïc
doài daøo.
+ Phaùt trieån sau neân aùp duïng
ñöôïc nhöõng thaønh töïu khoa hoïc vaø
kinh nghieäm cuûa caùc nöôùc ñi tröôùc.
+ Coù thò tröôøng roäng lôùn.
- GV neâu caâu hoûi: Tình hình noâng
nghieäp Myõ phaùt trieån nhö theá naøo?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt trình baøy vaø phaân
tích: noâng nghieäp Myõ trôû thaønh vöïa
luùa lôùn vaø nôi cung caáp löông thöïc
cho chaâu AÂu.
- HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong SGK
ñeå thaáy ñöôïc söï phaùt trieån nhanh
choùng cuûa noâng nghieäp Myõ.
O Nöôùc Myõ
a. Tình hình kinh teá
- Cuoái theá kyû XIX neàn kinh teá
phaùt trieån nhanh choùng vöôn
leân haøng thöù nhaát theá giôùi,
saûn löôïng coâng nghieäp baèng
½ toång saûn löôïng coâng
nghieäp caùc nöôùc Taây AÂu vaø
gaáp 2 laàn Anh.
- Nguyeân nhaân:
+ Myõ giaøu nguyeân lieäu,
nhieân lieäu giaøu coù, coù
nguoàn nhaân löïc doài daøo.
+ Phaùt trieån sau neân aùp duïng
ñöôïc nhöõng thaønh töïu khoa
hoïc vaø kinh nghieäm cuûa caùc
nöôùc ñi tröôùc.
+ Coù thò tröôøng roäng lôùn.
Noâng nghieäp: Noâng nghieäp
Myõ ñaït thaønh töïu ñaùng keå,
Myõ trôû thaønh vöïa luùa lôùn
vaø nôi cung caáp thöïc phaåm
cho chaâu AÂu.
Hoaït ñoäng 5: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Quaù trình taäp
trung saûn xuaát hình thaønh caùc coâng ty
ñoäc quyeàn dieãn ra nhö theá naøo?
- HS ñoïc SGK ta caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt choát yù: Söï caïnh
tranh gay gaét trong saûn xuaát coâng
nghieäp ñaõ thuùc ñaåy quaù trình taäp
trung saûn xuaát vaø ra ñôøi caùc coâng
- Quaù trình taäp trung saûn xuaát
vaø ra ñôøi caùc coâng ty ñoäc
Trang 226
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
ty ñoäc quyeàn, hình thöùc chuû yeáu laø
Tôørôùt vôùi nhöõng oâng vua daàu löûa,
vua oâtoâ, vua theùp chi phoái moïi hoaït
ñoäng kinh teá, chính trò nöôùc Myõ.
- HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong SGK
ñeå thaáy ñöôïc vieäc hình thaønh caùc
coâng ty ñoäc quyeàn chi phoái caùc hoaït
ñoäng kinh teá cuûa nöôùc Myõ.
- GV nhaán maïnh ñeå HS thaáy roõ
Myõ khoâng chæ phaùt trieån kinh teá
ngoaïi thöông vaø xuaát caûng tö baûn.
Thò tröôøng ñaàu tö vaø buoân baùn cuûa
Myõ laø Canada, caùc nöôùc vuøng
Caribe, Trung Myõ vaø moät soá nöôùc
chaâu AÙ khaùc nhö Nhaät Baûn, AÁn
Ñoä, Trung Quoác.
quyeàn dieãn ra nhanh choùng,
hình thöùc chuû yeáu laø Tôørôùt
vôùi nhöõng oâng vua daàu löûa,
vua oâ toâ, vua theùp chi phoái
moïi hoaït ñoäng kinh teá, chính
trò nöôùc Myõ.
Hoaït ñoäng 6: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV trình baøy vaø phaân tích: Cheá
ñoä chính trò ôû Myõ laø nôi ñieån hình
cuûa cheá ñoä hai Ñaûng (Ñaûng coäng
hoaø – ñaïi dieän cho lôïi ích cuûa ñaïi tö
saûn vaø Ñaûng daân chuû – ñaïi dieän
cho lôïi ích cuûa tö saûn noâng nghieäp
vaø traïi chuû) thay nhau leân caàm
quyeàn song ñeàu baûo veä lôïi ích cuûa
giai caáp tö saûn.
GV nhaán maïnh theâm: Tuy coù khaùc
nhau veà moät soá chính saùch vaø bieän
phaùp cuï theå nhöng ñeàu nhaát trí trong
vieäc cuûng coá quyeàn löïc cuûa giai
caáp tö saûn, trong vieäc ñoái xöû phaân
bieät vôùi ngöôøi lao ñoäng, cuõng nhö
ñöôøng loái baønh tröôùng ra beân
ngoaøi.
- GV cho Hs ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong
SGK ñeå minh chöùng cho chính saùch
phaân bieät ñoái xöû giöõa ngöôøi da ñen
vôùi ngöôøi da traéng.
- GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát
chính saùch ñoái ngoaïi cuûa Myõ?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Ñaây laø thôøi kyø Myõ ñaåy maïnh
vieäc thoân tính nhöõng ñaát ñai roäng
lôùn ôû mieàn Trung vaø Taây cuûa thoå
daân Inñian, môû roäng bieân giôùi ñeán
bôø Thaùi Bình Döông.
+ Töø thaäp nieân 80, Myõ baønh
b. Tình hình chính trò
- Cheá ñoä chính trò ôû Myõ laø
nôi ñieån hình cuûa cheá ñoä hai
Ñaûng, Ñaûng coäng hoaø vaø
Ñaûng daân chuû thay nhau leân
caàm quyeàn.
- Thoáng nhaát vieäc cuûng coá
quyeàn löïc cuûa giai caáp tö
saûn, trong vieäc ñoái xöû phaân
bieät vôùi ngöôøi lao ñoäng,
cuõng nhö ñöôøng loái baønh
tröôùng ra beân ngoaøi.
- Chính saùch ñoái ngoaïi:
+ Myõ môû roäng bieân giôùi
ñeán bôø Thaùi Bình Döông.
+ Baønh tröôùng khu vöïc Myõ-
Latinh gaây chieán vôùi Taây Ban
Nha ñeå tranh giaønh Ha-Oai,
cuba vaø Philippin… Xaâm nhaäp
vaøo thò tröôøng Trung Quoác.
Trang 227
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
tröôùng khu vöïc Myõ – Latinh gaây chieán
vôùi Taây Ban Nha ñeå tranh giaønh Ha-
oai, CuBa vaø Philippin… Xaâm nhaäp
vaøo thò tröôøng Trung Quoác.
4. Sô keát baøi hoïc
- GV toå chöùc cho caùc em traû lôøi caùc caâu hoûi: Tình hình
kinh teá, chính trò vaø chính saùch ñoái ngoaïi cuûa Ñöùc vaø Myõ
cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX.
- Yeâu caàu Hs chæ treân bieåu ñoà vò trí kinh teá vaø löôïc
ñoà chính trò theá giôùi ñeå thaáy ñöôïc söï thay ñoåi veà vò trí kinh
teá vaø thuoäc ñòa cuûa caùc ñeá quoác cuoái theá kyû XIX ñaàu
theá kyû XX vaø cho nhaän xeùt.
5. Daën doø, baøi taäp veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ, ñoïc tröôùc baøi môùi.
- Traû lôøi caâu hoûi trong SGK.
Trang 228
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
CHÖÔNG 3 CHÖÔNG 3
PHONG TRAØO COÂNG NHAÂN PHONG TRAØO COÂNG NHAÂN
(Töø ñaàu theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX) (Töø ñaàu theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX)
Baøi 36 Baøi 36
SÖÏ HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN CUÛA SÖÏ HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN CUÛA
PHONG TRAØO COÂNG NHAÂN PHONG TRAØO COÂNG NHAÂN
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém ñöôïc söï ra ñôøi vaø tình caûnh cuûa giai caáp coâng
nhaân coâng nghieäp, qua ñoù giuùp caùc em hieåu ñöôïc cuøng vôùi
söï phaùt trieån cuûa chuû nghóa tö baûn, giai caáp voâ saûn lôùn
maïnh daàn. Do ñoái laäp veà quyeàn lôïi, maâu thuaãn giöõa tö saûn
vaø voâ saûn ñaõ naøy sinh vaø caøng gay gaét, daãn ñeán cuoäc
ñaáu tranh cuûa giai caáp voâ saûn choáng laïi giai caáp tö saûn
döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau.
- Naém ñöôïc söï ra ñôøi cuûa chuû nghóa xaõ hoäi khoâng
töôûng, nhöõng maët tích cöïc vaø haïn cheá cuûa heä tö töôûng
naøy.
2. Tö töôûng, tình caûm
- Giuùp HS nhaän thöùc saâu saéc ñöôïc quy luaät "ÔÛ ñaâu
coù aùp böùc, ôû ñoù coù ñaáu tranh", song nhöõng cuoäc ñaáu tranh
chæ giaønh thaéng lôïi khi coù toå chöùc vaø höôùng ñi ñuùng ñaén.
- Thoâng caûm vaø thaáu hieåu ñöôïc tình caûnh khoå cöïc cuûa
giai caáp voâ saûn.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích ñaùnh giaù caùc söï kieän
lòch söû noùi veà ñôøi soáng cuûa giai caáp voâ saûn coâng nghieäp,
nhöõng haïn cheá trong cuoäc ñaáu tranh cuûa hoï. Ñaùnh giaù veà
nhöõng maët tích cöïc vaø haïn cheá cuûa heä thoáng tö töôûng xaõ
hoäi khoâng töôûng.
- Kyõ naêng khai thaùc tranh aûnh lòch söû.
II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh veà phong traøo ñaáu tranh cuûa giai caáp voâ
saûn thôøi kyø naøy.
- Nhöõng caâu chuyeän veà caùc nhaø xaõ hoäi khoâng töôûng.
III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi l: Trình baøy nhöõng neùt lôùn veà tình hình kinh teá,
chính trò nöôùc Ñöùc cuoái theá kyû XIX ñaàu theá kyû XX?
Caâu hoûi 2: Neâu ñaëc ñieåm cuûa chuû nghóa ñeá quoác
Ñöùc. Nguyeân nhaân daãn ñeán ñaëc ñieåm ñoù?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Trang 229
Tuaàn:
33
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
veà quyeàn lôïi, maâu thuaãn giöõa tö baûn vôùi coâng nhaân naûy
sinh vaø daãn ñeán nhöõng cuoäc ñaáu tranh giai caáp ñaàu thôøi
kyø caän ñaïi. Cuøng vôùi ñoù, moät heä tö töôûng cuûa giai caáp tö
saûn ra ñôøi – chuû nghóa xaõ hoäi khoâng töôûng. Giai caáp coâng
nhaân ra ñôøi vaø ñôøi soáng cuûa hoï ra sao? Noäi dung nhöõng
maët tích cöïc vaø haïn cheá cuûa chuû nghóa xaõ hoäi khoâng
töôûng? Ñeå naém vaø hieåu nhöõng noäi dung treân, chuùng ta
cuøng tìm hieåu baøi hoïc hoâm nay ñeå traû lôøi caâu hoûi treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Nguyeân nhaân ra
ñôøi cuûa giai caáp coâng nhaân?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù:
+ Chuû nghóa tö baûn ra ñôøi vaø
phaùt trieån thì xaõ hoäi phaân chia
thaønh 2 löïc löôïng lôùn ñoái laäp nhau
veà quyeàn lôïi: Giai caáp tö saûn vaø voâ
saûn.
+ Ñoäi nguõ voâ saûn baét nguoàn töø
noâng daân, maát ruoäng ñaát, phaûi ñi
laøm thueâ trong caùc coâng xöôûng
nhaø maùy. Thôï thuû coâng phaù saûn
cuõng thaønh coâng nhaân. Giai caáp voâ
saûn ra ñôøi cuoái theá kyû XVIII tröôùc
tieân ôû Anh.
- GV trình baøy roõ theâm: GV tö saûn
hình thaønh treân cô sôû nhö chuû
xöôûng, chuû nhaø maùy, chuû haõng
buoân, chuû ñoàn ñieàn.
- GV toå chöùc cho HS traû lôøi caâu
hoûi: Ñôøi soáng cuûa giai caáp voâ saûn?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV trình baøy vaø phaân tích:
+ Giai caáp voâ saûn hoaøn toaøn
khoâng coù tö lieäu saûn xuaát, chæ döïa
vaøo vieäc laøm thueâ, baùn söùc lao
ñoäng cuûa mình.
+ Trong caùc coâng xöôûng tö baûn,
coâng nhaân phaûi laøm vieäc heát söùc
vaát vaû nhöng chæ ñöôïc nhaän nhöõng
ñoàng löông cheá ñoùi.
+ Chaúng haïn ôû Anh, moãi coâng
nhaân trong caùc xí nghieäp deät (Keå
caû phuï nöõ vaø treû em) phaûi lao
ñoäng töø 14 – 15 giôø, thaäm chí coù nôi
O Söï ra ñôøi vaø tình caûnh
giai caáp voâ saûn
coâng nghieäp.
Nhöõng cuoäc ñaáu
tranh ñaàu tieân
- Söï phaùt trieån cuûa coâng
nghieäp tö baûn daãn ñeán söï ra
ñôøi cuûa giai caáp voâ saûn.
- Nguoàn goác giai caáp voâ saûn:
Noâng daân maát ruoäng ñaát ñi
laøm thueâ, thôï thuû coâng phaù
saûn trôû thaønh coâng nhaân.
- Ñôøi soáng cuûa giai caáp coâng
nghieäp:
+ Khoâng coù ñuû tö lieäu saûn
xuaát, laøm thueâ baùn söùc lao
ñoäng cuûa mình.
+ Lao ñoäng vaát vaû nhöng
löông cheát ñoùi, luoân bò ñe doaï
sa thaûi.
Trang 230
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
16 – 18 giôø. Ñieàu kieän laøm vieäc toài
teä bôûi moâi tröôøng aåm thaáp, noùng
nöïc, buïi boâng phuû ñaày nhöõng caên
phoøng chaät heïp. Trong khi ñoù tieàn
löông raát thaáp, löông cuûa phuï nöõ,
treû em coøn reû maït hôn.
- GV nhaán maïnh theâm: Cuøng vôùi
ñoù, vieäc söû duïng maùy moùc laøm cho
nhieàu coâng nhaân phaûi soáng trong
caûnh ñe doaï bò maát vieäc laøm, daãn
ñeán maâu thuaãn giöõa coâng nhaân
vôùi tö saûn gay gaét.
- Maâu thuaãn giöõa coâng nhaân
vôùi tö saûn ngaøy caøng gay
gaét, daãn ñeán caùc cuoäc ñaáu
tranh.
- GV neâu caâu hoûi: Neâu nhöõng hình
thöùc ñaáu tranh cuûa coâng nhaân buoåi
ñaàu? Keát quaû?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Phong traøo ñaäp phaù maùy moùc,
ñoát phaân xöôûng laø hình thöùc ñaáu
tranh töï phaùt ñaàu tieân cuûa giai caáp
coâng nhaân.
+ Phong traøo ñaáu tranh dieãn ra töø
cuoái theá kyû XVIII ñeán ñaàu theá kyû
XIX. Ñaàu tieân ôû Anh roài lan sang caùc
nöôùc khaùc.
+ Keát quaû: Phong traøo ñaäp phaù
maùy moùc khoâng ñem laïi keát quaû gì;
maët khaùc giai caáp tö saûn laïi ngaøy
caøng taêng cöôøng ñaøn aùp.
GV neâu caâu hoûi: Nguyeân nhaân
cuûa nhöõng haïn cheá treân?
- HS töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV keát luaän: Do nhaän thöùc coøn
haïn cheá nhaàm töôûng maùy moùc laø
nguoàn goác gaây ra noãi thoáng khoå
cuûa hoï.
- GV toå chöùc cho HS tìm hieåu: Taùc
duïng phong traøo ñaáu tranh cuûa coâng
nhaân?
- Sau khi HS töï ñoïc SGK traû lôøi caâu
hoûi.
- GV choát yù.
+ Coâng nhaân tích luyõ theâm ñöôïc
kinh nghieäm ñaáu tranh, tröôûng thaønh
veà yù thöùc.
+ Phaù hoaïi cô sôû vaät chaát cuûa tö
saûn.
+ Thaønh laäp ñöôïc toå chöùc coâng
ñoaøn, phong traøo ñaáu tranh ngaøy
- Hình thöùc ñaáu tranh: Ñaäp
phaù maùy moùc, ñoát coâng
xöôûng, hình thöùc ñaáu tranh töï
phaùt.
- Haïn cheá: Nhaàm töôûng maùy
moùc laø keû thuø.
- Taùc duïng:
+ Coâng nhaân tích luyõ theâm
ñöôïc kinh nghieäm ñaáu tranh.
+ Phaù hoaïi cô sôû vaät chaát
cuûa tö saûn.
+ Thaønh laäp ñöôïc toå chöùc
coâng ñoaøn.
Trang 231
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
caøng ñöôïc naâng cao vôùi nhieàu hình
thöùc phong phuù hôn.
- GV chia HS thaønh 3 nhoùm, nhieäm
vuï cuï theá cuûa töøng nhoùm laø thaûo
luaän vaø traû lôøi caùc caâu hoûi sau:
+ Nhoùm 1: Neâu phong traøo ñaáu
tranh cuûa coâng nhaân Phaùp?
+ Nhoùm 2: Trình baøy phong traøo
ñaáu tranh cuûa coâng nhaân ôû Anh?
+ Nhoùm 3: Neâu phong traøo ñaáu
tranh cuûa coâng nhaân Ñöùc?
- HS laøm vieäc theo nhoùm ñoïc SGK
thaûo luaän vaø cöû ñaïi dieän trình baøy
keát quaû.
- GV nhaän xeùt vaø trình baøy, phaân
tích.
+ Nhoùm 1: ÔÛ Phaùp 1831 do bò aùp
böùc boùc loät naëng neà vaø ñôøi soáng
quaù khoù khaên, coâng nhaân deät ôû
Lioâng khôûi nghóa ñoøi taêng löông,
giaûm giôø laøm. Quaân khôûi nghóa ñaõ
laøm chuû ñöôïc thaønh phoá naøy trong
10 ngaøy. Hoï chieán ñaáu vôùi khaåu
hieäu "Soáng lao ñoäng hoaëc cheát trong
chieán ñaáu".
- Naêm 1834 thôï tô ôû Lioâng laïi khôûi
nghóa ñoøi thieát laäp neàn Coäng hoaø.
Cuoäc chieán ñaáu aùc lieät ñaõ dieãn ra
suoát 4 ngaøy cuoái cuøng bò daäp taét.
GV keát hôïp giôùi thieäu hình 66 trong
SGK "Cuoäc khôûi nghóa cuûa coâng
nhaân Lioâng naêm 1834" ñeå thaáy
ñöôïc tinh thaàn chieán ñaáu quyeát lieät
cuûa coâng nhaân ôû ñaây.
+ Nhoùm 2: ÔÛ Anh töø 1836 – 1848
dieãn ra phong traøo roäng lôùn "Hieán
chöông". Hoï míttinh ñöa kieán nghò coù
chöõ kyù cuûa ñoâng ñaûo coâng nhaân
leân nghò vieän, ñoøi phoå thoâng ñaàu
phieáu, taêng löông giaûm giôø laøm…
GV vieát keát hôïp giôùi thieäu hình 67
SGK "Coâng nhaân Anh ñöa hieán chöông
ñeán quoác hoäi".
GV nhaán maïnh: Maëc duø bò ñaøn
aùp song ñaây laø phong traøo coù muïc
tieâu chính trò roõ raøng vaø ñöôïc
höôûng öùng cuûa nhaân daân.
+ Nhoùm 3: ÔÛ Ñöùc naêm 1844
coâng nhaân vuøng Sôleâñin khôûi nghóa,
O Phong traøo ñaáu tranh
cuûa giai caáp coâng
nhaân hoài nöûa ñaàu
theá kyû XIX
- ÔÛ Phaùp naêm 1831 coâng
nhaân deät Lioâng khôûi nghóa
ñoøi taêng löông, giaûm giôø
laøm.
- Naêm 1834 thôï tô ôû Lioâng
khôûi nghóa ñoøi thieát laäp neàn
Coäng hoaø.
- ÔÛ Anh töø naêm 1836 – 1848
dieãn ra phong traøo "Hieán
chöông ñoøi phoå thoâng ñaàu
phieáu, taêng löông, giaûm giôø
laøm".
- ÔÛ Ñöùc, naêm 1844 coâng
nhaân Sôleâñin khôûi nghóa.
Trang 232
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
phaù huyû nhaø xöôûng song khoâng toàn
taïi ñöôïc laâu.
Hoaït ñoäng 4: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Vì sao phong
traøo coâng nghieäp thôøi kyø naøy dieãn
ra maïnh meõ song khoâng thu ñöôïc
thaéng lôïi?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
Trieån khai HS traû lôøi GV coù theå
gôïi yù: thieáu giai caáp laõnh ñaïo,
ñöôøng loái …
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Thieáu
söï laõnh ñaïo ñuùng ñaén, chöa coù
ñöôøng loái chính trò roõ raøng.
- GV nhaán maïnh yù nghóa: ñaùnh
daáu söï tröôûng thaønh cuûa coâng
nhaân, taïo ñieàu kieän cho söï ra ñôøi
cuûa lyù luaän khoa hoïc sau naøy.
- Keát quaû: taát caû caùc phong
traøo ñaáu tranh cuûa coâng
nhaân ñeàu thaát baïi.
- Nguyeân nhaân: Thieáu söï laõnh
ñaïo ñuùng ñaén, chöa coù
ñöôøng loái chính saùch roõ
raøng.
- YÙ nghóa: Ñaùnh daáu söï
tröôûng thaønh cuûa coâng
nhaân, laø tieàn ñeà daãn ñeán
söï ra ñôøi cuûa chuû nghóa xaõ
hoäi khoa hoïc.
Hoaït ñoäng 5: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Hoaøn caûnh ra
ñôøi cuûa chuû nghóa xaõ hoäi khoâng
töôûng?
Tröôùc khi HS traû lôøi GV gôïi yù: Söï
phaùt trieån cuûa chuû nghóa tö baûn
vôùi nhöõng maët traùi, ñôøi soáng cuûa
ngöôøi coâng nhaân.
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Nhöõng maët traùi cuûa chuû nghóa
tö baûn: söï boùc loät taøn nhaãn ngöôøi
lao ñoäng, coâng nhaân soáng cô cöïc.
+ Nhöõng ngöôøi tö saûn tieán boä
thoâng caûm vôùi noãi khoå cuûa ngöôøi
lao ñoäng mong muoán xaây döïng moät
cheá ñoä toát ñeïp hôn khoâng coù tö
höõu vaø boùc loät.
+ Tö töôûng ñoù laø noäi dung cuûa
chuû nghóa xaõ hoäi khoâng töôûng maø
ñaïi bieåu laø: Xanhximoâng, saclô
Phurieâ vaø OÂ oen.
- GV keát hôïp giôùi thieäu chaân dung
caùc nhaø xaõ hoäi khoâng töôûng vaø
cuoäc ñôøi söï nghieäp cuûa caùc oâng
ñoaïn chöõ nhoû trong SGK.
O Chuû nghóa xaõ hoäi
khoâng töôûng
- Hoaøn caûnh ra ñôøi: Chuû
nghóa tö baûn ra ñôøi vôùi nhöõng
maët traùi cuûa noù.
+ Boùc loät taøn nhaãn ngöôøi lao
ñoäng.
+ Nhöõng ngöôøi tö saûn tieán
boä thoâng caûm vôùi noãi khoå
cuûa ngöôøi lao ñoäng mong
muoán xaây döïng moät cheá ñoä
toát ñeïp hôn khoâng coù tö höõu
vaø boùc loät.
- Chuû nghóa xaõ hoäi khoâng
töôûng ra ñôøi maø ñaïi dieän laø
Xanhximoâng, Phurieâ vaø OÂ
oen.
Trang 233
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 6: Nhoùm
- GV chia lôùp thaønh 2 nhoùm: giao
nhieäm vuï cuï theå cuûa töøng nhoùm
nhö sau:
+ Nhoùm 1: Thaûo luaän vaø traû lôøi
caâu hoûi: Neâu nhöõng maët tích cöïc
cuûa chuû nghóa xaõ hoäi khoâng töôûng.
+ Nhoùm 2: neâu nhöõng maët haïn
cheá cuûa chuû nghóa xaõ hoäi khoâng
töôûng.
- HS laøm vieäc theo nhoùm ñoïc SGK
vaø traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, vaø choát yù.
+ Nhoùm 1: Maët tích cöïc cuûa chuû
nghóa xaõ hoäi khoâng töôûng: Nhaän
thöùc ñöôïc maët traùi cuûa cheá ñoä tö
baûn laø coøn boùc loät taøn baïo ngöôøi
lao ñoäng, pheâ phaùn saâu saéc xaõ hoäi
ñoù, döï ñoaùn thieân taøi töông lai.
+ Nhoùm 2: Khoâng vaïch ra loái
thoaùt thöïc söï, khoâng giaûi thích ñöôïc
baûn chaát cuûa cheá ñoä laøm thueâ
trong xaõ hoäi tö baûn, khoâng thaáy
ñöôïc löïc löôïng xaõ hoäi coù khaû naêng
xaây döïng xaõ hoäi môùi laø coâng
nhaân.
- GV toå chöùc cho HS traû lôøi caâu
hoûi: YÙ nghóa vaø taùc duïng cuûa chuû
nghóa xaõ hoäi khoâng töôûng?
Sau khi HS traû lôøi caâu hoûi, GV
choát yù: Laø tö töôûng tieán boä trong
xaõ hoäi luùc baáy giôø. Coù taùc duïng
coå vuõ nhöõng ngöôøi lao ñoäng laøm
tieàn ñeà cho chuû nghóa Maùc sau naøy.
- Tích cöïc:
+ Nhaän thöùc ñöôïc maët traùi
cæa cheá ñoä töï saûn laø boùc
loät ngöôøi lao ñoäng.
+ Pheá phaùn saâu saéc xaõ hoäi
tö baûn, döï ñoaùn töông lai.
- Haïn cheá:
+ Khoâng vaïch ra ñöôïc loái
thoaùt, khoâng giaûi thích ñöôïc
baûn chaát cuûa cheá ñoä ñoù.
+ Khoâng thaáy ñöôïc vai troø vaø
söùc maïnh cuûa giai caáp coâng
nhaân.
- YÙ nghóa: Laø tö töôûng tieán
boä trong xaõ hoäi luùc ñoù. Coå
vuõ nguoàn lao ñoäng ñaáu tranh,
laø tieàn ñeà ra ñôøi chuû nghóa
Maùc.
4. Sô keát baøi hoïc: Höôùng daãn HS traû lôøi caùc
caâu hoûi: Hoaøn caûnh söï ra ñôøi vaø tình caûnh ñôøi
soáng giai caáp voâ saûn? Nhöõng cuoäc ñaáu tranh cuûa
coâng nhaân ôû Phaùp, Anh, Ñöùc ñaàu theá kyû XIX?
Nhöõng maët tích cöïc vaø haïn cheá cuûa chuû nghóa xaõ
hoäi khoâng töôûng?
5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ ñoïc tröôùc baøi môùi.
- Traû lôøi caâu hoûi trong SGK.
- Söu taàm tranh aûnh, nhöõng maåu chuyeän veà cuoäc ñôøi
vaø söï nghieäp cuûa Maùc vaø Aêngghen.
Trang 234
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 37 Baøi 37
MAÙC – AÊNGGHEN MAÙC – AÊNGGHEN
SÖÏ RA ÑÔØI CUÛA CHUÛ NGHÓA XAÕ SÖÏ RA ÑÔØI CUÛA CHUÛ NGHÓA XAÕ
HOÄI KHOA HOÏC HOÄI KHOA HOÏC
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém vöõng coâng lao cuûa Maùc vaø Aêngghen nhöõng nhaø
saùng laäp ra chuû nghóa xaõ hoäi khoa hoïc ñoái vôùi söï nghieäp
Caùch maïng cuûa giai caáp coâng nhaân.
- Naém ñöôïc ra ñôøi cuûa toå chöùc Ñoàng Minh nhöõng
ngöôøi Coäng saûn, nhöõng luaän ñieåm quan troïng cuûa Tuyeân
ngoân ñoäc laäp cuûa Ñaûng coäng saûn vaø yù nghóa cuûa vaên
kieän naøy.
2. Tö töôûng, tình caûm
Giaùo duïc cho HS loøng tin vaøo chuû nghóa Maùc, tin vaøo söï
nghieäp caùch maïng xaõ hoäi chuû nghóa maø chuùng ta ñang ñi,
loøng bieát ôn ñoái vôùi nhöõng ngöôøi saùng laäp chuû nghóa xaõ
hoäi khoa hoïc.
3. Kyõ naêng
- Kyõ naêng phaân tích nhaän ñònh ñaùnh giaù vai troø cuûa
Maùc vaø Aêngghen veà nhöõng ñoùng goùp cuûa chuû nghóa xaõ
hoäi khoa hoïc.
- Khoa hoïc ñoái vôùi lyù luaän ñaáu tranh cuûa giai caáp coâng
nhaân.
- Phaân bieät söï khaùc nhau giöõa caùc khaùi nieäm phong
traøo coâng nhaân, phong traøo coäng saûn, chuû nghóa xaõ hoäi
khoâng töôûng vaø chuû nghóa xaõ hoäi khoa hoïc.
II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh veà C.Maùc vaø AÊngghen.
- Söu taàm nhöõng maãu chuyeän veà cuoäc ñôøi hoaït ñoäng
vaø tình baïn giöõa C.Maùc vaø AÊngghen.
III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi l: Qua nhöõng cuoäc khôûi nghóa cuûa coâng nhaân
ôû Anh, Phaùp, Ñöùc ,chöùng toû giai caáp coâng nhaân ñaõ trôû
thaønh moät giai caáp chính trò ñoäc laäp?
Caâu hoûi 2: haõy cho bieát nhöõng maët tích cöïc vaø haïn
cheá cuûa chuû nghóa xaõ hoäi khoâng töôûng?
2. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Trang 235
Tuaàn:
33
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caù nhaân
- Tröôùc heát, GV toå chöùc cho HS ñoïc
SGK ñoaïn noùi veà tieåu söû, cuoäc ñôøi
vaø söï nghieäp cuûa C.Maùc vaø
Aêngghen. Keát hôïp vôùi giôùi thieäu veà
chaân chung C.Maùc vaø Aêngghen.
- GV neâu caâu hoûi: Ñöa ra tieåu söû
cuûa C.Maùc vaø AÊngghen, cho bieát hai
oâng coù ñieåm gì chung?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù:
+ Caû C.Maùc vaø AÊngghen ñeàu ôû
Ñöùc, laø nôi coâng nghieäp tö baûn vaø
giai caáp tö saûn phaûn ñoäng nhaát,
chuùng thöïc hieän chính saùch ñoái noäi,
ñoái ngoaïi phaûn ñoäng, baûn chaát xaáu
xa, phaûn ñoäng cuûa chuùng ñöôïc phôi
baøy roõ neùt nhaát.
+ C.Maùc vaø AÊngghen ñeâàu coù
hoïc vaán uyeân baùc vaø thaáu hieåu,
ñoàng caûm vôùi ñôøi soáng nhöõng
ngöôøi lao ñoäng khoå cöïc. Maùc laø
tieán só luaät hoïc, AÊngghen khoâng coù
baèng nhö Maùc nhöng hoïc thöùc vaãn
uyeân baùc.
- GV yeâu caàu HS tìm hieåu tình baïn
giöõa C.Maùc vaø AÊngghen.
- HS tìm hieåu vaø traû lôøi caâu hoûi:
- GV nhaän xeùt, trình baøy roõ:
AÊngghen laø con moät chuû xöôûng coù
kinh teá khaù giaû, thöôøng xuyeân giuùp
ñôõ Maùc veà kinh teá, ñeå Maùc coù
ñieàu kieän nghieân cöùu khoa hoïc. Khi
Maùc maát, AÊngghen vieát tieáp nhöõng
taùc phaåm cuûa Maùc, ngöôøi ñôøi sau
ñoïc khoâng bieát ñaâu laø ñoaïn Maùc
vieát, ñaâu laø ñoaïn AÊngghen vieát.
Giöõa hoï ñaõ coø moät söï ñoàng caûm
veà taâm hoàn, yù chí cuûa söï hieåu
bieát. Tieáp ñoù, GV trình baøy vaø phaân
tích nhöõng hoaït ñoäng cuûa C.Maùc vaø
AÊngghen.
- Maùc sinh ngaøy 05/05/1818 taïi Tôriô
ôû Ñöùc, naêm 1842 laø coâng taùc vieân
cuûa toång bieân taäp baùo Soâng Ranh,
naêm 1843 Maùc sang Pari roài Bæ xuaát
baûn taïp chí bieân nieân Phaùp – Ñöùc,
O Buoåi ñaàu hoaït ñoäng
caùch maïng cuûa
C.Maùc vaø
AÊngghen.
- Cô sôû tình baïn Maùc vaø
AÊngghen:
+ Cuøng queâ ôû Ñöùc, nôi chuû
nghóa tö baûn phaûn ñoäng
nhaát.
+ Ñeàu coù hoïc vaán uyeân baùc,
thaáu hieåu ñoàng caûm vôùi
ngöôøi lao ñoäng, cuøng chung chí
höôùng laø giaûi phoùng nhaân
daân lao ñoäng thoaùt khoûi aùp
böùc boùc loät.
- Hoaït ñoäng cuûa C.Maùc:
+ C.Maùc sinh ngaøy 05/05/1818
taïi thaønh phoá Tôriô ôû Ñöùc,
naêm 1842 laøm toång bieân taäp
baùo Soâng Ranh.
+ Naêm 1843 sang Pari roài
Bruùcxen xuaát baûn taïp chí
bieân nieân Phaùp – Ñöùc. Maùc
nhaän thaáy vai troø söù meänh
cuûa giai caáp voâ saûn giaûi
phoùng loaøi ngöôøi khoûi aùp
böùc boùc loät.
- Hoaït ñoäng cuûa AÊngghen sinh
Trang 236
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
oâng ñaõ nhaän thaáy vai troø vaø söù
meänh cuûa giai caáp voâ saûn laø giaûi
phoùng loaøi ngöôøi khoûi aùp böùc boùc
loät.
- AÊngghen sinh ngaøy 28/11/1820 ôû
thaønh phoá Baùcmen (Ñöùc) naêm 1842
oâng laøm thö kyù cho haõng buoân ôû
Anh roài vieát cuoán "Tình caûm cuûa giai
caáp coâng nhaân Anh", pheâ phaùn söï
boùc loät cuûa giai caáp tö saûn ñoái vôùi
coâng nhaân, oâng cuõng nhaãn thaáy vai
troø vaø söùc maïnh cuûa giai caáp coâng
nhaân, naêm 1814 ñeán naêm 1847
C.Maùc vaø AÊngghen ñaõ cho ra ñôøi
nhöõng taùc phaåm veà trieát hoïc, kinh
teá, chính trò hoïc vaø chuû nghóa xaõ
hoäi khoa hoïc, töøng böôùc cho ra ñôøi
chuû nghóa Maùc.
ngaøy 28/11/1820 ôû thaønh phoá
Baùcmen (Ñöùc) naêm 1842 oâng
sang Anh laøm thö kyù haõng
buoân vaø vieát cuoán Tình caûm
giai caáp coâng nhaân Anh, pheâ
phaùn boùc loät cuûa giai caáp tö
saûn, thaáy ñöôïc vaøi troø cuûa
giai caáp coâng nhaân.
+ Naêm 1844 – 1847 C.Maùc vaø
AÊngghen cho ra ñôøi nhöõng taùc
phaåm veà trieát hoïc, kinh teá –
chiùnh trò hoïc vaø chuû nghóa
xaõ hoäi khoa hoïc ñaët cô sôû
hình thaønh chuû nghóa Maùc.
Hoaït ñoäng 2: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Haûy cho bieát
hình aûnh ra ñôøi Ñoàng minh nhöõng
ngöôøi Coäng saûn?
- HS ñoïc SGK vaø traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø trình
baøy, phaân tích.
+ C.Maùc vaø AÊngghen lieân heä vôùi
moät toå chöùc bí maät laø ñoàng minh
nhöõng ngöôøi chính nghóa. Ñaây laø toå
chöùc cuûa nhöõng ngöôøi Ñöùc laùnh
naïn chuû yeáu laø thôï may, veà sau coù
theâm thôï thuû coâng phaùt trieån töø
Phaùp, sang Anh, Ñöùc…
+ Thaùng 6/1847 taïi Ñaïi hoäi ñoàng
minh nhöõng ngöôøi chính nghóa theo ñeà
nghò cuûa AÊngghen toå chöùc naøy
quyeát ñònh nhöõng ngöôøi coäng saûn.
- Gv nhaán maïnh söï khaùc nhau giöõa
ñoàng minh nhöõng ngöôøi chính nghóa
vôùi ñoàng minh nhöõng ngöôøi coäng
saûn ôû choã: ñoàng minh nhöõng ngöôøi
chính nghóa laø moät toå chöùc bí maät
cuûa coäng saûn taây AÂu, uûng hoä
khuynh höôùng hoaït ñoäng coù tính
chaát aâm möu, coøn Ñoàng Minh nhöõng
ngöôøi coäng saûn ñeà ra muïc ñích ñaáu
tranh roõ raøng laø laät ñoå giai caáp tö
saûn.
Xaùc laäp söï thoáng trò cuûa giai caáp
O Toå chöùc ñoàng minh
nhöõng ngöôøi coäng
saûn vaø tuyeân
ngoân cuûa Ñaûng
coäng saûn
- Ngoaøi vieäc nghieân cöùu lyù
luaän C.Maùc vaø AÊngghen ñaëc
bieät quan taâm xaây döïng moät
chính Ñaûng ñoäc laäp cho giai
caáp voâ saûn.
- Thaùng 6 – 1847 Ñoàng minh
nhöõng ngöôøi coäng saûn ra
ñôøi.
Trang 237
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
voâ saûn, thuû tieâu xaõ hoäi tö saûn cuõ.
- GV keát luaän: Ñoù cuõng laø muïc
tieâu cuûa toå chöùc naøy.
- Muïc ñích: laät ñoå giai caáp tö
saûn, xaùc ñònh söï thoáng trò
cuûa giai caáp voâ saûn, thuû
tieâu xaõ hoäi tö saûn cuõ.
- GV trình baøy vaø phaân tích: Ñaïi
hoäi laàn thöù hai cuûa ñoàng minh
nhöõng ngöôøi coäng saûn hoïp ôû Luaân
Ñoân (11/12/1874) vôùi söï tham gia cuûa
C.Maùc vaø AÊngghen ñaõ thoâng qua
ñieàu leä.
- Thaùng 2/1848 Tuyeân ngoân Ñaûng
coäng saûn ñöôïc coâng boá.
- GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát
noäi dung Tuyeân ngoân Ñaûng Coäng
saûn?
- HS ñoïc SGK vaø traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø trình baøy, phaân
tích:
+ Khaúng ñònh söù meänh lòch söû
cuûa giai caáp voâ saûn laø laõnh ñaïo
cuoäc ñaáu tranh choáng giai caáp tö
saûn, xaây döïng cheá ñoä coäng saûn
chuû nghóa. Caàn thaønh laäp chính
ñaûng vaø thieát laäp chuyeân chính voâ
saûn, ñoaøn keát caùc löïc löôïng coâng
nhaân theá giôùi.
+ Duøng baïo löïc ñeå laät ñoå cheá
ñoä tö baûn chuû nghóa, keâu goïi quaàn
chuùng ñöùng leân laøm caùch maïng.
"Voâ saûn taát caû caùc nöôùc ñoaøn keát
laïi".
- GV neâu caâu hoûi: Neâu yù nghóa
cuûa baûn tuyeân ngoân Ñaûng coäng
saûn?
- HS döïa vaøo noäi dung baûn tuyeân
ngoân ñaõ tìm hieåu ôû treân vaø SGK
ñeå traû lôøi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Laø vaên kieän coù tính chaát cöông
lónh ñaàu tieân cuûa chuû nghóa xaõ hoäi
khoa hoïc ñaáu tranh böôùc ñaàu keát
hôïp vôùi chuû nghóa xaõ hoäi khoa hoïc
vôùi phong traøo coâng nhaân.
+ Töø ñaây chuû nghóa coâng nhaân
ñaõ coù lyù luaän caùch maïng soi
- Thaùng 2/1848 Tuyeân ngoân
Ñaûng coäng saûn ra ñôøi, do
C.Maùc vaø AÊngghen soaïn
thaûo.
* Noäi dung:
+ Chuû nghóa tö baûn ra ñôøi laø
böôùc tieán, song noù chöùa ñöïng
nhieàu maâu thuaãn vaø cuoäc
ñaáu tranh giöõa tö baûn vaø voâ
saûn taát yeáu phaûi noå ra.
+ Khaúng ñònh söù meänh lòch
söû vaø vai troø cuûa giai caáp
voâ saûn laø laõnh ñaïo caùch
maïng. Muoán caùch maïng
thaéng lôïi caàn phaûi coù chính
ñaûng tieân phong cuûa mình.
+ Trình baøy moät caùch heä
thoáng nhöõng nguyeân lyù cô
baûn cuûa chuû nghóa coäng
saûn, chöùng minh quy luaät taát
yeáu dieät vong cuûa cheá ñoä tö
baûn vaø thaéng lôïi cuûa chuû
nghóa coäng saûn.
- YÙ nghóa:
+ Laø vaên kieän coù tính chaát
cöông lónh ñaàu tieân cuûa chuû
nghóa xaõ hoäi khoa hoïc ñaáu
tranh böôùc ñaàu keát hôïp chuû
nghóa xaõ hoäi vôùi phong traøo
coâng nhaân.
+ Töø ñaây giai caáp coâng nhaân
ñaõ coù lyù luaän caùch maïng soi
ñöôøng.
Trang 238
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
ñöôøng.
- GV nhaán maïnh: Hieän nay, trong
tình hình theá giôùi khaù phöùc taïp, tö
töôûng cô baûn cuûa baûn tuyeân ngoân
vaãn tieáp tuïc soi saùng treân con
ñöôøng ñaáu tranh cuûa giai caáp coâng
nhaân vaø nhaân daân lao ñoäng bò aùp
böùc treân toaøn theá giôùi ñoøi quyeàn
töï do, bình ñaúng cho caùc daân toäc.
Chính vì "Cuoán saùch moûng ñoù ñaùng
giaù haøng taäp saùch. Tö töôûng cuûa
noù laøm soáng vaø laøm hoaït ñoäng cho
tôùi ngaøy nay toaøn boä giai caáp voâ
saûn coù toå chöùc vaø chieán ñaáu cuûa
theá giôùi vaên minh".
- GV neâu hoûi: Neâu söï tieán boä hôn
haún chuû nghóa xaõ hoäi khoa hoïc so
vôùi chuû nghóa xaõ hoäi khoâng töôûng?
3. Sô keát baøi hoïc
- Khaúng ñònh coâng lao to lôùn cuûa C.Maùc vaø AÊngghen
vôùi phong traøo coäng saûn vaø coâng nhaân quoác teá. Coäng
hoaø xaõ hoäi khoa hoïc do hai oâng saùng laäp laø ñænh cao cuûa tö
duy kyù luaän cuûa nhaân loaïi luùc baáy giôø vaø laø di saûn vaên
hoaù maõi veà sau.
5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ, traû lôøi caâu hoûi trong SGK.
- So saùnh noäi dung cuûa chuû nghóa xaõ hoäi khoâng töôûng
vôùi chuû nghóa xaõ hoäi khoa hoïc ñeå thaáy ñöôïc söï ñuùng ñaén,
khoa hoïc cuûa chuû nghóa xaõ hoäi khoa hoïc vaø söï haïn cheá cuûa
chuû nghóa xaõ hoäi khoâng töôûng.
Trang 239
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 38 Baøi 38
QUOÁC TEÁ THÖÙ NHAÁT VAØ COÂNG XAÕ PARI QUOÁC TEÁ THÖÙ NHAÁT VAØ COÂNG XAÕ PARI
1871 1871
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém ñöôïc hoaøn caûnh ra ñôøi vaø nhöõng hoaït ñoäng
cuûa Quoác teá thöù nhaát. Qua ñoù nhaän thaáy söï ra ñôøi cuûa
Quoác teá thöù nhaát laø keát quaû taát yeáu cuûa söï phaùt trieån
cuûa phong traøo coâng nhaân Quoác teá vaø nhöõng ñoùng goùp
tích cöïc C.Maùc vaø AÊngghen.
- Naém ñöôïc söï thaønh laäp cuûa coâng xaõ pari vaø nhöõng
thaønh tích to lôùn cuûa Coâng xaõ.
- Hieåu ñöôïc yù nghóa vaø nhöõng baøi hoïc lòch söû cuûa
Coâng xaõ Pari.
2. Tö töôûng, tình caûm
Giaùo duïc tinh thaàn quoác teá voâ saûn vaø chuû nghóa anh
huøng caùch maïng, cuûng coá nieàm tin vaøo thaéng lôïi cuûa söï
nghieäp caùch maïng cuûa giai caáp voâ saûn.
3. Kyõ naêng
- Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích, ñaùnh giaù caùc söï kieän
lòch söû.
- Kyõ naêng veà ñoïc sô ñoà boä maùy Coâng xaõ Pari.
II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Sô ñoà coâng xaõ Pari.
- Taøi lieäu noùi veà Quoác teá thöù nhaát vaø Coâng xaõ pari.
III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi l: Haõy cho bieát vai troø cuûa C.Maùc vaø
AÊngghen trong vieäc thaønh laäp ñoàng minh nhöõng ngöôøi coäng
saûn?
Caâu hoûi 2: Noäi dung cô baûn vaø yù nghóa lòch söû baûn
tuyeân ngoân cuûa Ñaûng Coäng saûn?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Trong tieán trình phaùt trieån cuûa phong traøo coâng nhaân
Quoác teá ôû theá kyû XIX, söï ra ñôøi cuûa Quoác teá thöù nhaát vaø
söï thaønh laäp Coâng xaõ Pari laø nhöõng moái quan troïng ñaùnh
daáu böôùc tröôûng thaønh cuûa giai caáp coâng nhaân ñeå hieåu
hoaøn caûnh ra ñôøi vaø nhöõng hoaït ñoäng cuûa Quoác teá thöù
nhaát nhö theá naøo? Söï thaønh laäp cuûa coâng xaõ Pari vaø
nhöõng thaønh töïu to lôùn cuûa Coâng xaõ? YÙ nghóa vaø nhöõng
baøi hoïc cuûa Coâng xaõ? YÙ nghóa vaø nhöõng baøi hoïc cuûa
Coâng xaõ ra sao, baøi hoïc hoâm nay seõ traû lôøi nhöõng caâu hoûi
neâu treân.
Trang 240
Tuaàn:
34
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
I. QUOÁC TEÁ THÖÙ NHAÁT
Hoaït ñoäng 1: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Hoaøn caûnh lòch
söû ra ñôøi cuûa Quoác teá thöù nhaát?
- GV gôïi yù: Soá löôïng coâng nhaân,
lao ñoäng, sinh soáng taäp trung, söï aùp
böùc boùc loät, nhöõng cuoäc ñaáu tranh.
- HS ñoïc SGK vaø traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Giöõa theá kyû XIX ñoäi nguõ coâng
nhaân theâm ñoâng ñaûo vaø taäp trung
cao.
+ Giai caáp tö saûn taêng cöôøng aùp
böùc, boùc loät ñoái vôùi coâng nhaân.
Nhieàu cuoäc ñaáu tranh cuûa coâng
nhaân dieãn ra song trong tình traïng
phaân taùn, thieáu thoáng nhaát veà
maët tö töôûng, maët khaùc ñaët ra yeâu
caàu caàn phaûi coù moät toå chöùc
caùch maïng quoác teá laõnh ñaïo phong
traøo coâng nhaân caùc nöôùc.
- GV trình baøy vaø phaân tích keát
hôïp giôùi thieäu hình 71 trong SGK
"Buoåi leã tuyeân boá thaønh laäp
Quoác teá thöù nhaát" töôøng thuaät
buoåi leã thaønh laäp Quoác teá thöù
nhaát: Ngaøy 28/9/1864 moät cuoäc
mittinh lôùn ñöôïc toå chöùc taïi Luaân
Ñoân, 2000 ngöôøi tham döï goàm ñaïi
bieåu cuûa caùc nöôùc Anh, Phaùp, Ñöùc
vaø nhieàu nöôùc khaùc treân theá giôùi.
Nhieàu nhaø hoaït ñoäng caùch maïng ôû
nöôùc ngoaøi ñang soáng ôû Luaân Ñoân
cuõng tham döï. C.Maùc ñöôïc môøi döï
buoåi mittinh vaø tham gia ñoaøn chuû
tòch. Vôùi nieàm vui phaán khôûi voâ
suøng song nhöõng ngöôøi tham döï
mittinh thoâng qua nghò quyeát thaønh
laäp Hoäi Lieân hieäp lao ñoäng quoác teá
töùc Quoác teá thöù nhaát.
+ Hoäi nghò baàu ra Ban chaáp haønh
Trung Öông goàm 32 ngöôøi. Vieäc soaïn
thaûo tuyeân ngoân vaø ñieàu leä ñöôïc
giao cho moät tieåu ban trong ñoù coù
C.Maùc.
O Hoaøn caûnh ra ñôøi.
- Giöõa theá kyû XIX ñoäi nguõ
coâng nhaân theâm ñoâng ñaûo
vaø taäp trung cao. Giai caáp tö
saûn taêng cöôøng aùp böùc boùc
loät.
- Ñaàu thaäp nieân 60 cuûa theá
kyû XIX phong traøo ñaáu tranh
cuûa coâng nhaân phuïc hoài
nhöng vaãn trong tình traïng
phaân taùn, chòu aûnh höôûng
cuûa nhieàu khuynh höôùng phi
voâ saûn.
- Thöïc teá ñaáu tranh, coâng
nhaân nhaän thaáy tình traïng
bieät laäp cuûa phong traøo ôû
moãi nöôùc keát quaû coøn haïn
cheá, maët khaùc ñaët ra yeâu
caàu thaønh laäp moät toå chöùc
Quoác teá laõnh ñaïo ñoaøn keát
phong traøo coâng nhaân quoác
teá caùc nöôùc.
- Ngaøy 28/9/1864 Quoác teá thöù
nhaát thaønh laäp taïi Luaân Ñoân
vôùi söï tham gia cuûa C.Maùc.
Hoaït ñoäng 2: Nhoùm
- GV chia lôùp thaønh nhoùm neâu
O Hoaït doäng cuûa Quoác teá
thöù nhaát
Trang 241
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
caâu hoûi yeâu caàu HS thaûo luaän theo
nhoùm.
Neâu hoaït ñoäng cuûa Quoác teá thöù
nhaát?
- HS laøm vieäc theo nhoùm, ñoïc SGK
tö lieäu tham khaûo cöû ñaïi dieän nhoùm
trình baøy keát quaû cuûa mình.
- GV nhaän xeùt, trình baøy vaø phaân
tích:
Hoaït ñoäng cuûa Quoác teá thöù nhaát
chuû yeáu ñöôïc thoâng qua caùc kyø Ñaïi
Hoäi (töø 9 – 1864 ñeán 7 – 1876 tieán
haønh 5 Ñaïi hoäi) vôùi noäi dung sau:
+ Tuyeân truyeàn nhöõng hoïc thuyeát
khaùc, ñaáu tranh choáng laïi caùc tö
töôûng voâ saûn, ñoù laø tö töôûng phaùi
Pru-Ñoâng ôû Phaùp vôùi chuû tröông
hoaø bình thoâng qua nhöõng bieän
phaùp kinh teá, phuû nhaän ñaáu tranh
chính trò vaø moïi hình thöùc Nhaø nöôùc,
keå caû chuyeân chính voâ saûn.
Phaùi Lat-Xan ôû Ñöùc: Höôùng ñaáu
tranh coâng nhaân vaøo muïc tieâu kinh
teá, phaûn ñoái ñaáu tranh chính trò, chuû
tröông thoâng qua baàu cöû.
Phaùi Ba-cu-nin ôû Nga, chuû nghóa
coâng ñoaøn ôû Anh …
- GV neâu caâu hoûi: Taùc ñoäng aûnh
höôûng cuûa Quoác teá thöù nhaát ñoái
vôùi phong traøo ñaáu tranh cuûa coâng
nhaân?
- HS ñoïc SGK vaø traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù.
+ Coâng nhaân caùc nöôùc tham gia
nhieàu cuoäc ñaáu tranh chính trò. Nhieàu
toå chöùc quaàn chuùng cuûa coâng
nhaân, coâng ñoaøn xuaát hieän ngaøy
caøng nhieàu.
- HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû trong SGK
ñeå chöùng minh vai troø cuûa quoác teá
thöù nhaát trong vieäc giuùp ñôõ phong
traøo coâng nhaân.
- GV giôùi thieäu hình 72 SGK "Cuoäc
hoïp ñaïi bieåu laàn ñaàu tieân cuûa
Quoác teá thöù nhaát taïi Giônevô".
- GV toå chöùc cho Hs tìm hieåu veà vai
troø cuûa Quoác teá thöù nhaát ñoái vôùi
phong traøo coâng nhaân.
- Sau khi HS ñoïc SGK traû lôøi caâu
hoûi. GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
- Hoaït ñoäng cuûa Quoác teá
thöù nhaát chuû yeáu ñöôïc
thoâng qua caùc kyø Ñaïi hoäi.
Nhaèm truyeàn baù hoïc thuyeát
Maùc, choáng laïi tö töôûng leäch
laïc trong noäi boä, thoâng qua
nhöõng nghò quyeát quan troïng.
- AÛnh höôûng cuûa Quoác teá
thöù nhaát:
Coâng nhaân caùc nöôùc tham gia
ngaøy caøng nhieàu vaøo caùc
cuoäc ñaáu tranh chính trò, caùc
toå chöùc coâng ñoaøn ra ñôøi.
* Vai troø:
+ Truyeàn baù roäng raõi chuû
nghóa maùc trong phong traøo
coâng nhaân quoác teá.
+ Ñoaøn keát, thoáng nhaát löïc
löôïng cuûa voâ saûn quoác teá
döôùi ngoïn côø chuû nghóa Maùc-
Trang 242
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
yù.
+ Truyeàn baù roäng raõi chuû nghóa
maùc trong phong traøo coâng nhaân
quoác teá.
+ Ñoaøn keát, thoáng nhaát löïc löôïng
cuûa voâ saûn quoác teá döôùi ngoïn côø
chuû nghóa Maùc-Leânin ñaáu tranh giaûi
phoùng loaøi ngöôøi khoûi aùch aùp böùc
boùc loät.
Leânin ñaáu tranh giaûi phoùng
loaøi ngöôøi khoûi aùch aùp böùc
boùc loät.
II. COÂNG XAÕ PARI 1871
Hoaït ñoäng 3: Caû lôùp vaø caù
nhaân
- GV ñaët caâu hoûi : Haõy cho bieát
nguyeân nhaân cuoäc caùch maïng ngaøy
18/03/1971?
- HS döïa vaøo voán kieán thöùc cuûa
mình vaø ñoïc SGK vaø traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, trình baøy vaø phaân
tích:
+ Chuû nghóa tö baûn phaùt trieån sau
cuoäc caùch maïng coâng nghieäp cuøng
vôùi nhöõng maët traùi cuûa noù laø
cöôøng ñoä thôøi gian lao ñoäng ngaøy
caøng taêng, ñôøi soáng khoù khaên
cuøng vôùi haäu quaû kinh teá trong
nhöõng naêm 1860 – 1867 laøm maâu
thuaãn voán coù cuûa xaõ hoäi tö baûn
ngaøy caøng gay gaét, taïo ñieàu kieän
coâng nhaân ñaáu tranh.
+ Cuoäc chieán tranh Phaùp – Phoå
vôùi söï thaát baïi cuûa Phaùp laøm cho
nhaân daân caêm gheùt cheá ñoä thoáng
trò daãn ñeán cuoäc khôûi nghóa ngaøy
04/09/1870 laät ñoå ñeá cheá II.
+ Giai caáp tö saûn Phaùp lôïi duïng söï
non yeáu veà toå chöùc cuûa coâng
nhaân ñaõ ñoaït laáy thaønh quaû caùch
maïng trong nöôùc ñaõ buoäc coâng
nhaân Pari ñöùng leân laøm cuoäc caùch
maïng ngaøy 18/3/1871 laät ñoå chính
quyeàn tö saûn, thaønh laäp coâng xaõ.
O Cuoäc caùch maïng ngaøy
18/3/1871 vaø söï
thaønh laäp coâng
xaõ
- Nguyeân nhaân:
+ Maâu thuaãn voán coù cuûa xaõ
hoäi tö baûn ngaøy caøng saâu
saéc, taïo ñieàu kieän cho coâng
nhaân ñaáu tranh.
+ Söï thaát baïi cuûa Phaùp trong
cuoäc ñaáu tranh Phaùp – Phoå
laøm cho nguyeân nhaân caêm
phaãn cheá ñoä thoáng trò tieán
tôùi laät ñoå ñeá cheá II.
+ Söï phaûn ñoäng cuûa giai caáp
tö saûn Phaùp cöôùp ñoaït thaønh
quaû caùch maïng cuûa quaàn
chuùng, ñaàu haøng Ñöùc ñeå
ñaøn aùp quaàn chuùng.
→ Cuoäc caùch maïng ngaøy
18/3/1871
Hoaït ñoäng 4: Caû lôùp
- GV trình baøy ngaén goïn dieãn bieán:
Khi quaân Phoå tieán vaøo Pari. "Chính
phuû veä quoác" ñaõ trôû thaønh Chính
phuû phaûn quoác, môû cöûa cho quaân
Ñöùc tieán vaøo nöôùc Phaùp. Trong khi
ñoù, nhaân daân Pari toå chöùc thaønh
caùc ñôn vò daân quaân, töï vuõ trang vaø
Dieãn bieán:
+ Ngaøy 18/3/1871 Quoác daân
Trang 243
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
xaây döïng phoøng tuyeán baûo veä thuû
ñoâ.
Khoaûng 3 giôø saùng ngaøy
18/3/1871, chính phuû do quaân ñaùnh
chieám ñoài Moâng–maùc nôi taäp trung
ñaïi baùc cuûa quaân quoác daân. Quaàn
chuùng nhaân daân ñaõ kòp thôøi keùo
ñeán hoã trôï, bao vaây quaân chính
phuû. Moät soá boä phaän quaân chính
phuû cuõng uûng hoä nhaân daân, töôùc
suùng cuûa só quan vaø baén cheát vieân
töôùng chæ huy. Tröa ngaøy 18/3, caùc
tieåu ñoaøn tieán vaøo trung taâm thuû
ñoâ chieám caùc coâng sôû, toaøn quaân
chính phuû chaïy veà Vecxai. Quoác teá
quaân laøm chuû thaønh phoá.
quaân chieám caùc cô quan chính
phuû vaø coâng sôû, laøm chuû
thaønh phoá, thaønh laäp coâng
xaõ. Laàn ñaàu tieân treân theá
giôùi chính phuû thuoäc veà giai
caáp voâ saûn.
+ Toaùn quaân chính phuû phaûi
thaùo chaïy veà Vecxai, chính
quyeàn giai caáp tö saûn bò laät
ñoå.
Trang 244
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 5: Nhoùm
- GV chia lôùp thaønh nhoùm, yeâu
caàu HS laøm vieäc theo nhoùm traû lôøi
caùc caâu hoûi: Haõy cho bieát nhöõng
vieäc laøm cuûa coâng xaõ?
- HS ñoïc SGK laøm vieäc theo nhoùm
vaø cöû ñaïi dieän trình baøy keát quaû
cuûa mình.
- GV nhaän xeùt trình baøy vaø phaân
tích:
+ Ngaøy 26/3/1871 Hoäi ñoàng coâng
xaõ ñöôïc baàu ra theo nguyeân taéc phoå
thoâng baàu phieáu. Hoäi ñoàng goàm
nhieàu uyû ban laø moät uyû vieân coâng
xaõ chòu traùch nhieäm tröôùc coâng
nhaân vaø coù theå bò baõi nhieäm.
- GV veõ sô ñoà coâng xaõ leân baûng,
keát hôïp giôùi thieäu hình 73 trong SGK
"Coâng xaõ Pari môû cuoäc hoïp caùc uyû
vieân coâng xaõ taïi Toaø thò chính".
+ Quaân ñoäi caûnh saùt cuõ bò giaûi
taùn, thay vaøo ñoù laø caùc löïc löôïng
vuõ trang nhaân daân, nhaø thôø taùch
khoûi tröôøng hoïc.
+ Coâng xaõ coøn thi haønh nhieàu
chính saùch tieán boä khaùc: coâng nhaân
ñöôïc laøm chuû nhöõng xí nghieäp coù
chuû boû troán, kieåm soaùt cheá ñoä
tieàn löông, giaûm lao ñoäng ban ñeâm,
caám aùn phaït coâng nhaân, ñeà ra chuû
tröông giaùo duïc baét buoäc…
- GV ñaët caâu hoûi: Em coù nhaän
xeùt gì veà vieäc laøm cuûa Coâng xaõ?
- HS suy nghó töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: Coâng
xaõ Pari laø moät nhaø nöôùc khaùc haún,
Nhaø nöôùc cuûa nhöõng giai caáp boùc
loät tröôùc, ñaây laø moät Nhaø nöôùc
kieåu môùi.
- Nhaø nöôùc voâ saûn do daân vaø vì
daân.
- Gv nhaán maïnh vaø giaûi thích cho
HS roõ: Söï thaát baïi cuûa Coâng xaõ Pari
laø khoâng theå traùnh khoûi trong ñieàu
kieän lòch söû luùc baáy giôø, song Coâng
xaõ Pari ñeå laïi cho giai caáp voâ saûn
nhöõng baøi hoïc veà toå chöùc laõnh
ñaïo, söï lieân minh vaø ñoaøn keát giöõa
caùc taàng lôùp nhaân daân trong cuoäc
O Coâng xaõ Pari – Nhaø
nöôùc kieåu môùi
- Ngaøy 26/3/1871 coâng xaõ
ñöôïc thaønh laäp, cô quan cao
nhaát laø Hoäi ñoàng coâng xaõ
ñöôïc baàu theo nguyeân taéc
phoå thoâng ñaàu phieáu.
- Nhöõng vieäc laøm cuûa coâng
xaõ:
+ Quaân ñoäi caûnh saùt cuõ bò
giaûi taùn, thay vaøo ñoù laø caùc
löïc löôïng vuõ trang nhaân daân,
nhaø thôø taùch khoûi tröôøng
hoïc.
+ Thi haønh nhieàu chính saùch
tieán boä khaùc: coâng nhaân
ñöôïc laøm chuû nhöõng xí
nghieäp coù chuû boû troán,
kieåm soaùt cheá ñoä tieàn löông,
giaûm lao ñoäng ban ñeâm…
- Coâng xaõ Pari laø moät Nhaø
nöôùc kieåu môùi do daân vaø vì
daân.
- Coâng xaõ Pari ñeå laïi nhieàu
baøi hoïc kinh nghieäm quyù baùu
cho giai caáp voâ saûn: Toå chöùc
laõnh ñaïo caùc taàng lôùp nhaân
daân…
Trang 245
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
ñaáu tranh choáng aùp böùc.
4. Sô keát baøi hoïc
- Hoaøn caûnh söï ra ñôøi, quaù trình hoaït ñoäng vaø taùc
duïng cuûa Quoác teá thöù nhaát ñoái vôùi phong traøo coâng nhaân.
- Nguyeân nhaân dieãn bieán cuoäc caùch maïng nagy2
18/3/1871 vaø söï thaønh laäp Coâng xaõ Pari.
- Nhöõng vieäc laøm chöùng toû coâng xaõ Pari laø Nhaø nöôùc
kieåu môùi.
5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ, traû lôøi caâu hoûi trong SGK.
- Ñoïc tröôùc baøi môùi.
Trang 246
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 39 Baøi 39
QUOÁC TEÁ THÖÙ HAI QUOÁC TEÁ THÖÙ HAI
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém ñöôïc söï phaùt trieån cuûa phong traøo coâng nhaân
cuoái theá kyû XIX.
- Naém vaø hieåu ñöôïc hoaøn caûnh ra ñôøi cuûa Quoác teá
thöù 2 vaø nhöõng ñoùng goùp cuûa toå chöùc naøy ñoái vôùi phong
traøo coäng saûn vaø coâng nhaân Quoác teá, ñaëc bieät döôùi söï
laõnh ñaïo cuûa AÊngghen.
- Hieåu ñöôïc cuoäc ñaáu tranh choáng chuû nghóa cô hoäi
trong Quoác teá thöù hai phaûn aùnh cuoäc ñaáu tranh giöõa 2
luoàng tö töôûng: Maùcxit vaø phi Maùcxit trong phong traøo coâng
nhaân quoác teá.
2. Tö töôûng, tình caûm
Giuùp HS hieåu roõ coâng lao to lôùn cuûa Ph. AÊngghen vaø
ngöôøi keá tuïc laø V.I.Leânin ñoái vôùi phong traøo Coäng saûn vaø
coâng nhaân Quoác teá.
3. Kyõ naêng
Reøn luyeän kyõ naêng phaân tích, nhaän ñònh caùc söï kieän
vaø vai troø cuûa caù nhaân trong tieán trình lòch söû.
II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Söu taàm chaân dung nhöõng Ñaïi bieåu noåi tieáng trong
phong traøo coâng nhaân cuoái theá kyû XIX – ñaàu theá kyû XX:
Aêngghen, La-phaùc-gô (Phaùp), Be-ben, Roâ-da Luc-xem-bua (Ñöùc).
III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi l: Neâu quaù trình thaønh laäp, hoaït ñoäng vaø vai
troø cuûa Quoác teá thöù nhaát?
Caâu hoûi 2: Chöùng minh raèng Coâng xaõ Pari laø Nhaø
nöôùc kieåu môùi?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Söï phaùt trieån cuûa phong traøo caùch maïng theá giôùi trong
nhöõng naêm thaäp nieân 70 – 80 cuûa theá kyû XIX vôùi söï ra ñôøi
cuûa caùch maïng chính Ñaûng coâng nhaân coù tính chaát quaàn
chuùng ôû nhieàu nöôùc ñoøi hoûi phaûi coù moät toå chöùc Quoác
teá môùi ñeå laõnh ñaïo phong traøo coâng nhaân theá giôùi.
Quoác teá thöù hai ñöôïc thaønh laäp. Phong traøo coâng nhaân
cuoái theá kyû XIX phaùt trieån nhö theá naøo? Hoaït ñoäng vaø vai
troø cuûa toå chöùc quoác teá thöù hai naøy ra sao? Noäi dung baøi
hoïc hoâm nay seõ giuùp chuùng ta traû lôøi nhöõng caâu hoûi treân.
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Trang 247
Tuaàn :
34
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caù nhaân vaø taäp
theå
- Tröôùc heát, GV neâu caâu hoûi:
Nguyeân nhaân daãn ñeán phong traøo
coâng nhaân cuoái theá kyû XIX?
- HS ñoïc SGK töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Ñoäi nguõ giai caáp coâng nhaân
caùc nöôùc taêng nhanh veà soá löôïng
vaø chaát löôïng.
+ Söï boùc loät naëng neà cuûa giai
caáp tö saûn, söï thay theá cuûa xu theá
ñoäc quyeàn vaø chính saùch chaïy ñua
vuõ trang chuaån bò chieán tranh ñeå
phaân chia laïi theá giôùi → ñôøi soáng
cuûa coâng nhaân cöïc khoå → nhieàu
cuoäc ñaáu tranh coâng nhaân noå ra.
- Tieáp theo GV cho HS ñoïc ñoaïn chöõ
nhoû trong SGK noùi veà phong traøo
ñaáu tranh cuûa coâng nhaân vaø nhaân
daân lao ñoäng ôû Ñöùc, Anh, Phaùp
ñoàng thôøi neâu caâu hoûi: Qua ñoaïn
ñoïc treân haõy cho bieát phong traøo
ñaáu tranh cuûa coâng nhaân dieãn ra
nhö theá naøo??
- HS suy nghó traû lôøi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø choát
yù:
Phong traøo coâng nhaân ñoøi caûi
thieän ñôøi soáng, ñoøi quyeàn töï do
daân chuû ngaøy caøng lan roäng, ñaëc
bieät ôû caùc nöôùc tö baûn tieân tieán
nhö Anh, Phaùp, Ñöùc, Myõ.
- GV nhaán maïnh ñeán cuoäc ñaáu
tranh cuûa coâng nhaân Chicagoâ (Myõ).
Cuoäc toång baõi coâng cuûa gaàn 40
vaïn coâng nhaân Chicagoâ ngaøy
01/05/1886 ñoøi lao ñoäng 8 giôø ñaõ
buoäc giôùi chuû phaûi nhöôïng boä.
Ngaøy ñoù ñi vaøo lòch söû vaø ngaøy
Quoác teá lao ñoäng vaø cheá ñoä ngaøy
laøm vieäc 8 giôø daàn ñöôïc thöïc hieän
trong nhieàu nöôùc.
O Phong traøo coâng nhaân
cuoái theá kyû XIX
- Nguyeân nhaân:
+ Ñoäi nguõ coâng nhaân taêng
veà soá löôïng vaø chaát löôïng,
coù ñieàu kieän soáng taäp trung.
+ Do söï boùc loät naëng neà
cuûa giai caáp tö saûn, chính
saùch chaïy ñua vuõ trang laøm
ñôøi soáng coâng nhaân cöïc khoå
→ buøng noå caùc cuoäc ñaáu
tranh cuûa coâng nhaân.
- Phong traøo coâng nhaân ñoøi
caûi thieän ñôøi soáng, ñoøi
quyeàn töï do daân chuû ngaøy
caøng lan roäng, ñaëc bieät ôû
caùc nöôùc tö baûn tieân tieán
nhö Anh, Phaùp, Myõ, Ñöùc.
+ Tieâu bieåu gaàn 40 vaïn coâng
nhaân Chicagoâ ngaøy 01/05/1886
ñoøi lao ñoäng 8 giôø ñaõ buoäc
giôùi chuû phaûi nhöôïng boä.
Ngaøy ñoù ñi vaøo lòch söû laø
ngaøy Quoác teá lao ñoäng.
Hoaït ñoäng 2: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Ñieåm môùi gì
noåi baät trong phong traøo coâng nhaân
theá giôùi thôøi kyø naøy?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi. + Nhieàu Ñaûng coâng nhaân,
Trang 248
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
- GV nhaän xeùt vaø choát yù.
Nhieàu Ñaûng coâng nhaân, Ñaûng xaõ
hoäi, nhoùm coâng nhaân tieán boä ñöôïc
thaønh laäp: Ñaûng coâng nhaân xaõ hoäi
daân chuû Ñöùc (1875) Ñaûng coâng
nhaân xaõ hoäi Myõ (1876), Ñaûng coâng
nhaân Phaùp (1879), nhoùm giaûi phoùng
lao ñoäng Nga (1883).
- Tieáp theo GV hoûi: Töø thöïc teá
nhieàu toå chöùc Ñaûng ra ñôøi daët theo
yeâu caàu gì?
- HS suy nghó töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù: ñaët ra
yeâu caàu caàn phaûi thaønh laäp moät
toå chöùc Quoác teá môùi cuûa giai caáp
voâ saûn theá giôùi noái tieáp nhieäm vuï
cuûa Quoác teá thöù nhaát.
- GV noùi roõ theâm: Sau khi C.Maùc
qua ñôøi (1883) söù meänh laõnh ñaïo
phong traøo coâng nhaân Quoác teá
thuoäc veà AÊngghen.
- Cuoái cuøng, GV neâu caâu hoûi sô
keát muïc: Nhöõng söï kieän naøo chöùng
toû phong traøo coâng nhaân theá giôùi
vaãn tieáp tuïc phaùt trieån trong nhöõng
naêm cuoái theá kyû XIX?
- HS traû lôøi caâu hoûi, GV cuûng coá
baèng vieäc nhaän xeùt vaø boå sung
kieán thöùc HS traû lôøi.
Ñaûng xaõ hoäi, nhoùm coâng
nhaân tieán boä ñöôïc thaønh
laäp: Ñaûng coâng nhaân xaõ hoäi
daân chuû Ñöùc (1875) Ñaûng
coâng nhaân xaõ hoäi Myõ (1876),
Ñaûng coâng nhaân Phaùp (1879),
nhoùm giaûi phoùng lao ñoäng
Nga (1883).
- Yeâu caàu thaønh laäp moät toå
chöùc Quoác teá môùi ñeå ñoaøn
keát löïc löôïng coâng nhaân caùc
nöôùc caøng trôû neân caáp
thieát.
Hoaït ñoäng 3: Caù nhaân
- GV ñaët caâu hoûi:Hoaøn caûnh
Quoác teá thöù 2 ra ñôøi?
Tröôùc khi HS tar3 lôøi caâu hoûi, GV
gôïi yù: Söï phaùt trieån cuûa chuû nghóa
tö baûn, söï boùc loät cuûa giai caáp tö
saûn ñoái vôùi coâng nhaân, chính saùch
chaïy ñua vuõ trang.
- HS döïa vaøo nhöõng noäi dung kieán
thöùc ôû muïc 1 vaø voán hieåu bieát
cuûa mình ñeå traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Chuû nghóa tö baûn phaùt trieån ôû
giai ñoaïn. Giai ñoaïn ñeá quoác chuû
nghóa, giai caáp tö saûn taêng cöôøng
boùc loät nhaân daân lao ñoäng.
+ Söï thay theá xu höôùng ñoäc quyeàn
vaø chính saùch chaïy ñua vuõ trang,
chuaån bò phaân chia laïi theá giôùi →
ñôøi soáng nhaân daân cöïc khoå.
O Quoác teá thöù hai
- Hoaøn caûnh ra ñôøi:
+ Chuû nghóa tö baûn phaùt
trieån ôû giai ñoaïn cao, giai caáp
tö saûn taêng cöôøng boùc loät
nhaân daân lao ñoäng.
+ Chính saùch chaïy ñua vuõ
trang chuaån bò phaân chia laïi
theá giôùi daãn ñeán ñôøi soáng
nhaân daân cöïc khoå.
+ Nhieàu Ñaûng vaø toå chöùc
Trang 249
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
+ Cuøng vôùi ñoù nhieàu Ñaûng vaø
toå chöùc coâng nhaân ra ñôøi → ngaøy
14/07/1889 Quoác teá thöù hai ñöôïc
thaønh laäp ôû Pari.
- GV trình baøy vaø phaân tích: Ñaïi
hoäi thoâng qua nhieàu nghò quyeát quan
troïng, neâu leân söï caàn thieát phaûi
thaønh laäp chính Ñaûng cuûa giai caáp
voâ saûn moãi nöôùc, ñeà cao vai troø
ñaáu tranh chính triï, taêng cöôøng phong
traøo quaàn chuùng, ñoøi taêng löông,
ngaøy laøm 8 giôø, laáy ngaøy2 01/05
laøm ngaøy Quoác teá lao ñoäng.
- GV neâu caâu hoûi: Neâu hoaït ñoäng
vaø vai troø cuûa Quoác teá thöù hai?
- HS döïa vaøo SGK töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø keât1 luaän:
+ Quoác teá thöù hai toàn taïi vaø hoaït
ñoäng chuû yeáu döôùi hình thöùc Ñaïi
Hoäi.
+ Ñoùng goùp cuûa Quoác teá thöù hai:
haïn cheá, aûnh höôûng cuûa caù traøo
löu cô hoäi chuû nghóa xu höôùng voâ
chính phuû. Ñoaøn keát coâng nhaân caùc
nöôùc thuùc ñaåy vieäc thaønh laäp caùc
chính Ñaûng voâ saûn ôû nhieàu nöôùc.
- GV nhaán maïnh ñeán vai troø cuûa
AÊngghen ñoái vôùi hoaït ñoäng cuûa
Quoác teá thöù 2 khi ngöôøi coøn soáng.
coâng nhaân tieán boä ra ñôøi →
ngaøy 14/07/1889 Quoác teá thöù
hai thaønh laäp ôû Pari.
- Hoaït ñoäng Quoác teá thöù
2:
Thoâng qua caùc Ñaïi hoäi vaø
nghò quyeát, söï caàn thieát
thaønh laäp chính Ñaûng cuûa giai
caáp voâ saûn ñeà cao ñaáu tranh
chính trò.
- Vai troø: Haïn cheá, aûnh
höôûng caùc traøo löu cô hoäi
Chuû nghóa voâ Chính phuû.
- GV trình baøy vaø phaân tích: Söï ra
ñôøi cuûa Quoác teá thöù 2 laø baèng
chöùng veà söï thaéng lôïi cuûa chuû nghóa
Maùc trong phong traøo coâng nhaân. Töø
khi AÊngghen qua ñôøi, cuøng vôùi nhöõng
bieán ñoäng cuûa ñôøi soáng kinh teá – xaõ
hoäi nhöõng phaàn töû cô hoäi choáng laïi
- GV neâu caâu hoûi: Cho bieát cuoäc
ñaáu tranh choáng laïi chuû nghóa cô hoäi
trong Quoác teá thöù 2 dieãn ra nhö theá
naøo?
- HS ñoïc SGK trình baøy dieãn bieán
cuoäc ñaáu tranh.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Cuoäc ñaáu tranh cuûa moät soá
laõnh tuï caùch maïng trong caùc Ñaûng
coâng nhaân nhö La-phaùc-gô (Phaùp),
Beâben, Roâda Lucxembua (Ñöùc) tuy
nhieân keát quaû haïn cheá do ñaáu tranh
khoâng trieät ñeå.
- Dieãn ra cuoäc ñaáu tranh giöõa
khuynh höôùng caùch maïng vaø
Trang 250
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
+ Cuoäc ñaáu tranh cuûa Leânin – laõnh
tuï cuûa giai caáp coâng nhaân Nga – leân
aùn aùch thoáng trò cuûa ñeá quoác
thuoäc ñòa ñoøi quyeàn töï quyeát cho
caùc daân toäc vaø baûo veä hoïc thuyeát
Maùc.
+ Do thieáu nhaát trí veà ñöôøng loái,
chia reõ veà toå chöùc, caùc Ñaûng trong
Quoác teá 2 xa daàn ñöôøng loái ñaáu
tranh caùch maïng, thoaû hieäp vôùi giai
caáp tö saûn, ñaåy nhaân daân lao ñoäng
vaøo cuoäc chieán tranh vì lôïi ích cuûa
boïn ñeá quoác. Quoác teá thöù 2 tan raõ
khi coù chieán tranh theá giôùi thöù nhaát
buøng noå.
khuynh höôùng cô hoäi.
- Do thieáu nhaát trí veà ñöôøng
loái, chia reõ veà toå chöùc, caùc
Ñaûng trong Quoác teá 2 xa daàn
ñöôøng loái ñaáu tranh caùch
maïng, thoaû hieäp vôùi giai caáp
tö saûn → Quoác teá thöù 2 tan
raõ.
4. Sô keát baøi hoïc
Yeâu caàu HS traû lôøi caâu hoûi nhaän thöùc ngay töø ñaàu
giôø hoïc: Phong traøo coâng nhaân cuoái theá kyû XIX dieãn ra nhö
theá naøo? Hoaøn caûnh lòch söû hoaït ñoäng vaø vai troø cuûa
Quoác teá thöù 2?
5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ, traû lôøi caâu hoûi trong SGK.
- Ñoïc tröôùc baøi môùi.
Trang 251
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Baøi 40 Baøi 40
LEÂ – NIN VAØ PHONG TRAØO LEÂ – NIN VAØ PHONG TRAØO
COÂNG NHAÂN NGA COÂNG NHAÂN NGA
ÑAÀU THEÁ KYÛ XX ÑAÀU THEÁ KYÛ XX
I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC I. MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC
Sau khi hoïc xong baøi hoïc yeâu caàu HS caàn naém ñöôïc:
1. Kieán thöùc
- Naém vöõng nhöõng hoaït ñoäng cuûa Leânin trong cuoäc
ñaáu tranh choáng laïi chuû nghóa cô hoäi, qua ñoù hieåu ñöôïc nhôø
nhöõng hoaït ñoäng ñoù cuûa Leânin. Ñaûng coâng nhaân xaõ hoäi
daân chuû Ngq ra ñôøi ñaõ trieät ñeå ñaáu tranh vì quyeàn lôïi cuûa
giai caáp coâng nhaân lao ñoäng.
- Naém ñöôïc tình hình Nga tröôùc caùch maïng; dieãn bieán
cuûa caùch maïng tính chaát vaø yù nghóa cuûa caùch maïng Nga
1905 – 1907.
2. Tö töôûng, tình caûm
Boài döôõng loøng kính yeâu vaø bieát ôn nhöõng laõnh tuï
cuûa giai caáp voâ saûn theá giôùi, nhöõng ngöôøi coáng hieán caû
cuoäc ñôøi vaø söùc löïc cho cuoäc ñaáu tranh giaûi phoùng daân
toäc lao ñoäng bò aùp böùc boùc loät treân toaøn theá giôùi.
3. Kyõ naêng
Phaân bieät söï khaùc nhau giöõa caùc khaùi nieäm: caùch
maïng daân chuû tö saûn kieåu cuõ, caùch maïng daân chuû tö saûn
kieåu môùi, chuyeân chính voâ saûn.
II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC II THIEÁT BÒ, TAØI LIEÄU DAÏY - HOÏC
- Tranh aûnh veà cuoäc caùch maïng 1905 – 1907 ôû Nga,
chaân dung Leânin.
- Tö lieäu veà tieåu söû V.I.Leânin.
III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC III TIEÁN TRÌNH TOÅ CHÖÙC DAÏY - HOÏC
1. Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi l: Neâu nhöõng neùt noåi baät cuûa phong traøo
coâng nhaân Quoác teá cuoái theá kyû XIX?
Caâu hoûi 2: Vì sao Quoác teá thöù 2 tan raõ?
2. Daãn daét vaøo baøi môùi
Ñaàu theá kyû XIX, keá tuïc söï nghieäp cuûa Maùc vaø
AÊngghen, V.I. Leânin ñaõ tieán haønh cuoäc ñaáu tranh khoâng
khoan nhöôïng choáng caùc traøo löu tö töôûng cô hoäi chuû nghóa,
ñöa chuû nghóa Maùc ngaøy caøng aûnh höôûng saâu roäng trong
phong traøo coâng nhaân Nga vaø phong traøo coâng nhaân quoác
teá. Ñeå hieåu cuoäc ñaáu tranh choáng chuû nghóa cô hoäi döôùi söï
laõnh ñaïo cuûa Leânin nhö theá naøo? Dieãn bieán, keát quaû, yù
nghóa cuoäc Caùch maïng 1905 – 1907 ra sao, chuùng ta cuøng tìm
hieåu noäi dung baøi hoïc hoâm nay.
Trang 252
Tuaàn :
35
Tieát :
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
3. Toå chöùc caùc hoaït ñoäng treân lôùp
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 1: Caù nhaân vaø caû
lôùp
- Tröôùc heát, GV goïi moät HS HS trình
baøy toùm taét veà tieåu söû cuûa Leânin
keát hôïp giôùi thieäu chaân dung Leânin.
- GV neâu caâu hoûi: Trình baøy
nhöõng hoaït ñoäng tích cöïc cuûa Leânin
thaønh laäp ñaûng voâ saûn kieåu môùi?
- HS ñoïc SGK vaø töï traû lôøi caâu
hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung, trình baøy
vaø phaân tích:
+ Muøa thu naêm 1895, Leânin thoáng
nhaát caùc nhoùm Maùcxit ôû Peâtecbua
laáy teân laø Lieân hieäp ñaáu tranh giaûi
phoùng giai caáp coâng nhaân – maàm
moáng cuûa Ñaûng Macxit; Naêm 1898
taïi Minxcô, Ñaûng coâng nhaân xaõ hoäi
daân chuû Nga tuyeân boá thaønh laäp
nhöng khoâng hoaït ñoäng vì caùc Ñaûng
vieân bò baét.
+ Naêm 1900 Leânin cuøng vôùi caùc
ñoàng chí cuûa mình xuaát baûn baùo
"Tia löûa" nhaèm truyeàn baù chuû nghóa
Maùc vaøo phong traøo coâng nhaân Nga.
+ Naêm 1903, Ñaïi hoäi Ñaûng coâng
nhaân xaõ hoäi Nga ñöôïc trieäu taäp ôû
Luaân Ñoân döôùi söï chuû trì cuûa Leânin
ñeå baøn veà cöông lónh ñieàu leä Ñaûng.
- GV nhaán maïnh: Taïi Ñaïi hoäi ña soá
ñaïi bieåu (Phaùi Boânseâvich) taùn
thaønh ñöôøng loái Caùch maïng cuûa
Leânin, coøn thieåu soá (phaùi
Menseâvich) theo khuynh höôùng cô hoäi
choáng laïi Leânin.
- HS ñoïc ñoaïn chöõ in nhoû trong SGK
noùi veà vieäc Leânin vieát haøng loaït
taùc phaåm cuûa mình pheâ phaùn
nhöõng quan ñieåm cuûa chuû nghóa cô
hoäi, khaúng ñònh vai troø cuûa giai caáp
coâng nhaân vaø Ñaûng tieân phong.
I. V.I. Leânin vaø cuoäc ñaáu
tranh choáng chuû
nghóa cô hoäi
- Tieåu söû: Via-ñi-mia Ilích U-ki-a-
noáp töùc Leânin sinh ngaøy
22/04/1870 trong gia ñình nhaø
giaùo tieán boä.
+ Muøa thu naêm 1895 Leânin
thoáng nhaát caùc nhoùm Macxit
ôû Peâtecbua.
- Naêm 1900 Leânin cuøng vôùi
caùc ñoàng chí cuûa mình xuaát
baûn baùo "Tia löûa" nhaèm
truyeàn baù chuû nghóa Maùc
vaøo phong traøo coâng nhaân
Nga.
- Naêm 1903, Ñaïi hoäi Ñaûng
coâng nhaân xaõ hoäi Nga ñöôïc
trieäu taäp ôû Luaân Ñoân döôùi
söï chuû trì cuûa Leânin ñeå baøn
veà cöông lónh ñieàu leä Ñaûng.
Hình thaønh 2 phaùi Boânseâvich
ña soá vaø Menseâvich thieåu soá.
Trang 253
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
Hoaït ñoäng 2: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Cuoäc ñaáu tranh
choáng laïi phaùi cô hoäi ñaàu theá kyû
XX ôû Nga dieãn ra nhö theá naøo?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù :
+ Ñaàu theá kyû XX khi caùc nöôùc
ñeá quoác chaïy ñua vuõ trang chuaån bò
chieán tranh thì phaùi cô hoäi trong Quoác
teá 2 keâu goïi coâng nhaân uûng hoä
chính phuû tö saûn vôùi mình, uûng hoä
chieán tranh.
+ Duy nhaát coù Ñaûng Boânseâvich
do Leânin laõnh ñaïo laø ñaáu tranh
choáng laïi chieán tranh ñeá quoác vôùi
khaåu hieäu "Bieán chieán tranh ñeá
quoác thaønh noäi chieán Caùch maïng".
- Ñaàu theá kyû XX caùc phaùi cô
hoäi trong Quoác teá 2 uûng hoä
chính phuû tö saûn, uûng hoä
chieán tranh.
+ Ñaûng Boân-seâ-vich do Leânin
laõnh ñaïo laø kieân quyeát
choáng chieán tranh ñeá quoác,
trung thaønh vôùi söï nghieäp voâ
saûn.
- Leânin coù nhöõng ñoùng goùp
quan troïng veà maët lyù luaän
thoâng qua nhöõng taùc phaåm
cuûa mình.
Hoaït ñoäng 3: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Cho bieát tình
hình nöôùc Nga tröôùc caùch maïng?
- HS ñoïc SGK traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt vaø choát yù:
+ Ñaàu theá kyû XX kinh teá coâng
thöông nghieäp Nga phaùt trieån, xuaát
hieän caùc coâng ty ñoäc quyeàn, ñoäi
nguõ coâng nhaân ñoâng ñaûo.
+ Veà chính trò , duy trì boä maùy cai
trò cuûa chính quyeàn phong kieán, cheá
ñoä Nga Hoaøng kìm haõm söï phaùt
trieån saûn xuaát, boùp ngheït quyeàn töï
do daân chuû, haàu heát caùc giai caáp
baát maõn …
→ Ñôøi soáng nhaân daân, nhaân daân
lao ñoäng cöïc khoå.
+ Söï thaát baïi trong cuoäc chieán
tranh Nga – Nhaät 1904 – 1905 laøm
maâu thuaãn xaõ hoäi caøng saâu saéc →
buøng noå Caùch maïng.
II. Caùch maïng 1905 – 1907 ôû
Nga
O Tình hình nöôùc Nga tröôùc
caùch maïng:
- Veà kinh teá : Coâng thöông
nghieäp phaùt trieån, caùc coâng
ty ñoäc quyeàn ra ñôøi.
- Veà chính trò: cheá ñoä Nga
Hoaøng kìm haõm saûn xuaát,
boùp ngheït töï do daân chuû →
ñôøi soáng nhaân daân, coâng
nhaân khoå cöïc.
- Söï thaát baïi trong cuoäc chieán
tranh Nga – Nhaät → xaõ hoäi
maâu thuaãn saâu saéc daãn
ñeán buøng noå Caùch maïng.
- GV trình baøy nhöõng neùt chính dieãn
bieán:
+ Ngaøy 09/01/1905, 14 vaïn coâng
nhaân Peâtacbua vaø gia ñình khoâng vuõ
khí ñeán cung ñieän muøa ñoâng ñeå
thænh caàu Nga Hoaøng caûi thieän ñôøi
soáng nhöng hoï bò ñaøn aùp baèng suùng
laøm haøng nghìn ngöôøi cheát vaø bò
thöông "Ngaøy chuû nhaät ñaãm maùu",
coâng nhaän döïng chieán luyõ chuaån bò
O Caùch maïng buøng noå:
- Ngaøy 09/01/1905, 14 vaïn coâng
nhaân Peâtacbua vaø gia ñình
khoâng vuõ khí ñeán cung ñieän
muøa ñoâng ñeå thænh caàu Nga
Hoaøng caûi thieän ñôøi soáng
nhöng hoï bò ñaøn aùp baèng
suùng laøm haøng nghìn ngöôøi
Trang 254
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
chieán ñaáu.
Keát hôïp giôùi thieäu hình 75 SGK
"Cuoäc bieåu tình ngaøy 09/01/1905".
- HS ñoïc ñoaïn chöõ nhoû noùi veà dieãn
bieán trong SGK.
Tieáp ñoù, GV tieáp tuïc trình baøy: Muøa
thu naêm 1905 phong traøo caùch maïng
tieáp tuïc daâng cao vôùi nhöõng cuoäc
baõi coâng chính trò cuûa quaàn chuùng
laøm ngöøng treä moïi hoaït ñoäng kinh teá
vaø giao thoâng trong caû nöôùc.
- Taïi Matxcôva, thaùng 12/1905 cuoäc
toång baõi coâng → khôûi nghóa vuõ trang
→ cuoái cuøng thaát baïi.
cheát vaø bò thöông "Ngaøy chuû
nhaät ñaãm maùu", coâng nhaän
döïng chieán luyõ chuaån bò chieán
ñaáu.
- Muøa thu naêm 1905 phong traøo
caùch maïng tieáp tuïc daâng cao
vôùi nhöõng cuoäc baõi coâng
chính trò cuûa quaàn chuùng laøm
ngöøng treä moïi hoaït ñoäng kinh
teá vaø giao thoâng trong caû
nöôùc.
- Taïi Matxcôva, thaùng 12/1905
cuoäc toång baõi coâng → khôûi
nghóa vuõ trang → cuoái cuøng
thaát baïi
Hoaït ñoäng 5: Caù nhaân
- GV neâu caâu hoûi: Haõy cho bieát
tính chaát., yù nghóa cuûa caùch maïng
1905 – 1907 ôû Nga?
- HS ñoïc SGK vaø döïa vaøo voán hieåu
bieát cuûa mình töï traû lôøi caâu hoûi.
- GV nhaän xeùt, boå sung vaø keát
luaän:
+ Caùch maïng 1905 – 1907 laø cuoäc
caùch maïng daân chuû tö saûn laàn thöù
nhaát ôû Nga, laø Caùch maïng daân chuû
tö saûn kieåu môùi.
- GV döøng laïi hoûi: Taïi sao noùi ñaây
laø cuoäc Caùch maïng tö saûn kieåu
môùi?
- HS traû lôøi caâu hoûi.
- GV choát yù: Ñaây laø cuoäc Caùch
maïng tö saûn kieåu môùi bôûi vì: Do giai
caáp voâ saûn laõnh ñaïo vôùi söï tham
gia cuûa ñoâng ñaûo nhaân daân lao
ñoäng, giaûi quyeát nhöõng nhieäm vuï
cuûa cuoäc Caùch maïng daân chuû tö
saûn vaø ñaët cô sôû cho vieäc chuyeån
sang Caùch maïng XHCN.
- YÙ nghóa:
+ Giaùng moät ñoøn maïnh meõ vaøo
cheá ñoä Nga Hoaøng, coù aûnh höôûng
ñeán phong traøo ñaáu tranh ñoøi daân
chuû ôû caùc nöôùc ñeá quoác.
+ Thöùc tænh nhaân daân caùc nöôùc
- Tính chaát: Laø cuoäc caùch
maïng daân chuû tö saûn laàn
thöù nhaát ôû Nga. Ñaây laø moät
cuoäc caùch maïng tö saûn kieåu
môùi.
- YÙ nghóa:
+ Giaùng moät ñoøn maïnh meõ
vaøo cheá ñoä Nga hoaøng, coù
aûnh höôõng ñeán phong traøo
ñaáu tranh ñoøi daân chuû ôû
caùc nöôùc ñeá quoác.
+ Thöùc tænh nhaân daân caùc
nöôùc phöông Ñoâng ñaáu tranh.
Trang 255
Giaùo aùn liïch söû lôùp 10
Caùc hoaït ñoäng cuûa thaày
vaø troø
Nhöõng kieán thöùc HS caàn
naém vöõng
phöông Ñoâng ñaáu tranh.
4. Sô keát baøi hoïc
Toå chöùc cho HS traû lôøi caâu hoûi nhaän thöùc ñaët ôû
phaàn daãn daét vaøo baøi môùi ñeå cuûng coá kieán thöùc.
5. Daën doø, ra baøi taäp veà nhaø
- Hoïc baøi cuõ.
- OÂn taäp toaøn boä hoïc kyø.
Trang 256

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful