SKKN

:

Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 A . ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lời mở đầu. Ngày nay khối lượng tri thức khoa học trên thế giới khám phá ra ngày càng tăng như vũ bão nên chúng ta không thể hi vọng rằng trong thời gian nhất định ở trường phổ thông mà có thể cung cấp cho học sinh một kho tàng tri thức khổng lồ mà loài người đã tích luỹ được. Vì vậy nhiệm vụ của người giáo viên ngày nay không những phải cung cấp cho học sinh một vốn tri thức cơ bản mà điều quan trọng là còn phải trang bị cho học sinh khả năng tự làm việc, tự nghiên cứu để tìm hiểu và nắm bắt tri thức. Nếu chúng ta sử dụng phương pháp “thầyđọc trò chép ’’ tóm tắt sách giáo khoa để dạy học thì mục tiêu trên khó có thể đạt được. Như chúng ta đã biết phương pháp dạy học ngày nay là phải phát huy tính tích cực, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; thầy là người chỉ đạo, trọng tài, tổ chức hướng dẫn người học giúp người học tìm ra kiến thức. Mặt khác sinh học là một bộ môn khó và mang tính chất trừu tượng cao vì nó nghiên cứu về các cơ thể sống, các quá trình sống và đặc biệt nó gắn liền với hoạt động thực tiễn của con người. Vì vậy nắm bắt tốt các kiến thức sinh học sẽ góp phần nâng cao đời sống loài người. Do đó việc tìm ra phương pháp nâng cao chất lượng dạy học là một vấn đề cực kì quan trọng. Có rất nhiều phương pháp dạy học, tuy nhiên tuỳ nội dung chương trình mà áp dụng phương pháp giảng dạy cho phù hợp. Thông thường trong giảng dạy các môn học đặc biệt là những bài hệ thống hoá kiến thức hoặc tổng kết được sử dụng phương pháp sơ đồ hoá. Phương pháp này có ưu thế giúp học sinh nhanh 1

§ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n

Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. 571 206

rèn luyện trí nhớ tạo điều kiện cho học sinh học tập sáng tạo tích cực. Do đó nếu sử dụng phương pháp dạy cũ đó là giảng giải.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 chóng thực hiện các thao tác và quá trình phân tích tổng hợp để lĩnh hội tri thức mới. không biết vận dụng vào thực tế. quốc phòng… Nói chung mọi hoạt động kinh tế xã hội đều liên quan đên môi trường. II. minh hoạ thì học sinh nhớ máy móc kiến thức. xây dựng nông thôn. Trên cơ sở đó việc sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên. Mọi hoạt động của con người từ nông nghiệp. thành thị. Thực trạng của vấn đề cần nghiên cứu. Phần II “ Sinh vật và môi trường”. phá vỡ sự cân bằng của các quy luật tự nhiên thì có thể chỉ đạt được một số yêu cầu trước mắt nhưng sẽ gây hậu quả tai hại lâu dài đến môi trường. Sinh học 9 được chia làm 2 phần: Phần I “ Di truyền và biến dị”. 2 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. Ngay từ xa xua khi con người chỉ biết dựa vào tài ngưyên thiên nhiên nhờ những hiểu biết về môi trường xung quanh mà họ tồn tại và phát triển. Sử dụng phương pháp sơ đồ hoá giúp cho việc phát triển trí tuệ của học sinh. 571 206 . lâm nghiệp. 1 Thực trạng. Phần II nghiên cứu về mối quan hệ giữa sinh vật với sinh vật và giữa sinh vật với môi trường xung quanh nó. ít nghiên cứu sách giáo khoa. ngư nghiệp. kiến thức thu được rời rạc không có tính hệ thống. nếu không chú ý đến quan hệ đó mà sử dụng thiên nhiên một cách tuỳ tiện. không sáng tạo trong giờ học. Kiến thức phần “ Sinh vật và môi trường” là kiến thức sinh thái học cấu trúc hệ thống chặt chẽ vì nghiên cứu các hệ thống sống ở các cấp độ khác nhau. nắm được những điều kiện cần thiết để thuần hoá cải tạo giống vật nuôi cây trồng là vô cùng cần thiết. phần này đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống con người.

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. .8 SL % 1 2.Tỷ lệ học sinh yếu kém nhiều.5 2 5 Điểm 9.6 SL % 11 27. Học sinh trong quá trình học tập ở trong và ngoài nhà trường cũng như quá trình lớn lên trong gia đình và xã hội đã có vốn sống về thiên nhiên về xã hội. 571 206 .SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 2. học sinh khá giỏi ít. .10 SL % 0 0 0 0 Từ thực trạng trên tôi mạnh dạn sử dụng phương pháp “ Sử dụng sơ đồ hoá trong dạy học phần Sinh vật và môi trường”. Kết quả khảo sát đầu năm như sau: Lớp Sĩ số 9A 9C 40 40 Điểm dưới 5 SL % 28 70 28 70 Điểm 5. Các giải pháp thực hiện. đó là hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh trong đó học sinh vùa là chủ thể vừa là khách thể của quá trình dạy học.Đa số học sinh chưa biết cách lập sơ đồ hóa đối với môn sinh học. B . Qua khảo sát chất lượng học sinh là lớp 9C và lớp 9A trường trung học cơ cở Nga Tân tôi thấy: . Kết quả. về các mối quan hệ của sinh vật và môi trường.5 10 25 Điểm 7. Học sinh lớp 9 ở lứa tuổi 14 3 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904.Kiến thức thực tế đặc biệt là những kiến thức về môi trường là rất kém. Quá trình dạy học gồm hai hoạt động có liên quan với nhau một cách mật thiết. hiệu quả của thực trạng trên.

Để tổ chức bài giảng theo phương pháp sơ đồ giáo viên có thể hướng dẫn học sinh đi theo các bước sau. có tiềm năng năng động sáng tạo trong học tập. Đây là một công việc khó khăn và yêu cầu phải nhớ sâu sắc bài học. Để sử dụng phương pháp sơ đồ hoá trong dạy học sinh học trước hết giáo viên phải nắm vững chương trình.phân tích. lập sơ đồ dạng nào cho hợp lí. tổng hợp. Trong mỗi bài giáo viên cần định hướng cho các em xem mục nào có thể dung sơ đồ. Giáo viên cần hình thành dần cho các em khả năng xây dựng sơ đồ và cách nhớ bài học theo ngôn ngữ sơ đồ . nhờ đó mà khả năng tự học của các em ngày càng cao. cấu trúc của từng chương từng bài. có năng lực tư duy. ưa thích hoạt động tự quản. ở giai đoạn này các em muốn tự khẳng định mình. măt khác phải hình thành cho các em kĩ năng nghiên cứu sách giáo khoa. Trong giờ dạy giáo viên phải biết tạo ra những tình huống có vấn đề để kích thích các em giải quyết vấn đề. có như vậy hiệu quả giờ dạy mới cao. Muốn làm được như vậy giáo viên chỉ cần hướng cho học sinh biết cách giải quyết vấn đề từng bước một. biết kích thích hứng thú học tập và phát triển tư duy sáng tạo của học sinh. đi đúng chủ đề và trả lời đúng câu hỏi. Do đó trên cơ sở của bài giảng đã được nghiên cứu giáo viên có thể nâng cao vai trò của học sinh với những dự kiến có định hướng tạo điều kiện cho học sinh tham gia xây dựng bài. 571 206 . có hiệu quả nhất.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 và 15. Phương pháp sơ đồ hoá sẽ giúp chúng ta nâng cao chất lượng và hiệu quả giờ học. đọc nội dung từ sơ đồ. 4 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904.

Phần I: Một số dạng sơ đồ chủ yếu sử dụng trong phần “ Sinh vật và môi trường”. Giáo viên chỉnh lí để có sơ đồ chính xác khoa học. 3. Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu sách giáo khoa. 5. II Các giải pháp để tổ chức thực hiện. 571 206 .Ví dụ: Ý nghĩa của khống chế sinh học: Nhờ khống chế sinh học thể cân bằng số lượng cá thể mỗi quần thể dao động trong trạng thái quần thể dao động trong thể cân bằng cân bằng sinh học trong quần xã. . 1. từng mục.Ví dụ các chuỗi thức ăn: Cỏ thỏ cáo ĐV đáy VSV cá chép VSV Chất mùn bã 2. Học sinh phân tích nội dung bài học xác định dạng sơ đồ.Ví dụ: Các loại môi trường : Đất Mặn 5 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. nội dung bài học kênh hình ( có thể có ) để hoàn thành các nhiệm vụ được giao trong từng phần.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 1. . . có tính thẩm mĩ cao. 2 Sơ đồ nhánh. 6. 4. Ra bài tập bổ sung và củng cố. Học sinh thảo luận trước lớp về kết quả lập được. 2. Yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi. 7. Sơ đồ dạng thẳng. Học sinh tự lập sơ đồ.

Ví dụ: Lưới thức ăn trong một quần xã. Trâu Cỏ Thỏ Gà Hổ Cáo Mèo rừng VSV 4.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 Môi trường Nước Không khí Sinh vật Lợ Ngọt Động vật Thực vật Con người 3. Nhóm sinh vật Tên sinh vật Môi trường sống 6 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904.Ví dụ: về sinh vật biến nhiệt và hằng nhiệt. Sơ đồ dạng lưới. . . Dạng bảng biểu. 571 206 .

Các đặc điểm so sánh .Ví dụ: Các nhân tố sinh thái i … Nhân tố vô sinh ? ? ? Quần thể Quần xã 7 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. . .Cây lúa .Ví dụ: So sánh quần thể và quần xã. Sơ đồ kiểm tra đánh giá.Vi khuẩn cố định đạm .Phạm vi phân bố §Êt 6.Trong nhà -… 5.Tính chất .SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 Sinh vật biến nhiệt .Rễ cây họ đậu . ao.Hồ.Chó .Rắn hổ mang Sinh vật hằng nhiệt -… .Cánh đồng lúa -… . ruộng lúa .Ruộng lúa .Các mối quan hệ .Vườn cây . 571 206 .Thời gian .Chim bồ câu . Sơ đồ khuyết thiếu.Thành phần loài .Ếch .

Sử dụng sơ đồ để hình thành kiến thức mới. ghi nhớ kiến thức một cách sâu sắc và có thể sử dụng kiến thức đó vào thực tiễn đời sống và sản xuất.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 7. mặt khác học sinh phải biết móc xích kiến thức vừa học với kiến thức đã học ở các bài trước.Ví dụ về lưới thức ăn. Trong nội dung này cần dùng sơ đồ để giới thiệu những kiến thức mới làm cho học sinh nắm được. vì vậy giáo viên phải 8 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. b a e g 8. Sơ đồ câm. . 571 206 . Phương pháp và biện pháp sử dụng sơ đồ trong dạy học “ Sinh vật và môi trường” 1. Mô hình hoá. a1 a2 a3 là các cá thể của quần thể Mts a2 a1 a3 c f d Phần II.Ví dụ: Sơ đồ quần thể. .

a3 cùng loài). voi. Nhược điểm của phương pháp này là hiệu quả không cao vì học sinh nắm kiến thức một cách máy móc không phát huy được tính sáng tạo và tư duy độc lập của học sinh. Với các câu trả lời của học sinh thầy có thể hình thành dần sơ đồ lên 9 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904.a2. + Giáo viên vẽ sơ đồ: Mts a2 a3 a1 + Sau đó giáo viên giải thích a1.a2. .2 Cách 2: Giáo viên yêu càu học sinh trả lời theo gợi ý và thầy trò cùng xây dựng sơ đồ. Ở nội dung này ta có thể sử dụng sơ đồ theo nhiều cách. + Giáo viên yêu cầu học sinh phát biểu khái niệm quần thể. 1.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 nghiên cứu kĩ nội dung bài dạy và trình độ học sinh để sử dụng phương pháp dạy học cho có hiệu quả. trâu cừu…thường tạo thành đàn. rừng thông… Nếu các cá thể không sống chung với nhau sẽ gặp nhiều yếu tố bất lợi.Ví dụ khi dạy khái niệm quần thể: + Giáo viên lấy ví dụ các cá thể cùng loài như chim. ở thực vật như đồi cọ.a3…là các cá thể của quần thể( a1. chúngcùng sống trong một môi trường tạo thành quần thể. 571 206 .1 cách 1: Đơn giản nhất là giáo viên lập sơ đồ lên bảng rồi dùng phương pháp giảng giải cho học sinh hiểu và nắm bắt kiến thức. Phương pháp này có thể dùng khi ta dạy những bài dầu tiên để học sinh làm quen với phương pháp sơ đồ hoá hoặc khi ta dạy với đối tượng học sinh trung bình. 1.

học sinh đễ dàng tiếp thu và tiếp thu một cách tích cực khi thấy sơ đồ được hình thành dần dần trên bảng.không khí ( môi trường trên cạn) Môi trường Nước Trong đất Sinh vật Ở mục II “ Các nhân tố sinh thái” Giáo viên hỏi : Có mấy nhân tố sinh thái ? Học sinh: Có 2 nhóm: nhân tố vô sinh và nhân tố hữu sinh. sau đó giáo viên lập sơ đồ: Đất . Giáo viên hỏi: Có mấy loại môi trường ? Học sinh : có 4 loại môi trường chủ yếu và kể tên. Ví dụ khi dạy bài “ Môi trường và các nhân tố sinh thái” ( bài 41) Ở mục I “Môi trường sống của sinh vật” .Sau khi hình thành xong khái niệm môi trường. tạo cho các em cơ hội xây dựng bài khơi gợi trí tò mò và sự hứng thú học tập. 10 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. nước.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 bảng. tạo cho học sinh những tình huống có vấn đề thông qua các câu hỏi hoặc các em suy nghĩ tìm tòi có thể vận dụng thực tiễn vào bài học. nhiệt độ… Nhân tố hữu sinh gồm: Động thực vật( sinh vật) và con người. Phương pháp này có ưu điểm là phát huy được khả năng tự làm việc của học sinh. 571 206 . mưa. gió. Giáo viên vẽ sơ đồ theo học sinh và hỏi tiếp: kể tên các nhân tố vô sinh và nhân tố hữu sinh? Học sinh : Nhân tố vô sinh gồm: đất.

SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 Giáo viên hoàn thiện sơ đồ: Đất Độ ẩm Các nhân tố sinh thái Nhân tố vô sinh Nhiệt độ Ánh sáng… Sinh vật Nhân tố hữu sinh Con người Động vật Thực vật Vi sinh vật 2 Sử dụng sơ đồ để củng cố hoàn thiện kiến thức. một bài hay một chương giáo viên phải củng cố kiến thức cho học sinh để các em hiểu và nắm chắc kiến thức đã học một cách hệ thống. Thông thường sau khi học xong một phần. như vậy học sinh sẽ dần dần hoàn thiện kiến thức trong nội dung chương trình. 571 206 . Ví dụ sau khi học xong bài quần xã giáo viên yêu cầu học sinh làm bài tập so sánh quần thể và quần xã theo bảng mẫu sau: 11 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. Trong phần “ Sinh vật và môi trường” giáo viên cũng có thể củng cố hoàn thiện kiến thức cho học sinh bằng phương pháp sơ đồ hoá.

Thành phần .Mối quan hệ . Ví dụ khi học bài “ Hệ sinh thái” giáo viên có thể yêu cầu học sinh làm bài tập sau: 1)Điền vào dấu ? để hoàn thiện sơ đồ Hệ sinh thái ? ? 12 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. Khi kiểm tra đánh giá giáo viên có thể sử dụng câu hỏi tự luận hoặc sơ đồ. Có thể sử dụng sơ đồ khuyết thiếu hoặc sơ đồ câm để yêu cầu học sinh hoàn thành.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 Đặc điểm so sánh . Để có thể sử dụng sơ đồ trong khâu này cũng có nhiều cách.Phạm vi phân bố .Thời gian Quần thể Quần xã Học sinh vận dụng các kiến thức đã học cùng thảo luận hoàn thành bài tập. 571 206 .Tính chất . 3 Sử dụng sơ đồ để kiểm tra đánh giá.

Kết quả nghiên cứu. C. một quá trình hoặc một cơ chế nào đó. đồng thời tạo cho học sinh sự hứng thú với môn học.quy luật. Tóm lại trong quá trình giảng dạy giáo viên có thể kết hợp hài hoà giữa nhiều phương pháp. 571 206 . tiến bộ của học sinh qua các bài kiểm tra từ 10 đến 15 phút. dễ dàng móc xích các kiến thức cũ và mới tạo thành một hệ thống kiến thức. Ở các bài kiểm tra này tôi không đề cập đến kỹ năng vẽ sơ đồ mà yêu cầu các em trả lời theo 13 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 2) Lập lưới thức ănđơn giản ở ao hồ có dạng sau: (2) (1) (3) (4) (5) (7) (6) (8) Như vậy sau khi học sinh đã được làm quen với sơ đồ giáo viên có thể yêu cấuh lập sơ đồ cho một khái niệm. Sau một thời gian tôi áp dụng phương pháp sơ đồ hoá lồng ghép trong các tiết dạy ở chương I và chương II phần Sinh vật và môi trường và theo dõi sự thay đổi. từng phần của tiết dạy nhằm tạo cho học sinh dể ghi nhớ. KẾT LUẬN 1. có thể sử dụng phương pháp sơ đồ hoá vào từng khâu.

trình độ lĩnh hội kiến thức ngày càng được nâng lên. so sánh.5 Điểm 5. tổng hợp.5 Điểm 9.8 SL % 8 20 15 37.Tăng cường thực hành thực tế đảm bảo tính trực quan khi tiến hành vẽ sơ đồ.6 SL % 22 55 18 45 Điểm 7. có khả năng phân tích.10 SL % 2 5 4 10 Trong đề tài này tôi đã làm được một số việc sau đây: . tổ chuyên môn triển khai sáng kiến trên vào thực tế để đem lại hiệu quả cao . 2. Nêu định nghĩa quần thể.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 các kiến thức đã học. Vì sao quần thể có biến động số lượng mà vẫn duy trì được trạng thái ổn định? Qua kết quả kiểm tra tôi nhận thấy số lượng học sinh làm bài theo phương pháp sơ đồ hoá ở lớp 9C là cao hơn hẳn so với lớp 9A và chất lượng các bài kiểm tra cao hơn. Điều đó có nghĩa là các em ở lớp dạy thực nghiệm theo phương pháp sơ đồ hoá có kết quả học tập cao hơn. 571 206 . số điểm yếu kém cũng ít hơn. 14 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. Đặc biệt các em đã hình thành được năng lực tự lập sơ đồ. .Phối hợp với đồng nghiệp.Giáo viên đã nắm vững kiến thức về phần Sinh vật và môi trường. Kêt quả cụ thể như sau: Lớp Sĩ số 9A 9C 40 40 Điểm dưới 5 SL % 8 20 3 7. tôi cho học sinh làm bài kiểm tra để so sánh kết quả giữa lớp đối chứng và lớp thực nghiệm. Đề bài: 1.

Kiến nghị đề xuất. tổ chức sinh hoạt cụm chuyên môn trao đôi kinh nghiệm về sử dụng sơ đồ trong giảng dạy phần Sinh vật và môi trường. qua quá trình giảng dạy tôi thấy học sinh lĩnh hội kiến thức tốt hơn. Phương pháp này tôi đã thực hiện trong giảng dạy. đồng nghiệp nhưng không tránh khỏi có những sai sót. 571 206 . Rất mong sự góp ý của các thầy cô. đồng nghiệp cùng các quý độc giả để sáng kiến này hoàn thiện hơn. Khi viết sáng kiến này tôi đã được sự quan tâm của BGH. 15 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. rèn cho học sinh khả năng độc lập nghiên cứu nắm vững các tri thức và sáng tạo hơn trong học tập.SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 2. Măt khác cần có phương tiện hiện đại giúp giáo viên trình chiếu trực quan mối quan hệ trong sơ đồ. Để khẳng điịnh được tính hiệu quả của phương pháp này tôi rất mong được tiếp tục nghiên cứu trên phạm vi rộng hơn.

SKKN: Sö dông s¬ ®å ho¸ d¹y phÇn “ Sinh vËt vµ m«i trêng” Sinh häc 9 16 §ç Ph¬ng L©m T©n – Nga S¬n Gi¸o viªn trêng THCS Nga DD: 0904. 571 206 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful