Hệ sinh thái rừng ngập mặn

10-07-2007 ThienNhien.Net - Rừng ngập mặn là một hệ sinh thái độc đáo nhưng những nghiên cứu về chúng còn rất ít. Trong khi đó một phần lớn diện tích bờ biển nhiệt đới và cận nhiệt đới tại Châu Phi rừng ngập mặn chiếm ưu thế vượt trội. Theo con số ước tính có khoảng 16 triệu ha rừng ngập mặn trên toàn cầu, đây là một nguồn tài nguyên có nhiều giá trị.

Rừng ngập mặn - một nguồn tài nguyên có nhiều giá trị (Ảnh: www.dolphins.org.za)

Sự phân phối các rừng ngập mặn đa phần tương ứng với rừng mưa nhiệt đới, tuy nhiên một phần nào đó mở rộng đến phía bắc và phía nam xích đạo, thỉnh thoảng vượt ngoài vùng nhiệt đới. Trong vài thập niên trước, những vùng có rừng ngập mặn che phủ đã sụt giảm mạnh do những hành vi của con người, như thu hoạch quá mức, phân dòng nước ngọt cũng như nhiều hành động khác. Theo địa lý sinh học có hai khu vực trồng rừng ngập mặn riêng biệt trên thế giới: Tại Tây Phi, Vùng biển Caribee và Châu Mỹ; thứ hai là bờ biển Châu Phi, Madagascar và khu vực Ấn Độ Thái Bình Dương. Trái ngược với địa điểm đầu tiên - vùng Atlantic - chỉ chứa mười loài cây, Ấn Độ Thái Bình Dương số lượng các loài cây trong rừng phong phú hơn nhiều (hơn 40 loài cây). Các khu rừng ngập mặn được coi là lá phổi không thể thiếu đảm bảo cho hệ sinh thái ven biển phát triển lành mạnh. Các cánh rừng này chứa đựng chủ yếu là lá rơi và cành cây cung cấp dinh dưỡng cho môi trường biển, và hỗ trợ các loài thủy sinh lượng thực phẩm phong phú thông qua các mảnh vụn hoặc gián tiếp thông qua các sinh vật phù du và dây chuyền cung cấp thức ăn bằng tảo. Một nhân tố cơ bản của môi trường tự nhiên ảnh hưởng đến rừng ngập mặn trong thời gian dài chính là mực nước biển và sự biến động trong các đại dương. Những nhân tố khác có sự tác động ngắn hơn là nhiệt độ không khí, độ mặn của nước biển, dòng chảy đại dương, bão tố, độ dốc bờ biển và nền đất. Phần lớn rừng ngập mặn phát triển trên nền đất ẩm ướt, bùn lầy nhưng chúng cũng phát triển được trên cát, than bùn và đá san hô. Nếu thuỷ triều thuận lợi, rừng ngập mặn có thể phát triển mạnh mẽ sâu trong đất liền, phía trên những cửa sông ven bờ biển. Đặc biệt tại vùng Tây Phi, chúng thậm chí có thể phát triển rất sâu phía trong nội địa. Sông Gambia, hệ thống sông Sine - Saloum ở Senegal, sông Casamance, những nhánh sông của Ghinê - Bissau, sông Niger và các sông Camơrun phần lớn trên bờ được che phủ bằng rừng đước, có nơi kéo dài hơn 100 km từ bờ biển phía ngoài. Trong một số trường hợp khác - khi một số lượng lớn nước ngọt đều đổ vào đại dương, toàn bộ các đảo cách bờ hàng chục km không trông thấy gì ngoài rừng ngập mặn, tương tự như phần lớn các quần đảo tại Guinea-Bissau. Một số bán đáo bên ngoài Bijagos, như Ilha de Orango cách bờ biển khoảng 100 km là nguồn cung cấp nước ngọt. Nhưng trong vùng nước nông ngoài Guinea-Bissau, độ mặn đủ thấp cho các cây trong hệ thống rừng ngập mặn lọc muối khỏi nước biển để pha trộn với nước ngọt và nước sông. Những sự điều chỉnh mang tính cách mạng nhằm biến đổi môi trường bờ biển đã tạo ra những đặc trưng sinh học nổi bật trong cộng đồng rừng ngập mặn. Một số loài cây nhất định loại trừ

thông thường chúng sẽ được các loài thực vật và động vật trong đầm lầy hấp thụ và sử dụng. tạo ra làn nước trong xanh và lành mạnh. Có nhiều ví dụ minh họa tại các hòn đảo do rừng ngập mặn tạo nên nhưng chúng nhanh chóng biến mất khi rừng không còn nữa. và thường bị loại bỏ trong chương trình bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Cua. Đầm lầy sẽ lọc nước. một số lại thải muối được tiếp nhận thông qua lá. Hệ thống rễ cây rừng ngập mặn có khả năng loại bỏ muối hiệu quả đến mức có thể lọc muối ra khỏi nước ngọt dành cho người du hành đang khát. Tuy nhiên . Vỏ cây có chứa chất Tanin. Đây là một nguồn thức ăn rất hiệu quả cho cá những khu vực gần rừng đước. Nhưng giờ khi chúng ta đã hiểu về chúng rõ hơn.. là một nguồn lợi quan trọng cho ngư trường. Ngay cả trong đô thị. Rừng ngập mặn đã được chứng minh sẽ là một nguồn thực phẩm và nguyên liệu quan trọng cho người dân sống ven biển. Ngay cả những nơi không chứa đựng đủ trầm tích từ các con sông để tạo thêm diện tích đất. Phần lớn những sự chuyển đổi này sẽ làm giảm đi thu nhập từ chúng một cách đáng kể.. Theo cách này. Khi có một đầm lầy các loại cây trong hệ sinh thái rừng ngập mặn tại cửa sông. và chất thải không chứa quá nhiều chất độc từ ngành công nghiệp. một nhà phân tích lợi ích người Fiji phân tích sự chuyển đổi những khu rừng ngập mặn thành vùng đất nông nghiệp đã kết luận rằng kế hoạch này sẽ không làm tăng lợi nhuận thu được từ rừng theo từng quý... con hàu cá và nguồn thức ăn thường xuyên được tuyển chọn tại đây. nước tràn qua rừng và những trầm tích "định cư" phía dưới cây sẽ được rễ cây giữ lại. chúng cho rất nhiều lá và chất hữu cơ. Chừng nào các đô thị không “đẻ” ra quá nhiều chất thải cho rừng. Rừng ngập mặn là một tài nguyên Hầu như người ta đều cho rằng rừng ngập mặn như một “bãi lầy độc hại” chứa đầy những dịch bệnh. rừng bảo vệ dải đất ven bờ khỏi bị cuốn trôi trong các đợt bão. Khi nước cạn đi. Một lợi ích vì môi trường rất quan trọng có được từ rừng ngập mặn là chúng mở rộng diện tích đất và giữ đất không bị cuốn đi. thì rừng ngập mặn chính là nguồn tài nguyên ven biển thật sự quý giá và hữu ích. hệ sinh thái rừng ngập mặn có thể cung cấp sản phẩm gỗ trong công trình xây dựng. rễ hoặc nhánh cây.muối ra khỏi hệ sinh thái của mình. được sử dụng trong thủ công và trong dược phẩm. Rễ và thân cây chặn sức mạnh của nước. thì rừng ngập mặn chính là một hệ thống xử lý chất thải hiệu quả. liên quan đến nguồn tài nguyên tự nhiên giàu có này. rừng ngập mặn có thể chiếm vai trò quan trọng khi chất thải thành phố làm ô nhiễm vùng nước ven biển. rẻ tiền hơn nhiều so với bất cứ nhà máy xử lý chất thải nào. lá và nhánh cây làm giảm đi những ảnh hưởng của gió và mưa. Thậm chí quả của một số loại cây trong hệ thống rừng này đôi khi cũng trở thành một món ăn hấp dẫn. thực phẩm được tiêu thụ tại địa phương. tận dụng các chất bổ và hấp thụ các chất độc. ngay cả khi bản thân chúng đang phát triển trong vùng đất đầy muối.và giống như trong rừng nhiệt đới. Thêm vào đó ngay bản thân cây cũng có ích. lá cây rụng xuống nước. các loại cây trong hệ sinh thái rừng ngập mặn vẫn có thể phát triển mạnh mẽ. Thay vì ngấm vào đất.mà không một loài cây nào khác có thể phát triển được . Thực ra. con trai. rừng ngập mặn phát triển chậm ra ngoài. Các loại cây trong hệ thống rừng ngập mặn có thể lớn nhanh trong những điều kiện đặc biệt . thực phẩm chăn nuôi. gỗ các loại cây trong rừng thường xuyên đuợc dùng làm củi đun và sử dụng trong xây dựng. rời khỏi đất liền cằn cối. Bùn và trầm tích đều bị cuốn trôi ra sông. mục nát thối rữa trở thành thức ăn cho các vi trùng và sinh vật phù du. Nếu được bảo vệ và quản lý thích hợp. Khi dòng nước này chảy vào đầm lầy chứa cây rừng ngập mặn. than đá trong sản xuất năng lượng.

quốc gia có vị trí địa lý phần lớn do rừng ngập mặn thống trị . Lá phổi xanh giúp giảm năng lượng của sóng thần . Hơn nữa. bầu không khí bị ô nhiễm do lượng khí CO2 tăng. Senegal đặc biệt đánh giá rất cao tài nguyên này.rừng ngập mặn lại rất nhạy cảm đối với sự ô nhiễm. Gabon năm ngoái đã bảo vệ được đáng kể diện tích rừng ngập mặn độc đáo và xúc tiến dự án trở thành một quốc gia có nền công nghiệp du lịch sinh thái chủ yếu tại Châu Phi Rừng ngập mặn mất dần 16:10' 2/10/2009 Cả nước hiện chỉ còn khoảng trên 155. ngành công nghiệp du lịch ven biển chiếm vai trò quan trọng rất lớn. và có cơ hội tiếp thị mình như một địa điểm du lịch hấp dẫn. thì rừng ngập mặn thực sự là một nguồn tài nguyên quan trọng đảm bảo thành công trong ngành du lịch sinh thái. chủ yếu tập trung vào vẻ đẹp của những bờ biển và những khu rừng ngập mặn. PGS-TS. Mất rừng ngập mặn sẽ đẩy mạnh sự xâm nhập nước mặn vào đất liền.Điển hình như Công viên Quốc gia Du Delta Du Saloum và Công viên Quốc gia De la Basse Casamance. cho biết. Hai công viên quốc gia quan trọng dựa trên loại tài nguyên này . các công viên quốc gia ven bờ biển phát triển du lịch dựa trên tài nguyên rừng ngập mặn hoặc tài nguyên rặng san hô. Sierra Leone và Liberia cũng hy vọng làm hồi sinh ngành công nghiệp du lịch. Nguyễn Chu Hồi. không khí nóng bức hơn. giảm 100. nhưng hậu quả thì khôn lường. đặc biệt là ô nhiễm dầu. Công viên Casamance nằm tại trung tâm du lịch Cap Skirring có trên 200 loài chim biển. Ô nhiễm dầu quá mức sẽ giết chết rừng.hy vọng bờ biển tuyệt đẹp của mình sẽ được bổ sung vào danh sách Di sản Thế giới của UNESCO. lượng mưa giảm rõ rệt. Một vài quốc gia Châu Phi khác đang bắt đầu khai thác ngành du lịch trong các cánh rừng ngập mặn như Guinea-Bissau .290 ha rừng ngập mặn. một nơi nghỉ dưỡng tuyệt vời để chụp ảnh và những cuộc du ngoạn chiêm ngưỡng bầy chim biển Tại các quốc gia Tây Phi nơi rất sư tử và voi.000 ha so với trước năm 1990 và vẫn tiếp tục giảm nhanh. Ngay cả tại các quốc gia mang nặng tính "truyền thống" như Kenya và Tanzania. Việc phá rừng ngập mặn làm đìa tôm trước mắt có thể đem lại lợi nhuận hàng trăm (Nguồn ảnh: VFEJ) tỉ đồng mỗi năm. gây ô nhiễm đất và nguồn nước. Một thực tế là ở những nơi rừng ngập mặn bị tàn phá. rừng ngập mặn còn có giá trị rất lớn trong du lịch. thúc đẩy quá trình xói lở. Phó tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam.

Phá rừng ngập mặn để làm hồ nuôi tôm. cho biết. giảm 100. Thế nhưng. từ 1. khai thác gỗ. Làm đất nông nghiệp. hạn chế tác hại của gió bão. nên thiệt hại về người rất thấp hoặc không bị tổn thất… RNM ở Ấn Độ.3m. với mức biến đổi từ 75% đến 85%. ở nước ta. RNM nước ta bị tàn phá rất nhiều do chiến tranh. . so với nơi không có rừng thiệt hại giảm 50% . chim. PGS-TS. những làng xóm ở phía sau “bức tường xanh” RNM với băng rừng rộng gần như còn nguyên vẹn vì năng lượng sóng đã được giảm từ 50% đến 90%. Trưởng phòng Thực vật Biển thuộc Viện Hải dương học Nha Trang. khoảng từ làng xóm ra bờ biển 1 km. RNM còn được ví như một nhà máy lọc sinh học khổng lồ.000 ha so với trước năm 1990 và vẫn tiếp tục giảm nhanh. Ở Phuket (Thái Lan) cũng vậy. nhưng vai trò của RNM còn nhiều hơn. có vai trò rất quan trọng. tài nguyên RNM rất đa dạng. làm cho bầu không khí trong lành. Thậm chí có địa phương RNM đã “cơ bản bị xóa sổ”. thú và nhiều loài hải sản có giá trị xuất khẩu. than.Theo PGS-TS Nguyễn Hữu Đại.2000 ước khoảng 15.0.3m xuống 0. Một nhà khoa học hải dương tính toán. hơn 2 triệu người ở 13 quốc gia châu Á và châu Phi bị thiệt mạng. nguồn lợi thủy hải sản bị suy kiệt. hơn 60 năm qua. ta-nin.. nó còn như những “bức tường xanh” có tác dụng phòng hộ trước gió và sóng biển. dù là đê biển được đắp từ đất nện. Theo nhóm khảo sát của GS-TSKH Phan Nguyên Hồng (Trung tâm Nghiên cứu Sinh thái Rừng Ngập mặn. Hậu Lộc (Thanh Hóa) thì bị tan vỡ. nếu xây hệ thống đê thay cho RNM bảo vệ bờ biển phải tốn kém khoảng 10 tỉ USD. mà chưa chắc đã hiệu quả. đợt sóng thần khủng khiếp ngày 26/12/2004. được ví như lá chắn xanh bảo vệ vùng cửa sông.80%. độ cao sóng biển giảm mạnh khi đi qua dải RNM. Về kinh tế. Phó tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam. Ai cũng biết vai trò của RNM trong việc bảo vệ môi trường. RNM bị tàn phá đã làm suy giảm nghiêm trọng nguồn tài nguyên sinh học. mở rộng đất liền. cửa biển để chống xói lở.000 ha/năm.2m . đường sá. cả nước hiện chỉ còn khoảng trên 155. như: Gỗ. mà còn sinh ra một lượng ô-xy rất lớn.. nó không chỉ hấp thụ khí CO2 do hoạt động công nghiệp và sinh hoạt thải ra. cua. Nguyễn Chu Hồi. rừng ngập mặn (RNM) là hệ sinh thái đa dạng.. Tương tự. nhà cửa. là “lá phổi xanh” rất quan trọng đối với các thành phố. trong khi những tuyến đê biển được xây dựng kiên cố bằng bê tông hoặc kè đá nhưng RNM bị chặt phá để chuyển sang nuôi tôm như Cát Hải (Hải Phòng). nơi nào RNM được trồng và bảo vệ tốt thì các đê biển vùng đó vẫn vững vàng trước sóng to gió lớn. Nhiều cơn bão lớn đổ bộ vào nước ta những năm qua. Đại học Sư phạm Hà Nội). chất đốt. môi trường bị tàn phá nặng nề nhưng kết quả khảo sát của IUCN (Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới) và UNEP (Chương trình Môi trường Liên Hợp quốc) cùng các nhà khoa học cho thấy. cá. Tốc độ mất RNM do các hoạt động sản xuất trong giai đoạn 1985 ..290 ha RNM.

Như một cái bể lớn. rừng càng ngày càng bị thu hẹp lại. Tuvalu và các đảo của Micronesia. chủ yếu do quá trình phát triển của các trại tôm và ô nhiễm môi trường.Toàn cầu ấm lên có thể phá hủy hơn 1/2 số rừng ngập mặn tại một số đảo của Thái Bình Dương. Nó cũng rất quan trọng đối với sự phát triển của hệ sinh thái biển như san hô và thực vật dưới đáy biển. Nó đã hạn chế mức độ phá hủy của trận sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004 tại một số khu vực. và nay phải đón nhận hậu quả. là môi trường sinh sản của cá và các loài sinh vật biển. rừng chứa nước ngọt vào mùa mưa và đến mùa khô khi nước sông xuống thấp thì nước ngọt ở trong rừng chảy ra ngăn không cho nước mặn từ biển vào quá sâu trong đất liền. một báo cáo của Liên hiệp quốc cho biết. rừng ngập mặn còn giúp bảo vệ các đảo khỏi bị lũ vào mùa bão. xóa sổ hoặc làm giảm môi trường sinh sản của nhiều sinh vật biển vốn đem lại nhiều triệu USD cho nghề cá. Nhưng tiếc thay. Người ta đã làm ngơ lời cảnh báo của các nhà khoa học 25 năm trước đây. Ngoài ra đây còn là nguồn thực phẩm. Theo Liên hiệp quốc. Báo cáo của Liên hiệp quốc cảnh báo trung bình 13% rừng ngập mặn ở Thái Bình Dương sẽ bị phá hủy do nước biển dâng cao. Vùng rừng ngập mặn Cà Mau trước giải phóng có diện tích hơn nửa triệu ha và là rừng ngập mặn cửa sông lớn thứ hai trên thế giới. Đảo Tuvalu là một trong những đảo đang bị ảnh hưởng nặng nhất về rừng ngập mặn có nguy cơ bị biến mất (Ảnh: tuvalu) Báo cáo của Chương trình môi trường Liên hiệp quốc (UNEP) về tác động của mực nước biển tăng tại nhiều khu rừng ngập mặn ở 16 quốc gia Thái Bình Dương đã phát hiện hiện tượng nước biển dâng cao do sự thay đổi khí hậu đang đe dọa nhấn chìm các khu rừng ngập mặn ở khu vực Thái Bình Dương. Báo cáo cho biết các đảo quốc này có thể mất hơn 1/2 rừng ngập mặn vào cuối thế kỷ này. Tôm sống được vài vụ thì cả một vùng sinh thái bị tàn phá. Fiji. Khuyến cáo của các nhà khoa học lúc đó là phải giữ cho được và tái sinh vùng rừng ngập mặn quý giá này cho đất nước. nơi từng được mệnh danh là Amazon thứ hai của thế giới. Cũng theo báo cáo của UNEP. đặc biệt khi có phong trào phá rừng nuôi tôm. giữ cho ngọt hóa cả một vùng đồng bằng ở bán đảo Cà Mau. nguyên liệu gỗ và xây dựng cho cư dân đảo ở Thái Bình Dương. cung cấp nguyên liệu dệt may và sản xuất lưới đánh cá. rừng ngập mặn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đất. giảm được 75% sức gió tấn công các đảo. chỉ sau vùng rừng ngập mặn cửa sông Amazon (Nam Mỹ). Các đảo bị ảnh hưởng nặng nhất trên thế giới là Samoa. Khoảng một nửa diện tích rừng ngập mặn trên thế giới đã bị phá hủy kể từ năm 1900 đến nay. Thêm vào đó là những vụ cháy lớn do không được phòng hộ. Báo cáo kêu gọi giảm ô nhiễm từ các cơ sở ở đất liền để rừng ngập mặn có thể phục hồi dưới tác động của mực nước biển tăng do toàn cầu ấm lên Việc khai hoang nuôi tôm mỗi năm cướp đi hàng nghìn ha rừng ngập mặn ở Cà Mau. Chỉ tính riêng trong hai thập kỷ vừa qua đã có 35% diện tích rừng bị mất. kết quả đến nay rừng tràm ở bán đảo Cà Mau chỉ .

Không thể phủ nhận nuôi tôm mang lại nguồn lợi lớn. đưng. đã mất gần nửa diện tích trước đây.HCM và cả khu vực phía Nam.000 ha. Trong những năm chiến tranh từ 1945 – 1975. với rừng không phải bạ đâu cũng làm. gõ biển. tra. sau 25 năm phục hồi (từ 1978 – 2003). dà. hoang tàn do chiến tranh để lại. Từ năm 1978 – 2003. Cùng với nạn phá rừng bừa bãi nên các cánh rừng ngập mặn Cần Giờ gần như bị hủy diệt hoàn toàn. tảo . Đôi khi được về kinh tế trước mắt nhưng lại hỏng về sinh thái lâu dài Từ một khu rừng nghèo kiệt. nhiều vùng thành các bãi hoang. Các loài động.000ha đước. 157 loài thực vật. rừng ngập mặn Cần Giờ đã được trồng lại với gần 37. hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ đã trở thành “lá phổi xanh” của TP. nhưng cơ cấu con tôm với lúa. 120 loài cá. Cần Giờ có diện tích rừng ngập mặn rất lớn. Hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ trước năm 1978 gần như không còn nữa. mặn đã thâm nhập vào sâu trong đất liền đến 50 km. đa dạng về thực vật. 100 loài động vật đáy không xương sống. bạch đàn. động vật. rừng cây đã bị bom đạn tàn phá vì đây là căn cứ địa kháng chiến. Trước đây. 193 loài phiêu sinh thực vật. và ở đâu cũng có hiệu quả lớn (cả về kinh tế lẫn sinh thái). thực vật cũng dần dần ít đi. Có năm. trảng trống. dừa lá.còn khoảng hơn 250. ha mắm… Về động thực vật hiện nay gồm có: 145 loài chim.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful