KHUYẾCH ĐẠI DÙNG

VI MẠCH KHUẾCH ĐẠI
THUẬT TOÁN (OPAMP)
GIỚI THIỆU CHUNG
 Vi mạch khuếch đại thuật toán (Operational Amplifier) –
ký hiệu là OpAmp đầu tiên được dùng để nói về các
mạch khuếch đại có khả năng thay đổi theo mạch ghép
nối bên ngoài để thực hiện các phép biển đổi toán học
như cộng trừ, biến đổi tỷ lệ, vi tích phân... trong các máy
tính tương tự. Nhờ sự phát triển của công nghệ bán dẫn,
opamp ngày càng trở nên tin cậy, kích thước nhỏ, ổn
định nhiệt, vì vậy, ngày nay opamp được sử dụng như là
thành phần cơ bản của các ứng dụng khuếch đại, biến đổi
tín hiệu, các bộ lọc tích cực, tạo hàm và chuyển đổi.
CẤU TẠO
 Cấu tạo cơ sở của vi mạch khuếch đại thuật toán là các tầng
khuếch đại vi sai. Các vi mạch khuếch đại thuật toán bao gồm
ba phần:
 Khuếch đại vi sai.
 Dùng khuếch đại tín hiệu vào, có đặc điểm là khuếch đại
nhiễu thấp, trở kháng vào cao, thường đầu ra vi sai.
 Khuếch đại điện áp.
 Tạo ra hệ số khuếch đại điện áp cao, thường đầu ra đơn cực.
 Khuếch đại đầu ra.
 Dùng với tín hiệu ra, cho phép khả năng tải dòng lớn, trở kháng
ra thấp, có các mạch chống ngắn mạch và hạn chế dòng điện.
 Một vi mạch khuếch đại thuật toán phổ dụng là 741. Sơ đồ
mạch bên trong của vi mạch khuếch đại thuật toán 741được
trình bày như trong hình vẽ:
OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:
 Vi mạch khuếch đại thuật toán (KĐTT) được ký hiệu như hình
vẽ:
 Hai đầu vào:
 Đầu vào 1 (đầu được ký hiệu dấu ‘-‘ trong vi mạch KĐTT) gọi là
đầu vào đảo. Điện áp v
1
đặt vào đầu vào đảo sẽ được khuếch đại về
biên độ và đảo pha ở đầu ra.
 Đầu vào 2 (đầu được ký hiệu dấu ‘+‘ trong vi mạch KĐTT) gọi là
đầu vào không đảo. Điện áp v
2
đặt vào đầu vào không đảo sẽ được
khuếch đại về biên độ và không đảo pha ở đầu ra.
 Một đầu ra, điện áp ra ký hiệu là v
0-
.
OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:
 Mạch tương đương đơn giản của vi mạch khuếch đại
thuật toán ở tần số thấp được mô tả như hình vẽ:
OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:
 Một bộ vi mạch KĐTT khuếch đại vi sai điện áp v
d
=v
1
-
v
2
giữa hai tín hiệu vào. Hệ số khuếch đại điện áp hở
mạch được tính theo công thức:
 Về biên độ, hệ số khuếch đại hở mạch A
OL
đạt giá trị từ
10
4
tới 10
7
. Biên độ lớn nhất của điện áp ra được gọi là
điện áp bão hòa. Điện áp này thường xấp xỉ nhỏ hơn điện
áp nguồn cấp là 2V. Như vậy:
- (Vcc - 2) < v
0
< Vcc - 2
d
OL
v
v
A
0
=
OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:
 Vi mạch KĐTT lý tưởng có 3 đặc điểm như sau:
 1. Hệ số khuếch đại điện áp hở mạch là -∞.
 2. Trở kháng vào Rd giữa hai cực 1 và 2 là vô cùng lớn, vì
vậy, dòng vào bằng 0.
 3. Trở kháng ra bằng 0, nhờ vậy, điện áp ra không phụ thuộc
vào tải.
 Sơ đồ mạch tương đương của vi mạch KĐTT lý tưởng
được trình bày như sau:
OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:
 Từ ba đặc điểm trên, với vi mạch KĐTT lý tưởng ta luôn
có:
0 = =
=
÷ +
÷ +
I I
U U
MẠCH KHUẾCH ĐẠI ĐẢO
 Mạch khuếch đại đảo (hình vẽ) có đầu vào không đảo nối đất, tín
hiệu U
1
được đưa vào đầu vào đảo qua điện trở R
1
, mạch thực hiện
hồi tiếp âm qua điện trở R
2
. Đầu ra U
2
đảo cực so với đầu vào U
1
.
 Tính toán đầu ra U
2
:
0
0
= =
= =
÷ +
÷ +
I I
U U
MẠCH KHUẾCH ĐẠI ĐẢO
 Xét tại nút A, ta có:
 Thay vào ta có
Nhận xét:
 Điện áp vào được khuếch đại lên tỷ lệ lần.
 Điện áp ra ngược pha với điện áp vào.
0 0
0
2
2
1
1
2 1
=
÷
÷ ÷
÷
= ÷ ÷
÷ ÷
÷
R
U U
R
U U
I I I
0 =
÷
U
1
1
2
2
.U
R
R
U ÷ =
1
2
R
R
MẠCH KHUẾCH ĐẠI KHÔNG ĐẢO
 Mạch khuếch đại không đảo có tín hiệu vào được đưa tới đầu vào
không đảo, đầu vào đảo được nối đất qua điện trở R
1
như hình vẽ.
 Tính toán đầu ra U
2
:
 Xét tại nút A, ta có:
0
1
= =
= =
÷ +
÷ +
I I
U U U
0 0
0
0
2
2
1
2 1
=
÷
÷ ÷
÷
= ÷ ÷
÷ ÷
÷
R
U U
R
U
I I I
MẠCH KHUẾCH ĐẠI KHÔNG ĐẢO
 Thay vào ta có:
 Nhận xét:
 Điện áp vào được khuếch đại lên tỷ lệ lần. Như vậy, điện
áp ra luôn lớn hơn điện áp vào về biên độ.
 Điện áp ra cùng pha với điện áp vào.
1
U U =
÷
|
|
.
|

\
|
+ =
=
÷
÷
÷
1
2
1 2
2
2 1
1
1
1
0
R
R
U U
R
U U
R
U
|
|
.
|

\
|
+
1
2
1
R
R
MẠCH CỘNG TRỪ
 a. Mạch cộng:
 Phép cộng là một trong những thao tác cơ bản nhất của toán
học. Có hai loại mạch cộng thực hiện sử dụng vi mạch
khuếch đại thuật toán mà ta sẽ nghiên cứu là mạch cộng đảo
và mạch cộng không đảo..
 Mạch cộng đảo:
 Mạch cộng đảo hai số sử dụng vi mạch KĐTT được thực hiện
như hình vẽ sau:
 Mạch có 2 tín hiệu vào U
1
và U
2
được đưa song song tới
đầu vào đảo của vi mạch KĐTT.
 Tính toán đầu ra U
r
:
 Xét tại nút A, ta có:
 Thay U
-
vào ta có:
 Điện áp ra sẽ là tổng các điện áp vào, lấy đảo dấu.
MẠCH CỘNG TRỪ
0
0
= =
= =
÷ +
÷ +
I I
U U
0 0
0
1 1
2
1
1
2 1
=
÷
÷ ÷
÷
+
÷
= ÷ ÷ +
÷ ÷ ÷
÷
R
U U
R
U U
R
U U
I I I I
r
ht
( )
2 1
1 1
2
1
1
0
U U U
R
U
R
U
R
U
r
r
+ ÷ =
=
÷
÷ +
 Tổng quát: đối với trường hợp nhiều đầu vào, mạch
cộng đảo được thực hiện như sau:
MẠCH CỘNG TRỪ
¿
=
÷ =
N
i
i i r
U U
1
. o
 Mạch cộng không đảo:
MẠCH CỘNG TRỪ
0 = =
= = =
÷ +
÷ +
I I
U U U U
B A
 Xét tại nút A, ta có:
 Xét tại nút B, ta có:
 Thay vào ta có:
MẠCH CỘNG TRỪ
2
0
0
0
2 2
0
r
A
r A A
ht
U
U
R
U U
R
U
I I I
=
=
÷
÷
÷
= ÷ ÷
÷
2
0
0
2 1
1
2
1
1
2 1
U U
U
R
U U
R
U U
I I I
B
B B
+
=
=
÷
+
÷
= ÷ +
+
B A
U U =
( )
2 1
U U U
r
+ =
 Tổng quát: đối với trường hợp nhiều đầu vào, mạch
cộng không đảo được thực hiện như sau:
MẠCH CỘNG TRỪ
¿
=
=
N
i
i i r
U U
1
. o
 b. Mạch trừ:
 Để thực hiện trừ hai điện áp, người ta thường sử dụng
mạch như hình vẽ sau:
MẠCH CỘNG TRỪ
0 = =
= = =
÷ +
÷ +
I I
U U U U
B A
 Xét tại nút A, ta có:
 Xét tại nút B, ta có:
 Thay vào ta có:
MẠCH CỘNG TRỪ
2
0
0
1
2 2
1
1
r
r
ht
U U
U
R
U U
R
U U
I I I
+
=
=
÷
÷
÷
= ÷ ÷
÷
÷ ÷
÷
2
0
0
0
2
1 1
2
0 2
U
U
R
U
R
U U
I I I
=
=
÷
+
÷
= ÷ +
+
+ +
+
+ ÷
= U U
1 2
U U U
r
÷ =
 Mạch cộng trừ tổng quát:
 Mạch cộng trừ tổng quát được thực hiện như hình vẽ sau:
MẠCH CỘNG TRỪ
 Đặc tính điện của tụ điện:
 Mạch tích phân:
 Khi thay điện trở hồi tiếp của vi mạch KĐTT bằng tụ điện, do
tính chất điện của tụ điện, ta sẽ có mạch thực hiện lấy tích
phân của tín hiệu vào như hình vẽ
MẠCH VI TÍCH PHÂN
dt
dU
C i
C
. =
0
0
= =
= =
÷ +
÷ +
I I
U U
 Xét tại nút A, ta có:
 Như vậy, tín hiệu ra chính là tích phân của tín hiệu vào
có đảo dấu.
MẠCH VI TÍCH PHÂN
}
÷ =
=
|
.
|

\
|
÷ ÷
÷
= ÷ ÷
÷
dt U
RC
U
dt
dU
C
R
U
I I I
r
r
C
1
1
1
1
0 .
0
0
 Mạch vi phân:
 Khi thay tụ điện vào điện trở nối với nguồn tín hiệu, do tính
chất điện của tụ điện, ta sẽ có mạch thực hiện lấy vi phân của
tín hiệu vào như hình vẽ
MẠCH VI TÍCH PHÂN
0
0
= =
= =
÷ +
÷ +
I I
U U
 Xét tại nút A, ta có:
 Như vậy, tín hiệu ra chính là vi phân của tín hiệu vào có
đảo dấu
MẠCH VI TÍCH PHÂN
dt
dU
RC U
R
U U
dt
dU
C
I I I
r
r
ht C
1
1
.
0 .
0
÷ =
=
÷
÷
= ÷ ÷
÷
÷
BÀI TẬP
 Bài 5.1: Cho mạch khuếch đại hỗn hợp sử dụng vi mạch
khuếch đại thuật toán như hình vẽ
 Giả thiết n là số nguyên dương lớn hơn 1; q là số thực có
giá trị trong khoảng (0,1).
a. Xác định biểu thức tính
giá trị điện áp ra U
2
(U
1
).
b. Biết E=±9V, R0=20KΩ,
R=440KΩ, n=45, U
1
=200mV.
Tính khoảng giá trị U
2
nhận
được ở lối ra khi cho q biến
thiên trong khoảng (0,1).
c. Xác định các khoảng giá trị của q
để vi mạch khuếch đại thuật toán làm việc ở chế độ bão hòa.
 Cho mạch điện như hình vẽ:
Biết: R
1
=10KΩ, R
2
=110KΩ, R
3
=15KΩ, R
4
=1KΩ,
VR=2KΩ, E=±12V.
U
1
là điện áp vào hình sin biên độ 70mV.
a. Tìm biểu thức tính U
2
.
b. Tính khoảng giá trị của VR
để vi mạch khuếch đại thuật toán
không gây méo dạng cho tín hiệu.
BÀI TẬP

GIỚI THIỆU CHUNG

Vi mạch khuếch đại thuật toán (Operational Amplifier) – ký hiệu là OpAmp đầu tiên được dùng để nói về các mạch khuếch đại có khả năng thay đổi theo mạch ghép nối bên ngoài để thực hiện các phép biển đổi toán học như cộng trừ, biến đổi tỷ lệ, vi tích phân... trong các máy tính tương tự. Nhờ sự phát triển của công nghệ bán dẫn, opamp ngày càng trở nên tin cậy, kích thước nhỏ, ổn định nhiệt, vì vậy, ngày nay opamp được sử dụng như là thành phần cơ bản của các ứng dụng khuếch đại, biến đổi tín hiệu, các bộ lọc tích cực, tạo hàm và chuyển đổi.

có đặc điểm là khuếch đại nhiễu thấp.  Khuếch đại đầu ra. Khuếch đại điện áp.  Dùng khuếch đại tín hiệu vào. trở kháng vào cao. có các mạch chống ngắn mạch và hạn chế dòng điện. cho phép khả năng tải dòng lớn. Sơ đồ mạch bên trong của vi mạch khuếch đại thuật toán 741được trình bày như trong hình vẽ: . thường đầu ra đơn cực. thường đầu ra vi sai. Dùng với tín hiệu ra.CẤU TẠO    Cấu tạo cơ sở của vi mạch khuếch đại thuật toán là các tầng khuếch đại vi sai. Các vi mạch khuếch đại thuật toán bao gồm ba phần: Khuếch đại vi sai.  Tạo ra hệ số khuếch đại điện áp cao. trở kháng ra thấp.   Một vi mạch khuếch đại thuật toán phổ dụng là 741.

.

 Đầu vào 2 (đầu được ký hiệu dấu ‘+‘ trong vi mạch KĐTT) gọi là đầu vào không đảo. Điện áp v1 đặt vào đầu vào đảo sẽ được khuếch đại về biên độ và đảo pha ở đầu ra. điện áp ra ký hiệu là v0-.OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:  Vi mạch khuếch đại thuật toán (KĐTT) được ký hiệu như hình vẽ:  Hai đầu vào: Đầu vào 1 (đầu được ký hiệu dấu ‘-‘ trong vi mạch KĐTT) gọi là đầu vào đảo. . Điện áp v2 đặt vào đầu vào không đảo sẽ được khuếch đại về biên độ và không đảo pha ở đầu ra.   Một đầu ra.

OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:  Mạch tương đương đơn giản của vi mạch khuếch đại thuật toán ở tần số thấp được mô tả như hình vẽ: .

2) < v0 < Vcc .(Vcc . hệ số khuếch đại hở mạch AOL đạt giá trị từ 104 tới 107. Biên độ lớn nhất của điện áp ra được gọi là điện áp bão hòa. Như vậy: . Điện áp này thường xấp xỉ nhỏ hơn điện áp nguồn cấp là 2V.OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:  Một bộ vi mạch KĐTT khuếch đại vi sai điện áp vd=v1v2 giữa hai tín hiệu vào. Hệ số khuếch đại điện áp hở mạch được tính theo công thức: v0 AOL  vd  Về biên độ.2 .

nhờ vậy. Trở kháng vào Rd giữa hai cực 1 và 2 là vô cùng lớn. vì vậy. Trở kháng ra bằng 0.OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:  Vi mạch KĐTT lý tưởng có 3 đặc điểm như sau: 1.  2.  3.   Sơ đồ mạch tương đương của vi mạch KĐTT lý tưởng được trình bày như sau: . dòng vào bằng 0. Hệ số khuếch đại điện áp hở mạch là -∞. điện áp ra không phụ thuộc vào tải.

OPAMP LÝ TƯỞNG VÀ THỰC TẾ:  Từ ba đặc điểm trên. với vi mạch KĐTT lý tưởng ta luôn có: U  U I  I  0 .

MẠCH KHUẾCH ĐẠI ĐẢO  Mạch khuếch đại đảo (hình vẽ) có đầu vào không đảo nối đất. tín hiệu U1 được đưa vào đầu vào đảo qua điện trở R1. Đầu ra U2 đảo cực so với đầu vào U1. mạch thực hiện hồi tiếp âm qua điện trở R2.  Tính toán đầu ra U2: U  U  0 I  I  0 .

ta có: I1  I   I 2  0 U1  U  U U2 0  0 R1 R2  Thay U   0 vào ta có R2 U 2   . xét: . R1  Điện áp ra ngược pha với điện áp vào.MẠCH KHUẾCH ĐẠI ĐẢO  Xét tại nút A.U 1 R1  Nhận R2  Điện áp vào được khuếch đại lên tỷ lệ lần.

ta có: .  Tính toán đầu ra U2: U   U   U1 I  I  0 I1  I   I 2  0 0 U U U2 0 0 R1 R2  Xét tại nút A.MẠCH KHUẾCH ĐẠI KHÔNG ĐẢO  Mạch khuếch đại không đảo có tín hiệu vào được đưa tới đầu vào không đảo. đầu vào đảo được nối đất qua điện trở R1 như hình vẽ.

điện   áp ra luôn lớn hơn điện áp vào về biên độ. Như vậy.  Điện áp ra cùng pha với điện áp vào.MẠCH KHUẾCH ĐẠI KHÔNG ĐẢO  Thay U   U 1 vào ta có:  U1 U1  U 2  0 R1 R2  R2   U 2  U 1 1   R1     Nhận xét:  R     Điện áp vào được khuếch đại lên tỷ lệ 1  R  lần. 2 1 .

Mạch cộng đảo hai số sử dụng vi mạch KĐTT được thực hiện như hình vẽ sau:  Mạch cộng đảo:  . Mạch cộng:  Phép cộng là một trong những thao tác cơ bản nhất của toán học. Có hai loại mạch cộng thực hiện sử dụng vi mạch khuếch đại thuật toán mà ta sẽ nghiên cứu là mạch cộng đảo và mạch cộng không đảo.MẠCH CỘNG TRỪ  a..

. lấy đảo dấu.  Tính toán đầu ra Ur: U  U  0   Xét tại nút A.MẠCH CỘNG TRỪ Mạch có 2 tín hiệu vào U1 và U2 được đưa song song tới đầu vào đảo của vi mạch KĐTT. ta có: I  I  0 I1  I 2  I   I ht  0 U1  U  U 2  U  U Ur  0 0 R1 R1 R1  Thay U.vào ta có: U r  U 1  U 2   U1 U 2  U r   0 R1 R1 R1 Điện áp ra sẽ là tổng các điện áp vào.

mạch cộng đảo được thực hiện như sau: U r    i .MẠCH CỘNG TRỪ  Tổng quát: đối với trường hợp nhiều đầu vào.U i i 1 N .

MẠCH CỘNG TRỪ  Mạch cộng không đảo: U  U  U A  UB I  I  0 .

MẠCH CỘNG TRỪ  Xét tại nút A. ta có: I 0  I   I ht  0 0 U A U A Ur  0 R2 R2 UA  Ur 2  Xét tại nút B. ta có: I 1  I 2  I   0 U1  U B U 2  U B  0 R1 R1  Thay U A  U B vào ta có: U1  U 2 UB  2 U r  U 1  U 2  .

U i i 1 N . mạch cộng không đảo được thực hiện như sau: U r    i .MẠCH CỘNG TRỪ  Tổng quát: đối với trường hợp nhiều đầu vào.

MẠCH CỘNG TRỪ  b. Mạch trừ:  Để thực hiện trừ hai điện áp. người ta thường sử dụng mạch như hình vẽ sau: U  U  U A  UB I  I  0 .

ta có: I2  I0  I  0 U2 U 0 U  0 R1 R1 U   Thay U   U  vào ta có: U2 2 U r  U 2  U1 .MẠCH CỘNG TRỪ  Xét tại nút A. ta có: I 1  I   I ht  0 U1  U  U   U r  0 R2 R2 U1  U r U  2  Xét tại nút B.

MẠCH CỘNG TRỪ  Mạch cộng trừ tổng quát:  Mạch cộng trừ tổng quát được thực hiện như hình vẽ sau: .

ta sẽ có mạch thực hiện lấy tích phân của tín hiệu vào như hình vẽ U  U  0 I  I  0 . dt Khi thay điện trở hồi tiếp của vi mạch KĐTT bằng tụ điện.MẠCH VI TÍCH PHÂN  Đặc tính điện của tụ điện:  Mạch tích phân:  dU iC  C . do tính chất điện của tụ điện.

ta có: I1  I   I C  0 U1  0  dU r     C. 0 R dt   1 Ur    U 1dt RC  Như vậy. . tín hiệu ra chính là tích phân của tín hiệu vào có đảo dấu.MẠCH VI TÍCH PHÂN  Xét tại nút A.

ta sẽ có mạch thực hiện lấy vi phân của tín hiệu vào như hình vẽ U  U  0 I  I  0 .MẠCH VI TÍCH PHÂN  Mạch vi phân:  Khi thay tụ điện vào điện trở nối với nguồn tín hiệu. do tính chất điện của tụ điện.

MẠCH VI TÍCH PHÂN  Xét tại nút A. tín hiệu ra chính là vi phân của tín hiệu vào có đảo dấu . ta có: I C  I   I ht  0 dU 1 U   U r C. dt  Như vậy.  0 dt R dU 1 U r   RC.

q là số thực có giá trị trong khoảng (0.  a. R=440KΩ.1: Cho mạch khuếch đại hỗn hợp sử dụng vi mạch khuếch đại thuật toán như hình vẽ  Giả thiết n là số nguyên dương lớn hơn 1. U1=200mV.1).1). b. Xác định các khoảng giá trị của q để vi mạch khuếch đại thuật toán làm việc ở chế độ bão hòa. R0=20KΩ. Tính khoảng giá trị U2 nhận được ở lối ra khi cho q biến thiên trong khoảng (0. .BÀI TẬP Bài 5. n=45. Biết E=±9V. c. Xác định biểu thức tính giá trị điện áp ra U2(U1).

E=±12V. U1 là điện áp vào hình sin biên độ 70mV. R2=110KΩ. VR=2KΩ. R3=15KΩ. b.  a. . Tính khoảng giá trị của VR để vi mạch khuếch đại thuật toán không gây méo dạng cho tín hiệu.BÀI TẬP Cho mạch điện như hình vẽ: Biết: R1=10KΩ. R4=1KΩ. Tìm biểu thức tính U2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful